Obrazy na stronie
PDF

vocat Montenses sive Rupitanos. Credo alteram fuisse A cujusdam rescripti, quod Donatistæ ab hoc Juliano

allusionem ludilorii causa. ldem, in epist. clvv, de quodam episcopo l)onatista loquens: Præsidens, inquit, paucis Afris, in urbe Roma, Montemsium sive Cuzupitarum vocabulum propagavit. Suspicor legendum esse, Rupitarum. Praetereo quod memini in quadam etiam lege Honorii, 1. xliii. C. Th., de ìlæret., scriptum quoque est, Donatistas etiam vocari Monlenses. Adjiciam potius quod Augustinus in lib. de Ilae resib. 1 sti, inquit, hæretici in urbe Roma Montemses vocantur, quibus hinc ex Africa solent episcopum mittere, aut hinc illuc Afri episcopi eorum pergere, si forte eum ibi ordinare placuisset. Ac quidem Optatus hoc loco numerat et nominat quosdam ibi ordinatos. Inter quos cum meminit Macrobii, venit mihi in mentem, quod Gennadius s ripsil sese ex scriptis Optati cognovisse. Macrobium (qui cum adhuc Presbyter esset in Ecclesia Dei, scripserat librum ad confessores et virgines), postea Donatianorum in urbe Rom:i sive Montensium episcopum occultum fuisse. Pag. 37. In hoc Optali libro ante illa verba, nam et fontem, jussi lacuiiam asteriscis notari, ut significárem iiiülia deesse, sicuti et pag. seq. ante hæc verba, Restat. Ne quis hic mirelur alioqui tum et jejunam et abruptani et imperfectam esse disputationém de Ecclesia ejusque dótibus et insignibus. Quod paulo post ait Optatus, Donatistas non rebaptizare post socios suos in peccato detectos: inepte vir quidam doctissimus annotavit intelligi de Maximianistis. Nam post :etatem Optati accidit illud inter Pritmia : num et Maximianuim Donatistas dissidium , quod quidem inter hos schismatico , novi schismatis principium fuit, cum utraque pars obtenderet sui generis concilium, illa Cartliaginense. haec Bagaiense, et tamen neutra quidquam alterius baptismo deiraheret. Nihil esl quod Donatistis sæpius objiciat Augustinus rebaptizantibus post Catliolicos. Sed 0ptatus ngn potuit objicere qiiod nondum erat; yidit tamen áliquid non dissimile, quod hic objicit. Ilistoriam illatn Maxiiuianistarum integram exponit Augustii'us in lib. de Gest. cum Emer. et lib. iv contra Crescon. cap. 10, et lib. iii, cap. 55 et 56, sed et in Psalm. xxxvi, pag. 26. 0ptatus ait D natistas no!i præterire in sacramentorum mysterio quiddam legitimum : siguificat autem solemiiem formiulain illius (ut etiam vocal)atur) canonicæ precationis, qua dicitur olferri sacrificiuii pro una Eçclesia in toto orbe diffusa, Sic et lib.iii, ait eos non potuisse prætermittere illud legitimum paae vobiscum. Et libro iv, ait eos etiaim usos in baptismo fuisse solemni formula illius ecclesiastici exorcismi, maledicte, exi foras. Sic Cypriamus scribit Novatianos in l)aptismo non ausgs esse præterire solemnem illam stipulationem, 131 credis remissi0nem peccatorum ? tametsi hanc ipsi remissionein nou crederent. Sic et Augustinus significal Pelagianos in baptisino pueroruin àdhibuisse illam quoque formulam abrenuntias satanæ ? cum tamen alioqui negarent pueros aliquo originali peccato obstringi. Inyino Firmilianus ád Cyprianumi scribens osteiidit diabolum quoque ipsum', cum per obsessam quamdam valem etiam baptizaret, observasse verba solemnia atque usitata. Denique Augustinus, lib. ii de Bono persev. cap. 15, dispütans cóntra Pelagianos tacite significat eos aliquid' ex ecclesiastica formula Eugharistiæ repetiisse quod ol)jicerent; sed ipse sic eam interpretaiur, ut adversus illos contorqueat. Quod ergo, inquit, in sucramentis fidelium dicitur, ut sursum corda habeamus ad Dominum, munus est Domini : de quo munere ipsi Domino Deo nostro gratias agere a sacerdote post hanc ro, eum, quibus hoc dicitur, admonentur, et dignum et justum esse respondent. P.ig. 40 et'41. Porro quòd Optatus narrat, de Juliauo Apostata, qui Donaiistis faverit, a quibus appellatus atque laüdatus est, latius exponitur ab Augustimo in épisi. 148 el 160, et lib. ii contra Petil., cap. 83 et 92. Sane libro xvi Cod. Theod., Tit. v, cap, 57, in quadam con^litutione Hoiiorii (IV menti6

impetrasse dicebantur.

Pag. 42. Quod paulo post Optatus narrat de Diaconis in altari occisis, simile est quod Augustinus narrat lib. iii contra Crescon., cap. 45. Sed et illam Donatistarum jactationem, quia Optatus siguificat eos, sese appellasse columbas, Catholicos vero vocasse vultures. adjiciam quod Augustinus, lib. ii conira Petil., cap. 85: Isto, inquit, modo et milvus cum pullos rapere territus non potuerit, Columbum se nominat. Denique quod subjicit Optatus I)onalistas Eucharistiam proculcare voluisse, Victor Uticensis nou dissimile quippiam suis temporibus in Africa rursus accidisse narrat : ut hac quoque in parte Wandalos illos Arianos cum Donatistis comparari posse intelligamus. Verum id repetatur ex libris ipsius Victoris, quos nunc cum Optato edi curavimus.

