Obrazy na stronie
PDF

vertebant. At Christiani longe diversis rationibus hunc in modum precabantur ; ac potissimum quia ad paradisum, unde ejecti fuerunt, et ad solem justitiæ Christum Dominum respicere debebant. Alias vero plures ex variis scriptoribus cardinalis Bona retulit, quas in ejus libris legere promptum est, nec huc congerere necessarium (Bona, de divin. Psalm. cap. 6, § 5, pag. 177). Verumtamen Origenes, sicuti alibi observavimus ( tom. I Apparat., pag. 1040), ingenue fatetur hujus risus satis validam rationem non posse proferri. Nemini tamen facile persuadebitur illum a Christianis nullam ob causam receptum, qui ita pulolico et unanimi omnium consensu observabatur, ut

omnium maximum et primarium, orantes sese con- A

ARTICULUS 1v.

Cur Christiani diem dominicum, ab ethnicis Soli dicatum, læti festum agerent, sicque uno tantum loco a gentilibus et Judæis diem sabbati solemnem celebrantibus discreparent.

Alius sane nec minor profecto error erat gentilium, qui adhuc opinabantur solem ideo a Christianis tanquam Deum coli, quia dominicum diem, ab illis Soli dicatum, hi cum lætitia agerent. Quamobrem Tertullianus eos sic refellit et exagitat: Æque si diem solis, id est, dominicum, lætitiæ indulgemus, alia longe ratione, quam religione sive cultu Solis (Tertullian. Apologet., cap. 16, pag. 371). Tacet quidem ille, quæ ea sit alia ratio cur eum diem læti at

nec ipsismet ethnicis incompertus fuerit. Nam hinc B qne adeo festum celebrarent. Sed illam nobis redditinis horis indicit, nec ulla jejunia celebrat (Epiphan. A hebdomadæ diem Judæis et Græcis • fuisse sacrum.

quidam ex illis suspicabantur corporeum solem, sicut ait Auctor noster, Christianorum Deum esse, et ab illis adorari. Sed absurda hæc calumnia paucis hisce verbis ab eo contunditur : Ad Persas si forte deputabimur, licet solem , non in limteo depictum, adoremus, habentes ipsum ubique in suo clypeo (Tertullian. Apologet., cap. 16, pag. 369). Constat autem Persas coluisse solem, quem pro vero Deo habebant. Testes enimvero hujus impietatis sunt Herodotus, Strabo, Justinus historicus, et alii complures, quos quidem, ne ab aliis sæpius actum agamus, non censuimus esse appellandos (IIerodot., lib. I, § 131; Strab., lib. XV Geogr., pag. 752; Justin., lib. I Histor., cap. 10). Mirum itaque nulli videri debet si hi solis cultores illum in clypeo depictum haberent; quandoquidem milites suis in clypeis depictas vel sculptas imagines deferre consueverant. Quinimo si Plinio credimus, inde derivatum est illud clypei nomen. Addit vero : 0rigo plena virtutis faciem reddi in scuto cujusque , qui fuerit usus illo. Poeni ex auro factitavere, et clypeos et imagines secumque in cästris tulere (Plin., lib. XXXV IIist. natur., cap. 3, pag. 177). Cui vero ignota sunt ea, quae Homerus de Achillis, et Virgilius de Æneæ clypeis græco latinoque carmine cecinerunt? ( Homer. Iliad. XVIII, v. 478, et scqq.; Virgil. lib. VIII AEneid., v. 925 et seqq.). Pari itaque ratione Persæ in clypeo gestabant effigiem solis, quem maximum deum esse arbitrabantur. Esto, inquies, ac cedo hunc fuisse revera Persarum morem. Sed quomodo inde colligi potest quis verus sit Tertulliani sensus? Nonnulli quidem ejus verba sic interpretantur: Persæ in linteo pingunt solem, quem Christiani habent in clypeo suo, id est, in illo qui mundi oculus et instar clypei est, aut sicut alii volunt, vultum solis tanquam in clypeo cernunt. Sed hæc magis utique subtilis, quam solida explicatio numquam dubio procul in mentem Tertulliani venerat. Simplicior autem, ut ex observatis liquet, videtur esse hic illius sensus: Ethnici falso putabant solem a Christianis, quemadmodum a Persis adorari. Nam hi in clypeis suis effictam et repraesentatam solis dei sui imaginem ubique habebant, Cliristiani vero ne quidem in linteo ullibi depictam.

