Obrazy na stronie
PDF

mavit. Unusquisque aulem, ex his quæ supra, ao A dicturus (ibid. cap. 5). Tunc ergo ille sermo in

potissimum in primo hujus capitis articulo retwlimus, deprehendere facile potuit illud Calholicæ fidei documentum manifestissime ab eo asseri et prædicari. Sed quid speciatim de illius æternitate constituerit, jam allento, si lubet, animo consideremus, ac primo quidem quomodo Dei æternitatem definiat : Quis alius, inquit, Dei census, quam æternitas? Quis alius aetermitalis census, quam semper fuisse et futurum esse ex prærogativa nullius initii, nullius finis (Tertull. lib. adv. Hermog. cap. 4). lbi autem, sicuti vides, non solum definit quid sit ælernitas, sed eam ita soli Deo esse propriam , ut nulli alteri competere possit. Atqui ille non minus clare et perspicue, uti supra ostendimus,docet probatque Filiuaι Dei esse verum, unum ac eumdem cum Paure suo Deum, Persuasuin ergo habuit eamdem esse illius et Patris æternitatem. At hæc non nostra tantum, sed ipsam et illius argumentatio est, qua hanc Filii Dei æueruilatem luculentissime demonstrat. Audi, quæso, ejus verba, et hoc mobiscum faleberis : Deum, ait ille, immutabilem, et informabilem credi necesse est, ut aeternum. Transfiguratio autem interemptio est pristini. 0mne enim quodcumque transfiguratur in aliud, desinit esse quod fuerat, et incipit esse quod non erat. Deus autem neque desinit esse, neque aliud potest esse; Sermo autem Deus , et Sermo Dominus manet in aevum perseverando in sua formua (Idem, lib. adv. Praaee. cap. 27). Is autem sermo esl Dei Werbum, et Filius, qui, ut conlinenter subjunxit Tertullianws,

tetior lantummodo fuit, nondumque per se subsistebat. Cum autem Deus mundum fabricare cœpit, sermonem hunc protulit, eumque animando, feciu siibstantiam ac personam. Non aiitea ergo, uli aiunt, Filium Dei factum esse Terullianus opinatus est. Sed nescio equidem utrum Petavius, et alii qui ita argumentantur, animum ad ea Tertulliahi verba satis adverterint, quæ illa ipsa, quæ nobis objieiunt, continenter subsequuntur : Hæc, inquiu (ibid. cap. 6), est nativitus perfecta Sermonis, dum eae Deo procedit, conditus ab eo primum ad eogitatum in nomine Sophiæ : Dominus condidit me initium viarum. Dehinc generatus ad effectum : Cum pararet cælum, aderam illi simul (Proverb. cap. 8, § 22, et seqq.), B Exinde eum parem sibi faciens, de quo procedendo Filius factus est; primogenitus, ut ante omnia genitus; et unigenitus, ut solus eae Deo genitus proprie de vulva cordis ipsius, secundum quod et Pater ipse testatur : Eruclavit cor meum sermonem optimum (Ps. XLIV, §. 4). l)uplex elemim ibi ille distinxit mativitatis Filii Dei genus. Primum autem, sive prima et proprie dieta illius generatio est, qna Pater æternus ante omnes creaturas protulit intra se Rationem et Sermonem. Seeumrda vero minus proprie dicta iltius generatio fuit, cum Pater ipsum initio mundi protulit ; sive, ut ait ipse Auetor noster, generavit ad effectum, id est ut per eum omnia eomderet. At prima generatio non fuit procul dubio inutilis, et ea Pater vernm genuit Filium. Nam sicuti ille ait : Possam non tenuere

caro factus est. Quis itaque unquam clarioribus ver- C praestruxisse, et tunc Deum ante wniversitatis constitutioLalinis rationem polius, quam sermonem debuisse A sonum et vocem ? Sed numquid Tertullianus eo de At observandum est Tertullianum his verbis res- A inde etiam colligi possit a Tertulliano agnosci æter

bis, aul clariori argumentatione æternitalem illius asseruit? Numquid ergo una manu ibi Tertullianus astruit, quod alibi altera destruxerat?Quidam tamen tanti paradoxi Auctorem nostrum postulare non verentur.