IN LIBRUM TERTIUM. Pag. 50. In editione Germanica totius hic lib. iii,

B sic transpositis paginis, confusus et perturbatus fue

[ocr errors][ocr errors]

rat, ut numquam magis fuerint permixta Sibyllæ folia, cum fierent (ut ait Poeta) rapidis ludibria ventis. Ego im priori editione Parisiensi , beneficio ejus exemplaris quo utebar, restitui aliquot paginas suo quasque loco. In hac editioue rursus, totidem restitui suo ordine , quæ etiamnum temere confusae et transpositæ jacebant, idque feci auxilio Tiliani codicis. Certe quamdiu illae, quas dixi, metalheses paginarum miscebant omnia, vix ulla inlelligi poterat sententia hujusce libri : hicque agnoscimus miralilem olim fuisse sive incuriam, sive inscitiam librariorum, qui libros non iam describere videbantur quam discerpere, ut catuli qui lacerant panniculos, sicuti ait Plato quodam loco. Nunc spero tamen sic librum istum esse in integrum restitutum, ut lector nostræ hujus editionis fructum statim agniturus sit. Quod ad rem attinet : hic agitur causa Macarii Præfecui, propter cujus animadversiones capitales, Donatistæ odiose declamitabant, Ecclesiam nostrorum esse sanuinariam , neque jam Ecclesiam C: ulolicam , sed lacarianam vocabant, ut scribit Augustinus in epist. clxi. ldem in e, ist. clxiv ad Eimeritum Donauistam : nos, inquit, appellatis Macarianos. Deuique ut Catholici, Donalistas vocabant partem Donati : sic Donatistæ, Catholicos, partem Macarii. Testis est Auguslimus , lib. ii contra Petil., c. 59. Injusta tamen erat recriminatio aui retaliatio. Nam ipsi Donatistæ sese ob initio vocarant partem Donati, ut Optatus hic probat. Catholici numquam se dixerani esse parüum Macarii. Porro, ut Augustinus causam ipsius quoque Caeciliani, qu e etsi bona esset, tamen persoiialis erat, conatus est semper separare al) Ecclesiæ causa, sic et ipsius M carii, unde et in epist. cciii, ad Maximinum Donatistam : Nec tu, inquii, objicias tempora Macariana, nec ego sævitiam circumcéllionum. Si hoc ad te non pertinet, nec illud ad me. Non dissimilis est actio Optati. Illud modo adjicio, exstare quamdam Arcadii et Honorii legem, I. xxxi C. Th., de Episc. et Cleric., quæ huc pertinere videtur, cum judicibus Africanis præsidium armatæ apparitionis tribuit.adversus eos, qui vi irruebant in ecclesias, earumque clericos affligel)ant. Pag. 52. Quod post principium hujus libri Optatus dicit de hoc verbo iz6v; in editioneTGermanicâ tam erat depravatum, ui monstrum quoddam esse videretur. Erat enim in ea scriptum Xort. Ego jam in priori editione Parisiensi id einendavi atque restiuui. simulque ad marginem ascripsi locum Augustini, qui latius expouit mysterium , quod 0ptatus hic subesse significat. Locus ille Auguslini est lib. xviii de Civit. Dei, cap. 25. Nuuc, ne quis exisuimet, ab Oplaio, quidquid istud est, inventum aut conlicium esse, adjicio, ipsum antea Tertullianuum in lib. de Baptismo, illius meminisse. - - - Pag. 52, Optatus deinde abutiiur werhis faalae PrnJudæa quæ vocatur vallis, vel de urbe Jerusalem, cui denuntiatur tristis aliqua clades et vastitas, contorqueat adversus factionem Donatistarum in Africa. Nescio, qua Optatus usus sit translatione vel interpretatione Isaiæ. Sed dissimulare non possum, valde ab ejus Prophetæ et sententia et verbis alienum esse quod affingit. Credo etiam librariorum esse quædam jeccata, ut cum hic Isaiam allegans, templa pònit pro tecta, el virgam pro fugam. Sed non suscepi omnia quæ Optatus, ex sacris litleris vel pr;eposlere cilat vel inepte repelit (quod vitium fuit illius et ætatis et regionis) corrigere. Pag. 55 et 54. Quod 0ptatus ait de monte Sion, in cujus vertice erant septem synagogæ, et in quo post victorias Vespasiani lmp. vix antiquarum (ut ait) resiant (sic enim emendavi ex Tiliano libro) indiviâ ruinarum : habet ea res aliquid quod histori;e studiosus observet. lpse liieronymus, imjJerem. cap. xix, scribit Jud;eorum civitatem in æternos cineres coIlapsam esse, cujus ruinæ ad consummationem usque saeculi, permansuræ sint. Sane post tempora Wespasiani, quibus urbs illa excisa et eversa jacuit annis prope quinquaginta, Adrianus Imp. sic eam rursus instauravit, ut non velerem urbem instaurare, sed plane novam exstruere intelligeretur. Itaque et nomen ipsum mutavit, ac pro Hierosolyma, AEliam Capitolinam dici voluit. Atque ita quidem appellatur, et ab Ulpiano, in paud., tit. de censib., et ab ipsis patribns Nicænis in canonibus ejus synodi. Alioqui vero Tertullianus quoque duobus locis, hoc est, in lib. contra Judæos, el lib. iii contra Marc., exclamat, Sion jam nulla est. - - Pag. 56. Nulla est in Optato sententia, quae rarior esse videatur quam hæc quæ sequitur p:iulo post : Mon enim Resp. est in Ecclesia, sed Ecclesia est in IRep. id est, in Imperio Romano. Alii interpretareniur. Remp. quidem esse posse sine Ecclesia, ut olim fuit Resp. Rom. Ecclesiam vero non posse sine I{ep.,

