Obrazy na stronie
PDF

sed ejus rei prima esse vestigia in libello de Corona A t tantis. » Ego vero vehementer dubito, quod, quid

militis. Porro planum faciemus, hunc A. CCl. mandatum fuisse litteris, cum liber de Testimonio animæ sit fere versus finem A. CXCIX. compositus; unde haud difficile erit intellectu , Tertullianum anno fere P. C. N. CC. se Montanistarum partibus adjunxisse. At majori sane difficultati obnoxia est altera quæstio: utrum , susceptis semel Montanistarum erroribus, nunquam Tertullianus se ad pristinum coelum receperit? Cujus tamen quaestionis affirmandæ nulla est idonea ratio. Nam ea erat isti homini austero et supra modum rigido insita animi imbecillitas, ut , quo severiora essent, quæ ad vitam moresque pertinerent, eo magis ista adamaret, crederetque tanto magis probata fore Deo et consentientia cum christianorum perfectione. Atque, ut solent ii, qui atra bile vexantur, tenaciores esse eorum omnium, quæ nutrimento sunt tristitiæ, eorumque opiniones cum annis nova capere incrementa : ita est parum credibile, Tertul. lianum istas opiniones deposuisse, istamque reliquisse palæstram , in qua videbat operam se posse omnibus ejus generis exercitationibus dare. Accedit ad hoc non omnium modo, qui de rebus ad eum pertinientibus commentati sunt, silentium de eo, quod ad religionem pristinam redierit, sed ipsa etiam Augustini professio ( De hæresibus, cap. 86.) omniumque consensus, qui ejus auctoritatem in doctrinis pro])andis admittere noluerunt, quoniam ad perverse sentientium partes se contulisset. Neque cum sen

[blocks in formation]

ista subtilius quærunt, Tertullianum Montanistam a Montanizante distinguendum esse haud inepte dicerent. Sed aliter visum est Jo. Guil. IIoffmanno, doctissimo olim in Academia Witebergensi Historiæ doctori, qui, cum in ea esset sententia, ut crederet omnia Tertulliani , quæ supersunt, in Montaiiismo scripta fuisse, hoc sibi demonstrandum dissertatione singulari sumpserat (Witebergæ 1739.). Is quidem pulchre perspiciens, si ista subtilitas admitteretur, demonstrationem suam aliquid esse detrimenti capturam , negavit hoc admitti discrimen posse. • Carere « enim hoc, ait , ( § IV. p. 17.) finibus certis, nec « minus ambiguum esse vultum Montanizantis et Mon• tanistæ, quam ejus, qui ægrotare incipit, et aegro

sibi velint, qui ita loquuntur, Hoffmannus inlellexerit, aut intelligere voluerit. • Libros enim Tertulliani « Montanizantis, adjicit (p. 18.), forte esse eos, qui t quidem Montani dogmatibus infecti sunt, sed recte • sentientes non exagitant; Montanistæ vero, qui « hæresim non solum continent, verum etiam contra • calbolicos defendunt. » Sed nobis iisque qui ita loquuntur, quod ego quidem sciam, omnibus, is dicitur povrzwigaw , qui quidem errores cum Montanistis communes vel omnes habet vel aliquos, sed ita tamen, u/. spreta eorumdem sacrorum cum sua Ecclesia $„. nondum se contulerit ad ejusdem societatis sacra, quacum in nonnullis doctrinis consentit; cum Montanista sit, qui utrumque fecerit. At ista qui

B dem Hoffmannus certis carere dicit finibus. Sit ita

sane. Sit vultus Tertulliani Montanistae ac μοντανις•»*•; ambiguus admodum. Quid ergo esl? Nimirum non potest ex vultu Tertulliani judicari, fueritne is jam morbo lecto affixus , an leviter tactus quodam ejus impetu. Et id volebamus quidem, non posse ex levibus quibusdam signis errorum Tertulliano cum Montanistis communium tute conjici, quod jam ipsa Montanistarum sacra susceperit. Neque tamen id ita intelleclum volumus,quasi spurium esset, aut suspectum omne argumentum, quod ducitur a doctrinis Montanislarum in hoc , illove libro Tertulliani obviis ad Montanismum istis libris asserendum. Sunt enim ista in re fiiies et quasi termini, quibus utendum arbitror, ne de Tertulliani Montanismo, ex ejus libris cognoscendo, parum aut nimium pliilosophari videamür. Primam igitur legem ejus rei judicandæ hanc volumus esse , ut ejusmodi liber habeatur in eorum numero,