dit Barnabas: Idcirco diem octavum, inquit, id est, dominicum in lætitia agimus, in quo et Jesus resurrerit a mortuis, et cum apparuisset, ascendit ad cælos (Bar. nab. epist., § 15, pag. 16).Quod quidem pulchre conflrmat Justinus marlyr, qui idcirco non secus ac Barnabas et Tertullianus noster aperte declarat hunc diem solis appellatum, quo Christiani congregari solebant: τά του ηλίου λεγομ£vg %p£pz, die quæ solis vocatur (Justin. Apolog. 1). Eodem quoque nomine nuncupatur in variis Constantini Magni, Walentiniani junioris, et Theodosii legibus, in quas Gothofredus plura in rem nostram aliique alibi observarunt (Cod. Theodos., leg. 1 et 2 de feriis, pag. M 18 et seq.) Aliquando etiam dies dominicus, vel dominica

[merged small][ocr errors][ocr errors][ocr errors]
[merged small][ocr errors]

Certum itaque ex hactenus dictis unicuique esse debet, primo Christianos longe alia ratione, et alio ritu diem solis sive dominicum celebrasse, quam Judæos ac gentiles, de quibus Lactantius, quidquid nonnulli dixerint, etiam loquitur. Secundo, eosdem Christianos per hunc diem indulsisse lætitiæ, nimirum spirilali; quia omnes undique, ut ex Justino martyre alibi annotavimus (Ibid., pag. 25), in eumdem locum confluebant, sacramque suam, eo quo diximus modo, agebant synaxim.Sed plura de illa noster Tertullianus tradidit, quæ nunc enucleanda sunt.

CAPUT XV. De sacris Christianorum synaxibus.

ARtICULUS PRlMUS.

Quam ob caussam Christiani sacros cœtus inirent;de fusis ibi precibus, ac potissimum pro mora finis; de sacrarum Scripturarum lectione , et cohortationibus; de præsidibus, probatis, senioribus, et honorem nullo pretio, sed teslimonio adeptis.

Nihil plane in tota Christianorum disciplina, eorumque moribus erat, quod acrioribus ethnici vexaverint calumniis, quam illorum synaxes, ac solemnes ad sacra mysteria agenda conventus. Quamobrem Tertullianus impudentem calumniatorum audaciam non alio validiori argumento penitus comprimi posse censuit, quam sincera et simplici eorum, quæ in iis agebantur, expositione. Primum itaque enarrat quem in finem Christiani congregarentur: Coimus, inquit, in coetum et congregationem ut ad Deum, quasi manu facta, precationibus ambiamus orantcs ( Tertul. Apolog., cap. 39, p. 467). Sed haec totidem verbis in omnibus nostris codicibus manuscriptis, et antiquis editionibus habentur, Rigaltio longiora, ac forte obscuriora visa sunt. In textu igitur contra ipsius, quo usus est, antiquioris codicis fidem, hæc tantum voluit retineri: Coimus ad Deum, quasi manu facta, precationibus ambiamus. Cur autem tot verba deleverit contra unanimem codicum consensum, ne minimam quidem reddit rationem. Siccine ergo Rigaltio licuit tam veteris Scriptoris librum tanquam suum pro libito corrigere, ac quæ volebat ex illo demere, et amputare? Dixit autem Tertullianus: Coimus in cælum et congregationem, sicuti Cicero post Terentium : Coimus in Piræum ( Cicer., lib. VII, epist. 5, ad Attic., pag. 275, lin. 8; Terent. Eunuch., act. III, scen. 4, v. 1), Wirgilius autem canebat:

Socium virtus coit omnis in unum. (Virgil. lib. x AEneid., v. 410.)

