Obrazy na stronie
PDF

tum sit : hoc de hæreticis dictum est, apud quos A nia , ut ad tempora nostra pertineant : excusasti e

sunt sacramentorum (65) falsa connubia a; el in quorum choris iniquitas invenitur; ubi in (64) exterminium fidei corrupta sunt semina. Dum Walentinus Filium Dei in phantasmatis, non in carne fuisse contendit, fidem suam suorumque corrupit. Nativitatis eorum semen exterminatum est, qui non crediderunt Filium Dei in carne natum de virgine Maria, et passum in carne. IX. PropheliamJeremiæ de populo derelinquente fontem vivum et sibi fodiente lacus detritos, de Judæis idola aequenlibus, non de aqua baptismatis intelligendam.— Nam et illud quod in Jeremia propheta te legisse commemoras, exhorruisse cœlum quod duo maligna fecerit populus Dei, ut derelinquerent fontem aquæ

Judæos, de quibus hæc dicta esse constat, qui dimiserunt Deum vivum, Deum verum, Deum qui illis beneficia præstitit : (66) et fecerunt sibi idola , hoc est, lacus detritos, qui non possunt aquam continere. (67) In Deo perennis majestas exundat, sicut in fonte, qui largiter fluentibus venis exuberat d : Idola vero si non fiant, non sunt, et lacus si non fodiantur, simus capaces habere non possunt : lacus sine arte et ferramentis cavari non potest : nec Idolum sine artifice fieri potest. (68) In Idolis virtus naturalis nulla est, sed hominum errore adjungitur et applicatur:78 æstimatur in Idolo virtus quæ illic nata non est : lacus est iste ° detritus, cujus fabrica vitiata est ', ut aquam nec de se habeat, et acceptam

vivæ, et foderent sibi lacus detritos, qui non possent B continere non possit : sic et Idolum nec de se est

[merged small][merged small][merged small][ocr errors][merged small][merged small][merged small]

(65) Falsa connubia. Per omnia sacramenta fit synaxis cum Christo. Dion. de Hier. Ecclesiast. Quare eleganter vocat sacramenta hæreticorum falsa connubia, quia non uniunt hæreticos cum Christo.

AlbAsp.

(64) Exterminium fidei, Dixit, ut infra separationem sine exterminio fieri non posse. lscerat.

(65) Si enim putas per Prophetas, etc. Hoc quidem vere et graviter 0ílatus: quod utinam sibi dictum putasset. M. CAsAub.

(66) Et fecerunt sibi Idola . hoc est , etc. Insignis quidem locus, sed obscurissiinis verbis vitio librariorum conceptus. Alludit 0ptatus ad locum Hieremiæ Prophetæ cap. ii, ubi Deus Sabaoth conqueritur de populo Judæorum , illum se , ut fontem verum , reliquisse, Idola gentium, ut lacus detritos, coluisse. Quare sane feliciter legendum conjicit Barthius : in Deo perennes mare detestantes exsultant : perennes pro f niihus dixit, mare pro eorum lacubus obscoenis. Ista sententia cum sequentibus aptissime convenit. Sed secunda Fr. Balduiui editio : ideo peremnis majestas erundat. IxceRt.

(67) Ideo perennis. Multa hoc loco ex editione Germanica correximus. AlbAsP.

Ibid. Ideo perennis majestas exundat, etc. Afferunt ct hanc hujus editionis scripturam , laudant tamen N. L. Barthii conjecluram. qui emendat, in Deo perenmes mare detestantes easultant : cum legeretur antea ideo peremnis male detestans exsultamt. Sed ego longe praeferendum puto quod hic est , et e melioribus imss. depromptum uinime dubito; modo tamen ut pro ideo corrigas in Deo, et ita distinguas : in Deo perennis majestas exundat, sicut in fonte, aqua largiter defluentibus venis exuberat. Majestatem iterum post pauca : et recte meo judicio ei ἐμφατικῶς verbum magnitudinis et amplitudinis (quale est illud majestas) idolorum vanitati et inanitali opposuit. M. CAsAub. Ilic locus a nobis restitutus est.