.quos, familiæ Montamistarum jam adscriptus, compo

suerit, in quo occurrit nomen Psughicorum. Erat enim hoc veluti symbolum , quo socios orthodoxæ Ecclesiæ a suæ sectæ liominibus, quos spiritales dicit, distingueret (V. Tertullianum, de Monogamia, cap. 1, edit. Nic. Rigaltii 11. p. 673. R.); atque videtur tum fere conficium, cum eos, qui rigidam Monlani disciplinam non recipiebant , oppugnare inciperet. Neque id occurrit in ullo libro alio, quem temporis aut ipsius doctrinæ ratio ostendunt ante ejus defectionem conscriptum fuisse. Itaque non est dubitandum, quin sint isti libri, qui hoc nomen continent, omnes post susceptum Montanismum exarati. Alter canon hic esto : omnis liber Tertulliani ex Montani officina exiisse putetur, qui doctrinas tractat non quidem Montanistarum proprias, sed tamen Paracleti cujusdam auctoritate confirmatas. Namque hic erat capitalis Montanistarum error, quod Paracletum jactarentsuo tempore venisse talem, qui et dux esset ad veritatem omnem, et nova rerum divinarum scientia auditores suos imbueret ita, ut cognoscerent, quæ palefacta nulli essent antiquioris memoriæ homini , et ad maximam perfectionein nunc aspirare possent ( V. eumdem in libro de velandis virginibus, cap. 1. et libro I V. adversus Marcionem, c. 22. p. 537. C.). Atque hujus Paracleti agnitionem se, ait, sejunxisse ab Ecclesia (Adversus rem persuaderi unquam passi sunt orlhodoxæ Ecclesiæ socii, quoniam hic principalis erat doctrina eorum , qui Montanum, tanquam magistrum, sectabantur; quamvis caeteri errores Montanistarum omnes, ex aliqua parte, vel ipso hujus controversiæ tempore, vel paulo post, recepti fuerint a nonnullis antiquæ Ecclesiæ sodalibiis. Sed quemadmodum diximus, nunquam deposuisse Tertullianum errores eos, quos semel in schola Montanistarum didicerat , id sponte sequitur, quod jam fere diximus, ejusdem generis esse libros Tertulliani, in quibus alios, haud dubie Monuanistarum scitis infectos, excitavit. Atque his regulis addi possent aliæ , quæ libros Montanismi certissime arguunt, qualis est diserta ipsius Tertulliani professio; sed suni istæ ita fere comparatæ, ut disputatione non egeant, aut non sint certissimæ fidei. Quod. si vero extiterii t.le quid in quodam libro Tertulliani, quod posset referri ad unam regularum istarum ; absque erroris periculo licet exisliumare, eum fuisse tum editum, cum jam inimicitias cum ortliodoxa Ecclesia Tertullianus suscepisset. Sed januad libros ipsos veniamus.

Praxeam, eap. I. p. 654. D.); neque hunc sibi erro- A non viderint, et ante Severi legem, qua suscipiendam c„„.„Ila dicit (in vita Antonini Caracalli, cap. 1) : A ipsum, quod Tertullianus dicit, plebem exagitasse

§ 5. — Prima classis librorum, qui sunt tempore prioris verationis Christianorum snb Severo Augusto scripti. Ex his primum pertractandos promisimus eos, quorum nec ætas nec doctrina dubia admodum esset; in quibus sunt primo loco ponendi, quos scriptos esse constat eo tempore, quo calamitatibus multis Christiani, regnante Severo Aug., propter doctrinam aflligebantur a Deorum cultoribus. Quorum ætas cum rite haud queat definiri, nisi figatur illud quasi punctum temporis, quo cœpta est adversus Christianos sævitia; id agamus necesse est, ut, quonam hæc tem • pore contigerit, perspicuum omnibus fiat. Sed ista vexatio quoniam his extitit, primum quidem ante, deiude post leges Severi Christianis iniimicas : observando didicimus, annum a Christo nato ducentesimum libros Tertulliani dividere quasi in duas classes, quarum altera complectitur. hos, qui sunt ab eo orlhodoxo, altera eos, qui sunt ab eo Montanista perfecti. Nobis itaque cum sit propositum primum, dispicere de eo genere librorum Tertulliani, quorum ætas satis liquillo constat, ita in hoc.tractando versabimur, ut demonstremus, jam ante Severi edictum Christiaiios fuisse propter docurinam vexatos, deinde, paucis quibusdam de ipsa hujus prioris tempestatis ratione aspersis, in annum, quo ista alfliclio initium ceperit, accurate inquiramus.