Petavius enimvero nobis objicit non minus ceruo et evidenter ab illo traditum nullam ante mundi primordia fuisse Filii Dei substantiam, sed eam tum accepisse a Patre suo quando mundum creare molitus est. Quod quidem non ille solus, sed alii etiam nonmulli arbitrati sunt confici posse hisce ejusdem Tertulliani verbis : Ut primum Deus voluit ea, quæ cam Sophiæ ratione et sermone disposuerat intra se, in substantias et species suas edere, ipsum primum protulit Sermonem, habentem in se individuas species Rationem et Sophiam, ut per ipsum fierent universa, per quem erant cogitata atque disposita; imo et facta jam , quantum in Dei sensu. Hoc enim deerat, nt coram quoque in suis speciebus, atque substantiis cognoscerentur, et tenerentur. Tunc igitur etiam ipse Sermo speciem et ornatum suum sumit, sonam et vocem, cum dixit, Fiat luv (Ibid., cap. 6). Hnde enim Petavius colligi posse opinatur hanc fuisse illius de Filii Dei generatione non quidem æterna, sed temporali opihionem. Addit præterea Tertullianum paulo ante. dixisse Deum, qui natura sua est rationalis, penes se ex æterno habuisse Rationem, A4yov, et Sermonem. Sed hunc intra semetipsum continuisse, tacite cogitando, et disponendo secum, quæ per Sermonem erat

nem sotum non fuisse, habentem in semetipso proinde rationem, et in ratione sermonem, quem secundum a se ipso faceret ( ibid. cap. 5). Quis àutem non videat ibi Tertulliannm agere de Dei Werbo, seu Sermone ante mundi creationem, et cum intra Deum Patrem, suum adhuc erat? Atqui perspicue ibi declarat tum Patrem non fuisse solum, sed habuisse in semetipso hunc Sermonem a sna persona distinetum, qnem seeundum a se ac Filium fecit, seu gentiit. Ergo ante mnndi constitutionem, id est, ab æterno Verbum, sive Filius Dei, ut supra animadvertimus, suam a Deo Patre acceperat naturam et substantiam, eratqne persona tantum a Patre distinetus. At Pater, arguit Petavius, a Tertulliano dicitur,

ID ante omnia Deus erat solus, quia nihil eaetrinseeus

præter illum (Tertullian. loc. cit.). Sed vix ac ne vix quidem a mobis impetrare possumus, ut eredamus haec serio. ab eruditissimo et perspicacissimo viro objici. Nam Tertullianus eontinuo suljumxit : terum ne tune quidem solits; habebat enim secum, quam habebat in semetipso, Rationem suam scilicet (ibid.) Persuasum itaque ilte, sicut snpra ostendimus, habebat Patrem aeternum, ante mundum conditum, sive ab acterno, et solum fuisse, et non solnm. Solus enim erat, quia nihil habebat extra se, non solns autem, quia habebat intra se sermonem, qui distineta ab illo persona, ac Filius ejus est.Vidimus insuper observätum ab eodem Tertnlliano fuisse græcum nomem λόγον a appellari : Quia non sermonalis, inquit, a principio, sed rationalis etiam Deus ante principium, et quia ipse quoque sermo ratione consistens, priorem eum ut suam substantiam ostendat (ibid.). Quibus sane verbis significat nomen illud, λόγος, ideo latine melius dici posse rationem; quia Deus Pater ab æterno non sermonalis, hoc est, Sermonem extra se non protulerat.Werumtamen, quia natura sua ipse rationalis est, Rationem ab æterno intra se habuit, quæ ejusdem est cum illo substantiæ, sed secunda et distincta persona; quando quidem Pater ejus ab æterno solus non erat.

