Obrazy na stronie
PDF

Antiochenus dixerat 'eosdem Hebræos antiquiores A Moysem Inacho fuisse coævum. At in priore Appara

esse urbibus, quæ erant apud Ægyptios famosissimæ (Theoph. libr. III. ad Autolyc. pag. 130). Non dissimulabimus tamen in alio Tertulliani libro scriptum : Qui antiquitatum canos collegerunt (Tertull. lib. II. ad Nat. cap. 12). Sed. hujus libri unicus tantummodo superest codex manuscriptus, Apologetici vero quamplures. Quidquid autem statuas, idem semper erit sensus. Porro autem ab Auctore nostro nomen memoriarum usurpatur pro monumentorum , quemadmodum ex Augustino facile confirmari potest (August. lib. de Cur. pro mort. agend. cap. 4. p. 519. t. VI). Eadem rursus significatione ipse Tertullianus, libro mox citato, dixit : Saturnus in terris humanæ qualitatis apud veteres memorias recensetur (Tertull. lib. II. ad Nat. loc. cit.).

Tum deinde in Apologetico adjecit libros Moysis ætate adhuc sua anteire ipsas effigies litterarum indices, custodesque rerum (Idem, Apologei. cap. 19), hoc est, scriptos esse characleribus et litteris cæterorum omnium plane antiquissimis. Nam paulo ante scripserat eos exaratos fuisse litleris hebraicis, quas quidem aliis quibuslibet vetustiores esse pro certo habebat. Addit autem litteras esse custodes rerum, ut pote quæ res ipsas, earumque historiam ab interitu vindicant. Sed hæc fusius explicantur a Joseplio, cujus verba, paulo prolixiora quam ut hic referantur, in illius libro te legisse non pigeat (Joseph., init. lib. I. contr. App. pag. 1054. et seqq.).

Postremo subjunxit Tertullianus: Et puto, adhuc minus dicimus, ipsos, inquam, deos veslros, ipsa tem- C pla, et oracula, et sacra (Tertull. loc. cit. ), id est, libros Moysis gentilium diis, templis, oraculis, et sacris esse longe vetustiores. Deorum enimvero originem, sicut infra dicemus, a Saturno repetendam esse opinatur. Non mirum itaque si hos deos libris Moysis posteriores esse affirmet. Verum his illis verbis, adhuc minus dicimus, ethnicis exprobare videtur quod deos suos eorumque cultum libris Moysis vetustiores esse, tam imperite quam falso, venditarent.

ARticiJlUS V.

Quam luculenter Tertullianus probaverit antiquitatem librorum Moysis ex ejus ætate, qui coævus fuit Ina

tus nostri tomo ostendimus hanc communem fuisse veterum scriptorum ad Eusebium usque sententiam, quain nonnulli etiam hoc sæculo propugnare nisi sunt (tom. I. Apparat. pag. 385, 531, 836, 909 et 1542). Asseveranter vero Auctor noster adfirmat se opinionis suæ plures habuisse sponsores et patronos. Ne quis autem putaret illud ab eo gratis adsertum, hos ipsos, ut paulo post videbimus, singillatim et nomine suo appellat. Præterea horumce scriptorum auctoritate fultus, asseverat Moysen 593 annis prævertisse Danaum. At animum , quæso, adverte dlrum hæc Tertullianus delibaverit ex Josepho, qui ibidem ab ipso post alios Scriptores citatur. Enimvero postea quam Josephus

B editam a Manethone Ægyptiorum clironologiam re

[ocr errors]
[ocr errors]

mero præivit, ubi de Manethone, Beroso, Iromo, seu Hieronymo, et Josepho.

