Obrazy na stronie
PDF
[ocr errors][merged small][merged small]

minatur in codice Constitutionum. Reliquas Africæ A esse ex concilio Milevitano. Equidem haesi alipertinentibus, et in nedio mari transmarinas appel- A dum non addat Gildonianum , et simpliciter vocet

provincias, quæ nominantur in Synodo Milevitana , et sparsim in hisce libellis 0ptati et Victoris nominat similiter Justinianus, Tripolitanam, cujus ducem in Lepti magna sedere vult; Byzacenam , cujus dux in Capsa et Lepti altera sedeat; Numidiam, cujus dux in urbe Constantinensi; Mauritaniam, cujus dux in Cæsariensi; postremoque Sardiniam insulam, quam Africanæ quoque diœceseos esse jubet. Nam et hanc cum Corsica Wandalus Africæ tyrannus antea occupaverat, ut Victor, lib. i, narrat. 123 Cæterum factum est ignorantia geographiæ Africanæ, ut cum noster Optatus dicitur Milevitamus, quidam non modo dubitarint, cujas esset, sed et finxerint csse insularem. Equidem cum Donatum illum, qui a Casis nigris dicitur, fuisse Numidam admonui, sic et Optatum Donati adversarium, Numidiæ episcopum intelligi, cum Milevitanus dicitur, adjeceram : neque quemquam hominem litteratum id negasse putabam. Et ecce audio, quibusdam etiamnum videri (quo nihil stultius fingi potest) potius fuisse Melitensem. Nam Quintinus Ileduus, qui superioribus annis docebat jus (ut vocant) canonicum in ea schola, in qua nunc doceo jus civile, doctor profecto canonum minime illitteratus, cum Melitam ininsulam describeret, et (ut in ea educatus cum Rh0diis, ut appellantur, equitibus aliquando fuerat) laudare vellet, scripsit, Concilium, quod Milevitanum dicitur, fuisse Melitense : et Milewitum urbem nescio quam dici a Melita. Risi, cum id legi, visumque mihi est tam monstruosum, quam si quis diceret concilium Sardicense fuisse Sardiniense : proptereaque nemini probari id posse putabam. Sed tanto magis miralus sum, cum audivi nostrum Quintinum non modo multis suis auditoribus persuasisse, sed et illi conciliorum consarciuatori Coloniensi, qui similiter præmonet concilium Milevitanum habitum esse in Insula, quæ nunc Malta dicitur. Ilane vero ? ego navigando numquam ad littus Africæ tam prope accessi, quam Doctor Quintinus suorum equitum classem secutus. Et tamen scio non posse eum evincere, quod aflirmat, nisi si evin?at et probet, vel Numidiam esse in Melita insula, vel Melitam insulam esse in Numidia. Vereor eliam, ne quis nasutus hic objiciat, quod Lucianus salse scripsit, sese imperitia cujusdam partim geographi, partim historiographi, repente ex Græco factum esse Babylonium, patriamque suam ab Hellesponto avulsam cum ipsis moenibus et turribus translatam esse in mediam Mesopotamiam. Sed quid diceret Optatus, quid patres Milevitani, si jam audirent sese ex Milevi Numidiæ deportari in insulam Melitam, ut olim damnati, in Sardiniam. Sane, ut 0ptatus cum concilium Numidiæ vocat, intelligit quoddam Cirtense : sic Augustinus Milevitanum solet appellare concilium Numidiæ, veluti in epist. xi.viu et xcu, et xciv et xcv, atque ut Milevitani Patres profitentur sese ex concilio Numidiæ scribere ad lanocentium Papam, sic Innoccntius in suo ad cos responso ait sibi scriptum

quando, cum quærerem locum in Numidia, cujus appellatio propius etiam quam Melitæ, accederet ad Milevitanum. Tandem commode incidi in Augustini epist. clxviii, qui Milevim oppidum vocat. Sed et cum in Carthaginensi synodo Cypriani, ubi episcopi Numidiæ dicunt suam sententiam de anabaptismo, legerem inter eos numerari et nominari quemdam Pollianum a Mileo, sicuti impressum legitur in libris Cypriani : et suspicarer de aliquo mendo, conjiceremque Iegendum potius esse, Pollianus a Milevi : consului alteram scripturam actorum illius concilii, quæ similiter recitantur ab Augustino, lib. vi, de Baptism. reperique apud eum ita scriptum esse, ut scribendum esse divinaram : et cum illo Polliano

B a Milevi, in eodem concilio paulo ante nominari alios

duos ejusdem Numidiæ antistites, Felicem a Bagai, et Crescentem a Cirta. Credo, ne Quintinum quidem dubitare de Cirta Numidiæ. Si de Bagai aliquis dubitat, legat Donatistarum concilium Bagaitanum apud Augustinum, lib. iii contra Crescon. cap. 55 et 56, et Milevitanum a Milevi, ut Bagaitanum a Bagai dici agnoscat. Sed neque Milevim aut Bagaim quisquam magis miretur a nobis referri inler oppida Numidiæ, quam Tuburbim aut Curubim inter oppida Africæ, a Plinio, lib. v. cap. 4. Denique notum est quod idem Plinius ait, populorum Africæ oppidorumque nomina vel maxime ineffabilia esse præterquam ipsorum linguis. Id vero magis dixerit, qui Optati et Victoris libellos, quoa edimus, legerit.

