Obrazy na stronie
PDF

nostro, auri pondo quinquaginta cogantur inferre : A anri pondo viginti : Decuriones, auri pondo quin

Spectabiles, auri pondo quadraginta : Senatores, auri pondo triginta : Clarissimi, auri pondo viginti : Sacerdotales , auri pondo triginta : Principales,

que : Negotiatores, auri pondo quinque: Plebeii, auri pondo quinque: Circumcelliones, argenti pondo decem. Qui nisi a conductoribus, sub quibus comma

JAC0BI G0THOFREDI COMMENTARIUS.

videatur de alia lege anteriore multo sentire, sed tamen in eamdem sententiam. Idem Augustinus certe eadem epistola 50, ad Bonifacium postremum hujus legis caput memorat p. 224. Quicquid ergo nomine ecclesiarum paruis Donuti possidebatur, Christiani imperatores legibus religiosis cum ipsis ecclesiis ad catholicam transire jusserunt, etc., ubi æquitatem etiam ejus rei pluribus subjicit. Idem Augustinus in Joan. tractatu 6, in fine. Leguntur, inquit, manifestae leges, ubi præceperunt imperatores, ut qui præter Ecclesiæ catholicæ communionem usurpant sibi momen Christianum, nec volunt in pace colere pacis auctorem, nihil nomine Ecclesiæ audeant possidere : et in fine veniant ad Catholicam, et nobiscum habebunt non solum terram, sed etiam illum qui fecit cælum et terram : Et vi hujus legis, itemque legis δ4, infr. me sanctum bapt. relicta testamento Donatistis, Catholicis vindicata idem teslatur, Donatistas loquentes inducens: Modo deficientes ubique quid nobis proponunt, non invenientes quid dicant ? Villas nostras tulerunt, fundos nostros tulerunt, proferunt testamenta hominum. Ecce ubi Caius eis donavit [undum ecclesiae, cui præerat Faustinus. Cui episcopus præerat Faustinus? Ecclesiæ ? Quid est Ecclesiae ? Ecclesiæ dixi cui præerat Faustinus? Sed non Ecclesiæ præerat Faustinus, sed parti praeerat. Columba uutem Ecclesia est. Et hie quidem sententiæ Augustini spectant postremum hujusce legis caput. Sequitur sententia Augustini de irrogato exilio clericis, quod tertium capul hujusce legis est quod ei l. 54, repetitum exstat. Mitiora, inquit, in vos constituit imperator propter mansuetudinem Christianam, exilium vobis voluit inferre non mortem, sed vos homines docti 327 considerantes quid debeatur merito, et quid minus su in supplicio, non de judicio illius, sed de vestro additis morlem. Cæterum hujus legis ferendæ causa repetenda est, ab exitu seu eventu Collatiouis Carthaginensis, quæ superiore anno habita fuit, aute septem et quod excurrit menses (quo alioquin spectant l. 55 infr. hoc tit. ubi dicam plene, et l. ult. infr. de religione.) Nempe cum pendente ea Collatione Marcellinus tribunus et notarius in ea Collatione cognitor, Donatistis, qui ad eam sese pollicebantur venturos , ex huumanitate sua absque imperiali præcepto ecclesias seu basilicas ad diem sententiæ usque indulsisset : atque adeo eis ecclesias cum omni jure suo, quæ a Calholicis juxta præceptum imperiale retinebantur, reddi seu reformari jussisset : quod ex ejus edicto liquet, in actis Collationis Carthaginensis pag. 10, 11, et ex sententia pag. 405, et ex Augustino im Breviculo Collationis in princ. Tandem ultima definitione ab eo damnati Donatistæ, eas rursum Catholicis tradere sine ulla dilatione jussi fuere. Quinimo et Circumcellionum insania et insolentia reprimi jussa. Quin et decurionibus, dominis fundorum, actoribus, conductoribus, non privatarum possessionum modo, sed et domus divinæ, mandatum, ut conventieula Donatistarum in omnibus civitatibus et locis prohiberent. Imo et fine sententiæ seu edicti oblationes, collationes, largitates in ecclesias Donatistarum factas episcopis cauholicis tradi jussit. Quae omnia huic legi apprime conveniunt. Et vero illam sententiam haec leae imperatoris secuta est. Verum huic sententiae non adeo ubique et hac parte, ut haec lex et 54, testantur paritum. De cætero, quis Collationis istius Carthaginénsis eventus fuerit, docet Augusti. nus epis. A 27, 458, 159. 460, 169, et aliis locis. Quare ad hanc severiorem legem Ilonorius processit: ubi singularia multasublegenda sunt. Primo notanda