§ 6. — De ipsa hac veratione disputatur ita, ut demonsfretur talem extitisse ante Severi edictum ; quam in rem propositis Moshemii argumentis alia nova adjiciuntur, et initium cepisse A. P. C. N. CXCVII.

Culpa, cur erraverint multi in defiuienda eorum fibrorum Tertulliani ætate, qui tempore vexationis Severianæ scripti sunt, iu eo est haud dubie, quod

Christianorum religionem vetuit, Deorum cultores vexasse Christianos. Ita enim factum est, ut, cum inter omnes constaret, anno demum P. C. N. CCII. lane legem a Severo latam esse, libri isti omnes post istum annum inepte ponerentur. Atque fuerunt identidem nonnulli, qui hoc quidem cum libris ipsis pugnare perspicerent; sed neque hi veritatem attigerunt propterea quod antiqua harum rcrum monumenta nec candide, nec prudenter, tanquam duces, secuti fuerant. Itaque maximis laudibus dignus est vir immortalis memoriæ Jo. LaurentiusMoshemius 5 paxapirnt qui, postquam eo, quo erat, acumine, animique eandore summo, inquisiverat in hanc rem diligentius, istum errorem exquisitissimis argumentis explosit (1).

B Atque hic tantus vir effecit diligentia sua, ut nobis in

demonstranda hac re multis laborandum non sit. Quam ob rem ne careant tamen ii, quibus datum non est perlegere ipsam elegantissimam dissertationem, gravissimis argumentis, quibus calamitates Christianorum tempori ante Severi edictum antegresso asseruit, ea veluli in compeudio recitabiinus,quibus assen

• timur omnino, iisque adjiciemus duo alia , quæ ad

confirmanda ea aliquid habere videntur firmitatis. Atque is primum duxit ab eo, quod ipse Tertulliamus in Apologetico, et maxime in universa illa de legibus disputatione, tot signa ediderit, quibus nondum legibus contra Christianos Severum pugnasse indicat, ut nullus plane dubilandi locus supersit. Alterum : ex libro ad Martyres, c. 4. in quo commemorat Tertullianus supplicia, quibus Albini amicos affecerat Severus, quod factum esse A. P. C. N. CXCVI. aut, quod mallem CXCVIl. rectissime Moshemius monuit. Tertium ipsi obtulerunt Clemen:is Alexandrini verba (Strom. L. II. Ed. Colon. p. 414. B. ), quibus confitetur jam tum tormentis exagitari Cliristianos, cum Slromatum libros componeret, quod fecit fere eodem, quo diximus, tempore, Quartum dedit ætas, in quam gravissima supplicia a Scillitanis Martyribus sumpta incidunt, Claudio iterum consule, qui cum C. Aufidio Victorino fasces A. P. N. C. CC. tenuit; quibus denique argumentis aliquid auctoritatis arbitratur ex ips0 Orosii ac Freculphi leslimonio accedere. Atque nos non sumus ii, qui ista quidem ad rem demonstrandam

[merged small][merged small][merged small][ocr errors]

septennis puer, cum collusorem suum puerum, ol) Judaicam Religionem, gravius verberatum audiisset, neque patrem suum, neque patrem pueri, vel auctores verberum diu resperit. Ex quo loco apparet, quod pater pueri istius non ipse eum propter Judaicam religionem castigaverit, sed quod ipse Severus puerum jusserit ab aliis castigari. Nam qui potuisset Caracallus succensere patri Severo, nisi is ipse hoc voluisset fieri? ltaque aliquis dalur locus suspicioni, jam tum, cum Curacallus septem esset annorum, vi pugtiatum esse

adversus Christianos; quamvis anno deinum P. C. N.