. At hunc quidem verum esse Tertulliani sensum et mentem inde evidentcr conficitur quod ibi disputet

mentiæ, inquiemus, venit, ut imperfectam aliquando vel tantum inchoatam putaverit Filii Dei generationem, ac postea sumpsisse speciem et ornatum, atque ita perfectam et consummatam ( lbid.)? Non eo igitur sensu eam imperfectam appellavit, sed quo ipse modo ibidem explicat; quia etsi ab æterno perfecta fuerit, intra Dei tamen sinum latebat, nullique nisi ipsimet soli Deo erat cognita. Ast ubi mundum condendo , hunc Sermonem suum extra se protulit, ac veluti eae cordis sui vulva et matrice, uti loqui amat, extra se emisit, tunc ille æternus sermo sumpsit sonum et vocem, atque idcirco exteriorem ornatum et speciem. Tunc enim a creaturis raiione præditis agnitus fuit. Nomen quippe species apud bonos auctores idem

adversus Praxeam, qui Filium sermonem Dei eum- B significatac rei alicujus demonstratio. Et vero species,

dem omnino ac Patrem, et ab illo distinctum non esse effutiebat. Quid autem, obsecro, contra eum promovisset, si fateretur Dei Filium ac Sermonem ante mundi exordium non substitisse, nec fuisse personam a Patre distinctam. Præcipua itaque caussæ suæ parte sponte cadendo, jugulum adversario dedisset. At tantum abest ut id concedat, quin potius constantissime asserat Sermonem Dei ante mundi creationem et ab æterno a Patre esse distinctum, atque ab eo secundum. Sed nihil remittit Petavius urgetque Tertullianum aperte docuisse tunc perfectanm fuisse Filii Dei nativitatem, cum Deus ex nihilo creavil omnia. Antea igitur nec ortus, nec persona, nec substantia erat : ac proinde nec Dei Filius (Petav. tom. II. Theolog. C dogmat. lib. I. c. 5. p. 25). Nam ea sunt loco citato, quæ jam retulimus , illius verba (Tertull. lib. adv. Praxe., cap. 7) : Hæc est nativitas perfecta Sermonis dum ex Deo procedit, conditus ab eo primum ad cogitatum in nomine Sophiæ : Dominus condidit me initium viarum suarum. Dehinc generatus ad effectum : Cum pararet cælum, aderam illi ( Proverb. VIII, 22, 27). Ergo Filii Dei nativitas tunc tantum , inquit Petavius, perfecta a Tertulliano dicitur, quando Deus per ipsum , qui Sermo ejus est, et mundum et omnia creavit. Werum doctissimus ille vir animadvertere potuit duplicem ab Auctore nostro distingui Dei Patris sermonem. Primus namque ipsi est intimus, quem

inquit Nonius, ab adspectu dicitur. Cum igitur Sermo Dei, sive æternus Dei Patris Filius, extra illum principio mundi emissus est , tum speciem et ornatum sive sonum et vocem accipit , et perfecta fuit ejus nativitas, non quidem quoad se, sed quoad creaturas, quæ eam agnoverunt. Non amplius ergo ii audiendi sunt, qui rursus objicient dictum ab eodem Tertulliano : Deus non sermonalis a principio (ibid. cap. 5). Nam contimenter addidit : sed rationalis Deus eliam ante principium , et qnia ipse quoque Sermo ratione consistens, priorem eam Rationem ut substantiam suam: ostendat. Si autem Deus rationalis fuit ante principium, sive ab æterno, ille etiam ab æterno protulit Rationem, quæ, ut sæpius dictum, Sermo et Filius ejus est (ibid. c. 8). Tum deinde , hic Sermo , inquit, spiritu structus est, et, ut ita dixerim, Sermonis corpus, id est, substantia, est spiritus. Fatetur autem utrumque , etsi unum idemque sint, posse aliquo modo distingui (Ibid. cap. 26) : Nam spiritus, ait ille, substantia est sermonis, et sermo operatio spiritus, et duo unum sunt. Hic autem Sermo Dei Patris, sive ipsa ejus spiritus operatio, creaturis non prius innotuit, quam mundus conderetur. At hujus operationis sive generationis Filii Dei cognitio a Tertulliano appellatur perfecta nativitas; quia quæ antea soli Deo Patri cognita erat, tumc creaturis ratione præditis patefacla est. Nobis tamen Petavius et alii adhuc objcctant hæc Tertulliani de eadem Filii Dei apparitione verba

[ocr errors]

quem arpopopixòv appellant (Tertullian. loc. cit.). Deus autem Pater priore illo intimo Sermone, ait Tertullianus, omnia creare, et suas edere in substantias et species, intra se ipsum disposuerat ac cogitaverat. Tum deinde Sermonem hunc suum extra se, et exterius emittendo universa creavit. Atqui jam vidimus a Tertulliano asseri, repeti, el inculcari illum interiorem sermonem ab omni æternitate genitum a Patre suo, qui idcirco ab eo gradu et ordine distinctus, secunda est sanctissimæ Trinitatis persona.