[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]

sunt hic varia admodnm decem numero personarum et quidem laicarum, dignitatumque generá gradusque quibus,Provinciales constabant, qüas ordiiio ijjè'î' currit Ilonorius, distinetisque ádeo multi§ et poeiuis gradatim persequitur, quoil omne ex hac lege mutuatum Ilunnericus suò edicto adversus catholicos inseruit, quod refertur ab Victore Uticensi lib. ì jì persecutione Vandal. Illustres, inquam, 2° Spectafiles, 3". Senatores, 4* Clarissimi, Sacerîî; 6". Principales, 7* Decuriones, Negotiatore§. j$jj' beii, 10. Girgumc£!liones : illustribus impositâ îuîêîa $atiri pondo 50, Spectabilibus, 40, Senatoribii§. 5) Clarissimis, 20, Sacerdotalibus, 30, Priiiéiîbî, 20, Decuriq;uibus, 5, Negotiatoribus, 5, Plebeii$, § êiç. cumcellionibus, argenti pondo decemi. Qüiüs äïò qui subjiciuntur conductores, et procúratores, §§, I yos et colonos: cui haud absimilis personariiim 'Nóíiti$,continetiir !. 54; infr. hoc tit. quæ alioquin ôïín aliis quamplurimis huic similis est. Secundo observandum, in illo personarum recen$u de Senatoribus : eos non tantùm ab illu$tribii§ òt Spectabilibus separari et post eos nominari Verum, etiam a Clarissimis distingui : Sic quoque ä.'i'§j. infr. quæ huic in quamplurimis par est, Senatores post eos qui succincti proconsulári, aui vicariâno vel,£0mitivæ pritui ordinis honore; id est, poSISjô. ctabiles, primi inter honoratos nominaniui :' et'ita describuntur, qui nullo muniti extrinsecus priviiejió gignitatis suiit: £t post eos sacerdotales statiiîïò. nuntur, nulla clarissimorum mentione, ubi viáés Julia equidem congruentia cum hac lege contineri. Quinam igitur senatores isti a clarissimis diver$i esse possunt? Certe Codice Justinianeo quoque tiiiî lus exstat, ubi senatores vel Clarissimi civilite; vel crjtninaliter conveniantur. Putabat Cujacius hac quoque lege senatores dici expertes omnis dignitatis': Cù. rissimos vero qui in dignitate erant; eoque etiam sensu distingui eos eo titulo codicis Justinianei. vcrum ut illo quoqtie ipso titulo senatores iidem cum clarissimis suut, et vero ταραλλήλιαμά, ibi conjunguntur: et l. 1. ejus tituli clarissimi 'iion alii §uni quam senatores, ui manifestius adhuc discere est ex 1. 1. hoc codice de accusat. Unde lex illa desum. pta est: ita hac leg. Senatores Clarissimis praemit. tuntur; atque adeo velut inajoris jam dignitatis,'et majori quoque-pœnæ subjiciuntur : uti vice vérsâ, non illustres tantum, sed et spectabiles majori, quam senatores afliciunlur. Tertio observandi sacerdotales, qui hac lege et d. l. 54, noiminanlur, post senaiores, ante principales seu decemprimos, curiales. Nempe sacerdotalís, hi erant primi inter decuriones, qui sacerdotales ludos procurabant; de quibus plene supra titulo de decurionibus : et tit. de Paganis. Ilinc illud interea discimus Christianos eos quoque fuisse saltem Donatistas. Quarto, Circumcellionum nomen hic notandum quórum frequens mentio in historia Doiiaii§î, apud Optatum Mliievitanum, Augustinum in collatione Carthaginensi d. 3, cap. 73. et in sententia Marcellini , in codice canonum Ecclesiæ Africanae Isidorum viii Etymol. 5, Possidonium in vita Äîjî. stini. lli vero erant inter Doiiatistas velut satellites qui per nundinas, villas, vicosque et circum cellas (unde iis, nomen) vagantes, armis instructi, intentatum nihil relinquebant, nihil non audebani, omnia furore implentes: denique in Catholicos insaniebant, sæviebant, grassabantur : quorum etiam hoc ipso tempore, et ante Collationem Carthaginensem fhe