(68) In Idolis virtus nulla, etc. Corruptissimus est

hic locus; imo usque ad finem libri hujus. Balduini optima editio non est optima , sed prioribus magis depravata ac manca. Describemus igitur totum hunc locum ex prioribus editionibus, tum, quid nobis videatur exponemus. Ita igitur illæ : In Idolis virtus naturalis nulla est, sed hominum errore adjunguntur, et applicantur, æstimentur Idola virtus. Voa: qùae illic nata non est, lacus est arte detritus cujus fabrica vitiata est, aquam nec habeat, et acceptam continere non possit. Sic et Idolum , nec de se est aliquid, et dum colitur, nihil est. Hoc est quod dixit Deus, etc. Optati scopus hic est, ut verba Prophetæ de lacubus effossis et detritis, de Idolis interpretanda esse vincat. Hoc ut assequatur , singula prophetæ verba more suo percurrit et expendit. Ostenso igitur Deum esse aquam vivam , de qua Ilieremias hoc loco; pergit porro et disputat qua ratione Idola lacus primò, deinde, detriti ac defossi lacus dici possint. Ad primum quod attinet, Jdola, inquit ille, si non fiant, non sunt; et lacus nisi fodiatur, sinus capaces habere non potest. Lacus sine arte et ferramentis cavari non potest, nec idolum sine arte fieri potest. In idolis virtus naturalis nulla est, sed hominum errore adjungitur et applicatur. AEstimatur in illo virtus aquæ, quæ illic nata non est.

D Hactenus comparatio Idoli et lacus, absolute. Compa

rat jam Idolum cum lacu detrito ac defosso (sun)ptis ex Propheta verbis) qui nom possit aquam continere. Lacus, inquit, est arte detritus (detritus hic idem quod effossus); mox conjungit, (effossos ac detritos sibi fecerunt lacus) cujus si fabrica vitiata est aquam nec habeat, et acceptam continere non possit. Sic et Idolum, nec de se est aliquid, et dum colitur nihil est. Possis etiam ita legere, quod cum άττοδόσει multo melius congruit : lacus est iste detritus cujus fabrica vitiata est, ut aquam nec habeat (cui respondet, Idolum nec de se est aliquid), et acceptam continere non possit: de Idolo pariter, et dum colitur nihil est.Atque ita corruptum ac detritum de detrito lacu locum, non plane infeliciter, spero, reparavimus. M. CASAUB. Ilic quoque loci, * restitutus est.

et Idolorum inqninatam seetatus fuerat religionem. A eolligeres, et (70) everriculo * quodam malitiæ ar

Hoc est, quod dolet Deus : hoc est quod dicit cœlum exhorruisse. Nam et per Esaiam prophetam idem Dei dolor est, dum in hoe duo testatur elementa , dum ait : audi, coelum, et peréipe auribus, terra : filios generavi et exaltavi : ipsi autem me dereliquerunt (Esai. i, 2). Quare non de hac lectione aliquid ^, frater Parmeniane, dixisti? an quia hic non est aqua nominata? (69) Intelligeris enim studio criminandi sic pulsasse b legem ut ubicumque aquam scriptam legeris, præstigiis quibusdam ad invidiam

gumentorum intexto , ad te omnia quæ sunt bona traxisti. Nam qualis est tuus intellectus in hoe capi. tulo Jeremiæ, cum clamet Deus se desertum esse, et sic effossos lacus : pro se irascitur, non pro re sua. (Jerem. ii.) (71) Aqua enim Baptismatis res Dei est, non Deus : et si putatis desertos esse, quando apud vos fuerunt, qui apud nos baptizati sunt, merito vestri desertores ad nos venire viderentur. Probatiim est ergo, te non contra mos, sed eontra vos dixisse, quod a te dictum est de oleo et saerificio peccatoris.

LECTIONES WARMANTES.

a Deest in ms. S. G. b In ms. S. G. palpasse.

• In mss. S. T. et P. S. curriculo; sed multo rectius m in ms. S. G. everriculo.

VARIORUM NOTAE. (69) Intelligeris enim studio criminandi, etc. Locus B Pythia quæ tripode ex Phœbi lauruque profatur. Incrnr.

mihi suspectüs. Nisi tamen ideo dicit eum palpasse legem, qúod suis Parmenianus præstigiis et argumeiitorumi Galliditate effecerit, ut lex iniquior Catholicis et eorum causae ; ipsi autem plus æquo favere videretur: dum nimirum, sola promit ex illa, quæ saltem in specie ipsi commodabant; quæ ipsum autem plame jugulabant, et adversarios aperte juvabant, omnia malitiose et subdole relicet. M. CASAUb.