' Cur ergo, inquies, tam aperte declarat non ab aeterno, sed inundi initio perfectam fuisse ejus nativitatem, et tunc suam accepisse speciem, ornatum,

Tertull. lib. adv. Prare. cap. 12) : Sed et in antecedentibus operibus mundi quomodo scriptum est ? Primum quidem nondum Filio apparente : Et dixit Deus, Fiat luae, et {acta est, ipse statim Sermo lux vera, quæ illuminat hominem venientem in hunc mundum, et per illum mundialis quoque lux. Exinde autem in Sermone Christo assistente et administrante, Deus voluerit fieri , et Deus fecit. . . . . per quem omnia facta sunt. Inde autem concludunt ibi manifeste demonstrari Filium et Spiritum secundam et tertiam Trinitatis personam non fuisse ex æterno subsistentes, sed quando Deus mundum voluit facere, ac reipsa fecit.

pondisse Praxeæ hæretico, Catholicis objicienti Deum, cui nihil impossibile est, potuisse se ipsum et Patrem et Filium simul facere. Lubenter autem ille fatetur omnia quidem a Deo posse fieri ; sed non omnia, quæ potuit, ab illo esse facta. Dehebat igitur Praxeas evidenter demonstrare Patrem revera se ipsum fecisse tam Patrem quam Filium, sive non alium esse Filium , quam ipsum Patrem. Contra vero Tertullianus eo securius affirmat id a Praxea non posse unquam probari, quo facilius varia congerit Scripturæ testimonia, quibus, inquit, apud nos distincte Pater et Filius demonstrantur, distincte, inquam, non divise (ibid. cap. 21); quandoquidem Filius Dei, sicut toties diximus , a Patre prodivit, atque idcirco ab eo est quidem distinctus, sed non divisus et separatus; quia eadem est utriusque substantia. Tum dehinc Scripturæ ejusdem auctoritate ostendit tres esse Trinitatis personas unitate simplici connexas. At ibi ea protulit verba, quæ nobis objiciuntur, ac posthæc concludit omnia facta esse per Dei sermonem, sive per Filium Dei , qui et ipse Deus est. Quia ergo Dei sermo est, idcirco ab eo distinguitur, et alius dicitur personæ, inquit, non substantiæ nomine, ad distinctionem, non ad divisionem. Quomodo autem una est iilius et Patris substantia et unus cum eo Deus, nisi ab æterno, sicut Pater fuerit ? Cum igitur dixit Filium Dei ante mundi exordium non apparuisse, haud obscure significat illum tunc nulli creaturæ fuisse cognitum. Ubi vero, uti ille ibidem ait , primo dictum

num lucis, sive filii Dei splendorem æternamque generationem ab ipso tam constanter, uti vidimus, assertam ac propugnatam.

ARtiCULUS ix.

Solvitur aliud argumentum, inde petitum, quod Tertullianus dixisse videtur fuisse tempus, quo Filius Dei non erat.

Alia Petavius argumentatione, ex Tertnlliani contra Hermogenem libro deducta, probari adhuc posse opinatur illi incomperiam penitus fuisse Filii Dei æternitatem. Africanus siquidem Auctor noster disertissime, uti Petavio videtur, pronunliat tempus fuisse, quo Filius Dei non erat. Purum aulem putum.

B que illud Arii, et sectatorum ejus commentum putat

eruditus ille vir a Tertulliano asseri, ubi Hermogenis, qui materiam Deo coæternam esse garriebat, argumenta diluit. Materiæ enimvero æternitatem hæreticus ille homo demonstrare eo nitebatur, quod Deus nunquam non Dominus fuerit. At Dominus, inquiebat, semper esse non potuit, nisi materiæ, cujus semper dominus haberelur. Sed hoc Hermogenis argumentum refellit Tertullianus, negatque Deum semper fuisse Dominum ( Tertull. lib. adv. Hermog. cap. 3): Deus, enim, uti ait, substantiæ ipsius nomen, id est , Divinitatis; Dominus vero non substantiae , sed potestatis. Dominus ergo tantum fuit, ex quo ea esse coeperunt, quæ Deus in potestate habuit. Tum deinde sic prosequitur : Quia et pater Deus est, et