ment, vel procuratoribus, executori, exigendi, fue- A que, si qua in eorum ecclesias hæreticorum largitas

rint præsentati, ipsi teneantur ad pœnam : ita ut nec domus nostræ homines ab hujuscemodi censura habeantur immunes. Uxores quoque eorum, maritalis segregatim mulcta constringat. Eos enim, quos nequaquam illata damna correxerint, facultatum omnium publicatio subsequetur. Servos etiam, dominorum admonitio : vel colonos, verberum crebrior ictus a prava religione revocabit : ni malunt ipsi ad praedicta dispendia (etiamsi sunt catholici) retineri. Clerici vero ministrique eorum, ac perniciosissimi sacerdotales ablati de Africano solo, quod ritu sacrilego polluerunt, in exilium viritim ad singulas quasque regiones sub idonea prosecutione mittantur. Ecclesiis eorum, vel conventiculis, prædiis

prava contulit, proprietati potestatique Catholicæ (sicut jamdudum statuimus) vindicatis. Datum iii, kalend. febr. I{av. Honor. ix, et Theod. v. AA. COSS.

328 ANNO DoMiNi ccccxiv.

XXXV. ALIA LEX EJUSDEM IMPERATORIS 1N DONATISTAS. (Ex eodem Cod., ibid., L. 54.) Idem AA. Juliano Proc. Africæ. Donatistas atque hæreticos, quos patientia clementiæ nostræ nunc usque servavit, competenti constituimus auctoritate percelli. 1° quatenus evidenti præceptione se agnoscant, et intestabiles, et nullam

JACOBI G0THOFREDI COMMENTARlUS. minit Augustinus epist. 422, et p9st Collationem B Secundo, et in colonos idem castigandi jus dominis

idem epist. 159, 169. Eosdem vero a Donato AgonistiEos, eórumque præfectos Sanctorum duces nominatos tradit 0ptatus lib. iii. - _ - Quinto, oi)servandum latebram Donatistis, et Circuiìicellionibus præbuisse conductores et procuratores, etiam domus principis, quod et ipsum dicta sentenij\ Marcellini `tribuni et notarii et l. 54 infr. indicaiìt : ubi de triplici istorum conductorum genere Jicetur. Certe et ex Augustino variis locis id quoque άi$cere est. Ut et cæteroquin aliorum £riminum reis jatebram præbebant ; ut passim ex hujus codicis constitutionibus videre est. - - Sexto fit hac lege mentio executoris, qui Donatistas et Circumcelliónes inquirebat, exigebat, cuique iiii praesentandi erant. Quod quidem si de gert9 quodami executore accipieudum est, tum fuerit hic ommino Dulcitius tribunus et notarius ut ferme tribuni et notarii ad hujusmodi executiones missi: de quo iIii, supr. de mándatis principum, quem, imperialium

[ocr errors]

όutorem ait Augustinus lib. 1 Retractationum, cap. 59. Per idem tempus Dulcitius tribunus et notarius hic erat in Africa Executor Imperialium jussionum contra Ðomitistás datarum, etc. Ad eumdem exstat ejusdem epist. 61. pag. 508 qua inter alia ait : Non enim tu in eos jus gladii ullis legibus accepisti, qu! imperialibus Äön$tituäs, quorum tibi injuncta est Executi9, hoc praeceptuni est ut necentur. Ibidem testatur, Dulci{ium 'istum (Ilonorii scilicet) Imperatoria potestate, sive terrendo, sive plectendo corrigendis praefectum Àrroribus, duobus edictis Donatistas admonuisse. (Quod si ita est, tum perperam, Baronius hæc de Dulôïúò executoré ad afinum 414 retulerit n. 8, 9. Septimo, notetur quod de uxoribus additur urores quoqüe eorum maritalis segregaliti; mulcta constringat. Quod de uxoribus conductorum et procuratorum, íiílatebram Donatistis et Circumcellionibus praebefeni, accipi posse videatur.: vel potius in genere,

tribui quod in servos (quod et ipsum tribuitur l. ultim. Cod. de Agricolis l. in Cod. ad Sc. Claud. Nov. 22. cap. 17) huic et pro poena ferro a dominis ligati l. i, de fugit. colon. sic tamen ut illi admonitione, ut dixi, lii verberum ictu castigarentur : unde apparet, admonitioiiem in servos, et verberum ictum hic distare. Certe coercitionis verbo utrumque signi— ficatur d. l. 54, quæ mox colonos speciatim verberibus coactos pariter ait. Nono observetur, et hac leg. et d. l. 54, exilii genus in Donatistarum clericos, ministros et sacerdotales: nempe, ut in exilium viritim ad singulas quasque regiones sub idonea prosecutione mittantur, ut hac leg. dicitur : vel ut dict. l. 54, ad singulas quasque

insulas, atque provincias exulandi gratia dirigantur.