[ocr errors][ocr errors]

phetæ cap. 22, ut quæ simpliciter dieta sunt vel de A Imperatoribus, pro Ministris eórum, et Potestatibus

sa:culi, pro rerum quiete, pro mora finis. Idem ad Scapulam non modo illud inculeat, sacrificamus pro salute Imperatoris; sed et profitetur necesse esse, ut Christianus salvum velit imperatorem, cum toto Romano imperio : et addit : Quousque saeculum stabit, tamdiu enim stabit Imperium. ldem in lib. de Resurrect. carnis sic interpretatur locum Pauli ad Thessalonic. ut quemadmodum non est futurus finis s;vculi antequam reveletur Antichristus, sic Anticliristum venturum non esse antequam deficiat Romanum imperium. Itaque ait Romanum statum obstare, quominus ille veniat. Sane Optatus non vidit illam Romani imperii maximam ruinam, quam Barbari intulerunt, qualem vidit Augustiuus aut etiam Hieronymus, qui et cum urbem a Gothis captam videret, §cripsit ad Geront. appropinquare Antichristum. Sed vidit Optatus imperii Romani sedem sic translalam esse in Orientem per Constantinum, ut simul imperium illud tunc factum sit Ecclesiæ Christianae profiugnaculum, et in e9 impletum fuerit illud Esaiæ 132 ad Ecclesiam: Et reges erunt nutricii tui. Quo7júTem Optaius commode potuisset objicere Doiiato rejicienti eleemosynas Conslantis Imp. Pag. 56 et 57. 0ptatus, paulo post, locum Ezechielis, cap. xxviii, de Tyro, detorquet ad Domalum Carthagineiisen, ut et Augustinus iii lib de Unit. cap. 14, 13melsi alibi, hoc est, lib. xi de Genes. ad lit. cap. 25. eumdem locum referat ad Diabolum. Sed revera vaticinium Ezechielis de excidio Tyri, aliud non est quam quod antea ipse Isaias ediderat, cap. 23. Neque tamen apud Isaiam scriptum est quod Optatus ait, naves Carthaginis, sed naves Tharsis : qno verbo transmarina potius Cilicia significatur, taiiietsi Augustinus, in psalm. xlvii, malit eo verbo intelligi Carthaginein. Sed neque Carlhago fuit Tyrus : iiiio polius Tyri quaedam colonia. Pag. 57. Porro ad ea quæ 0ptatus narrat de fastu et arrogantia Donati , adjici posset quod Donatistæ

jmo hujús partem esse, cum in hujus sinu veluti còa- C jactabant, Deum de cœlo respondisse oranti Donato, teiii? pessimorum servorum, ut liberi abscederent, tabulæ A Cod. Th. adjicitur ejns constitutionis clausula, qu e

lescat. Scio etiam multa dici speciose posse in universum de Reip. et Ecclesiæ comparatione, sed nunc aliud agitur et quæritur. Dicam ergo quod hujus magis loci est. Olim solemnes in Judaica Ecglesia erant preces pro reguo Davidis, in quo Ecclesia intelligebatur esse inclusa. Eoque pertinet Psal. cxviii, ILxxii et cxxii. Fuerunt deinde in Ecclesia Christiana so!emnes preces pro Imperio Rom. multis de causis.

- Primum enim etsi primis sæculis Imperium illud

valule adversarium et infestum esset Ecclesiæ, tamen ejus Imperii amplitudinem prodesse ad propagationem religionis, Cliristiani existimabant, ut Ambrosius annotat in Psalm. xlvi, et Eusebius ad finem Jib. iii , de demonstr. Evang. , et Prudent., lib. 11 contra Symmachum. Deinde Christiani veteres, et iocum Pauli ad Thessalonicenses de apostasia sic interpretabantur, et de Antichristo sic l9Tui solebant, ut profiterentur, Antichristum, qui Ecclesiam gravius percelleret, venturum non esse ante ruinam et dissolutionem Romani imperii : neque orbem prius esse periturum. Ergo Deum precari solebaut pro imperio Rom. in cujus incolumitate sentiebant propterea inclusam esse incolumitatem Ecclesiæ. Teriullianus, quem in Africa , legebat Optatus Afer, sic loquitur in Apologetico ad Romanos: Nominatim atque manifeste, orate, inquit Apostolus, pro regibus et pro Principibus, Potestatibus, ut omnia tranquilla sint. Vobiscum enim concutitur Imperium : concussis etiam caeteris membris ejus, utique et nos, licet ertranei a turbis existimemur, in aliquo loco casus intenimur. Est et alia inajor necessitas nobis orandi pro Imperatoribus, etiami pro omni statu Imperii rebusque Romanis quod vim maximam universo orbi imminentem ipsamque Clausuram sæculi acerbitates horrendas comminantem , Romani Imperii commeatu scimus retardari. Itaque nolumus experiri, et dum precamur differri, Romanæ diuturnitati favemus. Et rursus paulo post : Oramus pro