Nemo certe diffitebitur librorum Moysis antiquitatem non posse clarius, quam ex illius ætate probari. Quamobrem Tertullianus veterum scriptorum testimonio fretus, quo ille tempore, et ante quos vixerit, hisce explicat verbis: Argivo, inquit, Inacho pariter ætate est : quadringentis pene annis (nam et septem minus) i)anaum et ipsum apud vos vetustissimum prævenit, mille circiter cladem Priami antecedit; p»ssem etiam dicere quingentis amplius Homerum (Tertull. Apologet. cap. 19). Primum itaque docet

ut annis pene mille Iliacum bellum præcedat (Joseph. lib. I. contr. Appion. pag. 1042). Uterque vero adverbium adjecit circiter ; nec immerito sane. Magna siquidem est de hoc temporis intervallo, ut alibi vidimus, sententiarum varietas. At, quæcunque a vero propius absit, certo certius est Moysem Iliacis temporibus longe esse antiquiorem ( tom. I. Apparat. pag. 1345, 1347 et seq.). Major adhuc est dissensio de Homeri ætate, quem annis post eamdem cladem Iliacam quingentis et amplius, atque idcirco 1500 ac pluribus annis post Moysem floruisse Auctor noster pronuntiat. Diversas autem hasce scriptorum opiniones recenset Tatianus verba ejns retulit Eusebius (Euseb. lib. X. Præpar. Evangel. c. 41. p. 492. et seqq.), nec non etiam Clemens Alexandrinus (Clem. Alex. lib. I. Stro. p. 326 et seqq.), aliique et antiqui et recentiores, qui de veteribus scriptoribus, aut de chronologis et poetis, ac nominatim de ejusdem Homeri vita vel ætate disputationes, sive data opera, sive aliud agentes, institnerunt. Nos quoque de his auctorum dissidiis alibi disseruimus (Tom. I. Apparat. pag. 1278, 1547 et seqq.) Cæterum quoquo tempore floruerit Homerus, plame constat, uti Josephus recte arguit, nullam apud Græcos esse conscriptionem , quæ hujus poetæ operibus sit vetustior (Joseph. lib. I. contr. Appion. pag. ptav iwnuâvwvat, xai τοι σχεδόν ἐν τοῖς τόποις διατ****pèc. Hieronymus enim nequaquam nostri in historia meminit, licet pene ipsis locis nutritus esset. Fatetur itaque Hieronymum in hac lucubratione missas fecisse res Judæorum, tametsi incognitæ illi non fuerint. Sed ibi eum Hecatæo opponit, a quo historiam de Judæis editam fuisse testificatur. Potuit igitur in aliena historia aut commentatione, sicuti de longævis, ita de vita illorum quemdam intermiscere sermonem.

(Talian. orat. cont. Graec. pag. 166 et seq.), et qui A exposuit: item Menandrum Ephesium, a quo actus

et historiam regum Tyri conscripta esse Josephus (Joseph. lib. I. contr. Appion. p. 1042.) et Theophilus Antiochenus perhibent ( Theoph. lib. III. ad Autolyc. pag. 152). His adjungit Demetrium Phalereum, a Josepho adhue citatum, tresque alios, regem Jubam, Appionem et Thallum , de quibus nos, in primo Apparatus nostri tomo et in superioribus dissertationibus, disputavimus. Denique : Et qui istos, ait Tertullianus (Tertullian. loc. cit.) probat aut revincit, judæus Josephus, Antiquitatum Judaicarum vindex, im Antiquitatum videlicet Judaicarum libris, qui etiamnum in omnium manibus versantur. Verumtamen ille non his tantum libris istos, ut loquitur Auctor noster , scriptores

1034). Quin etiam si eidem Josepho credas, poemata B probat aut revincit (ibid.); sed in aliis etiam, contra

illius non litteris consignata sunt, sed cantu recitata, quæ ab aliis cum memoriter tantum collecta fuerint, multa in eis dissonantia comperiuntur. Ad hæc vero, ille paulo ante dixerat alias nationes gloriari se a Phœnicibus et Cadmo, ut alibi etiam adnotavimus, habuisse antiquissimum litterarum usum (tom. I. Apparat. pag. 585. et seqq.). At iiullus tamen , pergit Josephus , demonstrare poterit aliquod scriptum, quod a prisco illo tempore, vel in templis, vel in publieis anathematibus servatum fuerit: Moysis ergo libri cæteros omnes longo temporis, imo et saeculorum intervallo antecesserunt.* Nihil autem, ait Auctor noster , probatu erat facilius (Tertullian. Apologet. cap. 19). Sed quia hoc