(70) Et curriculo quodam malitiæ argumentorum intertò, ad te omnia quæ sunt bona traxisti. curric:ulo mendi suspectum merito Barthius corrigit, et ceu riticulo : quæ ei ipsa est veritas : sed fallitur , et legendum ofiìnino et everriculo. A piscatione trahit similitudinem, non hercle magis veram :

[blocks in formation]

79 LIBER QUINTUS.

In hoc quinto libello ostenditur quia in baptismate homines operantur, et quia Deus lavat, et Christus ejus dat quod in baptismate accipitur, et quia rebaptizati regnum Dei possidere non possunt, et quia perdiderunt veslem

nuptialem.

1. Er principiis Parmeniani sequi unum esse bap- c tores esse indicio divino docuimus. Jam de Baptis

tisma. — Traditores (1) legis qui fuerint ^ et auctores schismatis, in primo libro manifestissimis documentis ostendimus, et apud nos esse unam veram Ecclesiam Calliolicam secundo monstravimus : tertio vero probavimus quæ aspere b facta esse dicuntur, ad mos minime pertinere, et vos magis pecca

mate hoc loco dicendum est: in qua re, quæ nunc agitur, quæstio tota consistit, quod baptisma vestra violavit audacia, dum id voluistis iterare e, quod semel mandavit Christus esse faciendum d. Quod nec tu negas, frater Parmeniane, quie in principio tractatus tui, multa contra vos pro nobis, quæ sunt n0s

[merged small][merged small][ocr errors]

VARIORUM NOTÆ. (1) Qui fuerint traditores et auctores schismatis, etc. D Satis, ut arbitror, in secundo libello de Ecclesia, ete. tra, dixisti. Commemorasti enim in comparatione A corporis electa est, unde peritomen u semel ablatum

Aliæ editiones sic incipiunt : Jam et qui fuerint Traditores, etc. Quod verum esse et sine causa expunctas illas voculas quovis pignore contenderim. Expungendi autem hæc causa fuit, quod ridiculuiii videretur librum ab iis incipere. Sed non viderunt viri docti, verba illa lib. iv : et intelligendi tibi aditus clausit ; vel potius illa, vestri desertores ad nos venire viderentur, postrema libri yerba esse, eumque claudere. Initium libri quinti fecerat 0ptatus in istis : probatum est ergo te non contra nos, elc. Nam alioqnin manca esset quae mox sequitur superiorum li. brorum recensio et άνακεφαλαίωσις, qua cum primi, secundi, tertiique libri meminerit, uullam facit quarti mentionem, nisi his verbis, quæ quinto vindicamus. Sed et confer singulorum librorum initia, ut tertii,

Ita et reliquorum, in quibus, ut hoc quinto a proxime præcedentis argumento sumit initium. Erroris, si quæris, haec, ni fallor, eausa fuit. Scripserat 0platus: Probatum est ergo, etc., de oleo et sacrificio peccatoris libro quarto pro libro qunrto, male descripse; rat aliquis libro quinto ; aut lib. v pro Iv, qu0d postea firo sequentis libri titulo, qui, ut'saepe in MSS. omissus fortasse fuerat, acceptuin est. Ita igitur debet hoc initium restitui, Liber quintus. Probatum est ergo, te non contra nos dixisse quod ante dictum es!, an potius, a te, ut supra non semel : nisi hoc nimis putidum, te dixisse quod a te dictum est, de oleo e! sicrificio peccatoris libro quarto. Jam et qui fuerint Tr£ ditores, et auctores schismatis, in libro primo, mam* festis documentis, etc. M. CASAUh.