Quod solitarii exilii genus et alias imperatum, divellendis illis, quod manu facta furorem suum exercereiit, seditionibusque omnia complerent. Cujus etiam solitarii exempli in simili re eodem fine alibi exempla occurrunt.

XXXV. In Donatistas per Africam proconsularem, haec secundajam est, Honorii imperatoris post Collationem Carthaginensem, quæ habita fuit ante triennium ann. 411, constitutio : prima enim fuil ler. 52, data paulo post eam finitam, septem videlicet ferme post mensibus. Utraque vero Ilonorius post longam patientiam proposito vario pœnarum genere, Donatistas ab errore suo ad catholicam Ecclesiam revocare enixe studuit, eorum intentionem resecare, ut hac leg. digitur, id est, pertinax propositum frangere. Ista primum l. 52, anno 0. 412, iisdem ferme pœnis propositis : At enim hæc jam posteriore anno 414, distinctius et districtiore severitale, cum videlicet illa parum profectum fuisset : imo cum patientia ejus eos usque servasset, ut ipsemel initio legis testatur. Quare jam competenti auctoritate et austeritate percellendos eos credidit, et vero hac leg. percelli con

άζοῖmnibiis üxoribus Donatistarum et Circumcellio- D stituit, quæ ipsius pariter expressa verba sunt : el

Íìm : Nam et perditi hi, utriusgue sexus erant, 1este August. epist. 158, ubi de Macrobi9 episcopo ííóútistárum ágit pag. 718, in fin. Igitur neque ὐτίύis parci voluit Iionorius hac lege ita ut peeujiiris eas'imulcta constringeret, a maritorum mulcta separata maritali segregatim : nam ita lego, id est, a maritali separatim. - - _ Ocuavo iiouetur, servos a dominis, admonitione; colonos ( de quorum conditione dixi plene paratiilo tituli de Fugiiivis colonis) verberum crebriore ictu a Donatistaruin religione revocari juberi : alionuin ipsos dominos licet Catholicos mulctahd9; Quod uti: i|iie singulare et ipsum continetur l. 34, infr. Ubi jì,uerim' observandum, primo admonitionis voce , ά$tigationem significare, de quo in Gloss. Theod.

ut rursum vers. 6, dicit, auctoritate sacræ definitionis adstringi: et prolatæ præceptionis auctoritate mulctari. Quorum etiaim hæresim áurocitate verborum confodit passim, ut cum diram superstitionem eorum vocat : vers. 2, errorem vers. 5 et 8, gregem Donatistarum appellat d. vers. 3, hæresim et Iiaerelicos initio l. et fine vers. 5, sacrum mysterium (id est, baptisma ) ab his inquinari aii vers. 6. `Quibus eiiam in posterum non amplius parcendum, ut antea factum fuerat, aperte indicat, cum præter ea qu;e jam gixi, ait: quaienus evideNTi præcéptione se agnoscant intestabiles, etc. et vers. 5, Damna quoque pätrimonii paenasque pecuniarias evideNter imponimus. Id enim vox evidentis et evidenter in constitutionibus importat. Denique quos a Juliano proconsule Africæ pœnis

potestatem alicujus ineundi habere, sed perpetua inustos infamia a cœtibus honestis et a conventu publico segregandos. 2° Ea vero loca, in quibus dira superstitio nunc usque servata est, catholicæ vene

A rabili Ecclesiæ socientur: 3° Ita ut episcopi, presbyteri, omnesque antistites eorum, et ministri spoliati omnibus facultatibus ad singulas quasque insulas atque provincias exulandi gratia dirigantur. 4* Quis

JACOBI GOTHOFREDI COMMENTARIUS.