est, Fiat lux, tunc statim lux facta est, et apparuit C judex Deus est, non ideo tamen pater et juder semper,

lux vera, sive Sermo Dei, non quidem, quia tum primum, nec antea exstitit, qui ab æterno genitus fuerat; sed quia tunc hominibus cœpit apparere, qui est lux vera , quæ illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. At tantum abest ut hæc Tertulliani nostri responsio Petavio aliisque faveat, quin potius totam funditus evertat eorum argumentationem. Scimus quidem illius verba alium in sensum a Bullo detorqueri. Ea enim valde obscura esse confitetur, sed quae tamen suspicatur de Filii apparitione sic esse intelligenda : Filius Dei, ait ille , quatenus est æterna Ratio et Sophia, tunc in primis apparere incoepit, quando Deus inconditam et confusam rerum materiem sapientia sua disponere, ordinare, et exormare aggressus est. At ex confusa, nec ordinata rerum congerie, quæ chaos vocatur, nondum eluxerat Dei Sapientia et Sophia. Tum vero clarissime emicuit, quando lux primigenia , tanquam imago Filii Dei, qui æternæ lucis splendor est, materiam illustravit, resque singulas sua vestivit spccie, suoque ornatu. Sed huic interpretationi illud repugnare videtur, quod non miniis ex ordinatæ et confusæ materiei , quam ex lucis primigeniæ creatione emicat Dei sermo et Filius, per quem et lux quælibet', et caetera omnia creata sunt. Si quis tamen recte probaverit veram esse hanc, quam Bullus affert, verborum Tertulliani explicationem, huic non admodum reluctabimur, modo

quia Deus semper. Nam nec pater potuit esse ante filium, nec judex ante delictum. Fuit autem tempus, cum et delictum et filius non fuit, quod judicem , et qui patrem dominum faceret : sic et dominus non ante ea, quorum dominus existeret, sed dominus tantum futurus quandoque, sicut pater per filium, sicut judex per delictum; ita et dominus per ea, quæ sibi servitura fecissel. Unde concludit Petavius a Tertulliano clare ac perspicue definiri fuisse tempus, quo Filius Dei non erat. Neque respondendum est Tertullianum non de Dei, sed quolibet hominum filio loqui. Nam ubi de Dei Sophia, sive ipso Dei Filio, disserit, ibi de illo citat et interpretatur hæc Proverbiorum verba (Proverb.

D WIII. t. 22. et seqq.) : Dominus condidit me initio via

rum suarum : in opera sua ante sæcula fundavit me...

Prior autem abysso genita sum. Sic autem ille inde argumentatur (Tertull. li6. adv. Hermog. cap. 18):