Sic autem congregati Christiani quasi manu facta undique Deum cingebant, et ambiebant, ut simul orantes divinam ejus misericordiam precationibus suis flecterent. Nec ingratam illi vim faciebant: Nam hæc vis, inquit Auctor noster, Deo grata est (Tertullian. Apologet., cap. 59, pag. 467), qua Christiani, conjunctis omnium precibus, eum forclementiæ dona sibi non denegare quadam quasi violentia cogebant. In hunc autem modum orabant non pro se ipsis tantum, sed etiam pro imperatoribus, uti ille adhuc ait, pro ministris eorum, ac potestatibus (Tertull., ibid.), id est, magistratibus et præsidibus, sive urbium, sive proviuciarum, et iis omnibus quorum ministerio ad regendos populos utebantur; pro statu sæculi, id est, imperii, ut firmus esset ac stabilis, nec

[ocr errors]

bellis, aut seditionibus concuteretur ; pro rerum ,

quiete; ut omnes fruerentur semper optandæ pacis bono. Noverant enim Christiani, quod Apostolus præceperat fieri obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones, pro omnibus liominibus, pro regibus, et omnibus qui in sublimitate sunt; ut quietam et tranquillam vitam agamus in omni pietate et castitate (I ad Timoth., cap. ll, v. 1 et 2). Dehis porro precibus, quas Christiani in suis synaxibus pro se et aliis fundere solebant, alibi disseruimus (Dissertat. in Arnob., cap. 8, art. 2). Quapropter illud nunc observare tantum juvat, quod ibidem Tertullianus adjecit, Christianos in hisce synaxibus Deum adhuc precatos fuisse pro mora finis (Tertullian. Apologet., cap. 59, pag. 467). Quis autem, amabo te, ille fimis erat, nisi totius mundi, quem cum I{omani imperii ruina evertendum esse opinabantur ( Idem, lib. ad Scapul., cap. 2). Quamvis autem hæc, de qua aliquid postea dicendum ( Infr., cap. 21, art. 1), omnino falsa sit opinio, inde tamen intelL ligimus Christianos toties Deum pro Romani imperii diuturnitate orasse, quolies illum pro afferenda mundi, finiendi mora precabantur. In suum enim animum, præpostere quidem, sed penitus tamen induxerant clausulam sæculi, ipsa adhuc sunt Auctoris nostri verba, Romani imperii commeatu retardari (Idem, Apologet., cap. 52, pag. 447). At quantum hæc falsa, tantum illa vera sunt, quæ in sacris Christianorum synaxibus acta sic commemorat : Coimus ad litterarum divinarum commemorationem (Ibid., cap. 39, p. 54), id est, earum lectionem et recitationem. Nam in hoc fidelium coetu: +& &πομνημονεύμ*r*, ut ait Justinus martyr, räv άποσrò] ov, % r* avyypaμμαra rwv rpopnràv àv*ytv%axerat μ*χpt* èyyopsi. Commentaria apostolorum, aut scripta apo

[merged small][ocr errors]

scente, præsidens admonitionem facit, qua ad tam pulclirarum rerum imitationem alios provocat et hortatu, (Justin. ib.). Atque ita ille explicatius enarrat, qu;e, et a quo, et quam ob causain factæ fuerint illæ exhortationes.

Eas autem, pergit Tertullianus, proxime sequebantur castigationes, et censura divina (Tertull., ibid. ), quas quidem Justinus martyr, aut quia brevitati consulebat, aut quia ad propositum suum parum faciobant, penitus prætermisit.At Origenes diserte primum asserit Christianos sui temporis operam omnibus modis dedisse, ut eorum conventus et synaxcs prudeniibus hominibus complerentur, quibus quidquid egregium et divinum habemus, popularibus sermonibus ac pro singulorum captu explicabatur (0rigen., lib. III contr. Cels.).