Appionem libris quos jam citavimus (Joseph. lib. I. contra Appion. pag. 1059. et seqq. pag. 1045. et seqq.). In his siquidem plura retulit ex libris Ægyptiacorum, scilicet Manelhonis Ægyptii, ac Berosi Chaldæi, ex quo prodierunt de astronomia' et Chaldæorum philosophia commentationes. Major itaque difficultas est de tertio scriptore, qui a Tertulliano cognominatur Iromus Phænix Tyri reae. Nam in nostris manuscriptis codicibus, et antiquioribus Rigaltiana editionibus legitur : Hieronymtts Phæniæ Tyri rev. Sed quia nullum fuisse putabant Tyri regem nomine Hieronymum, in textu Tertulliani scribi maluerunt Iromus. Correctionis tamen hujus nullam rationem dederunt, nisi quædam ver

longius erat, nec poterat sine maxima a proposito C ba, ex fragmentis Menandri, a Scaligero editis, de

suo digressione fieri, ideo censuit esse differendum. An vero his verbis aliam ea de re commentationem promittat, ac promissis steterit, quis certo asseverare audebit? Ne quis tamen illud ab eo temere prolatum diceret, palam omnibus ipse facit, unde et a quibus nominatim scriptoribus evidenter probetur. Primum enimvero citat antiquissima Ægyptiorum , Chaldæorum, Phœnicum archiva, sive scrinia, in quibus scripturæ, sive libri, eorum reponebantur. Gentes autem istas ideo nominibus suis vocat, quia Graeci , teste Josepho (Joseph. ibid.), fatebantur amtiquissimam rerum traditionem apud eos haberi. At, quia hæc investigatio difficillima adhuc videri pote— rat: advocandi sunt, inquit, municipes eorum, per quos notitia subministrata est (Tertullian. ibid.). Municipes autem ii proprie appellati sunt, qui in civitatem romanam recepti, mnneribus romanorum fruebantur. Sed ille eo nomine abusive signifieat ejusdem regionis incolas. Nam, et gentes, et scriptores nominatim vocat, ex Ægyptiis Manethonem, Berosum ex Chaldæis, a Josepho, ut paulo post notabimus, citatos; atque ex Phœnicibus Iromum Tyri regem, de quo postea fusius agendum. Si vero hi non sufficiebant, adjicit ipsorum sectatores Ptolemæum Mendesiiim, qui sacerdos, inquit Clemens Alexandrinus, (Clemens Alexandr. lib. I. Strom. ) ac post ipsum Eusebius (Euseb. lib. X. præpar. Evang. cap. 12. pag. 497), regum Ægypti res gestas tribus libris

libata. Sed longe potiori jure citare debebant Theophilum Antiochenum, a quo nom solum eadem illa græca verba citantur (Theophil. lib. III. ad Autolyc. pag. 131 et seqq.), sed vocatur etiam itpogo: Tvpto» 34et) svs, Hieromus, Tyriorum reae. Eum autem esse testatur, qui plures ad Salomonem, et vicissim Salomon ad eum scripserat litteras, quæ apud TyTios servari ferebantur. Non inde tamen confici potest hunc regem aliquid de antiquitate Hebræorum scripto tradidisse. Nonne etiam in Tertulliani textu legendum esse Hieronymi nomen hinc colligi potest, quod Joséphns in primo Antiquitatum Judaiearum libro, ubi de longa primorum patriarcharum vita disserit, ibi post

[merged small][ocr errors]

At quamvis Hieronymus aut pauca , aut plura de Moyse et Judæis quovis in libro tradiderit, qua ratione probari potest illum fuisse Tyri regem ? Numquid ergo Tertullianus humani aliquid ibi passus est, aut a librariis verba ejus depravata sunt, aut de regis Tyrii ad Salomonem epistolis, quemadmodum Theophilus Antiochenus, intelligendus est ? Vide igitur quid tibi videatur probabilius, aut melius invenire queas.

ARtiCULUS vi.

De aliorum post Moysem sacrorum vatum ætate, et

supputariis digitorum gesticulis, et censualibus conferendis.