baptismatis, semel factum esse diluvium, et unam circumcisionem fuisse ad populum Judæorum. Et cum hæc initio dictionis tuæ tractaveris *, in processu tractatus tui tamenb horum immemor factus es, inducendo duas aquas, et de aqua « vera et falsa dicturus, 30 (2) principium sermonis tui insipienter praestruens o (3) ordinasti : infirmando, confirmas e sancti baptismatis unionem. De circumcisione Judaica, quasi fundamentum jactare voluisti, quod t baptisma Christianorum in Hebræorum circumcisione fuerat adumbratum : (4) defendisti Calholieam dum impugnas. (5) Etenim * in progressu , tractatus tui, alterum te inanire professus es, ut alterum replere videreris. Extra hæreticorum baptisma i, dum dicis alterum et alterum ; licet diversa ostendere conatus sis, non possis negare, quia duo sunt ; ex quibus dum conaris auferre alterum, laborasti ut de secundo quasi primum facere videreris. Circumcisio autem j ante adventum k baptismatis in figura præmissa est, et a te tractatum est, apud Christianos duas esse aquas : ergo et apud Judæos duas circumcisiones ostende ; alteram meliorem, pejorem alteram. Hoc si quæras, non poteris invemire : Abrahæ prosapia 1, qua Judæi censentur, hoc sigillo se insigniri gloriantur : ergo talis debet veritas sequi, qualis ejus imago præmissa est. Nam et Deus, qui voluit ostendere (6) rem singularem m post esse debere insequente veritate; non de auricula, non de digito voluit aliquid tolli ; sed ea pars

salutare in illis faceret ° signum, quod non potest iterum fieri P. (7) Semel enim factum servat salutem : si iterum fiat, potest q afferre perniciem : sic et baptisma Christianorum, Trinitate confectum, confert gratiam : si repetatur, facit vitæ jacturam. Quid tibi igitur placuit, frater Parmeniane, rem singularem proponere, et contra hanc licet diversa duo baptismata comparare, unum verum, alterum falsum ? sic enim postea disputasti, duas aquas esse, cum vobis unam vindicans veram, alteram r nobis mendacem adscribere voluisti. Post hoc etiam Cataclysmi fecisti mentionem : erat quidem imago baptismatis, ut inquinatus totus orbis, demersis peccatoribus, lavacro interveniente, in faciem pristinam s mundaretur. Sed qui * postea dicturus eras, extra hæreticorum morbidos fontes, esse etiam aliam aquam, id est, mendacem, contra veram : ut quid Cataclysmum (quod semel fuit w) commemorare voluisti? Si ita est, ostende prius duas arcas etsi Y non similes, et duas columl)as dispares diversos ramos ore suo portantes (Genes. viii), si (8) aquam veram et falsam probaturus es. Aqua igitur sola et vera illa est, quæ non de loco, (9) non de persona, sed de Trinitate condita est : et quia dixisti, et aquam esse mendacem, etiam hoc * disce, ubi eam poteris invenire : (10) apud Praxeam y , Patripassianum, qui ex toto Filium negat, et Patrem passum esse contendit. Et cum sit Filius Dei veritas, sicut ipse testatur dicens : ego sum janua, et via et veritas

[merged small][merged small][ocr errors][ocr errors][merged small]

(2) Principium sermonis, tui insipienter, etc. Alii insipienter præstringens ordinasti. Scio defendi posse quod hic est. Puto tamen Optatum scripsisse insi

gressu tractatus tui, alterum te inanire professus es, ut alterum replere videreris, extra hæreticorum baptismata, dum dicis alterum, et alterum ; licet diversa os

pienler præstruens ordinasti. Cum duas, inquit, aquas D tendere conatus sis, non possis negare, quia duo sunt : * (Joan. xiv, 6): ergo Filius Dei est veritas; ubi ipse A vivas animas edidisse :

in processu tractatus tui inducturus esses, proposito tuo infeliciter præstruxisti, dum unic;e circumicisio. nis fundamentum jactas, etc. M. CAsAub. (3) lnsipienter præstruens. Id est, cum duas aquas in processu tractatus tui inducturus esses, proposito tuo infeliciter præstruxisti, dum dicis unicum esse diluvium et unicam circumcisionem, quæ sunt figuræ baptismalis. I)u PIN. (4) Defendisti Catholicam dum impugnas. Dum apud nos baptismum, quamvis falsum, dicas esse : probas eum esse verum et legitimum, quia apud Judæos una tantnm erat circumcisio. AlbAsp.

(5) Etenim in progressu tractatus tui, etc. Aliquot hic lineas mendo laborare, res ipsa clamat. Ego ita scribenda hæc ac distinguenda puto : Etenim in pro

eae quibus dum conaris auferre alterum, laborasti ut de secúndo, quasi primum facere videreris. Circumcisio, etc. M. CASAUB. Ilic locus a nobis restitutus est.