CCII. Severus leges conura horum Judæorumque religionem tulerit. Ad septimum annum egit Caracallus anno a nato Sospitatore nostro CXCV. quod est facile demonstratu. Norunt enim omnes, mortuum esse Severum A. CCXI. cui succedens Caracallus interfectus est, cum supra VI. annos regnasset (Dionem Cassium Histor. ltoman., lib. LXXVll. edit. Reimari, vol. II. p. 1314.), A. CCXVII. Is vero cum diem supremum obiret, annum auigerat 29. quo numero detracto summæ annorum ejus, emergit annus CLXXXVIII. quo natus sit oportet; unde consequitur, Caracallum A. CXCV. septimum aunum egisse, quo tempore longe posterius est Severi edictum. Neque puto quemquam fore, qui nobis opponat, longe diversam esse Chrîstianæ ac Judaicæ religionis rationem, nec posse demonstrari, Christianos fuisse a Deorum cultoribus vexatos, quoniam castigati fuerint, qui se Judaicæ religioni addixerant. Nam qui ita senuiunt, eos necesse est fingere, quod vulgus etiam Christianos jam salis a Judæis distinxerit (ab hoc enim dicimus istum tumultum fuisse excitatum). lloc vero discrimen cum ante illud tempus, quo Severus imperio poliretur, ne ab iis quidem sit observatum , qui nosse utramque religionem optime poterant, nec sciam, unde probare quispiam possit, eos Severi tempore magis perspicaces fuisse quam ante, numquid concitatam multitudinem sub Severi imperio id quidem curasse aut distinxisse satis putabimus ? Sed si maxime dubium polest illud , tamen apparet adesse exempla odii gentilium in eos qui erant a Deorum cultu alieni ipsumque Severum non plane ab odio isto abhorruisse. Quod si Severus id fecit id

Christianos, et invito quidem Severo, nonne dcmonstrat, id factum non esse Severi legibus? llabcmus igitur et hic non obscurum testimonium de eo, quod ante ejus edictum Christiani maximis calamitalibus afflicti fuerint.

§ 7. — Quæ caussæ hujus prioris vexationis?

At nunc discutiendus est alter iste locus de tempore, quo prior h;cc tempestas contigit; si prius edixero, quaenam caussæ hujus facilioris vulgi adversus Christianos videantur fuisse. Atque hoc cum de omni contra Christianos facto a plebe tuinultu constat, eam his, tanquam publicis generis humani hostibus, omne calamitatis a Diis immissæ genus tribuisse : tum illud nimirum patet ex Tertulliani scriptis, hoc fuisse in causa , ut nunc Christianos maxime insequeretur (Cf. Apologet., c. 40. ad nationes, lib. I. c. 9. etc.). Enimvero, qu;e Severum inter et Nigrum inlercedebat, maximarum rerum æmulatio, non solum videtur quibusdam displicuisse, qui non Severum, sed Nigrum contra Didium Julianumì Aug. poslulaverant (W. Ilerodianum, lib. II. c. 8. III. c. 5. Spartianum, in vita Nigri, c. 2.); sed illud etiam, quod adversus Albinum suscepit bellum, omnium animos vehementer concitavit (W. Diouem apud Xipliilinum, l. LXXV. c. 4. p. 1258. B.). Itaque, cum prostrato ulroque, Severus omnes eos extinguere pararet quos noverat -a partibus Nigri Albinique stetisse, optima se offerebat plebi occasio Cliristianos, lanquam rei publicæ ac Imperatoris liostes, violandi. Atque hi liomines sibi videbantur hoc eo rectius exequi posse, cum Christianos ipsis etiam Diis iufestos crederent, de quibus eo bene mereri posse putabant, postquam Dii ipsis haec quasi otia fecerant. Et ipsam hanc opinionem Cliristiani vulgo persuadebaut eo magis, quod plane nec ludis ac celebrationibus, propter reportaiam Severi ab hostibus victoriam institutis, vellent interesse (W. Tertull., de Spectaculis, c. t. et alibi), nec jurare per Principis gemium (ldem in Apologet. c. 32. et libro I. ad nationes, c. 17.). nec

* Diis pro salute ejus supplicare (Id. Apolog., c. 10.29.