Agnoscat ergo Hermogenes idcirco etiam sophiam Dei natam et conditam prædicari , ne quid innatum et inconditum præter solum Deum crederemus. Si enim intra Dominum quod ex ipso, et in ipso fuit, sine initio non fuit, Sophia scilicet ipsius, exinde nata et condita; ex quo in sensu Dei ad opera mundi disponenda cæpit agitari ; multo magis non capit sine initio quidquam fuisse, quod extra Dominum fuerit. Ibi sane Tertullianus, inquient , palam asseverat Sophiam sive Dei Filium non fuisse sine initio, illudque accepisse; ac Sophiam lmnc natam ac conditain , quando coepit ad A opera mundi dispmmenda in sensu l)ei agitari. Talaiw auleum hanc argumentationem, et integra Auctoris nostri verba retulimus, ne ullus nos aliquid aut dissimulasse aut praeterimisisse causetur. Neque eliam dissimulabimus hæc Tertulliani loca adeo obscura et difficilia quibusdam videri, ut argumentationi ex iis ductæ nihil aliud respondendum censuerint, nisi his Ilieronymi verbis , quibus Ilelvidio , ejnsdem Tertulliani alia de causa auctoritatem pr0ferenti respondet Hieronymus (lib. adu. Helvid.): Et de Tertulliano quidem nihil amplius dico, quam Ecclesiæ liominem non fuisse, id est, in varios hæreticorum errores prolapsum. Sed hoc respouso difficultatis modus secatur, non solvitur. Nam Tertullianus hunc librum scripsit adliuc calholicns et Ecclesiæ hom0. B Deinde vero, etiamsi in varios errores inciderit, alque, ut ll1larii verbis utaiuur, quanquam error lioiuinis delraxit scriptis probabilibus quctoritutem (Hilar. Couuneu. iu Matth. cap. V), n s tamen supra oslenulimus Catliolicum de divina et aeierua Filii Dei generalione digiua ab illo, sive orthodoxo, sive liœrelico constanler assertum ac vindivaium. Vero ilaqne similior fortassis videbitur aliorum responsio, qui dicunt Tertullianum, acerrimi ingenii virum, haud iusolilo disputantium moro in maxima de materiæ æternitate cum Ilermogene hæretico com1entione, paulo ultra, quam par erat, abreptum fuisse ( Bull. defens. fid. Nicæ., sect. 3, cap. 10, n. 4). Nemini euim, vel mediocriter in legendis ejus liljris versato, incomperium esse potest illum ad sta- C bilieudam aliquam propositiouem uudique argumenta colligure, ac ea eliam quæ non magni erant momenti. Non ergo, inquiunt, ex citatis hujus libri vcrbis judicanduum est, quid ille de æterna Filü Dei generauione seuserit; sed ex aliis, ubi sedato pacaloque animo suàm, uti vidimus, et totius Ecclesiæ de suprema Filii Dei diviuitate et aeternitate doctrinam explieavit. Sed accuratius, si lubel, expendamus ulruum ille veræ et a se stabilitae doctrin:e limites in ol)jectis locis reipsa sil Irausgressus. lu priore auleum dixit Deum non sempcr fuisse dominum , sicut nec pater potuit esse ante filium , nec judex ante delictum. Atqui ibi quæstio non de patre et judice , sed tanlum de domino erat. Exempla igitur suut, quae ad confutandum Hermogenem adhil)et. Cujuslibet autem, sive creati sive inereati patris et judicis, exempla ad ejus propositum pariter conducebant. Esto tamen, et concedamus, si lubet, illum de vero Deo Patre ejusque Filio loqui, numquid inficias ire potuit illum suo Patri esse coæternum ? Nonne satis superque probatum est quam præclare ac s:epe praedicaverit sermonem seu Filium Dei, qui Patris sui ratio est, semper in illo fuisse, nec unquam ab eo separatum, ac proinde esse æternum? Quamobrem ubi dicit tempus fuisse ; quo ille non erat, ibi procul dubio negare noluit ejus aeternitatem, quam sæpius alibi asseruit ac tutatus est.

I)