ut ait Augustinus, tract. 12 in Joannem, et Angelum apparuisse, qui ejus sectam commendaret, ut refert idem Augustinus in epist. clxv. Sed omnibus prope hæreticis volentibus communis fuit ambitio et arrogantia, qualem Optatus hic accusat in Donato. Omnes enim tumetit : ut inquit Tertullianus de Præscript. Denique ut Optatus narrat Donatistas jurasse per niomei, Dònati, sic et Priscillianistas per nomien sui Priscilliani, narrat Sulpitius Severus. Illud quoque mihi legenti hoc loco Donatum sibi arrogasse principatum Carthaginis, adjiciendum videtur, quod Hieronymus annolat in suo Chronico, Donaium hunc tandem Carthagine pulsum fuisse, anno Christi trecentesimo sexagesimo, hoc est, non multis annis antequam hos libros scriberet Optatus. Pag. 58. Quod paulo post subjicitur de persecutione excitata a Diocletiano sexaginta annis antequam hæc scriberet Optatus, explicatum est libro jirimo, ubi et de Annullino dixi, cujus hic quoque fit mentio. Illud modo addam quod non omnes foriasse alioqui intelligerent, provinciæ Proconsulari nomine hic significari Africam. Quod et in legibus frequens est. L. xi. C. de erogat. milit. ann.; L. ult. C. Th., de tyronibus; l. xiii C. Th. ind. deb. Porro multa deinde' narrat Optatus de Circumcellionum immanitate. Pag. 59, 60. Àugustinus partim similia, partim etiam atrociora de iis passim narrat, et quales fuerint illi Donalistarum satellites, diligenter exponit. Nam et plura eorum scelera vidit, quam Optatus. Illud modo comparabo, quod memini, Augustinuim de injuria, quæ fiebat creditoribus et dominis similia narrare in'epistola quinquagesima, cum Donatistæ et servos ad Pileumi vocare viderentur, et debitoribus veluti novas tabulas darent : Quis, inquit Augustinus, non dominus servum suum timere compulsus est, si ad Donatistarum patrocinium servus confugisset ? quis quemlibet poterät exigere debitorem auxilium eorum defensionemique poscenfrangebantur, Exlorla debitoribus chirographa reddebantur. Quid sit reddere debitoribus chirographa, intelligunt Jurisconsulti, qui liberationem inde nasci sciunt, lib. iv, de pact. l. i, § ult., et I. iii, de liber. leg. Observabit etiam juris et antiquitatis studiosus, quod paulo post ait, non fuisse permissum in domo Dei, hoc est, in templo vel Ecclesia, sepulturam : sicuti et lex quædam Gratiani temporibus Optati edita negat apostolorum vel martyrum sedem humanis corporibus esse concessam, l. ii, C. de sacros. Eccl. Pag. 61. Augustinus tamen, in lib. de cura pro mort., laudat eos qui cupiebant in Ecclesia sepeliri prope -sepulcra martyrum. Ibid. Præterea nostri annolabunt, quod Optatus non multo post scribit, metatores (ut fieri solet) missos esse ante venturos milites. Metalores vocat, et iis ascribit, quod in codice constitutionum dicitur potius fuisse officium mensorum, I. 1 et v, C. de metat. Metata dicuntur in Jure civili hospitia , quæ provinciales præbere jubentur militibus: et metatores, ipsi hospites qui excipiuntur. L. ix, C. de metat. Sed Optatus ita vocat eos, qui præmiuuntur ut hospitia illa (ul loquimur) prius designant. Sie et in commentariis Suidæ μετάτωρ ό τροαποστελλόμηνος άγελος πρὸ του άρχοντος. Iluic alluidit illud Sidonii Apollinaris lib. viii, melatoriam paginam quasi cum Musa prævia misi. Pag. 68. Ex libris quoque Jurisconsultorum emendatuum est et restitutum quod ante finem libri tertii Optatus recitat dicterium Donalistarum, Caii Seii, Caia Seia, ut et rursus ante finem libri sexti. Antea corrupte in Germania impressum fuerat Gaiasei. Norunt Juris studiosi Caium , aut Seium aut Titium appellari solere quemvis hominem. Unde et noster Tertullianus, in apolog., commemorat vulgare illud de Christiano, Bonus vir Caius Seius. Porrò August. lib. 11 de Baptism. cap. 7, rursus hunc Optati locum illustrat, cum narrat fuisse hæc Donatislarum verba

[graphic]
[graphic]

hic negligenda non est. Excedens, inquit, cultura hominum dignitatem superno numini reservetur. lllud modo dicö moris olim fuisse, ut imperatores mitterent suas statuas sive imagines in provincias, in quas ipsi alioqui non proficiscebantur: easque imagines a populis de more fuisse exceptas prope religiose. Sic Imp. Theodosius, in lib. 1. C. Publ. letic. vel consul niinc : Si saeros, inquit, vultus inhiantibus forte populis inferimus, hos sine immodico pretio excipi

ræcipimus. Imagines illas vulgo voeabant Laurata. {√ in actis secundæ Nicænæ synodi ubi de sacris imaginibus agebatur, legimus : laurata et iconas, quae mittuntur ad civitates, vel regiones obvii adeunt popnli cum cereis et incensis, non cera perfusam tabnlam, sed imperatorem honorantes.