hac leg. statutis subjici passim jubet : imo est et ubi de his ad se referri. Et hæc quidem ideo, quod Donatistarum vesania tantum abest post Collationem Carthaginensem expressa fuerit, ut contra in immensum excreverit, de quo teslis passim Augustinus. Nos poenas istas nunc summatim apponamus : quæ decem omnino sunt, in quot etiam versus hanc constitutionem ordine divisimus : e quibus singularia postea quædam educemus: Summa hæc est; A" Dona* tistas in commune intestabiles esse, commercio iis interdici, infamia eos notari, de qua infamiæ pœna hæreticis imposita dixi semel d. l. 7. 2" Conventicula eorum catholicæ Ecclesiae sociari oportere. 5° Sacerdotes et ministros eorum bonis proscriptis deportandos. 4° Ut et occultatores eorum. 5° Mulctam Donatistis in commune viris, mulieribus, qui ad communionem Donatistarum accesserint, qui in grege Donatistarum inventi fuerint, qui in hæresi permanere maluerint, el in proposito perdurare, irrogandam pro cujusque conditione et dignitate : proconsularibus, vicariis, comitibus primi ordinis, ducentarum argenti librarum : senatoribus, centum : decemprimis curialil)us, quinquaginta : reliquis decurionibus, decem. 6° Eos qui locum præberent 329 in alienis prædiis ad mysteria celebranda, conductores, inquam, rei privatæ, ut et emphyteulicarios, tantum fisco pœnæ nomine solvere oportere, quantum pensiouis seu conductionis nomine solvere solent. 7° Ut et privatos dominos prædiorum, si conductores suos errantes non correxerint, vel perseverantes non commutarint. 8* Officiales quoque judicum in hoc errore deprehensos, triginta ' libris argenti mulctandos. 9° Colonos servosque verberibus coercendos, et perseverantes tertia peculii parte mulctandos. 10" Postremum omnia quæ ex lócis vel mulctis collecta fuerint, ad principis ærarium illico dirigenda. Ilæc, inquam, legis istius summa est : in qua præter ea quæ ad l. 52, huic similem notabamus, multa singularia notanda veniunt. Primo quidem, quod Testamenti factione Donatistæ priventur, quod et ipsum statuitur ne sanctum bapt. l. 4, imo et commercii jure, tandem et infamia notentur : et sic Romano communi jure priventur, de quo jam ad alias leges : et sic neque imorientibus id solatii relinqui, ut de bonis suis testari possint, neque supersutes alicujus ( contractus scilicet : nam id hic supplendum ) ineundi potestatem habeant, el velut infames in perpeluum ab honestorum coetu et conventu publico submovendos. De haereticis intestabilibus jam aliis legibus actum. Ut Douatisiæ vero intestabiles essent, id jam ab Ilonorio expetierant Patres Africani ante decenniuum anno 401, ut docet can. 95, Cod. Afric. id quod ad eorum postulationem ab Honorio constitutum , initio anni proxime sequentis 405. l. 4, me sanctum bapt. qu;e lex huic nostræ quam simillina est. Meminit Augustinus lib. i contra epistolam Parmeniani hujus omnis rei , atque adeo hujus legis : Sunt et aliæ jussiones generales, quibus eis vel faciendi testamenta , vel per donationes alicui conferendi facultas adimitur, vel ea: donationibus aut testamentis aliquid capiendi. Nam in quadam causa cum homo nobilis imperatoribus supplicasset, quod soror ejus quæ de parte Donali fuerat cum defungeretur, nescio in quos communonis suæ vel maxime in quemdam Augustinum episcopum eorum plurima contulisset , eae illa generali lege præceptum est, ut omnia fratri restituerentur : ubi etiam Circumcellionum mentio facta est, si more suo violenter obsisterent quo genere auxiliorum et admini