De aliorum post Moysis mortem sacrorum vatum nostrorum ætate Tertullianus (Tertullian. Apologet. cap. 19) sic adversus etlhnicos pronuntiat : Cæteri prophetæ etsi Moysi posthumant , extremissimi tamen eorum non retrosiores deprehenduntur primoribus vestris sapientibus, et legiferis, et historicis. At ibi plures sane adhibet improprios loquendi modos (Lib. de resurr. Christ. c. 45. libro adv. Valentin. c. 55). Primo siquidein dixit posthumant, id est, post Moysis mortem vixerunt; quo sensu alibi scripsit posthumat, et posthumatum. Secundo qui hic eriremissimos, alibi postremissimos omnium : tertio retrosiores, id est, posteriores ac recentiores adpellavit.Werum, etiamsi his obsoletis ac barbaris vocibus utatur , apertus tamen est hic illius sensus : Cæteri prophetæ nostri post Moysis quidem obitum vixerunt ; sed eorum omnium ullimi non sunt posteriores græcis sapientibus , legiferis et historicis.

[ocr errors]
[ocr errors][ocr errors][ocr errors]

Suam porro sententiam non alio probat argumen

to , nisi prolatis plurium auctorum nominibus : vel quia gentiles publicæ eorum auctoritati repugnare et resistere non poterant ; vel quia longius fuisset singula illorum testimonia hoc in libro describere, in quo brevitati consultum esse volebat. Si quis tamen il'ud quibusdam saltem confirmari postulet, is audiat Theophilum (Theophil. Antioch. libr. III. ad Autolyc. pag. 152 et seqq. ) Antiochenum sic argumentantem : Ultimus, inqnit , Prophetarum Zacharias censetur , qui tempora Darii regis attigit. Solon autem Alheniensis antiquissimus legislator tempore regum Cyri et Darii vixisse perhibetur. Cæteri ergo prophetæ aliis legislatoribus vetustiores sunt, et multo magis Moyses, qui ante Jovem Cretensem atque ipsum , ut diximus, Trojannm bellum floruit. Nec id dixisse satis Theophilo fuit, sed exhibita ibi brevissima clirooologia demonstrare nititur.

[ocr errors]
[ocr errors][merged small]

Plinius vero narrat simulacrum Jani factum fuisse digitis eo modo figuratis, quo 365 dierum numerus indicabatur (Plin. lib. XXXIV. Hist. natur. cap. 7. pag. 182). Scriptum quoque ab IHieronymo legimus (Hieronymo. lib. I. adv. Jovin. pag. 146): Centesimus numerus de sinistra transfertur ad dexteram, et iisdem quidem digitis, sed non eadem manu, quibus in læva nuptæ significantur et viduae , circulum faciens erprimit virginitatis coronam. At longe antea Apuleius, ubi de Pudentillæ ætate disputat (Apul. Apologet. 2. post med. pag. 575) : Si triginta annos, inquit, pro decem dixisses, posses videri pro computationis gestu errasse, quos circulare debueris digitos aperuisse. Cum vero quadraginta quæ facilius cæteris porrecta palma significantur, ea quadraginta tu dimidio auges, non potes digitorum gestu errasse, nisi forte triginta annorum Pudentillam ratus, binos cujusque anni consules numerasti. Tertullianus itaque significat opus esse majori otio, et longiori ab instituto suo digressione, ut illis digitorum gestibus ætas tot scriptorum ac prophetarum computetur. At, præter hanc aliasque annos dinumerandi difficu!tates (Tertullian. Apologet. cap. 19), Græcorum etiam, ait ille, censuales conferendi. Nemo sane non videt ibi nomen libri vel codices subaudiri. Censuales autem eos vocat libros, in quibus acta et rerum gestarum annales a scribis et notariis publicis, vel aliis descripta eran!. Nos vero hos libarum registra nuncupamus. Cæterum, tametsi Tertullianus tot ad probandam sacræ Scripturæ antiquitatem argumenta breviter exposuerit, quisquis tamen illorum pondus et robur se intelligere negat, is se ipsum occaecare voluisse videtur. Quapropter totam hanc disputationem inelius absolvere non possumus, quam his ipsius ad gentiles alio in libro verbis (Tertull. lib. de Testim. anim. cap. 5) : At enim cum divinæ Scripturæ, quæ penes nos, vel Judæos sunt , in quorum olea et oleastro insiti sumus, multo sæcularibns litteris non modica tantum ætate aliqua antecedant, ut loco suo edocuimus ad fidem earum demonstrandam : etsi hæc eloquia de litteris usurpavit anima , ulique de nostris credendum erit, non de vestris ; quia potiora sunt ad instruendam animam priora , quam postera , quæ et ipsa a prioribus instrui sustinebant, cum etsi de vestris instructam concedamus, ad originem tamen principalem traditio pertineat, nostrumque omnino sit, quodcunque de nostris sumpsisse et tradidisse contigit vobis. Demum in Apologetico eosdem adhuc ethnicos sic alloquitur (ldem, Apolog., cap. 45, pag. 499): Sciatis ipsas quoque leges vestras, quæ videntur ad innocentiam pergere , de divina lege, ut antiquiore , formam mutuatas. Et certe in aliis nostris disseriatioiiibus abunde ostendimus scriptores elhnicos ex sacris nostris libris plura delibasse, quæ illi pravis erroribus suis plane corruperunt. At nemo est qui ex dictis non facile intelligat quam recte a Tertulliano nostro probata sit illorum antiquitas. Ad corum vero auctoritatem C explicandam nunc veniamus.