Quis ergo, inquies, verborum ejus sensus, quibus cam tam aperte inficiari videtur? Nobis facile quidem persuadebis nihil aliud sibi voluisse, quam aliis supra explicatis, quibus dixerat tune perfectam fuisse illius nativitatem , quando Deus ad mundum creandum aggressus est. Tametsi enim antea et ex æterno, uti ostendiimus, hic Filius Dei genitus fuerit; nondum tamen ex æterii Patris sinu, seu intellectu, tanquam ex ejus malrice, vulva et corde excesserat. Ante res igitur creatas nec Filius esse, nec Patrem habere cognoscebatur ? Cum autem Pater illum extra se emisit, tunc ejus generationem , et illum revera Filium Dei esse, homines agnoscere cœperunt. Tertullianus itaque ut frivolam Herimogenis ex voce Domini sumptam argumentationem efficacius everteret, dici posse arbitratus est fuisse tempus, quo nee Deum esse patrem, nec ejus Filium homines agnoscebant; quia hujus geueratio et mativitas ipsis comperia et agnita non fuerat. Ast ubi eam agnoverunt, Wunc, sicuti dictum ab eo vidimus, haec generatio perfeeta fuit. De hac igitur perfecta, eo, quo notavimus, sensu generatione loqui videtur. At hanc revera esse illius memlem confici potest ex citatis ipsiusmet adversus Hermogenem verbis : Sophia ipsius, inquit, exinde nata et condita, ex quo in sensu Dei ad opera mundi disponenda cæpit agitari (Tertullian. iib. advers. Hermogen. cap. 18) ; quia haec ipsa Sophia, quae , illo, ut diximus, fatente, in Deo patre semper fuil, hominibus ex ipso nata apparuit, ac manifesta ipsis facta est. Non enim dixit nam ium primum ortam ac genitam. Nam hoc ipso loco, quo Hermogenis argutias explodit, illam ab :eterno ortam fuisse disertissime prædicat : Si necessaria est, inquit, Deo materia ad opera mundi , ut Hermogenes existimavit, habuit Deus materiam longe digniorem et idoneiorem, nou apud philosophos æstimandam, sed apud prophetas intelligendam , Sophiam suam scilicet. Ilaec denique sola cognovit sensum Domini. Quis enim scit quæ sunt Dei, et quæ in ipso, nisi spiritus qui in ipso ? Sophia autem spiritus. Unde ille eoncludit: Quis non hanc potius omnium fontem et originem commendet, materiam vero muteriarum non sibi subditam, non statu diversam, mom motu inquietam, non habitu informem , sed insitam et propriam, et compositam, et decoram, quali Deus potuit egisse, sui magis quam ulieni egens? At quis non intelligit ibi a Tertulliano asseri Sophiam Dei , ab omni æternitate fuisse a Patre suo genitam , quæ spiritus tantum est, ae Dei Patris consiliarius, quæ ab eo non statu, id est, ut supra notaviinus, substantia est diversa, sed propria, ac semper insita fuit , et qua sola , nec ulla alia re, ad mundi creationem egebat,'si tamen Deus aliquo unquam eguisse dici possit ? Ilis porro ita stabilitis, llermogeni Deum materia indiguisse, atque adeo ipsi esse coæternam effutienti respondet : Idcirco etiam Sophiam Dei natam et comditam prædicari, ne quid inmatum et inconditum præter solum Deum crederenuus (Ibid.). Dicit itaque Sophiam,

seu Sermonem et Filium Dei, aliquaudo matam præphetæ dictum, Eructavit sermonem optimum : Atque ita natus, inquit, Sermo Dei, qui et ejus Sophia est; quia ex sinu Patris sui, in quo ab æterno gemitus latuerat, tunc exivit, et excessit, atque ita , ut diximus, perfecta fuit ejus nativitas; quia tum , nec antea hominibus palefacta et demonstrata est. Quemadmodum autem hæc ipsa Filii Dei generatio, ita etiam divini ejus Patris dominatio, imo et paternitas, a creaturis rationis compotibus coepit mundi primordio agnosci, et Deus sicut Patris, ita et Domini appellari nominibus. Porro autem hanc esse Tertulliani mentem , inde conficitur, quod ibi disputet adversus Ilermogenem, qui contendebat Deum ab æterno non esse Dominum, nisi habuerit extra se materiam , cujus revera dominus fuerit.Cæterum, quamvis Tertullianus B ab omni argumentationis hujus difficultate sese penitus mom extricaverit ; nemo tamen inde concludere merito potest ab illo negatam fuisse Filii Dei æternitatem , ac divinam naturam. Quis enim nescit intellectu difficillima quædam documenta a pluribus haud dubitanler asseri, qui omnes quibus implicantur difficultatum nodos penitus solvere non possunt? At evidenlissime ostendimus quam constanter, quam diserte, et sine ullis verborum ambagibus Tertullianus asseruit ac vindicavit Filii Dei æternitatem divinamque ejus naturam. Sed illam adhuc alibi non minus perspicue prædicat, quemadmodum in sequenti capite videbimus.

dicari, et agitari cœpisse juxta citatum ab illo pro- A tum Dei, passiones carnem hominis probaverunt (idem,

CAPUT IX. De Christo Deo et liomine.

ARTICULUS PRIMUS.

De humano Christi ex virgine ortu, a sacris projieiis prænuntiato : cur dicitur homo Deo mixtus : ejus in terras adventum non posse rejici a gentilibus, qui ad destruendam illius veritatem quædam similia finxerant.