Tum deinde Tertullianus continuo adjecit ab iisdem cœlibus eos prorsus ejeetos, qui peccatis, atque in primis libidine sordidati erant (Tertullian. Apologet., cap. 59, p. 469). Triplex vero fuit, ut sno loco ostendemus, peccatorum criminumque genus propter quod lata, ad exemplum Apostoli ( Paul., epist. 1 ad Corinth., cap. V, v. 5 et seq.), in reos excommuuicationis sententia, ab ecclesiæ ingressu arcebantur. Non prius autem absolvi poterant, quam lorumce criminum publicam pœnitentiam egissent.

Antea tamen illorum peccata debebant diligentissime examinari et agnosci. Quamobrem judicatur, ait Auctor noster, magno cum pondere, ut apud certos de Dei conspectu; summumque futuri judicii præjudicium est, si quis ita deliquerit, ut a communicatione oratio. nis, et conventus, et omnis sancti commercii relegetur ( Tertullian. Apologet., cap. 39, p. 469 ). Summa igitur cura, et qua major nulla esse poterat, investigabant, quæ et qualia erant reorum peccata, atque in convicios sententiam ferebant, quasi Deum, supremum oinnitum judicem, ante oculos habuissent. Ea itaque sententia maximum erat judicii, a Deo in ipso mundi fine ferendi præjudicium. Nam sicut ad Pomponium scripsit postea Cyprianus: Apud fideles servos Dei spiritali gladio ercommunicationis superbi et contumaces necantur, dum de Ecclesia ejiciuntur. Neque enim vivere foris possunt, cum domus Dei una sit, et nemini salus esse nisi in Ecclesia possit (Cyprian.,

stolorum, quoad tempus fert, leguntur (Justin. Apo- D epist. 5, ad Pomp.).

log. 1, n. 67), aut ut ait Tertullianus : Si quid præsentium temporum, quibus ethnici in Christianos tanta crudelitate grassabantur, qualitas aut præmonere cogit, aut recognoscere (Tertullian., loc. cit.). Ilis enim sacris vocibus fidein pascebant, erigebant spem, ac fiduciam securitatemque suam figebant. Tradita quoque in eis morum præcepta sæpius relegendo et audiendo, firmiorem reddebant disciplinam suam, ac recle vivendi rationem. Sacræ vero Scripturæ lectionem excipiebant exhortationes, ait Auctor noster. Antea Justinus martyr: Efra , inquit, ravrap.tvov rv% &vaywdiazovro;, 3 τεσεστὸς διὰ λόγον rjv vvv0sata» xai τράκλησιν τῆς