culis repelleretur. Idem epist. 48, ad Vincentium ubi hæc inter alia ironice: Ita sane huic provisioni contradicere debui, ne res quas dicitis vestras perderetis, et securi Christum proscriberetis. Ut jure Romano testamenta conderetis, et jure divino Patribus conditum testamentum (ubi scriptum est, in semine tuo bemedicemtur omnes gentes) calumniosis criminationibus rumperetis. Ut in emptionibus et venditionibus liberos contractus haberetis, et vobis dividere, quod Christus emit venditus, auderetis. Ut quod quisquam vestrum cuiquam donasset, valeret, et quod domavit Deus deorum a solis ortu usque ad occasum vocatis filiis non valeret. Ut de terra corporis vestri in exilium non mitteremini, et de regno sanguinis sui, a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terræ Christum exulem facere comaremini? Imo vero serviant reges terræ Christo etiam LEgEs ferendo pro Christo. Ideim de ovibus cap. 15, Vigilate hæretici , audite a pastore testamentum pacis, venite ad pacem , irascimini Christiamis imperatoribus, quia testamenta vestra valere noluerunt in domibus vestris : videte quam digna sit pæna, et quid est quod testamentum non valet in domo vestra ? quid est ? quantum esl ? Dolor ille admonitio est, nondum damnatio. Secundo nolaiidum 0ccultatoribus sacerdotum et ministrorum Donatistarum eamdem poenam bonorum proscriptionis et deportationis imminere. Sane et alias execrandorum maxime hæreticorum occuliatoribus pœnæ indictæ, veluti Manichæorum per Africam l. 55, l)onatistarum hæc leg. et l. 52 supr. Tertio notetur, dignitatum et honorum notitia, C proque eorum diversitate mulctae quoque seu poenæ diversitas. Proconsulares scilicet, Vicariano honore succincti, comites primi ordinis : de quibus lib. vi supr. Ilos sequuntur Honorati alii, non illi qui ementito honore per provincias pollebant, de quibus ad l. i de Offic. Judic. civil. verum sequentes senatores nudi, nullo mumiui extrinsecus diguitatis privilegio, omnes alterius dignitatis expertes : de quibus dixi etiam ad l. 52, supr. Sacerdotales, qui scilicet inter decuriones primo loco erant, de quibus supr. quoque l. 52, et tit. de Decur. et infra tit. de Paganis. Ilos sequuntur decemprimi decuriones : de quibus itidem plene tit. de Decurionib.tandem reliqui decuriones. Poenarum vero gradus hic : 200 argenti librarum mulcta primis imponitur : senatoribus nudis, 100 ut et sacerdotalibus (unde apparet de horum sacerdotalium dignitate æqua senatoribus, etsi proxima) decemprimis, 50, decurionibus cæteris, 10. Quarto observetur, quod duobus hujus constitutionis locis adulilum vers. 5 et 8 de quinta condemnatione : nempe quinquies lapsos, uult tatos, coercitos, lapsos rursum non jam ordinaria poena seu mulcta, verum extraordinaria plectendos : Quinque eqnidem lapsus eadein mulcta coerceri, sextum vero et deinceps vel ad principem referendum, si videlicet de his qui in dignitatibus vel honoribus positi agatur, quo acerbius in eos vindicetur; vel illico a judicibus gravius coercendos veluti officiales. Hæc contumaciæ hac in re posl quintam emendationem pœna. Quinto observetur enumeratio aliarum personaruiu , post hos qui in dignitalibus et honoribus constitúti erant : et quidem per Africam Donatislarum quoque hæresi iimplicitofum, hisque faventium. Primo, Conductorum uria genera: Conductores uomorum et prædiorum rei privatæ principis: Emphyteuticarii, id est, conductores prædiorum ad resputandi causa susceperit, sciat et patrimonium suum fisci nostri compendiis aggregandum, et se pœnam quæ his proposita est, subiturum. 5° Damna quoque patrimonii, pœnasque pecuniarias evidenter imponimus viris, mulieribus, personis singulis, et dignitatibus pro qualitate sui, qu;e debeant irrogari. Igitur proconsulari, aut vicariano, vel comitivæ primi ordimis quisque fuerit honore succinctus, nisi ad observantiam catholicam mentem propositumque converterit, ducentas argenti libras cogetur exsolvere fisci nostri utilitatibus aggregandas. Ac ne id solum putetur ad resecandam intentionem posse sufficere, quotiescumque ad communionem talem accessisse fuerit confutatus, totiens mulctam exigatur : et si quinquies eumdem constiterit nec damnis ab errore revocari, tunc ad nostram clementiam referatur, ut de solida ejus substantia ac de statu acerbius judicemus. llujusmodi autem conditionibus etiam Honoratos reliquos obligamus : scilicet, ut senator, qui nullo munitus extrinsecus privilegio dignitatis , inventus in grege Donatistarum, centum libras solvat argenti: sacerdotales eamdem summam cogantur exsolvere : decem primi curiales quinquaginta libras argenti addicantur, reliqui decuriones decem solvant libras argenti quicumque in læresi maluerint permanere. 6° Conductores autem domus nostræ, si hæc in prædiis venerabilis substantiæ uti permiserint, 1antam pensionem poenæ nomine cogantur inferre, quantum in conductione pensitare consuerunt. Eadem quoque emphyteuticarios auctoritas sacræ definitiom memoriæ viri contra Donatistas gesta sunt ea, quæ translata in publica monumenta, habere volumus perpetim firmitatem : Neque enim morte cognitoris perire debet publica fides. Dat. iii. kal. Sept. Rom. Rav. Constantio et Constante coss.