Salis abunde, nisi plane fallimur, a nobis demonstratum est quam vera orthodoxaque fuerit Tertulliani de suprema Verbi, sive Sermonis et Filii Dei divinitate, sententia ac doclrina. Sed his lucis adhuc aliquid afferre ea possunt, quæ ille de eodem Dei Filio humana carne indulo tradidit. Genlilibus autem

breviter, huncque in modum explicat quid de illo D

Christiani sentirent : Iste Dei radius, id est, Filius Dei, qui ex Patris sui sinu tanquam radius ex Sole prodiit, ut retro semper prædicabatur ab antiquis, nimirum prophetis, delapsus in virginem quamdam, et in utero ejus caro figuratus, nascitur homo Deo mixtus (Tertullian. Apologet. cap. 21, pag. 599). Sed hæc alio in libro clarioribus hisce verbis exposuit: Itaque utriusque substantiæ census hominem et Deum exhibuit; hinc natum , inde non natum ; hinc carneum , inde spiritalem; hinc infirmum, inde præfortem ; hinc morientem, inde viventem. Quæ proprietas conditionum divinæ et humanæ æqua utique naturæ utriusque veritate dispuncta est, eadem fide spiritus et carnis; virtutes spiri

lib. de Carne Christi cap. 5). Luculenter igitur docet perfeetam omnino fuisse in Christo divinam humanamque naturam. Nec minus aperte declarat duas illas Christi naturas coiifusas non fuisse, sed a se invicem ita distinctas, ut penitus diversæ sint earum proprietates. In Apologetico itaque cum ab eo dictum est : Nascitur homo Deo mixtus (loc. supr. cit. ), ibi procul dubio non significat duas ejus naturas, uti postea Eutychiani somniaverunt, fuisse permixlas et confusas, sed sic sibi, sicut alibi palefecimus, copulatas et conjunctas, ut Christus el verus Deus, eu verus homo sit ( Dissert. in Lactant. cap. 17, art. 5). Non communi autem hominum more illum hominem factum esse docet; sed delapsus, inquit, in virginem, quæ sine ullius viri opera illum genuit (Apologet. loc. cit.). Verum quia hoc creditu difficillimum, vel ab ethnicis irrideri poterat, Tertullianus consulto sane cunctos admonet illud a sacris prænuntiatum fuisse prophetis, quorum aucloritas a nemine, ut supra diximus, potesl infirmari. Quapropter ille paulo ante dixerat : (Venit igitur qui ad reformandam et illuminandam eam, gratiam Judæorum Christianis transmissam, venturus a Deo prænuntiabatur Christus ille Filius Dei). Hujus igitur gratiæ disciplinæque arbiter et magister, illuminator atque deductor generis humani, Filius Dei annuntiabatur; non quidem ita genitus, ut erubescat in filii nomine, aut de patris semine,.... Dei Filius nullam de impudicitia habet matrem; etiam quam videtur habere, non nupserat (1bid.). Omnia hæc totidem verba in nostris codicibus manu. scriptis et antiquis editionibus ad Rigaltium usque exhibentur. Sed Rigaltio, quem alii postea secuti sunt, primam hujus loci phrasim, uncinis inclusam, penitus resecare placuit, Nullam tamen amputationis illius reddidit rationem , imo ne minimum quidem verbum. At tametsi haec phrasis inutilis prorsus, et uextui Tertulliani omnino præpostere inserta ipsi visa sit ; lector tamen hujus additamenti saltem admonendus erat. Cæterum, nulli obscura esse potest sententia Tertulliani, qui manifestissime pronuntiat Filium Dei delapsum esse in virginem, ex qua humanum corpus accepit. Wirginem autem dixit, quia hic Dei Filius, nullam , inquit, de impudicitia malrem habet; etiam quam videtur habere, non nupserat. At si ulla absque impudicitiæ labe, et maritali consortio mater facta est, certe Christum salva virginitatis suæ integritate genuit. Sed qua ratione, inquiet aliquis, dici potuit: Non nupserat ? Nonne plerique omnes illam Josepho nuptam revera fuisse asseverant? Respondent aliqui hoc verbo non nupserat , nihil aliud significari, nisi Mariam virum non cognovisse. Nam , et ipsa angelo respondit : Quomodo fiet istud ; quoniam virum non cognosco ? (Luc. cap. 4, v. 54). Sed his probandum erat a quibus verbum mubo hoc sensu accipiatur. Nonnullis vero hæc, quam Hieronymi esse putant, probatur opinio Mariam quando concepit Christum',

« PoprzedniaDalej »