Prosequitur Tertullianus : Præsident his Christianorum cœtibus, probati quique seniores (Tertulliam., loc. cit.). Nobis autem non explicat qui fuerint illi seniores præsidentes, quos, sicut ibi hoc solo nomine, ita in alio, ubi de iisdem synaxibus disserit, præsidentes tantummodo appellat : Eucharistiæ sacramentum, inquit, et in tempore victus et omnibus mandatum a Domino etiam antelucanis cælibus, nec de aliorum manu, quam præsidentium sumimus (Idem, (v. ae Coron. mifit., cap. 5). A Justino etiam martyre, ut paulo ante vidimus, singularum synaxeon præses, ~posarác tantum nuncupatur.Verum ipsemet Tertullianus ubi de sacri baptismatis, in iisdem synaxibus colhi præsides. Ibi autem hæc ipsamet ejus verba legimus : Dandi quidem baptismatis habet jus summus sacerdos, qui est Episcopus, dehinc presbyteri et diaconi, non tamen sine episcopi auctoritate, propter Ecclesiæ honorem, quo salvo, salva pax est (Idem, lib. de Baptism., cap. 17). Episcopi igitur his aliisque Christiamorum synaxibus pr;esidebant, et eorum auctoritate, presbyteri et diaconi. Cur autem seniores ab illo vocarentur, his discere est Cypriani verbis : Jampridem per omnes provincias, et per urbes singulas, ordinati sunt episcopi in ætate antiqui, in fide integri, in pressura probati, in persccutione proscripti (Cypriam., epist. 55 ad Antoni.). Cernis ibi episcopos vocari in ætate antiquos, ac proinde semiores. Nonne ergo eo nomine Tertullianus episcopos designavit, quorum saltem plurimi suo 1empore seniores erant, et ætate provecti ? Ad hæc vero, ab eodem Cypriano dicuntur in pressura, id est, cruciatibus pro Christi fide constanter toleratis probati. Alio tamen sensu ab Auctore nostro simpliciter nuncupantur probati, nimirum aliorum suffragio ob vitæ suæ sanctimoniam probati et electi. Ipse enimvero hæc ibidem subjunxit : Honorem istum non pretio, sed testimonio adepti. Neque enim pretio ulla res Dei constat (Tertullian. Apologet., cap. 59, p. 469 et seq.). Nemo autem, uti putamus, negabit ibi a Tertulliano hisce verbis honorem istum designari sacros ministrorum Dei ordines, qui nullo penitus, quantumvis minimo, pretio, sed certo et gravi reli nmariyr. Apolog. 1, n. 67). Si ergo Tertulliani ætate hanc stipem menstrua tantum die, eamque modicam Christiani erogabant, nonne illorum misericordia et charitas, non parum, uti antea annotabamus (supr. cap. 12, art. 5), imminuta ei debilitata erat? Neque Cyprianus, ibi a nobis citatus, id dissimulat, qui de duriori matronæ christianae in pauperes et miseros animo sic conqueritur: Locuples et dives es, et dominicum celebrare te credis, quæ corbonam omnino non respicis, quæ in dominicum sine sacrificio venis, quæ partem de sacrificio, quod pauper obtulit, sumis (Cyprian. 0per, et Eleemos. ). Verum tametsi quidam tunc avaritiæ vi1io correpti , nullam ea die stipem conferrent, multi mihilominus plura non solum menstrua die, sed sicut B ait Tertullianus, cum voJebant, pauperibus distribuenda largiebantur. Ibi enimvero ille declarat tan— tam fuisse illam Christianorum liberalitatem, ut ejusmodi vel maximæ dilectionis operatio notam nimiæ procul dubio pecuniarum effusionis nobis inurat penes quosdam, videlicet gentiles ( Tertulliam. Apologet., cap. 39, p. 471). Quanta autem esset illa Christianorum largitio ac benelicentia ex subsequentibus adhuc agnosces Tertulliani verbis, quibus aperte asseverat eam, tanquam pietatis depositum, dispensatam fuisse egemis alendis humandisque, et pueris, ac puellis, re ac parentibus destitutis, jamque domesticis senibus, item naufragis; et si qui in metallis, sive ad metalla damnati, et si qui in imsulis, seu in insulas relegati, vel in custodiis, id est, carceribus, dumtaxat ex caussa Dei sectæ, alumni comfessionis suæ fiunt (Ibid.), hoc est, christianæ religionis sectatores, qui ob ejus confessionem his pœnis affecti, pecunia a christianis liberaliter collata alumtur. Quamobrem ille suum ad Martyres librum sic orditur : Inter carnis alimenta, benedicti martyres designati, quæ vobis et domina mater Ecclesia de uberibus suis, et singuli fratres de opibus suis propriis in carcerem subministrant, capite aliquid et a nobis, quod faciat ad spiritum qitoque educandum (Idem, lib. ad Martyr., cap. 1 ). Et paulo posl : Quæ jusla sunt caro non amittit, per curam Ecclesiæ, et agapen fratrum (Ibid., cap. 2). Antea vero Justinus martyr, a nobis laudatus, dixerat lac pecunia praepositum, apud quem fuerat deposila, opilulari àppaevo?, ««i x* patc, zej r.ic διὰ νόaz» * óè &)) nv airfa» X ****Privatc, xai raîc âv öszuzic .37v, xai τοῖς τ*p***** uo tc a • íivot:, 0rplanis et viduis, aut liis qui propter morbum, aut aliquam aliam caussam egent, quique in vinculis sunt . et peregre advenientibus hospitibus ( Justin. Apolog. H, n. 67). Nobis quoque Eusebius exhibet fragmentum epistolæ Dionysii Corinthiorum episcopi ad Romanos, ubi illorum laudat consuetudinem, ab ipso ortam christianæ religionis exordio, et a Solere illorum episcopo auctam, qua Christianorum, etiam aliis in urbibus degentium, et ad metalla damnatorum inopiam vario beneficiorum genere sublevabant (Euseb. lib. IV Hist.