quis autem hos fugientes propositam ultionem, occul- A vel eorum patientia sacrum mysterium fuerit inqui

nis adstringet. 7° Conductores vero privatorum, si .

permiserint in lisdem prædiis conventicula haberi,

natum, referetur per judices ad scientiam dominorum, quorum intererit, si pœnam volunt sacræ jussionis evadere, aut certantes corrigere, aut perseverantes commutare: ac tales prædiis suis præbere rectores, qui divina præcepta custodiant. Quod si procurare neg!exerint, hi quoque in pensiones, qnas accipere consuerunt, prolatæ præceptionis auctoritate mulctentur, ut quod ad compendia eorum pervenire poterat sacro jungatur ærario. 8* 0fficiales autem diversorum judicum si in hoc errore fuerint deprehensi, ad triginta librarum argenti illationem pœnæ nomine teneantur: ita ut si quinquies condemnati abstinere noluerint, coerciti verberibus exilio mancipentur. 9* Servos vero et colonos coer

B citio ab hujusmodi ausibus severissima vindicabit.

Ac si coloni verberibus coacti in proposito perduraverint, tunc tertia peculii sui parte mulctentur. 10° Atque ounia, quæ hujusmodi generibus homimum locisque colligi poterunt, ad largitiones sacras illico dirigantur. Dat. x, kal. Jul. Rav. Constantio et Constante. coss.

330 ANNO DoMINI ccccxv. xxxvI. ALIA LEX EJUSDEM IMPERATORIS,

QUA coNTRA DoNATisTAs GESTA ANNO 41 1, sUb MARcELllNo CoGNitoRE EO QUAMLIBET M0RTUO ET iNviDiose caeso pleNAM fideM et firmitAtem obtiNERE DECLARANTUR. (Ibid., L. 55.) Idem AA, Juliano Proc. Afric. Notione et sollicitudine Marcellini , spectabilis

JACOBI G0THOFREDl COMMENTARIUS.

hlicas et civitates pertinentium : de quibus actum lib. x , tandem Conductores privatorum, seu rectores prædiorum. Quae etiam tria alias hominum genera reis latebras præbere solebant : de quo fidem faciunt innumeræ constitutiones : Exinde 0[ficiales judicum. Tandem servi et coloni. Sexto, notetur mulctæ genus vers. 6 et 7, nempe tantum fisco inferendi quantum pensionis annuæ ex fundo quis præstare vel percipere solet ; Et quidem ob præbitum fundum mysteriis hæreticorum celehrandis : vel ob conductores fundorum suorum id facientes, non emendatos vel commutatos. Cætera, et in his quidem, de exilio, et quidem solilario, episcoporum et ministrorum [)onatistarum, vide ad l. 52, supr. Cæterum hujusce legis £ntá;, an vero legis 52 supr. an utriusque execuloiem post Marcellini morteim, de quo l. proae. Dulcitium tribunum et notarium Ilonorius in Africam miserit (quo alioquin pertinent qua: Augustinus scribit lib. ii Retract. cap. 59) dubium videri possit : Baronius id de hac leg. accepit : Ego non minus accipiam de superiore I. 52, ubi et Dulcitius ipse indicari videtur his verbis : Qui nisi eaecutori exigendi, id est, fuerint præsemtali, etc. Augustinus sæpe meminit hujus Edicti, et per sacraum Scripturam ostendit id justissimum esse : ac nominatiim in tractatibus expressis super hoc , inculcat epist. 59, ad Comitem Bonifacium (cui tilulus : de corrigendis moderate Romanis : epist. 61, ad Dulcitium : in libris contra Gaudentium : epist. 48 ad Vincentium , de corrigendis hæreticis per vim, ut jure Romano testamenta condentes et jure

[ocr errors]

A 331 xxxvII. ALIA LEX EJUSDEM IMPERATO-
RIS IN D0NATISTAS.