C. Equidem non dubito facile prohari omnibus, quod

in Possidio de vita Auguslini observavi Ecclesiam Ciutensem pro Cirtensem mendose legi : ut et in nostris pandectis Flor. fit menlio Reip. Cirlensium, cum in aliis libris vitiose scriptum sit, Cyrenensium l. ix de jur. et facti ignor. Quis propterea ferat Cirtam ex Numidia transferri in Cyrenaicam? jure profecto ipse Quintinus explicans Zonaram de Canon. Apost. irridet eos, qui ex Carchedone, id est, Carthagine finxerunt aliquando Calchedonem : neque negabit eadem reprehensione dignos esse, qui Byzacium, quod est in Africa, somniant esse Byzantium in Thracia ; et tali mendo libros quoque juris conlaminarunt. Nunc judicet, plausum an risum in auditorio juris mereatur, qui Milevim in Melitam transformat. Tot hac de re verba non facerem, nisi si auditoribus Quintinianis error tam ridiculus verbo uno eripi non posset, minus licet coloris habeat, quam si quis dical Milevi tanum concilium dici abs Melilena illa Armeniae metropoli, quam tantopere prædicat noster Justiniam nus in Novel. 31. Nam et cujusdam Symodi Melitine msis meminitSozomenus, lib. iv, cap. 24, Melitensis ali, cujus aliquem olim meminisse nusquam legi. Et quid tandem mentis fuisset Afris Patribus, si relicta tota sua Africa, ubi longe aliud habehant, quod agerent, periculosa per medias Sirtes navigatione trajecis sent in illam aridam et angustam Insulam, ut ibi ia mquam in carcere inclusi, et toto divisi orbe, deliberi arent de rebus ad Ecclesiam Africanam

lationes (nam eas reprimit synodus Milevitana) inhiberent. Ergo neque nobilissimæ illi synodo, neque Optato nostro hanc injuriam ridicula fictione fieri patior. Ut autem 0ptato dem successorem : Augustinus in ep. xxxiv ad Paulinum laudat beatissimum (ut vocat) Severum, stium condiscipulum, antistitem Ecclesiæ Milevitanæ, bene, inquit, apud eamdem civitatem fratribus cognitum. Idem Augustinus, lib. iii contra Petil. cap. 58, meminit damnati cujusdam llonorii Milevitani in Africana Ecclesia. Denique Faustum illum Manichæum, gente Afrum, civitate fuisse Milevitanum ait, hominem, inquit, acuti ingenii, et expolitæ linguæ, sed nequissimum calumniatorem Christianæ religionis.

Optatum, tamen tam nefarium nebulonem fuisse testatur, ut ipsos etiam Donatistas ejus puderet. Quam valde autem talem 0ptatum, ut debet, detestatur, tam etiam vehementer Optatum nostrum Milevitanum laudat : quem quidem, lib. 1 contra Parmen., ait, et venerabilis memoriæ esse et calholicæ communionis. Idem, in lib. post collat., vocat Catholicum episcopum , et in libro de Unit. cap. 16, videtur eum cum ipso Ambrosio comparare; sicuti et deinde Fulgentius, lib. ii ad Monimum, 0ptatum hunc nostrum, quem sanetum voeat , judicat tam fidelem Pauli interpretem fuisse, quam aut Ambrosium aut Augustinum. Et tamen nolim tali comparatione lectorem impediri , quin discernat, quantum intersit ; sicuti

Si ferre non potui 0ptatum nostrum ex Milevitano B et ubi quod attinet ad litterarum eruditionem, Au

fieri Melitensem, aut ex Numidia insularem, multo minus ferre debeo confundi cum aliis Optatis. Mitto illum 0ptatum Donatislam, quem in synodo Bagaitana, et Optatum catholicum, quem in Cirtensi celebrari audio ab Augustino. Celebrior fuit et famosior Optatus Gildonianus, cujus et sæpius meminit Augustinus. Sed quis non indigne ferat, quosdam hodie Gildonianum a Milevitano non discernere, cum inter eos tantum interfuerit, quantum inter Donatistarum ducem sceleratissimum, et Catholic;e Ecclesiae sanctissimum antistitem. Si quis roget, cur ille alter dicatur Gildonianus, respondebo quod Augustinus, lib. ii contra Pelil. cap. 92, scribit, 0ptatum illum de satellitio Gildonis accusatum , 124 poenas dedisse terribili mortis genere exstinctum : sicuti et legos nostræ non modo Gildonem illum tyrannum , qui in Africa adversus Imp. Ilonorium arma sumpsit, scd et ejus satellites persequi se profitentur, l. xix, c. Th. de poen.; l. xix, c. Th. de bon. proscript. : sic et in l. vii, c. Th. de metat., dicuntur confiscata prædia Gildonis hostis publici, et satellitum ejus : ostque lex honoriana ad Pompeianum proconsulem Africæ data Mediolami. Qualem autem ipse Claudianus elegantissimis versibus describit fuisse Gildonem illum in Africa tyr;innum et latronem , talem et Augustinus Optatum quemdam Donatistam, ejus satellitem, quem propterea plerumque Gildonianum vocat. Verum etsi inter