(6) Rem singularem. Figuram esse rei quæ est singularis et quæ repeti non potest. AlbAsP. (7) Semel enim factum servat salutem. Salutareest? sensus requirit, sed verba non ferunt. An salutarem vim retinet? Sed quid hoc? Puto legendum, servis ad salutem. M. CAsAUb. (8) Aquam veram, et falsam. Duos baptismos, unum falsum, alterum verum. AlbAsp. (9) Non de Persona. Non de sanctitate personæ, sed ex vi sacramenti. AlbAsp. (10) Apud Praxeam. Falsam apud Praxeam posses invenire aquam, quia filio non credit. AlbAsp.

non est, mendacium 81 est : cum apud Patripassianum a non est Filius, non est veritas b; et ubi veritas non est, ibi est aqua mendax. Quare vel sero desine confingere crimina; et quod in Patripassianos dictum est, in Catholicos noli tranferre. Nunc quoniam manifeste monstratum est, a nobis et pro vobis dici potuisse, quod de diluvio et circumcisione locutus es : consequens est ostendere, quomodo laudem baptismatis ita dixeris, ut in ea multa pro nobis et pro vobis, aliquid tamen contra vos : (11) pro utrisque illud est, quod et nobis et vobis e commune est: (12) ideo et vobis, quia ex nobis existis. Denique et apud vos et apud nos una est ecclesiastica (13) conversatio, (14) communes lectiones, eadem fides, (15) ipsa fidei sacramenta, (16) eadem mysteria. Bene igitur laudasti baptisma : quis enim fidelium nesciat, singulare baptisma, (17) virtutum esse vitam, criminum mortem, nativitatem immortalem, coelestis regni comparationem, innocentiæ portum, peccatorum (ut et tu dixisti) naufragium. Has res unicuique credentid, non ejusdem rei (18) opera. rius, sed credentis fides et Trinitas praestat. II. In baptismate Trinitatem, non ministri personam operari. — Deinde quæris, quid in laude baptismatis contra vos dixeris? audi ; sed prius est fatearis, quod omnes negare minime poteritis. Dicitis enim (19) Trinitatem pro nihilo haberi, ubi non interfuerit e vestra præsentia. (20) Si nobis derogatis, vel Dominum reveremini, qui in Trinitate prior est : qui cum Filio et Spiritu sancto omnia operatur et complet, etiam et illic ubi non fuerit humana persona. Tu vero, frater Parmeniane, (21) in laude aquæ de Genesiorum lectione dixisti, (22) aquas primum

numquid sua sponte eas generare potuerunt? numquid non et illic fuerat tota Trinitas? utique et illic fuerat Deus pater, qui jubere dignatus est, qui dixit: educant aquæ natantia, volatilia, etc. (Genes. i, 20). Quod si sine operante fieret quod factum est, diceret Deus : educite, aquv (Ibid. 11): ibi erat ergo Filius Dei qui operabatur : ibi erat Spiritus sanctus, sicuti lectum est : et Spiritus Dei superferebatur super aquas. Nihil (23) illic video quartum, nihil minus a tribus; et tamen natum f est quod Trinitas operata est: et non ibi fuistis: aut si sine vobis nihil debet licere Trinitati , revocate pisces in originem : jam volantes aves fluctibus mergite, si vobis absentibus nihil debet Trinitas operari 8. III. Baptisma non esse iterandum. — Cum ergo * dixeris et unum fuisse diluvium, et circumcisionem repeti non posse; et nos docuimus coeleste munus unicuique credenti a Trinitate conferri, non ab h0mine: quid i vobis visum est, non post nos, sed post Trinitatem, haptisma geminare ? cujus de sacrameiito non leve certamen innatum est, et dubitatur, an post Trinitatem in eadem Trinitate hoc iterum liceat facere. Vos dicitis , iicet : nos dicimus, non licet : inter licet vestrum , et non licet nostrum, nutant et remigant animæ populorum. Nemo vobis credat, nemo nobis : omnes contentiosi homines sumus. Quærendi sunt judices : si Christiani, de utraque parte dari non possunt; quia studiis veritas impeditur. De foris quærendus est ju