lati, administratione disputat, aperte designat qui sint A raria. In priscis ac quibusdam recentioribus excusis

giosorum hominum testimonio viris probatis et electis C

conferri debebant. Rationem si quaeras, hanc ab Ambrosio, dictis Tertulliani plane congruentem, accipe : Habes Domiini præceptam vatis Elisaei, Giezum punientis, exemplum gratis dare, nec vendere ministerium, sed offerre; non enim pretio taratur Dei gratia; nec in sacramentis lucrum quaerere, sed obsequium sacerdotis ( Ambros., lib. IV Exposition. in Luc., § 52 ). Et paulo post: Inexpiabilis est emim venditi culpa ministerii et gratia : vindicta cælestis transit ad posteros (Ibid., § 55). Postea id confirmat exemplo Simonis Magi (Ibid., lib. IX, § 19), a quo simonia, tam saepe canonibus Ecclesiæ, ac sanctorum Patrum scriptis damnata, nomen accepit.

[ocr errors][merged small][merged small]

non de oneraria. Pessime tandem in Pamelii editione non de ordinaria. Nam singulis saltem mensibus, ut mox dicetur, ea summa deferebatur. Primam itaque lectionem cæteris prætulit Rigaltius, tum quia in vetustissimo codice habetur, tum quia hoc nomine dehonoraria significari putat summam, quæ nec venalis, nec redemptæ, ut ait Tertullianus, religionis, atque ita nulli dehonestamento erat. Minus itaque bene ex hoc momiiie illa duo de honoraria a librariis facta sunt; nisi his significari velis hanc summam a christianis, qui a gentilium fastu omnino abhorrebant, non dari ad aliquem humanum honorem aucupandum. Si vero legendum censeas non de oneraria summa, quæ videlicet Christianis nec molesta, nec oneri erat, hæc

B lectio non minus quam Rigaltiana confirmari potest

his sequentibus Tertulliani verbis : Modicam unusquisque stipem menstrua die, vel cum velit, et si modo velit, et si modo possit, apponit. Nam nemo compellitur, sed sponte comfert (Ibid.). Non magno igitur vel honori, vel oneri esse poterat ea modica pecunia, quam unusquisque pro libito ac facultate offerebat. Quod autem adjecit eam non esse quasi redemptæ religionis (Idem, ibid., cap. 15 et 42), his verbis ethnicos perstringit, qui sacra omnia venalia, ut ipse ait, et infra ostendemus, habebant, et pro eis exigebant mercedem. Testatum post hæc Tertullianus facit eam summam sive stipem a Christianis datam fuisse menstrua die (Ibid., cap. 39, p. 469), hoc est, semel unoquoque mense. Stipem enim menstruam sic explicat Marcianus : Permittitur tenuioribus stipem menstruam conferre, dum tamen semel in mense coeant, quod non in Urbe, sed in Italia, et provinciis locum habere divus quoque Severus rescripsit (Lib. XLVII Digest., titul. 22, leg. 1). Eodem autem Severo imperante haec, uti supra annotatum est, Tertullianus scribebat. Quid ergo, inquiet aliquis, numquid tunc refrixerat Christianorum charitas? Nonne Apostolus ad Corinthios scripserat : De collectis quæ fiunt in sanctos, sicut ordinavi Ecclesiis Galatiæ, ita et vos facite. Per unam sabbati unusquisque vestrum seponat, recondens quod ei bene placuerit; ut non, cum venero, tunc collectæ fiant ( Paul. Epist. I ad Corinth., cap. XVI, v. 1 et 2). Neque ibi ille tantum, sed in cunctis pene