gustinus, lib. iii de Doct. Christ. cap. 40, videtur eum conferre cum Cypriano, Laetantio, Victorino. Porro ut ubi desinit Optatus, coepi ex Augustino repetere quod sequitur in historia Africanæ Ecclesiæ : sic ubi Augustinus desinit, visum est subjungere quod Wictor Uticensis (!) deinde narrat. Sed de Utica, ut de Milevi, nihil est necesse ut nunc addam quidquam. Omitto etiam quod in pandectis nostris lego, Uticam non minus quam Carthaginem juris Italici fuisse, l. ult. de Censib. Sed ut Milevitano sive Numidæ gratior, sit vicinus hic collega Uticensis, dicam ipsam Cirtensem coloniam in Numidiam ex Uticensi conventu deductam videri, cum quidem illam Sittianorum vocatam fuisse Plinius testetur.

C P. autem Siluium equitem Romanum de conventu

Uticensi fuisse Hirtius scribat. Reliqua de Optato et Victore ex nostris deinde annotationibus petantur. Quam aulem priori 0ptati editioni ante sex annos præfixeram prolixam praefationem , non de 0ptato modo, sed et de multis aliis capitibus rerum Ecclesiasticarum, de quibus ut tunc agerem, cogebat me conditio ejus contentionis, ad quam vel invitus pertractus eram , et acerrimi 'adversarii cum quo mihi res erat, refellendi quædam necessitas : eam, inquam, vehementiorem præfationem in hac editione nolui inculcari: quam satis superque est editam suo tempore semel fuisse. Lutetiæ Parisiorum, Idib. Martii 1569.

[blocks in formation]

meniani ad Tyronium epistolam, adversus quam et Augustinus deinde libros tres scripsit. Sed ubi propius singula contuli , facile animadverti aliud quoddam Parmenianici scripti genus fuisse, quod refellit Oplaius, et tractatur, appellat. Fuit tamen semper eädem disputatio. Nam et Donatistis hoc proprium fuit, ut eamdem sæpius cantilenam canerent, sicuti et Augustinus scribil eos eadem per eadem sæpe dixisse, repetiisse, inculcasse. Porro cum Veterum, praesertim Afrorum, libri latine scripti, multis librariorum mendis contaminati sint, vix ullum puto umquam fuisse magis depravatum, quam hunc Optati libellnm. Nam et ipsi Donatistæ statim atque editus fuit, eum corruperunt, et, ut erant impudentes, discerptum inquinarunt : et barbara librariorum posterit:is multis imaculis prope oppressit. Itaque et mul1is s;vculis tamquam in sepulcro delituit, el cum in lucem eum protulit Cochlei editio Germanica, plura menda fuerunl quam versus. Ego in priori editione Parisiensi operam dedi adjutus collatione exemplaris manuscripti, quod milii communicaverat Espensæus Theologus, ut sex centos saltem locos emendarem. Nunc non multo pauciores emendabit altera hæc editio, duobus manuscriptis sive chirographis exemplaribus subnixa : quorum alterum Jo. Tilio Episcopo Meldensi, alterum Macereo Theologo Parisiensi dehemus. Multum tamen abest, ut dicam Optatum nunc tamdem in integrum plane esse restitutum. Imo feci, ut lacunarum notæ indicarent, aliquot locos superesse etiamnum inutiles. lllud porro semel prædicendum est, usum esse Optatum scripturæ sacræ translatione non oinnino castigata : saltem longe alia, quam fuerit illa, qua vel Tertullianus, vel Cyprianüs, vel Arnobius, vel Augustinus in eadem Africa usi sint. Sed proliteor me ejus correctionem minime suscepisse, qui si possim plerosque Optati Jocos a librario jam olim corruptos emendare, officio meo functum nunc esse me putabo. Neque tamen nunc ambitiose annotabo et indicabo quid in eo genere præstiterim. Nam et putida est talium λεττολογημάτων όstentatio : neque juvat (ut dicitur) in mustaceo laureolam quærere. Ecce, paulo post principiuum libri primi, ubi primum legebatur in Germanica editione çum nequiiiose, et deinde in Parisiensi, cum venenose, nunc ex meliori exemplari eimendavi et restitui, ne ventose : et post medium ejus libri ubi antea legeba1ur in talibus pasti fuerant cibis, nunc ex eodem exemplari emendavi, vitalibus pasti fuerunt cibis; et paulo post ubi legebatur, vos ipsos cum iis unam sententiam ferre, reSutui. una sententia ferire : et paulo ante finem libri primi, ubi antea legebatur revelata, ex eodem exemplari restitui remorata. Sexcentæ sunt hujus generis, et quidem in sequentibus lil)ris plures emiendationes, in quibus magis integrum erat mamuscriptum exemplar, quo usus sum. 125 Pag. 5. Quod ad rem ipsam attinet, de qua maTfeiïi aliquid annotare , principio Optatus ostendit cur adversários suos Donatistas appellet Fratres : tametsi hi a catliolicis sic appellari nollent, atque eiiamnum in Carlhaginensi collatione recusabant, ut testatur Augustinus,lib. iii contra Gaudentium. Idem, lib. iii contraTarmen., cap. 2, confirmat quod Optatus hoc loco dicit. Ego addij, Davidem, 1 Sam. xxx , etiam fratres vocasse filios Belial, hominesque improbos, qui tamen erant Jud;ei. Quem autem locum Isaiæ Proplietae Optatus hic allegat, Augustinus idem agens eumdem locum pluribus verbis urget, et simul, sicuti solet, totum hunc locum Optati aimplificat in psalm. xxxii. Cur autem Chrisliani sese invicem fraires appellarent, Tertulliauus in apolog. indicat. Sed ei ipsa Ecclesia olim dicebatur fratermitas, ut ex Tertulliano, Cypriano, Ambrosio, Hieronymo didicimus. Pag. 4. Secundo loco Optatus signifieat Donatistas refugisse omnem cum Catholicis collationem. Eadem fuit illorum superbia xai αὐθάδεια, multis post annis Augustinus, in epist. CLxvi ad Donatistas : t Vestri,