bros, diari, eta magis vulgari nomine publica scri- A motibus et hiatibus urbes absorptæ ac voratæ sunt

[ocr errors]

ARtICULUS VIi.

Quomodo Tertullianus demonstret divinam esse sacræ Scripturæ auctoritatem, nec illius ignorantiam ab ethnicis posse objici.

Non- ex sola antiquitate Tertullianus summam Scripturæ sacræ auctoritatem repetit, sed eo maxime quod divina sit, seu litteris tradita ab illis utique viris qui erant divino Spiritu afflati, ac futura certo prædixerunt ( Ibid., cap. 20) : ldoneum quippe testimonium divinitatis, ait ille, est veritas divinationis. Neque id ullus negare poterat, nec ipsi quidem gentiles, qui veros esse deos suos inde conficere conabantur, quia res futuras ab iis prænuntiatas esse autumabant. Christiani vero vim hujus argumenti, sic ab genlilibus usurpati, non aliam ob causam infirmabant, nisi quia aut falsæ erant hujusmodi factiliorum deorum prædictiones, aut dæmonum artibus et præstigiis excogitatæ. Solus namque verus Deus, aut prophetæ spiritu illius repleti, possunt fulura certo praenuntiare. Atqui plurima, inquit Auctor noster, eodem modo jam facta cernimus, quo a sacris vatibus nostris præmonstrata fuerant.

Brevi autem harumce prædictionum enumeratione illud comprobat ( Ibid. ). Nunc enim , ut ille ait , Terræ, quemadmodum a sacris Prophetis prædicium est, vorant urbes, id est, repentinis terrarum