(Ibid., L. 56) Idem AA. Heracliano Com. Afric.

Sciant cuncti, qui ad ritus suos hæresis superstitionibus obrepserant sacrosanctæ legis inimici, plec

JACOBI GOTHOFREDI COMMENTARIUS.

triennium, et quod excurrit : quam in rem videndæ sunt Augustini epist. 158, 159, 160, et Possidius in V. S. Âugustini cap. 2, ubi confutati a Catholicis Donalist;e omnium documentorum manifestatione. Cujus collationis acta seu gesta , a Marcello modutata brevitate, ut ipse ait, distincta atque collecta, a Papyrio Massonio primum in lucem edita : mox cum Ms. collata et emendata a P. Pithæo exstant : magna tamen, quod dolendum, parte cognitionis teriii diei mutilata. Sed et Augustinns ipse, qui Collationi interfuerat , imo a quo potissimum ea procurata, teste Possidio, brevissimam ejus epitoímen seu Breviculum conscripsit. Sed et Fr. Balduinus, antequam acta ipsa ederentur, historiam ejus Collationi§ Cathaginensis sive disputationis edidit luculentam. Hæc igitur illa gesta sunt : hic ille Marcellinus, de quo multa Augustinus, 0rosius, Hieronymus : ad quem etiam exstat let ultima infr. de relijione, quæ lex, ut acta Collationis edocent, pars est' mandátorum ipsorum, seu imperialis Honorii sanctionis, qua ei cognitio anno D. 410, tributa fuerat : ut ad eam plenius ostendetur. Quamquam et gesta de sceleribus Donatistarum post Collationem Carthaginensem hic quoque intelligi possunt : de quibus sùb finem Commentarii. Quod secundum attinet: vel ex hac leg. liquet , ei feréndæ occasionem præbuisse mortem ipsius Marcellini. Nempe Donatistæ eo mortuo contendebant, Ę quoque sub ejus notione fidem perire deere : ac niaxime, quod ipsum tamquam Heracliami tyranni (de quò l. 21. de Pœnis : et l. 15, de fnfirm. his quæ sub tyr. et cui l. 51 , supr. et l. proae. sequ. 56, inscripla est, ubi dicam ) partium e medio sublatum contenderent : atque adeo ut ipsius lleracliani tyranni gesla irrita fuerant ea l. M5, anno superiore, ita et Marcelliana illa pariter infirmanda viderentur. Nempe Hieronymus scribit lib. iii contra Pelagianos, Marcellinum sub invidia tyrannidis Ileraelianae ab hæreticis innocenter cæsum fuisse. Scilicet, Donatistæ, ut post Collationem statim calumniæ tela in eum sparsere, quasi perperam, noctu, auroque a Catholicis corruptus sententiam in Donatistas dixisset : ita postea iisdem agentibus, hi enim procul dubio hæretici sunt, (quos Hieronymus intellexit) calumniam passus , quasi Heracliani partium, cæsus fuit. Neque dubito , occasione legis 21 de Poenis : qua exciti publice ab Honorio delatores satellitum et consciorum Heracliani. Tandem , quo spectabant maxime, gesta ab eo, mortuo eo, ei quidem quasi perduelle, irrita esse jactabant. Verum , ut auctor mortis ejus Marinus Comes qui Africam Romano imperio restituerat, et rempublicam ab Heracliano tyranno liberaverat : ab Hloriorio ex Africa revocatus, dimissus est, quod scribit Orosius I. vii, cap. 42, in fin. ita idem Ilonorius hac constitutione et famam Marcellini vindicatum ivit, quod ex eo apparet, quod Spectabilis miemoriæ virum vocat, ei gesta simul sub ejus motione contra Donatistas confirmavit. Qua non absimili ratione legem proae. promulgatam mox ostendam. Hinc interim quoque discimus; quod et alias constat, in negotio réligionis captatam aliquando occasioniem mörtis judicis alicujus ab hæreticis ad irritanda ea quæ sub judice aliquo actitata fuerant , atque in puljlica acta translata. Verum ut hac leg. deiinilur, eorum auctoritatem esse æternam voluere

[ocr errors]
« PoprzedniaDalej »