seqq.). Eo ipso autem tumultu vulgus facile eodem poterat adigere Præsides, qui non admodum alieni

pueris, quibus condonare solemus sæpissime, quæ D erant ipsi ab hoc crudelitatis genere. Namque hi eam

adultis nequaquam conceduntur; vix dubito, quin præsides avaritia plebisque tumultu eo adducti fuerint, ut gravius in Christianos aiiimadverterent, Alterum argumentum desumam ex libro , quem Tertullianus scripsit ad Scapulam (Cap. 4. p. 87 D.): Clarissimas feminas, inquit, et Clarissimos viros Severus, sciens hujus scctae (sc. Chrislianorum) esse, non modo non læsit, verum et testimonio exornavit, et populo furenti in nos palam restitit. Severus dici non potest populo furenli in Christianos palam restilisse, cum jam edictum contra Christianos constituisset. Namque id quominus credamus, impedit durus et quasi ferreus Severi animus, a quo certe is impetrare non potuit, ut legem semel latam rescidisset. Et hoc

sibi legem, veluti per manus traditam, præscripse • runt, ut, qui semel in jus vocati essent Christiani, nisi a sacris suis discederent, nequaquam dimitterentur (Eusebium, Ilist. eccles., lib. V. c. 21. edit. Iteading.. p. 240.); cujus rei testem habemus ipsum Tertullianum, qui, eam ob causam, de recte interpretandis his legil)us ex instituto adversus eos disputavit (In Apolog., c. 4. seq.) Atque istam quidem Christianos vexandi occasionein eo libentius arripiebant quæstuosi Praesides, quo certius eam viderenl fisco suo haud exiguum emolumentum esse allaturam. Quod me non finxisse scio ex I'utilii Martyris exemplo (Apud Tertull., de Fuga in persecutione, cap. 5. p. 693. A.), quem suspicor raptum esse in judicium fieret (1). Eo enim adducebantiir multi Christianorum, qui opibus vitæque suae timebant, ut, quod alia declinare via non poterant, periculum, oblata pecunia averruncarent. Quas s;evitiæ Præsidum vulgique causas si mente complectimur; erit sane, ut sciamus tempus, quo orta est hæc prior tempestas, quando, quo anno hæc speciosa Christianos lædendi occasio exliterit, demonstravimus. § 8. — Initium vexationis Christian. ex anno quo periit Albinus demonstratur, hunc vero a. CXCVII. interfectum esse probatur primo ex ordine belli, quod Severus cum Pescennio Nigro gessit. Obiter quædam molæ in nummis Severi explicantur, et Moshemii rationes emendantur. Ad hunc vero investigandum primum ipsis utamur his, quas enumeraviinus, calamitatum caussis. Illud enim, quod quasi ansas vulgo dabat ad impugnandam Christianorum familiam, erat Severi studium conquirendi omnes eos, quos cum Nigro aut Albino adversus se stetisse compererat.Quod quoniam factum est,cum, Albino exstincto, I{omam victor rediisset (tum enim gravissima in eos supplicia constituit [W. Dionem, 1. LXXW. c.7. p. 1262. D. Herodianum, l. III. c. 8. et Spartianum, in Severo, c. 12. 13.]) operæ pretium est videre, quonam anno Albinus cum vita imperium deposuerit. Atque in isto definiendo tantum operæ curæque jam positum esse videmus a Moshemio (in diss. laudata § XX. seqq.), ut pene isti labori possemus supersedere, nisi quædam essent in promptu, quæ dici posse contra viderentur. Itaque cum hic se offerau occasio in dubitationem vocandi opinionem quamdam popularem, atque ipsa res postulet, ut paulo aliter rationes subducantur : servato ipso argumentorum genere, quod adhibitum est a summo viro, candide disputabimus quæ consentanea sunt veritati ipsi, et quanam in re sentiamus diversa, salva pietate in tantum virum , cujus nomen nobis etiam est post mortem venerabile, adjecta dissentiendi ratione infra notabimus. Cum ad imperium venisset Severus, videretque Pescennium Nigrum in Syria copias parare, quibus se sibi opponeret, primuin , ne ex utraque parte premeretur, Albinum Britannici exercitus ducem fecit, eique et nummos decrevit, eu alia honoris monumenta. Posthac, lecto per lualiam milite et classe exornata, elapso fere mense Junio (2) A. CXClll. contra Nigrum profeclus

cum nondum Severi, sed antiquis legibus judicium A est. Hic cum Severi duces A. CXCIV. manum cum

(1) Nempe hic liber seriptus est eo tempore, quo graviores calamitates Christiauis expectandæ erant `a Deorum cultoribus [Coll. cap. 1.) h. e. ut postea dicetur, cum edicuum Severi iu luceni prodiisset, limierentque Christiani de securitale sua. Sed istum libellum cum Tertullianus componeret, jam trucidatus erat Rulilius, qui primum aliquoties saluiem petierat fuga, postea nummiiis $ibi paceum comparaverat, sed deuuo caplus ad supplicium rediit. Quod ergo necesse est factum esse ante iiiiquam Severi legem, et novum dat argumentum ejus quod diximus, Christianos sub Severo ante eaim capitis däuinatos iuisse.