(Ibid.). Deinde : Insulas maria fraudant, quas videlicet maris fluctibus ac tempestatibus exhaustas videmus (Ibid.). Ad hæc vero: externa, atque interna bella dilaniant, regnis regna compulsant, hoc est, bella in diversas partes scindunt non solum regna, provincias et urbes, sed cives etiam, atque affines, et sanguine conjunctos (lbid.). Præterea : fames, et lues, et locales quæque clades, et frequentiæ pleraque montium vastant. Melius in exemplaribus nostris et antiquis editionibus, plerumque mortium vastant (Ibid.). Frustra enim aliqui ad vocem montium confirmandam conlendunt ea significari leones, ursos, aliasque id geiius belluas, quibus montes frequentantur, vastanturque campi. Nam de hominum Auctor noster loquitur mortibus, quæ lue, fame, aliisque hujuscemodi cladibus frequentissime accidunt. Pergit autem ille : Officia temporum et elementorum munia exorbitant (Ibid.), id est, solitus quatuor anni tempestatum, ac statulus elementorum ordo confunditur, quod improprio dixit verbo exorbitant. Quin etiain Monstris et portentis naturalium forma turbatur. Quidam autem ibi monstra a portentis sic distingui volunt, ut monstra in hominibus animalibusque sint, portenta vero in rebus inanimalis. Sed ii noii satis procul dubio attenderunt, quod scripsit Cicero informalas deorum notiones præter naturam hominum pecudumque portentis (Cicer., lib. II de Natur. deor. pag. 215, lin. 45). Et alibi : An vero illa nos terrent, si quando aliqua portentosa aut a pecude, aut ex homine nata dicuntur (Lib. II de Divinit. p. 247, lin. 16)? Portentum igitur non magis de inanimatis rebus dicitur, quam de liominibus et pecudibus, in quibus membrum aliquod præter naturam plane deformatur, aut redundat, aut delicit. Portentum tamen a monstro si quando Tertulliani verbis revera secerni nobis probetur, prolinus cedemus. ` Quid plura? Humiles, ait ille, sublimitate, sublimes humilitate mutantur ( Tertullian. Apologet., cap. 20, pag.!590); sive, hominum status et conditio ita commutatur, ut a sublimi ac summa ad humilem et infimam atque versa vice, aut decidant aut conscendant. Denique: justitia rarescit, et iniquitas crebrescit; bonarum omnium disciplinarum cura torpescit, apud elhnicos videlicet, qui christianam religionem ode

D rant, vel aspernabantur. Nam postea manifestum

ipse, ut suo loco videbimus, cuilibet fecit a Christianis excultam disseminatamque fuisse justitiam, pietatem, sanctitatem, curamque bonarum omnium disciplinarum. Porro autem clades, calamitates, rerumque perturbationes, quas Auctor noster recensei, a sacris nostris valibus vere prænuntiatas fuisse nemo negare potest, nisi qui horum, aliorumque sive historicorum aut chronologistarum libros nec percurrendo quidem legerit. At quemadmodum Augustinus adversus Faustum Manichæum disputat: 0stendimus fidem prophetarum ex his, quæ ventura cecinerunt, et venisse cernuntur (August. lib. XllI, contr. Faust. Manicli., cap. 7, pag. 255, tom. VIII). Sed illum plura de his ibi

quas Tertullianus a sacris nostris vatibus prædictas esse dixit, inferius cum eo agendum. Dissimulare tamen non possumus aliis longe clarioribus sacræ Scripturæ verbis futura prænuntiari. Tales enimvero sunt plures de venturo Cbristo, ejusque vita, miraculis, morte, et ad vitam regressu prædictiones, quæ ab Auctore nostro et Lactantio, ut in superiori dissertatione ostendimus, accurate referuntur (Infra, cap 9, art. 2; Dissertat. in Lactant. cap. 8, art. A et 2). Werum ipse Tertullianus noster arbitratus est, nec jure quidem immerito, ea quæ nunc memorat, ad probandam sacræ Scripturæ divinitatem sic sufficere, ut aliis opus non esset, nec exemplis, nec probationibus. , • Neque objici poterat illas a Christianis occultatas, nec etlìmicos habuisse easdem legendi et examinandi

facultatem. Quamvis enim summæ Cliristianis religio-*

ni fuerit sacra sua mysteria alios omnes, et ipsos etiam catechumenos celare; divinæ tamen Scripturæ libros, nec abscondebant, nec abscondere poterant. Quamobrem Tertullianus ethnicum hominem sic compellat : Inspice Dei voces, litteras nostras, quas neque ipsi suppriminius, et plerique casus ad extraneos transferunt (Tertullian. Apolog. cap. 51, pag. 446). Nonne autem his verbis litteras nostras, omnes generatim designat libros non solum prisci, sed novi etiam Testamenti, quod alicubi supplementum veteris Instrumenti appellavit (Tertull., lib. adv. Hermog. cap. 20). Christiani itaque non supprimebant hasce sacras lit

disputantem adire poteris. De mundi vero cladibus, A

B veritatem eu

[ocr errors][merged small][merged small][merged small]