A , inquit, episcopi conventi a nobis numquam nobisa cum pacifice conferre voluerunt, quasi fugientes • cum peccatoribus colloqui. » Itaque ut lale supercilium dejiciat , in epist. lxv, ii objicit non modo Paulum cum Epicureis contulisse, sed el Christum cum ipso diabolo de lege collocutum esse. Fac. tum est tandem aliquot annis post Optati mortem , ut edicto mandatoque Honorii lmp. Donatistæ etiam inviti pertracti sint ad Carthaginensem cum Catholicis collationem, hujus historiam alibi exposui. Pag. 6. Ait Optatus contra leges fuisse, quod D0natistæ iteral)ant baptismum. Videtur significare legem sui quoque Valenlinia vi lmp. latam eo tempopore, quo hic liber scribebatur. Adderem et alteram ipsius Walentis et Gratiani, quae septem post superiorem annis edita est : et quidem utraque scripla est ad Africanos magistratus, sicuti utraque exstat lib. xvi C. Theod. tit. vi. In unam autem conflata est a Triboniano, cum est conjecta in Justiniani codicem. Sed vereor ne illa posterior lata sit post hosce libros ab Optato scriptos. Ea tainen significat Constanlinum eadem de re olim, legem tulisse, quam 0ptatus legere multo magis potuerit. Sane Augustinus in suis de Baptisino libris , non leges imperatorum (quia Domalistæ iis se, aut christianos in causa religi0nis non teneri c!amitabant), sed Canoneum Nicæli conci!ii objicit. Nam etsi Nicænum non nomiiiel, tamen de eo loqui se satis indicat, ut et alibi dixi in historia Carthagin. collat. Sed multa quæ in e0 commentario dixi, cogor rursus delibare. Illud singulare est et nondum annotatum quod August. epist. clxvi cujusdam legis (Consianiini esse existimo) verba, quæ alibi non legi, recitat, digna quæ hic recitentiir. Attendite, inquit Augustinus ad Donatistas, quam manifestissima veritate per cor regis, quod in manu Dei est, ipse Deus dixerit, in ista ipsa lege, quam contra vos prolatam dicitis. Est autem, si intelligitis, prolala pro vobis. Attendite quid habeant verba Principis: nam C si in eis qui primo initiati sunt, idcirco religio baplismatis judicatur infirma, quod ii, a quibus accipitur, peccatores putentur : toties renovari necesse erit traditum sacramentum, quoties indignus fuerit inventus collati baptismatis administrator; et fides nostra, non er nostræ voluntatis arbitrio, neque eae divini muneris gratia, sed eae meritis sacerdotum, et clericorum qualitate pendebit. Faciant m:ille Concilia Episcopi vestri: liuic uni sententiæ respondeant, etc. Hæc Augustinus. Illud porro semel annotandum est, Optatum paulo post in dispulalione de unico baptismo magis iueri schismaticorum quam hæreticorum baptisiiiuim, et tali distinctione adhibita videri mediam quamdam senlentiam novam et insolentem sequi inter eam, quam Cyprianus olim secutus est, et éam quam Augustinns deinde asseruit. Postea tamen 0ptatus veluti oblitus suæ illius novæ distinctionis, geheraliter disputa! de unico baptismo, ut Augustiniis. Mirum vero quod 0ptatus mon meminerit Nic;eni decreui ea in re, neque adhibeat saltem eam dislinclioiiem, quam Nicænos Patres adhibuisse, ex Auguslino colligére alibi licet. Sed harum anuotationum angustiae iion capiunt longiorem ejus rei explicationem. Redeo ad id quod 0platus ait. Pag. 12. Nam ferme ante annos lx, et quod excurrit: Primum annotabo hac locutione et quod'excurrit, 0ptatum ter usum esse. Sed et Augustinus, qui Optatum diligenter legerat, eadem usus est, cum illud ipsum tempus de quo hic agitur, indicaret, libro septimo de Baptism , càp. 7. Nostri quoque Jurisconsului ea utuntur, ut Paulus, decem, inquit, et quod excurrit, etc., lege 26. § ulliim. depos. Vulgo dicere solent plus minus. Ilierunymus, eo amplius, ut contra Luciferum, loquens de Nicaenis Pairibus, trecenti, inquit, et e? gmplius Episcopi. lleim in epitaph. Nepotia. Viginti, inquit, et eo amplius, anni sunt. Quod autem attinet ad tempus de quo hic agit Uptatus, ipse similiter Aggustinus, lib.vii de Baptism. : Post Cypriani, inquib