(2) Namque incipiente Junio A. CXCIII. Romam Severus.yenit; quod patet tum, cum dies LXVI, quos imperio Didii Juliáni Dio' (lib. LXXIII. c. ult., p. 1240.), aut II. naeus&s ac 5. dies, quos ei Spartianus (in Juliaiio, c. 9.) ιτύgit, nuiueremus, iucipiendo a W. Kalend. ; prilis, h. e. XXYIII. Martii, quò die interiectum esse pertiiiaceiii Juius Capitolinus(iii vita Pertinacis, c. 15.) refert. Apparet,

TERTU lliANI I.

Nigri militibus conseruissent, apud Cyzicum superiores fuerunt. Eadem fortuna usi sunt anno sequenti, cum pugnatum esset in Nicææ ac Cii angusliis. Postremo, anno fere CXCVI. cum Severiuni, casu Castello in Tauro occupato, in Ciliciam irrupissent, vincitur Nigri exercitus apud Portas Cilicias, neque ita multo post ipse Pescennius interficitur. Sed hic ego quosdam miraturos suspicor, quid sit, quod me commoverit , ut calculos hic plane diversos ab aliis ponerem , cum sint, qui ultimam hanc pugnam A. P. C. N. CXCIV. factam existiment, universi. Quam ob rem mea referre puto, ut recta argumenta producantur, quibus evinci possit, rationes a nobis rectissime fuisse subductas. Primum igitur vellem observari cognomen Imperatoris III. IW. W. WI. VII. VIII. quod datum esse Severo in nummis perspicitur. Hoc eum exornatum necesse est intra tempus, quod ab exordio imperii ejus effluxit ad illud, quo superavit Albinum, quia eum legimus, cum imperium susciperet, in nummis Imperatorem II. (Vide Waillantii numismata Impp. Rom. Tom. II. Ed. 3. Paris. p. 238.), victo autem Albino, Imperatorem IX, appellalum. (Apud Mediobarbum in Impp. Rom. numism. ad 2. 197. Ed. Mediol. 1730. p. 271.) Enimvero, cum nomine Imperatoris, quod numeris distinctum in nummis reperitur, tum Romanorum Augusti exornati fuerint, cum quid in bello eo nomine dignum gessissent ( de ea re W. Dioiiis Cassii Rom. Hist., lib. XL. c. 44. p. 372.): age! videamus, quo referendum sit hoc inträ illud tempus sexies repetitiim cognomen Imperatoris. Nempe in isto temporis spatio ter legimus Severum a Nigri militibus victoriam reportasse, tresque gentes Osroenorum , Adiabenorum et Arabum subjecisse Romanorum potestati. Igitur cum hos, jam devicto Pescennio, subegerit, referamus cognomen Imperatoris VI. WII. VIII. ad victos hos populos (1), ac nomen Imperatoris III. propter prælium Cyzicenum, IV. ob pugnam in Nicææ ac Cii augustiis, W. denique ob Nigrum apud Portas Cilicias prostratum, Severo decretum esse dicamus. Jam dispiciamus, cui tandem numero Trib. Pot. ad-, jiciantur singulæ nominis Imperatorii not;e : nam, si eum cognoverimus, sponte se offeret is annus, cui

I) quævis pugna assignanda est (2).Atqui cognomen Imp.