Ea est eliristianæ religionis perfectio, ut, ad illius aliarum quarumcunque falsitatem deinonstrandam, sola, simplex, nudaque, ut recte ait Tertullianus, sufficiat doctrinæ ejus expositio. Nihil enim in ea occurrit, quod naturali omnium hominum lumini ac rectæ rationi plane non congruat. Præcipua autem ejus capita auctor noster exponit, atque ab eo orditur, quod cæterorum omnium fundamentum est, videlicet ab ipso Deo, qui a Christianis colitur et adoratur. Wariis itaqneargumentis illum existere, et unicum esse, plane ostendit. Primum enim is, inquit, ipse est, quem singulæ fere omnes sacrarum nostrarum Scriplurarum paginæ unicum, et nullum prorsus alium, esse Deum apertissime asserunt ac renuntiant (Tertull. Apologet. cap. 17 et seqq., pag. 575). Atqui

teras; et quainvis illas occultare voluissent, ad extra- C jam probavimus divinam esse ejusdem sacræ Scri

meos tamen, hoc est etlmicos, variis casibus transferebantur.

Præterea, libri veteris Testamenti ab ipso Philadelphi tempore ex hebraica in græcam linguam, uti diximus, conversi, in eorumdem ethnicorum venerant manus, poterantque eas legere, et agnoscere, utrum omnium illorum viderent effectum , quæ in eis prænuntiata fuerant. At, tametsi gentiles, aut incuria, aut pervicacia hos sacros libros non legissent, nihilominus Christiani manifestissime demonstrabant veras fuisse vaticinationes, quas in eis longo antea tempore prædictas videmus. Denique Prophetæ, quorum voces luisce in libris descriptæ sunt, mirandis virtutibus et miraculis, uti supra observatum est, sua et verba et documenta invictissime stabiliverunt, confirmaveruntque.Tertullianus itaque ex his, quæ in hoc et superioribus articulis dicta sunt, recte concludit divinam esse sacrarum nostrarum Scripturarum auctoritatem, quas idcirco divinas litteras ac sanctas voces appellal (Apologet. cap. 59, pag. 469), et asserit ex fide et antiquitate harum divinarum litterarum veritatem nostræ religionis ejusque documentorum certissime demonstrari (Ibid. cap. 46, pag. 501). Quæ autem ab illo in his, quos præ manibus habemus libris tradita et asserta sint, nunc diligenter investigare ac perscrutare conemur.

pturæ auctoritatem. Quod ergo de unico Deo, reipsa existente, tam sæpe quam perspicue prædicat, hoc certe verissimum est. Scriptores siquidem divino, uti vidimus, Spiritu afflati, nec mentiri possunt, nec in ullum umquam nos inducere errorem. Si quis autem ethnicus aliquos sacræ Scripturæ libros vel breviter percurrendi laborem recuset, is saltem eorum initium ac prima Geneseos verba legat, atque iis disertissime proditum comperiet, quod dixit Tertullianus, unicum omnino esse Deum : Qui totam molem istam, cum omni instrumento elementorum, corporum, spirituum, verbo, quo jussit, ratione, qua composuit, virtute, qua potuit, id est, qua ad mundum creandum revera pollebat, de nihilo expressit (Ibid.).

D Minutius autem Felix, uti in alia dissertatione anim

advertimus, quædam ex his verbis niutuatus est, sed hæc prætermisit, quæ videntur obscuriora : Cum instrumento elementorum, corporum, et spirituum. (Dissertat. in Minut., cap. 21, art. 5). At nihil aliud hæc significant, nisi totum mundum et ea omnia quibus componitur, nimirum elementa, corpora, et spiritus creata fuisse ab omnipotente Deo, quem idcirco existere necesse penitus est. Porro autem Tertullianus, hisce verbis, non ad ea tantum alludit quæ initio Geneseos, sicuti dicebamus, scripta sunt, sed alia etiam sacræ Scripturæ loca, quibus vates divini coelos verbo Dei firmatos, et mundum omnem ipsius sapientia acpotestate ex nihilo

« PoprzedniaDalej »