IN LIBRUM QUARTUM.

Pag. 71. Iloc libro Optatus illud potissimum agit, ut respondeat Donatistis, qui, cum baptismum a peccatoribus (ut vocabant) administratum eontenderent esse inanem, ineptissime objiciebant illud ex psal. cxl, oleum peccatoris non unget caput meum. Sed vellem, Optati responsio interpretationem commodiorem opposuisset: qualem tamen ab Augustino, qui veluti supplere solet quod in Optato desideratür, repeti posse fateor. Ut autem Donatistae illum psalmi versiculum tam inepte huc detorquerent, secuti videntur præposterum exemplum illius synodi Carthaginensis, cui præfuit Cyprianus, et iii qua versiculus ille citatus fuerat ad improbandum baptismum hæreticorum. Ut jam minus mirari debeamus, si quod tale exemplum secutus Parmenianus ridicimle objecerat, fuerit deinde et abs Petiliano et abs Cresconio, gloriosis Donatistarum patronis putide inculcatum. Verum bene habet Augustinum vera interĘg; graviter diluisse tam fuiiles eorum ineptias, ib. ii contra Petil. cap. 105, et lib. in, cap. 55; et lib. iu contra Crescon. eap. 24.

ad Cathólicos: bonus homo, si non esses traditor: con- C Porro nemo miretur, $i Optatus tam faeile exislinum nemo dixerit alienum fuisse a martyrio, cum A ctoritati utrique consenlimus, credimus, servimus. Ibi

sule animæ tuæ : eslo Christianus. Ilic Augustinus Optatum secutus exclamat : o improbam rabiem ! cum Christiana dicitur, esto Christianus : quid aliud dicitur nisi, nega te Christianum ? Sic enim locum illum Augustiui lego et emendo. Sane idem August., in epist. ci.xix, ad Eusebium, significat, cum quis Catholicus ad Donatistas deficiebat, el ab iis rebaplizari volebat, debuisse, ut id mererelur, dicere, sese hactenus fuisse paganum: quæ vov, inquit Augustiuus, me procederet de ore Christiano, tantus sanguis martyrum fusus est. Denique idem August., lib. iv contra Crescon. cap. 59, ait, hunc superbiæ tumorem esse omnium, qui se a Christi unitate discindunl, ut soli sese esse Christianos jacient , damnentque cæteros. De hac jactatione Dómátistarum totus mundus apostatavit, nos soli mansimus, etc., dictum est alibi. Pag. 69. Postremus in hoc Optaii libro tertio locus, qui observatione valde diguus sit, est de imagine nescio qua, quam Macarius dicebatur contra ritum Christianum collocaturus in aluari, priusquam sacrificium offerretur. Suspicor quod calumniatores odiose hic fiugebant, fuisse de profana imagine sive suatua ipsius imperatoris, a quo missus erat Macarius : ni mirari non debeamus, si tale simulacrum, ' quod in altari collocaretur, Christianos exhorruisse narret Optatus : cum quidem et id fierel conlra imperatorum mandatum, Nam et licet principes ipsi illis temporibus magnifacerent suas slatuas, tamen Idola esse nolueruni. Ipse Theodosius junior in quadam constitutione: si quando, inquit, nostræ statuæ vel imagines eriguntur, adsit judex sine adorationis ambitioso fastigio. Sic enim legitur in C. Theod. lib. xv, tit. v; in C. tamen Jusiiu. pro fastigio, legitur fastidio, lib. i Cod. tit. xxiv; sed si nolit Theodosius fastidiri adorationem suæ statuæ, civilem modo honorem requitit, qualem, eo tempore, significabant superbo et ambitioso verbo adorationis saltem in