C dex : si paganus, (24) non potest Christiana nosse

secreta : si Judæus, inimicus est Christiani baplismatis : ergo in terris de hac re nullum poterit reperiri judicium ; de cœlo quærendus est judex. Sed

[merged small][ocr errors][ocr errors][merged small]
[blocks in formation]

(18) 0perantis. Persona operantis nihil confert. AlbAsP. (19) Trinitatem pro nihilo. Trinitatem nihil conferre in baptisimo. AlbAsp. (20) Si nobis derogatis. Cur dicitis personas nos; tras impedire quominus recte quis baptizetur apud nos ; cum Deus in baptismo invocetur, qui 0mill' perficere potest ? AlbAsp. (21) In laude aquæ de Genesiorum, etc. Victor Utic., lib. ii: Superferebatur Spiritus Dei super aquas, u!pote Creator virtute potentiæ suæ continens creaturam; iu ex his vita omnia producturus ipse rudibus elemen!!! ignis propria fomenta præstaret, et jam tunc miysle'? emicante baptismatis ùirtutem sanciificationis liquori* natura perciperet , primaque ad vitam corpora animal' produceret. M. CASAUB. (22) Aquas vivas. Tertullianus de baptismo : Primùs liquor quod viveret edidit : nec miruin sit in baptismo , si aquæ animare moverunt. Ai.bAsp. (23) Non video quantum. Non video personam humanaim aliquid illic conferre : tres sufficiunt. ALBAS° (24) Non potest nosse Christiana secreta. Mysteri?: Tertullianus': sequitur ut extranei : at unde, cxtram* molitia ? ALBAsp.

ul quid pnlsamus ad coelum, cum habeamus hic in A habet necessitatem iterum lavandi, quia est mundus to

Evangelio 82 testamentum a ? Quia hoc loco recte possunt terrena coelestibus comparari : tale est quod quivis hominum habens numerosos filios, quamdiu pater præsens est, ipse imperat singulis; non est adhuc necessarium teslamentum : sic el Christus, quamdiu præsens in terris fuit (quamvis nec molo desit), pro tempore quidquid necessariuin erat Apostolis imperavit. Sed quomodo terrenus pater, dum se in confinio senserit mortis, timens ne post mortem suam , rupta pace , litigent fratres, adhibitis testibus, voluntatem suam de pectore morituro transfert in tabulas diu duraturas: et si fuerit inter fratres nata contentio, non itur ad tumulum , sed quæritur testamentum : et (25) qui in tumulo quiescit, tacitus de tabulis loquitur. Vivus, cujus est testamentum, in coelo est : ergo voluntas ejus, velut in testamento, sic in Evangelio requiratur. Etenim de praescientia b, quæ modo facilis, jam fulura conspexerat Christus. Denique cum lavaret pedes discipulis suis, sic ait Petro Filius Dei : quod ego facio, tu nescis ; scies autem postea (Joan. xiii, 8). Dicendo, scies post, a , hæc tempora designabat : ergo inter caeteros Testamenti titulos, hunc titulum de aqua constituit. Cum lavaret pedes Discipulis suis, tacentibus cæteris, si taceret et Pelrus, solam fecerat (26) formam humilitatis, nihil pronuntiaverat de sacramento baptismatis. Sed cum Petrus recusat, nec pedes sibi lavari periuisit, negat illi Christus regnum , nisi accepisset obsequium. Sed cum coelestis regni mentio fieret, quo pars corporis petebatur ad obsequium, totum corpus obtulit ad lavacrum. Nunc adestot^, omnes turbæ, et singuli Christiani populi : quid liceat, discite : dum provocat Petrus, Clhristus docet : qui dubitat, discat : (27) Christi enim vox est : qui semel lolus est, non