[merged small][ocr errors]

ita colligitur, apud præpositum deponitiir (Justin. A Eccles., cap. 55, pag. 145). Quin etiam Cyprianus ad

presbyteros et diaconos hæc scripsit in verba : Quamtum ad sumptus suqgerendos sive illis, qui gloriosa voce Deum comfessi in carcere sunt constituti, sive iis qui pauperes et indigentes laborant, et tamen in Domino perseverant, peto nihil desit, cum summa omnis, quae redacta est, illic sit apud clericos distributa propter ejusmodi casus; ut haberent plures unde ad necessitates et pressuras singulorum operari possint (Cypriam. epist. 5). Quomodo autem hac stipe et cleemosynis necessitatibus egentium subveniendum esset, sic ille constituit : Quod si penuriam talis, et necessitatem paupertatis obtendit, potest inter cæteros, qui alimentis Ecclesiæ sustinentur, hujus quoque necessitas adjuvari ; si tamen contentiis sit frugalioribus, sed innocentibus cibis. ( Idem , epist. 2, Eucratio). Eum itaque in modum, eamque ob caussam pecunia in synaxibus oblata, et apud clericos deposita, his, qui nominati sunt, indigentibus distribuebatur. Quamobrem Tertullianus hanc christianorum charitatem, qua omnia præter uxores, indiscreta habebamt, tantum extollit, quantum in ethnicos eam, ut supra ostendimus, avaritia et cupiditate insatiabili dirimentes invehitur (Tertullian. Apologet. cup. 59, pag. 471). Nec mirum, ait ille, si ab liominibus adeo avaris nec christiana religione imbutis conviolatur tanta charitas, uti in antiquioribus nostris codicibus, ct in antiquis editionibus scriptum est, in quarto autem simpliciter violatur, sed eodem semper sensu. Rigaltius tamen conlra codicum omnium fidem posuit convivatur, id est, claristiana charitas convivium facit. Sed hæe correctio nullius firmatur codicis auctoritate. Deinde vero ibi Tertullianus loquitur de fraterna claritate, ab ethnicis adeo violata, ut christianorum caenulas, quibus ea potissimum alebatur, tanquam prodigas infamarent. Sed de his nunc agendum.

AnticulUS imi.

De data in Christianorum synaxibus cœna, et præmissis ei precibus; ac contra impudentes ethnicorum calummias ostenditur quam frugalis , sobria modestaque fuerit.

Compertum profecto ethnici habebant Christianns suis in synaxibus coenasse ; sed ignorabant utique quanta modestia , frugalitate et pietate hæc cœna condita fuerit. Quapropter solito in cosdem Christianos effrænato furore semper inflammati : Cænulas nostras, inquit Tertullianus, præterquam sceleris infames, ut prodigas sigillabant (Tertullian. Apologet. cap. 59. pag. 475). Duplex igitnr erat bujusce accusationis captit. Et primum quidem illas sceleribus, nimirum infante occiso, ac horrendo carnis ejus pabulo, et turpissimo incestu fuisse infames. Sed totam hanc falsissiwaw accusationem, ut infra videbimus, Auctor noster funditus evertit. Alteram vero prodigalitatis criminationem conterit nuda ac verissima coenæ illius expositione. Eum itaque narrantem audire, et ejus verba nobiscuin accurate examinare ne tibi, quæso, grave sit. Sic autem ille. Cœna nostra de nomine ra.

[graphic][graphic][graphic][graphic]
« PoprzedniaDalej »