met statim significari baptismum ubi mentio fit olei vel unctionis. Nam et baptismi verbo scriptura saera interdum totum ministerium Ecclesiæ signifieai, ut et nomiue altaris deinde nostri majores plerumque id significarunt, sic chrismatis aut olei verbo frequienter totum baptismum indicari existimarunt, plerumque cum olim Christiani solerent sacram illam unctionem adhibere tam ante, quam post baplismum. Pag. 74. Non possum præterire quod Optatus deinde ait, Marcionem ex episcopo factum esse apostalam. Atqui Tertull. in lib. de præscr., non episcopum, sed episcopi filium fuisse” ait, et a patre [gisse excommunicatum propter stuprum. Alioqui Marcionem vixisse solitarium scribit Epiphanius. Est autem intolerabile mendum quod in 0ptato legebatur, Marcionem induxisse duos Scriptos. Ergo ex Tiliano libro emendavi et restitui Chrisios. Quod vero subjicitur de Ebione, qui Patrem passum esse dixerit : mallem id dixisset de Praxeâ, cujus etiam meiminit libro primo. Nam et Tertullianus, in lib. de præscript., testatur multis post Ebionem annis Praxeam (quem in Africa vixisse ait Augustinus) Haeresim introduxisse, quæ Patrem omnipotentemi (ut ait) diceret esse Jesum Christum, passum et cru«cifixum. Ibid. Quod autem Optatus deinde ait, Walentinum voluisse Christo carnem subducere., etsiTertullianus133in suis libris contraValentinianos utcumque gissimulet, cum alia eorum portenta exagilet, tamien in libro de carne Christi, non obscure accúsat Walentinum , qui (ut ait) carnem Christi spiritalem commentus sit, quasi hanc Christus ex coelo attuleriu , et per virginem polius quam ex virgine natus siu. 0ptatus paulo post meminit cujusdam Corpiani hæretici. Pag. 75. In libro Tiliano legitur Scorpiáni. De eo nihil memini me alibi legissé. Scio qüosdam olim mebulones in Africa Cyprianum ignominiose appellasse Coprianum : quasi stercorariüm dicas. Sed ùypriaexhortationem ad martyrium scripserit, et ipse martyr fuerit. Sane quam Optatus significat fuisse hæresim Corpiani negantis debere esse martyria : scimus rariorem fuisse, quam altera illa fuerit, quæ auctore Montano martyria tam præcise requirebat, iit non alios quam mariyres contenderet salvos fore. Eusebius, lib. vi , cap. 58, narrat'ex Origene quamdam olim fuisse Helcesaitarum hæresim, quae irrideret Christianos qui propter confessionem Christi periculum mortis adireiit : sed eam hæresim statim atque nata fuit, exstinctam fuisse narral. Majoris est momenti quod deinde 0ptatus scribit olim fuisse hanc in baptismo puerorum formulam exorcisini 3. Ibid. maledicte, exi foras, quæ etiamnum servaiur. Memini Petrum martyrem familiariter aliquando mibi dixisse, quod et postea scripsit in primum librum Regum , sese cum quemdam Cypriani locum diligenter expenderet, singulariter deprehendisse atque observasse originem minime vulgo notam exorcismi cum baptismo conjungendi. Cyprianum enim, lib. iv , scribere ad Magnum , Spiritus immundos quandoque fallere servos Dei, dum adjurati fingunt sese abire nec tamen abeunt. Tum vero Cyprianum adjicere : Verum cum ad aquam ventum est, ibi Diabolus minime valet subsistere prorsusque discedit. Hinc Petrus Martyr jactat sese colligere, olim factum esse, ut arrepticii, qui non poterant curari exorcisimis , baptizarentur. Posteritatem vero generaliter et confuse deinde semper exorcismos conjunxisse cum baptismo. Ac quidem fatelur 0ptatum, ul et Augustinum valde id probasse. Sed utrumque proptereà reprehendit et erroris accusat. Prætereo quod inepte allegat nescio quem Optati librum octavum , qui nullus est. lllud modo dico, tam fuisse Optatum Cypriani temporibus vicinum, ut quod narrat passim suo tempore factum fuisse, intelligi etiam possit factum quioque fuisse tempore Cypriani : neque 0ptatum accusari posse ut auctorem hujus moris et consuetudinis.

IN LlBRUM QUINTUM.

Pag. 81 et 82. Nullus est in hoc libro illustrior locus, quam qui ex libris Jurisconsultorum repetitus est de testamento , cujus testimonio de voluntate testatoris judicari solet. Ut tali exemplo probet 0pta. tus, ex tabulis sacrarum litterarum dirimendam quoque esse litem quam movent Donatistæ. Augustinus, qui Optatum imitari solet , videtur simili usus esse argumento. Nam in Psalm. xxi , compellaris Donalislas, inquit : Fratres sumus : quare liligamus ? non intestatus mortuus est pater : fecit testamentum, et sic mortuus est. Tamdiu contenditur de hæreditate mortuorum, quamdiu testamentum proferatur in publicum : et cum prolatum fuerit, tacent omines, ut tabulæ aperiantur et recitentur. Judex intentus audit , advocati silent, præcones silentium faciunt, universus populus suspen$us est, ut legantur verba mortui. Ille sine sensu jacet in monumento, et valent verba ipsius. Sedet Christus in cælo, et contradicitur ejus testamento. Idem Augustinus, in lib. de quinque hæresibus: Leges, inquit, habent, ut testatoris voluntati in omnibus pareatur. Si quis contra voluntatem testatoris facere voluerit, careat hæreditate. Testamnentum profero: verba testatoris recito. Ineptus essem, si ex nostris legum libris nunc ambitiose atque adeo otiose repeterem multa ejus generis de fide et auctoritate et testimonio testamentorum. Illud magis hujus loci est , ut observemus. Augustinum cautius, quam Optatum, uti superiori exemplo et comparatione. Optatus enim eo ütitur, cum ex novo Testamento prófert scripturam Joannis de loiione pedum , ut inde probet non esse iteran£lum baptismum. Sed Augustinus, qui vidit coactum id esse , mavult uti superiori compáratione, cum ex psalmis et prophetarum scriptis probare vult Ecclesiam Christi e§se calholicam. Quia de re cum Donatistis altera lis fuit. Sic et in lib. de Unit. Eccles. contra Pelil. Sunt, inquit, libri dominici, quorum au