• Inde non minus, Severum fere die Junii 2. summi Imperii

clavuin sumpsisse, ex quo die deducendos simul esseTribunitiæ potestatis terminos non demonstrabo pluribus, quouiaim id quidem facere memiui C. G. Schwarzium , elegantissimum virum, in diss. de numeranda tribunitiâ potestate Augustorum Cæsarumque Rom. Obs. IV. Quæ cum ita sint , haud obscurum est tempus, quo Sevërus Roma | rofectus est, si quidem recte commenioravit Spartianus (im vita Severi, c. 8.) eum Romam intra XXX. dies, quam eo veuerat, reliquissé. (1) In numimis a Mediol)arbo ad a. 196. excitatis, p. 270. Cognomen Imp. VI. et VII. conjungitur cuin Tr. Pot. III.

et nouiine Parth. Arab. Parth. Adiab. aliisque signis victo

[ocr errors]

• in inscriptione apud Muratorium, in novo uhesauro vet.

inscript., toiu. I. p. 244. legitur. (2) Sed forsitaii quispiam dixerit, hos nummos non eo

excusos fuisse tempore, quo Severus victor ex pugnis cum

Nigro rediit, sed pòstea demum, ipsumque Spärtianum in

[ocr errors]

III. quod ùiximus signum esse victoriæ Cyziceiisis, A § 9. — Albinum A. CXCVII. interfectum fuisse, pro

conjunctum reperimus cum Trib. Pot. II. (In Laur. Hergeri continuatione thesauri Brandenburgici, p. 690. Vaillantii numism. Impp. Rom. T. I. p. 221. 22. et Mediobarbo ad a. 194. p. 269.), haec vero numeranda est ab altero die Junii A. CXCIV. ad eumdem diem anni sequentis (Coll. not. y. hujus sectionis Schwarzii diss. laud. obs. II.); cousequens igitur est, hoc prælium primum ad posteriorem partem A. CXCIV. aut priorem A. CXCV. esse referendum. Porro nummus apiid Vaillanlium Severum Imp. IV. Tribunitiam. que potestatem lll. sustinentem exhibet, et sunt ejus generis nummi plures apud Mediobarbum; ergo incidit altera pugna in Nicææ Ciique angustiis in A. Cxcv. posteriorem, aut sequentis anni superiorem partem. Quapropter cognomen imp. V. et ultima victoria a Nigro reportata, non videtur fere alii anno posse vindicari, nisi huic, quem diximus, A. CXCVI. cum igitur Pescennium initio fere ejus anni prostravisset severus, pergit in Mesopotamiam, indeque contra Osroenos, Adiabenos et Arabes exercitum ducit (Dio, Libr. LXXV. init.). Facta hæc omnia esse oportet sex fere mensibus (nisi mavelis ultimam partem anni præcedentis Nigro mortem attulisse), cum, hoc anno vertenle jam contra Albinum profectum esse Severum, ratio ipsa temporis suadeat, ut suo loco apparebit. At quo fieri pacto potuit, ut mensibus tam paucis tot tantasque bellicosissimas gentes subegerit? At istud quidem potest animo pulchre concipi; nam ipse Dio c. 2. libro cit. harum gentium urbes a tribus Severi ducibus, non a Scvero ipso, captas esse ait; quod facium forsitan est, cum jam Albino obviam Severus ivisset; nam , eo discesso, Lætus se his adversariis opposuit, ut videtur ex eodem Dione, c. 9. aut jam aliquantum eo tempore, quo Nigrum Severus persequebatur; plurima enim tum fecit per duces suos : aut fuit Severus qualicumque barbarorum suppressione contentus. Ac videtur certe Severus noluisse has sibi gentes prorsus subjicere, nec jam tum subjecisse, cum, ducibus contra hostes emissis, aliena Nisibi ageret, ipseque demum post victum Albinum has provincias summo impetu adoriretur; quod ipso confirmari posset Herodiani silentio, qui de his gentibus isto tempore victis nihil habet omnino. Itaque hæc prima lex sanciatur : ante finem A. CXCVI. Severum contra Albinum non fuisse profectum (1).

vita Severi, c. 9. significare, quod Severus non nisi post altetum ύliú in angustiis Cii et Nicææ ad senatum hac de re scripserit. Sed præterea, quod Spartianus discrepat aliquantum in narranda hac re a caeteris, iisque primarus scriptoribus, nec nisi de prima alteraque pugna loquitur in ist9 l9co; negari vix potest, quoniam coguomeu Imp. III. IV. V. cum giyerso Plane Trib. Pot. numero conjuiigitur, hoc Trib. P9t. signo indicari annos eos, quibus ipsam ab hostibus victoriam ter reportavit. (1} Atque hic nos non audemus plura ex ordine rerum estarum, quas commemoravimus, deducere, sed postea abimus, Júdicari autem ex lictis 19test de eo, qugg Jlacuit Moshemio *, paxa;*i (in laud., diss, §31.) A. CXCIV. periisse Nigrum A. άέγ'; legatos in GaJliaii ad interficiendum Å a Severo imissos, et hoc anno prope exeunte insidias eorum deprehensas fuisse ; qu9 facto A. Cxcvi, citissime in Galliam Severus vepisset. Vix grediderim ( nam de tempore præliorum jam dixi, quid sit sen

batur secundo a tempore expugnati Byzantii.