[ocr errors]

mortem quadraginta, et quod excurrit, annis peractis A rescripsisse vel respondisse quo anno totus erat in

truditio codicum facta est : unde cæperunt appellari traditores. Sane Ilieronymus in Catal. scribit (yprianum passuum et mortuum esse sub Valeriano et Gallieno impp. persecutione octava. In Eusebii autem Chrouico annus illius passionis simplicius et apertius indicatur, diciturque fuisse Christi ducentesimus et sexagesimus : unde videretur Augustiniis significare traditionem codicum factam T esse circa annuim Christi trecentesimum. Sic et Augustinus in hrevic. id significat, cum narrat, id, de quo hic quaeritur, factum esse Diocleliano ix et Maximiano viii coss., lib. iii contra Crescon. cap. 7, habet, Dioclet. viii el Maxiiuiamo vii coss. Sed non multum interest Eusebius, lib. viii Histor. Eccles. ejus persecutionis principium rejicit in decimum nonum annum Imperii Diocletiani, qui fuit octavus consulatus Diocletiani. Sequens autem annus, cum Diocletianus ix consul esset, fuit postremus annus imperii ipsiiis. Eo enim anno xi Cal. Maii (quo die olim Dioclelianus primum factus fuerat imperator) ultro abdicavit, cuiim esset Nicomediae. Fuit autem annus Christi trecentesimus t;uartus. Cum 0ptatus numeret annum sexagesimum ab eo tempore, jam satis intelligi potest, quo anno Optatus hæc scripserit. Sed cum addat, et quod excurrit, et Damasi sui socii postea meminerit, facile patior ut trecentesimo septuagesimo amno dicantur hi libri scripti ab Optato : quô anno cœpit Damasus præesse Ecclesi;e Romanæ, paulo postquam Walentinianus et Walens imperare coeperunt : quibus imperantibus hos ab Optalo libros scriptos esse testis est etiam Hieronym. in Catal. ltaque necesse esse ut dicamus suspicor, libro sequeuti in Catalogo Romanorum episcoporum expungendum esse nomen Siricii. Ilic enim Damaso primum successit anno Christi trecentesimo octogesimo sexto. Nunc paulo diligentius videamus, quid sit, quod Optatus hic ait de tempestate persecutionis sui femporis. Eam rursus describit lil)ro tertio : ubi ait fuisse sub Diocleliano et Maximiano, ante annos lx et quod C excurrit, datos esse impios judices, qui bellum christiano nomini inferrent, et Christianos sacrificare cogerent, Christumque negare, templa Dei vivi subvertere, leges divinâs incendere. Nunc illud urget, quod inslrumenta, ut ait. divinæ legis quidam epicopi, impie tradiderint. Eusebiiis libro octavo latius describit persecutionis illius tempestatem. De Africa tantum ait, innumerabilem tunc in ea fuisse martyrum multitudinem. Sed et thermas Maximiauiin urbe Carthaginensi illo tempore exstructas fuisse ait, ut liocleliani Romæ. His autem attollendis subserviisse multa millia Christianorum, veluti ad metalla damnatorum, accepimus. Illud novum et insolens fuit in edicto I)iocletiani adversus Chri- tianos, quod sacrosanctis eorum libris bellum indictum sit, ut abolerentur undique conquisiti. Arnobius qui eo tempore vivebat in Africa, lib. iv contra gentes : Nostra, in: qnit, scripta cur ignibus meruerunt dari? Sed impii Legulei tunc ohjiciebant, quod Ulpianus ait libros improbatae lectiónis abolendos esse, lib. iv famil. exerc., libros autem Christianorum esse scilicet improbata, lectionis. Sane ipsa Mychal;eorum historia testis est lyrannum illum Antiochum Epiphanem, qui Judaeos exierminare conatus est,Mosaicis quoque libris hellum indixisse. Tale exemplum Diocletianus in suo edicto secutus esse videtur : ut et exemplum Diocletiani secutus videtur tyrannus ille Wandalus et Arianus, qui in Africa aliquoi annis post mortem Augustini, jussit flammis etiam aboleri libros Catholicorum, ut narrat Victor Uticensis. Edictum Diocletiaut non recitat Eusebius, sed narrat quemdain ex aulicis pro: ceribus, qui Christianus erät, cum Nicomediæ ubi Diocleiianus agebal. videret impium edictum palam propositum et prosi ripium, ausum esse palam id discerpere, nec recus asse 'Si', propler tale factum oenas impendere sciebat. De jure civili, cum tam multa anléa rescripta Diocletiaiius edidisset, aliquid