C

quæramus Ecclesiam : ibi discutiamus causam nostram. Caeterum cum disputat adversus I)onatistas de unico baptismo , eoque non iteramlo , non tam scripturam allegat quam traditionem Apostolicam , quasi nuncupativi potius quam scripti Testamenti testimonio tunc uti mallet. Lib. ii de Baptis, cap. 7, et lib. iv, cap. 6, et lib. v, cap. 25. Ac quidem eliam aliquando allegavit locum Joannis de lotione pedum, lib. iii de Baptism. cap. 14. Sed cum Pelilianus eum in nostros retorqueret, Augustinus sic respondel, ul non dissi- ' mulet sese non valde urgere tale argumentum, lib. ii contra Petil. cap. 22. Itaque et in lib. de Unil. cap. 19 , ab eo loco statim transit ad Ecclesiæ usum et auctoritatem. Sane tamen locus ille Joannis, multis eliam post Angustinum annis tam visus est in Africa pertinere ad unicum haptismum , ut furente Wandalorum tyranno, cum septem illi fratres, quorum non minus nobile martyrium fuit, quam olim fratrum Maccabæorum, ab Arianis urgerentur ad alterum baptisimum , nihil imagis opposiierint. Testis est Victor Uticensis, lib. iv de Persec. Wandal., nempe, nostri olim fuerunt fortiores martyres quam acuti disputatores. Pag. 85 et 84. Illud `postremo annotabo quod Optatus in hoc libro respondet adversariis contendentibus baptismum ad schismaticis administratum esse nullum, et propterea esse repetendum, quia et baptizati a Joanne sint iterum baj)tizati ab apostolis, ut Lucas refert. 0ptatus respondet exemplüm esse dissimile, quia baptismus Joannis alius et diversus fuerit a baptismo Κ : baptismus vero Schismaticorum conferatur in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, tamquam baptismus Christi. Non dissimile responsum et distinctio est llieronymi in dial. contra Lucifer. et Augustini, libro secundo contra Petil. cap. 57, et lib. iii , cap. 56, et lib. v de Baptis, conlra Don. cap. 9, 10, etc.

IN LIBRUM SEXTUM.

Pag. 90. Nihil multos hodie magis offendit in hoc libro , quam quod Optatus tanti faciat altaria. Cerie Petrus Mariyr, in 1 lib. Regum, eap. 23, valde propterea reprehendit 0ptatum. Mirum vero cur nón polius ipsum, qui antiquior est , Tertullianum, qui in lib. de Pœnilent, aras Dei in Ecclesia celebrai.

Porro quod Oplatus hic narrat de incredibili Donatistarum fastu, et adversus Calholicos immani odio, memini multis post sæculis in Oriente Gr;eculos esse imitatos in suo schismate. Nam Innocentius III, in cap. 6 de Baptism., lib. iii decretal., ex suo Concilio Lateranensi (quod anno 1215 Romæ coiil) istam repetit narrationem. Si quando, inquit, Sacerdotes Latini super Græcorum celebrassent altaria, non prius Græci sacrificabant in ipsis, quam ea, tamquam inquinata , lavissent, baptizatos etiam a Latinis Græci rebaptizare ausu temerario præsumebant. Pag. 95 et 94. Alter in hoc loco præcipuus locus de Sanctimonialibus (ut vocabantür) quas et olim in Africa et AEgypto vocatas fuisse Nonnas, ex Arnobio atque Ilieronymo didici. Et quidem Ambrosius, lib. i de Virgin,, ait ex ultimis infra ultraque Mauritaniæ partibus deductas Mediolanum, sacrari gestiisse ab Ambrosio. Habebant et Donatistæ suas virgines Sanctimoniales, et cum Catholicos audirent iuT suis ostentare quoddam decus Ecclesiæ, valde hoc agebant, ut eas ad se pellicerent, sicuti indicat Augustinus in epist. CLxix. Hoc ergo illud est, quod Optatus , qui et libro secundo aliquid hac de ré dixerät, tam valde hic conqueritur tentatas a Donatistis fuissé tales Vestales: et earum non modo raptores, sed et procos tam valde abigit. Paulo antejuam Optatus lræc scriberet, lata fuerat ab Imp. Joviauo lex severissima , quæ capitalem pœiiam denuntiabat iis qui non modo rapere, sed et jungendi matrimonii caúsa sacratissimas virgines attentâre ausus esset. L. v , C. de sacros, Eccles. Testisque est Sozomenus, lib. vi, cap. 3, Jovianum id edixisse, ut reprimeret inimpudenter grassata fuerat. Sed Donatistarum procacitatem et impudicitiam nulla lex coercere potuit. Pag. 95, 94. Porro commode munc mihi in mentem revoco , Fulgentium Afrum qui annis post 0ptali mortem plusquam centum in Africana Ecclesia fulsit floruitque, libro secundo ad suum Monimum ex hoc Optati libro sexlo, ubi de Virginibus agitur, laudare 0ptati interpretationem, Paulinæ de iis sententiæ ad Corinthios, et consilii magis quam praecepti : eamque interpretationem conferre cum Augustini et Ambrosii alia expositione. Et quia integra 0ptati verba recitat Fulgentius , locum inspiciat lector , et cum nostra editione conferat. Nam et id majoris est momenti , quam quod prælerea Optatus inculcat de velis, quibus legebantur et veluti obnubebantur capita sacrarum virginum. Pag. 95, 94 et 95. Mitrellas vocat, quasi parvas mitras dicas. Mitra verbum est Syriacuin : Græci dicunt διάδημz; Latini, villam, et proprie significat vinculum aut redimiculum. Ut autem erant vittæ virginales, sic et aliæ erant matronales. Nam nuptæ matronæ aliter quam virgines caput velabant et ornabant. Unde Propertius:

cestam petulantiam, quæ tempore Juliani impie et A gutture alieno, illud alieno proprie significare ficto, ut

Cinxit et acceptas altera vitta comas.