tus (Ibid. 10): et de eo lavacro pronuntiavit, quod de Trinitate celebrandum esse mandaverat : non de Judæorum aut hæreticorum, qui, dum lavant, sordidant; sed de aqua sancta, quæ de trium nominum fontibus inundat. Sic enim ipse Dominus præcepit dicendo : ite, baptizate omnes gentes, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti (Matth. xxviii, 29). De hoc lavacro dixit : qui semel lotus est, non habet necessitatem iterum lavandi (Joan. xiii, 10). Qui semel dixit, prohibuit iterum fieri : et de re locutus est, (28) non de persona ; (29) nam si esset distantia, diceret: qui semel bene lotus fuerit; sed dum non addidit verbum, bene, indicat quia quidquid in Trinitate factum fuerit, bene est. Inde est, quod simpliB citer a vobis venientes excipimus. Cum e dicit : non habet necessitatem iterum lavandi , hæc sententia generalis est, non specialis; nam si Petro d hæc dicerentur, diceret Christus : quia semel lotus es, non habes necessitatem iterum lavandi (Ibid.) e : ideo quoties a vobis baptizatus aliquis, ad nos transitum voluerit facere, venientem hoc magisterio et exemplo f (50) tota simplicitate suscipimus. Absit enim, ut umquam exorcizemns sanum fidelem 8 : absit, ut jam lotum revocemus ad fontem : absit, ut (31) in Spiritum sanctum peccemus (Matth. xii); cui facinori-in praesenti et fuluro sæculo indulgentia denegatur : absit, ut iteremus, quod semel est, aut duplicemus quod unum est : sic enim scriptum est. Apostolo dicente : unus Deus, unus Christus, una fi

C des, una tinctio (Ephes. iv, 5). Denique vos, qui

baptisma quasi libenter duplicare contenditis , 83 si datis alterum baptisma , date alteram fidem ; si datis alteram fidem , date et alterum Christum ; si datis alterum Christum , date alterum Deum. Unum Deum esse negare non potestis, ne in Marcionis

LECTIONES WARIANTES.

a Hic inseritur in mss. verbum inquam, quod ut superfluum resecuimus.

b Ita in omnibus mss. quod non intelligentes editores ad Christum referri, qui per præscientiaim futura noverat, posuerunt præsentia.

C Iu ms. S. G. dum.

d In ms. S. G. et si pro Petro.

e Iua legendum hunc locum ut habetur in ms. S. G.

ostendit scopus Optati : male in mss. S. T. et P. S. hæc in tertia persona enuntiantur. f Ita in ms. S. G. In mss. S. T. et P. S. magisterio eremplo, oimissa scilicet conjunctione, quæ tamen necessaria, et quam non supplentes editores mutaverunt magisterio in magistri. 8 Hæc hábentur in ms. S. G. non in aliis.

VARIORUM NOTÆ. (25) Et qui in tumulo quiescit, etc. Priores editio- D nus, de bapt. eap. 12, plane similiter usus fuerat,

ne§, et qui tumulo quiescit tacitus de tabulis loquitur, et vivus ' cujns, etc., scribe , et qui tumulo quiescit tacitus, de tabulis loquitur vivus. Is cujus, etc. Totum hunc locum quomodo S. Augustinus imitatus sit, vi,lebis in Balduini notis, qui locum profert. Quod hic autem 0ptatus, Qui tumulo quiescit tacitus, Augustinus, illé sine sensu jacet in monumento , e:c. M. CAsAub. Ibtd. Qui in tumulo quiescit, tacitus de tabulis loquitur. Elegantissime, de sepnlto cujus testamentum aut codicilli , o[)orta e re nata contentione , inspiciunlur. INCERT. (26) Formam humilitatis. Si Petrus locutus non fui§set et non recusasset lavari , Christus de baptismn nihil dixisset. AlBASP. (27) Christi enim vox est, qui semel lotus, etc. Non primus Optatus, dubium in re magis an verbis fal$us, hoc loco iua abusus est. Jampridem Tertullia

nisi quod Tertullianus (quod tameu eollem redit) ita vertii: qui semel lavit, non habet necesse rursum. In aliis ediíionibus integer locus affertur: Qui semel lotus est, non habet iierum necessitatem lavardi, quia est mundus totus : el Victor Uticensis citat extremo libro, nisi quod ille lavari, quoil hic lavandi. M. CAsAub. (28) Non de persona. Dixit aquam lavare, non personam conferentem aquam. AlbAsP. (29) Nam si esset distantia. Si esset (lifferentia inter personas qu;i: l)aptizant. A lb Asp. (50) Tota simplicitate. Pro omni dixit, ut alias , totam importunitatem, alias totam sanctitatem , ac totam secuiritatem. Quomodo et Hieronyuius et Vopiscus, notante Isaaco Casaubono excellentissimo Critico. Incent. (31) In Spiritum sanctum. Exorcisimis eum fugando. AlbAsp.

« PoprzedniaDalej »