[ocr errors]

edictis contra Christianos postremo edendis, non legi : praeterquatn quod mihi nunc venit in mentem, subtilem illam L. Si certis annis C. de Pact. datam esse Diocleliano viii et Maximiano vii coss. IIlud postremo juvat annotare, Donatistas, qui jactahaut tantopere, sese odisse traditores libroruin saerosanctorum, tamen cum Basilicas Catholicorum incenderent, in eas ip-as flammas aliquando conjecisse ipsos quoque dominicos codices. Testis est Augustinus in epistola quinquagesima. Porro, quod aiiinet ad totam historiam, quam 0ptatus hic delibat, ut Augustinus, lib. i contra Parmem. cap. 5, eam commendat, et quod quaeritur de origine schismatis Donati, ab Oplato repetendum esse monet, sic cum passim etiam ipse illustret, quod scribit 0ptatus, ab Augustino repetenda est explica. tio. Nam et quod imprimis hoc loco Optatus iiarrat de primis traditoribus et homicida Purpurio, narrat etiam Augustinus, lib. iii contr. Crescon. cap. 27, et in lib. contra Fulgent. Donat. Quod dicit Menalum thurificasse, verbuiu est iis temporibus usitatum. quo dicebatur aliquis ulmus incendisse idolis et sacrificasse. Unde et sacrificatos vocabant, ut est apud Cypriamum. Pag. 13 et 14. Quod sequitur apud Optatum de concilio Cirtensi, et actis scíiptisve cujusdam Nundinarii, quæ Optatus ad finem horum librorum se adjecisse ait : dolerem intercidisse, nisi si repeti illa posse scirem ex Augustini libro tertio contra Cresconium, et epist. clxii et clxv, et lib. de Unit. cap. 20, 126 et brevic. collat. ad fiuem. Obiter etiam admomeo, quod hic Optatus ait dictum esse a Secundo TiÉ : sedete omnes , videri fuisse quamdam veluti Ormulam et tacitam significationem signumque absolutionis: ut sicuti reórum esse dicitur, stare : sic sessio quae judicum esse solel, intelligatur etiam esse absolutorum , qui rei esse desierunt. Pag. 16. Quod narrat Optatus de Lucilla foemina non minus facuiosa quam pecuniosa , exponitur quo%; ab Augustiuo in epist. clxii , et lib. iii coiitra rescon. cap. 28. Hi>panamque fuisse adjicit in lib. de Unit. cap. iii, et lib. u contra Pelil. cap. ultim. Denique valde famosam fuisse oportet, cum et Hieronymus ad Ciesiph. narrans multas mulieres fuisse hæreseon veluti nuurices, Donatus, inquit, per Africam Lucillæ opibus adjutus est. Omitto, quod aliam plane similem fuisse auctorem cujusdam inter Donalistas schismatis testatur Augustiuus in epist. clxii. Ibid. Illud rarius et ol)scurius est, quod Optalus hic significat Lucillam illam in Ecclesia repreliensam fuisse, quod ante sacram communionem os cu. jusdam morlui osculata esset. Quid hoc sibi vellet, vix divinare possiim : sed venit in mentem quod Balsamo interpres concilii Carthagin. cap. 01, scribit, Donatum auctorem ducemque Donatistarum docuisse, aliquem divinorum mysteriorum participem iä non posse, nisi os in manu tenens, id prius saulet. Pag. M7 et 18. Quod Optatus narrat de Felice diacono qui propter famosam de tyranno imp. scriptam epistolam accusatus sit , posset revocari ad leges de famosis libellis. Sed quia alio in loco fusius eas exposui, nunc non repetam. Tyrannum autem imp. hic intelligi Maxentium non dubito, quem tamen paulo post Optatus significat aliquando fuisse prope indul- . gentem. (Xonstantinum, qui eum pessumdedit, severum vindicem famosorum libellorum , ipsius leges testantur. Et quidem statim post sublatum Maxémtium , cum ab Africa recepisset lil)elluiu accusatoriuin contra Cæcilianum (|uae famosa potius quaedam caiumnia erat) libellos famosos qui subscripti non essent , rejiciendos esse edixit, et in Africam ea de re leges misit ad Werinum et AElianum : quos paulo post audiemus laudari in causa I)onatistarum. Eæque etiam leges dicuntur uominatim in urbe Carthaginensi propositæ. L, 1 et ii G. Th. de Fam. lib.