Alterum nec mediocre telum ad hanc rem exequendam existimari debet tempus, quo expugnatum Byzantium est. Namque hoc Dio ait L. LXXIV. c. 14. p. 1254. occupatum esse a Severi militibus, cum is iu Mesopotamia commoraretur, h. e. postquam Nigrum superaverat, ac prius quam pergeret adver$us Albinum. Atqui Byzantinos fame demum in deditionem redactos esse, cum tres integros annos fuissent in obsidione, idem Dio memoriæ prodidit Lib. cit. c. 11. p. 1252.; quare cognoscemus annum, quo Sererus in Mesopotamia versatus est, cum viderimus, quando ista obsidio exordium sumpserit. Sed ejus initium con

R junctum arbitror cum iuitio ipsius expeditiouis Se

veri contra Pescennium A. CXCIII. quod intelligi potest ex eo, quod vix est credibile, Severum, cum Nigro Occurreret, a tergo relicturum fuisse fortissimam ur. bem, quam ipsi Nigri milites tenebant, et quo adversis rebus se recepturi fuissent; idemque cum re ipsa optime consenuit. Fac scilicet mense fere Septembri A. CXCIII. Severum hujus oppugnationis initium per milites fecisse (Roma enim, Junio pene præterlapso, discesserat § VIII. n. y.) ; incidet sane expugnatio ipsa, si post triennium integrum facta est, in Septembrem A. CXCVI., quo tempore Severum in Mesopotamia fuisse apparet ex iis, quae in superioribus dicta sunt. Quam ob rem non est necesse , ut a nativa potestate verborum É*ι όλον, τριετῆ χρένον recedamus, quo se a Tillemontio adduci passus est Moshemius & a«.«ptrns, cujus interpretatio, ni fallor, vi quidem verborum non facit satis. Itaque cum mense fere Septembri inMesopotamia versatus fuerit Severus, nisi A.CXCVI. jam in finem inclinato in Galliam venire non potuit. Neque vero postea quam in Mesopotamia Severus fuerat, usquam legimus eum contra Osroenos, Adiabenos, Arabesque fuisse profeclum; hos enim, teste Diome 1. LXXV. c. 3. p. 1257. cum Nisibi, in;urbe Mesopotamiæ, Sererus otium sibi daret, Laternus Candidus alque Lætus, Severi duces, subegerunt. Unde efficitur, famam de seditione Albini ad Severum in Mesopotamiam fuisse allatam. Enimvero non abhorret, Severum, qui celeritate consilii imprimis utebatur, statim devicto Nigro misisse, qui Albino, occasione allatarum litterarum, insidias facerent, et hæ quidem repente detectæ sunt: quocirca magisapparet, fere Anno CXCVI. vertente Severum in Galliam concessisse (1).

tiendum] Legatos istos integro fere anno acquievisse, antequam litteras Albino tradidissent, et, cum A. CXCV. prope exeunte demum detectae hae fuissent insidiæ, Seyerum, qui currenti similior quam proficiscentiJegie dicitur a Moshemio, yel integrum fefe annum CXCVI. otio transegisse , vel Albino uantum concessisse temporis, ut vires colligeret; cum ad ygritatem sit multo propensius, si uis dicat, quod A. CXCVI. prò T. vertente Severus proectus sit adversus Albinum, neque multum temporis praetermiserit, quo bello dimicare cum Albino pouJsg. N (1) Aliam yiam ingressus est Moshemiuis, § 22. Namque A. CXCVI. inquit expugnatam esse Byzantinorum virbem ; hanc vero, Herodiàn 5 ueste lib. III. c. 6. nondum fuisse in potestatem Imperatoris redactam, cum A!;; occurrerei; igitur eum esse contra Albinum anno CXCVI. profectum. Quod argumentum, haud nego, esse majorem

[ocr errors]
« PoprzedniaDalej »