134 Pag. 95. Quod sub finem ait 0ptatus, de ea, quæ secundo nubit : non in altum tollitur, annotatum est ab aliis , dictum videri ex more Africanæ potius quam Latiæ Gentis. Fuisse enim apud Pœnos, ut el apud Ægyptios et Græcos, in more, ut nubentes sellæ curuli iusiderent, curruque sublimes vectæ, a patris domo in domicilium mariti transferrentur. At Romano more nubentes potius manu ducebantur.

Pag. 97 et 98. Quam postremo elegantem similitudinem repelit ab aucupibus Optatus, videtur et Augustinus eum imitatus repetiisse in lib. ad Ilonor. de util. cred. cap. 1. Ego nunc edo emendationem , ubi pro vivarum volentium , ex meliori exemplari restitui avium volantium. Memini etiam, quod cum nuper me inviseret Formierius Juriscons. Aurelianensis et de Optato forte incidisset sermo, adimonuisse, sibi videri in eo, quod paulo post 0ptatus ait, cantare

apud Horatium, malis ridentem alienis, id est , fictis et simulatis genis , et similiter apud Ilomerum. Sed respondi , apud Optatum aves hic dici quasi de gutture alieno cantare, quia earum cantus qui verus est per errorem habeatur pro cantu aliarum avium alioqui fictarum atque mutarum. Addidi, apud Walerium Flaccum, illud : Errantesque genæ, atque alieno gaudia vultu, simile esse vcrsui Iloratiano.

IN LIBRUM SEPTIMUM.

Pag. 99. Suspicatus sum aliquando hunc librum , (qui et in editione Germanica præteritus fuit) non esse Optati , cum Ilieronymus non nisi sex libros ab eo scriptos esse scribal, et ipse Optatus, lib. i, non nisi sex librorum argumenlum proponat. Sed cum hic liber vi reperiatur in tribus, quibus usus sum, manuscriptis exemplaribus, et stylus resque conveniat, agnoscam esse 0ptati : verum dicam esse scriptum post editos sex superiores. Bene autem habet, quod

B íüíûé paginæ, quæ desiderabantur, inventæ sunt in

Tiliano exemplari: et postrema pars quæ in eo deerat, in aliis exemplaribus exstiterit : tametsi non dubitaverim detrahere et delere , quod ex fine libri iii de causa Macarii temere hic repetitum, et inepie additum atque assutum fuerat ad finem hujus libri vii. Sed nolui neque debui præterire quam in exemplaribus duobus appendicem postremam reperi, licet deesset in Tiliano. Illud modo confiteor in emendatione hujus libri postremi minime mihi ipsi me satisfecisse , neque propter varietatem scripturæ potuisse. Cæterum, ut quod ad rem magis pertinet, et plenior Donatisfarum historia postulat, expleam, et 0ptato hac ratione cumulate satisfaciam, visum est nuiic adjicere integram expositionem disputationis de Ecclesia in amplissimo conventu Carthaginensi cum Donatistis habitæ præsente Augustino, annis aliquot post mortem Optati. Nam et in ea (ut vocata fuit ) collatione , ipsius quoque 0ptati et librorum ejus causa quodammodo acta est, ut ex iis, quæ paulo anle aniiotavi inlelligi potest.

GABRIELIS ALBASPINAEI

EPISCOPI AURELIANENSIS

OBSERV AT I ONIES IN SANCTUM OPTATUM EPISCOPUM MILEVITANUM.

0BSERVATI0 PRIMA. De erroribus et criminibus Donatistarum.

Ex omnibus Afric;e Scriptoribus qui contra hæreticos pro Ecclesia scripserunt, non est qui tam diu interpretationis luce caruerit, quam Optatus Milevitanus. Et licet lumen aliquod a Francisco Balduino Jurisconsulto acceperit ; quia tamen res polius quæ ad historiam pertinerent, in qua apprime versatus erat, quam ea quæ de veteri Ecclesiæ disciplina in illo auctore occurrunt, explicavit, sine inierprete eum adhuc fuisse , merito possumus dicere, quod et antiquitauis investigatores , et controversiaruim studiosi diutius ferre non debuerunt; cum in Optato multa utriusque exstent vestigia, quæ in aliis auctoribus non mótantur. Sed antequam ad ea illustranda veniamus, pauca de Donatistarum erroribus et flagitiis prælibanda sunt.

Primum ergo Donatistarum crimen, a quo caetera eorum flagitia, quibus Africa taimdiu oppressa fuit,

originem duxerunt , istud est, quod aliare contra altare Carthagine erexerunt, hoc est, quod Majorinum in ecclesia , in qua Cæcilianus sedebat, qui rite inauguratus esset, ordinarunt. Hujusce impietatis multi fabricatores exstiterunt; sed Lucilla foemina Ilispana hunc motum prima excitavit , quæ cum inimicum suum Cæcilianum ia illa sede férre non posset, plurimos Episcopos cum Secundo Numidiæ Primate pecunia corrupit, eisque persuasiu, ut deposito Cæciliano Majorinum lectorem domesuicum suum Ecclesiæ Carthaginensi prælicerent : huic mox ambitiosi quidam Botrus et Silesius, qui eumdem Episcopatum ambiebant, operam et suùdium præstiterunt : seniores denique nounulli, qui depositam Ecclesiæ supellectileim negabant, his se addiderunt, atque plebis partem a Cæciliano sublractam et jam nutantem in idem schisma impulerunt. Ilis initiis et auctoribus Donatistarum dissensiones primum ortæ sunt. Verum cum interea animadverterent Majorini ordinationem stare non posse, quod sine

« PoprzedniaDalej »