Possem et hoe loco leges de receptatoribus alte- A rii vetus panegyricus nit, Maxentium exhausisse Afri

gare, ubi Optatus narrat, quid Mensurio tamquam feceptatori tyrannus denuntiarit. Sed illud modo adjiciam , quod Hieronymus in chronico suo annotat, presbyterum Sirmii iniquissime occisnm fuisse, qnod Octavianum proconsulem apud se latitantem prodere noluisset, anno Christi trecentesimo septuagesimo sexto, hoc est, tempore nostri Optati. Pag. 17 et 18. Prætereo multa quæ in hoc 0ptati libro occurrunt vestigia antiquitatis Ecclesiasticae : veluti quod in eo scriptum deinde est, Ecclesiarum in Africa, tempore Maxenlii, fuisse quamplurima (ut vocat) ornamenta ex auro et argento : sicuti et lib. iii laudat imp. Constantem, qui cum in Africam mitteret eleemosynas pauperibus, simul miserit domibus Dei (ut loquitur) ornamenta. Intelligit autem vasa et vestimenta et ejusmodi donaria, quæ ad ministerium Dei consecrabantnr, ut ait noster Justinianus, § sacræ, de Rer. divis. et L. sancimus. C. de sacros. Eccles. Sic et Theodoretus, lib. iii, c. 12, narrat lmp. Constantium Ecclesiæ Antioclienæ domasse plurima hujus generis, tam pretiosa, ut paulo post impius et sacrilegus quæstor Juliani , cum illa raperet, quæ in fiscum redigeret, irridens et insultans exclámarit : en quibus vasis ministratur filio Mariæ. Sed inirum magis est, quod 0ptatus significat talia etiam fuisse in Africanis ecclesiis, quo tempore alioqui Ecclesia sub impiis tyrannis afflicta jacebat. Sic et Augustinus, lib. iii contra Crescon , cap. 29, indicat, tempore Diocleuiani, et persecutionis ab eo excitatæ , Cirtensem Ecclesiam Donatistarum habuisse calices duos aureos, et sex argenteos, et lucernam argenteam. lllud nunc addo : cum Imp. Leo lege lata prohibuisset ne quis privatus ex auro et argento conficeret regia oriiamenta, L. 1, C. nulli lic. in Fren., postea alter imp. Leo, Nov. i.xxxi, sic illam legem interpretatus est, ut privatis interdictum non esse confectione aureorum vasorum sacrorum , omnes intelligerent. Ne quis autem existimet, ambitiosæ modo superstitioiiis fuisse, quod taliâ fue- C rint in Ecclesiæ thesauris, sciat ubi necessitas et pia causa pauperum alendorum postulabat, facile distracta fuisse. Id Ambros. prolixe ostendit lib. ii 0ffic. cap. 28, et quod in Ecclesiastica historia narratur de Cyrillo Hierosolymitano et Acacio episcopo. Imo lex ipsius Justiniani, d. L. sancimus. Non tam ut grammiaticis, quam ut juris studiosis gratificer, obiter hic etiam annotabo, ab Optato vocari commemoratorium, quem paulo post brevem vocat. Verbum juris est, siguificatque libellum , syngrapham, aut chirographum , eoque etiam usus est Constantinus in epislola ad Cæcilianum, apud Euseb. lib. iv de Vita Constant. Sic et in quadam (quæ 0ptati tempore edita est) constitutione imp. Walenlis legimus inter chartulas cujusdam confiscati brevem quemdam inventum esse. L. ult. C. de Jure fisci, adde L. 1, C. de Apoch. publ., et L. 13 C. Th., de Indulg. debitor. Ibid. Redeo ad historiam, neque negligo quod hic D ait 0ptatus, indulgentiam mittente Maxentio, Christianis libertas est restituta. Sic Eusebius lib. vui, cap. 14, scribit Maxentium, initio sui in Italia et Africa imperii, sive tyrannidis, simulasse religiosum nescio quem favorem erga Christianos, el eorum persecutionem inhiberi edicto jussisse. Sed miror Eusebium ipsum non salis observasse, aliquot post annis accidisse, quod dicitur de imp. Galério, qui Constantino collega lubenter subscribente, in Orieiite tandem edixerit quippiam ejus generis. Mendosa est inscriptio ubi pro Constantinus scribitur Constantius : sed recta est apud Rufinum subscriptio ejus edicti, in qua dicitur imp. Galerio viii Comis. \; illud fuisse. Utut autem 0ptatus significet Maxentium paulo ante Chrislianis in Africa Taliquid indulsisse videri, tyrannum tamen et impium et crudelem fuisse constat, et quidem Africam ab eo graviter fuisse vexatam. Itaque hic mihi venit in mentem, quodNaza

B

cam , quam delere statuerat, et propterea ejus debelláti caesique caput abs Constantino missum in Africam fuisse : ad eam (ut inquit) permulcendam, ut quam maxime vivus afflixerat, laceratus expleret. Et vero quam Optatus ait ab eo missam esse indulgentiam ad libertatem Christianis restituendam, fuisse inanem cujusdam clementiæ simulationem sine re, inde conjicio, quod ipsi Donatistae, cum negarent Cæcilianum fuisse ordinatnm , causabantur non potuisse, quia tempore persecutionis non fuisset liberum Episcopis convenire, ut refert Augustinus in Brevic. Ibid. Nihil porro est quod haereamus in iis quæ deinde Optauus narrat de Botro et Celesio : si óbiter admonuero eam narratioIIem valde illustrari ab Augustino, lib. 1 contra Epist. Parmem. cap. 3. Sed quod tandem 0ptatus ait, altare contra aliare in Africa tunc ereétum fuisse, dignum est quod magis exponamus. Augustinus, lib. 11 contra Cresc. cap. 2, ait majorem Donatum a Casis nigris, altare contra altare in urbe Carthaginensi primum erexisse: deinde alterum Donatum, nempe Carthaginensem, hanc hæresim maxime roborasse. Idem, in epist. clxxi, indicans quid illud fuerit, ait, Donatistas episcopum contra ejìiscopum ordinavisse, et altare contra altare erexisse. Et in epist. clxii, scribit eos schismatis propterea reos, horrendo scelere levati (ut loquitür) altaris maculatos esse. Sed observandum est, Cyprianum multo ante in Africa scripsisse, Novatianos erexisse altare coiitra altare, cum sui schismatis et ab Ecclesia defectionis veluti siguum ( ut ita dicam) sustulerunt. Cujus quidem schismatis crimen etiain ille exaggerat, ut hoc loco 0ptatus in Donatistis, et Augustinus eum secutus in epist. clxii. Imo vero ipsi quoque Donatistæ, quod iis 0ptatus propterea objecerat de exemplo et historia Datam, Corae et Abyron, vicissim o!jecerunt in suo concilio Bagaiensi ipsis Maximiamistis, qui ab ipsis aliquo modo defecérant et secesseraut, quamvis ad Ecclesiam Catholicam non rediissent, ut narrat Augustinus, lib. incontra Crescon., cap. 53. Pag. 18. Non esl prætereundum quod sequitur apud Optatum : iterum a Cæciliano mandatum est, ul si Feliae in se nihil contulisset, ipsi adhuc tamquam diaconum ordinarent Cæcilianum. Ilic locus ille esse videtur, quem Donatistæ , obtusi profecto et arifi calumniatores, qui in 0ptati libris subtiliter scilicel venabantur quippiam, quod Catholicis objicerent, in collatione Carthaginensi ridicula non niinus quam calumniosa cayillatioue, objicere. Dixerunt (iiiquit Augustinus in brevic.) scripsisse 0ptatum, quòd Caecilianus dixerit : si traditores sunt, qui me ordinarunt, ipsi veniant et ordinent me. Quod quidem si dictum, ideo dici oportuit ad illos irridendos, quibus hoc mandasse perhibetur, quoniam certus erat, ordinatores suos non fuisse traditores. Non enim ait : quia traditores sunt; sed, si traditores sunt : ut innocentia eorum probanda restaret, ubi probari recte poterat. Pag. 22. Non minus putidum fuit, quod Optatus deinde narrat, nimium profecto aulicos et Palatinos, Donatistas nostris in Africa ininime omnium aulicis invidiose objecisse : quid Christianis cum regibns? quid episcopis cum palatio? Sic rursus, lib. m, ait l)onatum aliquando exclamasse : quid est Imperatori cum Ecclesia ? Sed et Augustinus, uractat. 6 in Joan., ait quemdam Donalistam dicere solitum : quid mihi et imperatori? Ipse et ipse Pelilianus clamitabat : Qnid nobis cum regibus saeculi, quos numquam Christianitas nisi invidos sensit ? Id refert, refellitque Augustimus, lib. ii contra Petilianum, cap. 92, sicuti et in lib. ad Donat. post collat., narrat, Priiniani Donatistæ, qui Catholicis odiose insultabal, fuisse hanc exprobrationem : illi portant multorun Imperatorunu sacras, nos sola portamus Evangelia; sacras cum dicit, sacras litteras intelligit : sacras autem, ut et

« PoprzedniaDalej »