Obrazy na stronie
PDF

usque adco c mmendafam habuit, etiam jam inde ab A nascuntur Chrisliuni (1). Aptid auctorem vero quædam

illo observatam censeamus. Alque adeo non tam suo quam aliorum nomine, exempli gratia, dictum intelligimus illius Auctoris : • Ego me scio neque alia carne adulteria commisisse, neque nunc alia carne ad contimentiam emiti. Lib. de I{csur. car. cap. 59. » § V. De ejus conversatione in gentilismo, de conjugio. 9. Conjugium tamen iniisse TemTulliANUM ex Libris duobus ad Uxorem perspicuum est : fortassis quod nondum sublatae essent Papia, Poppaea et Julia leges, quae liberos suscipi cogebant (uti ipse fatetur) et cælibes et orbos velabant ex testamento solidum c pere ; de quibus per Severum Imp. sublatis infra latius. Quarum legum constitutio praescribens matrimonii certam ætatem, utpote juxta Platonem anni xxxv, nostram confirmat conjecturam, quod ante fidem matrimonium contraxerit, qiianquam tamen lil)erorum ejus nulla uspiam mentio. Scribitnr autem a Trilhemio apud Carthaginem}aliquot annis Rhetorieam gloriose docuisse ; postea et Oratorem fuisse seu causarum Advocatum mox comprobabimus. Jureconsultum etiam fuisse constat ex variis quibus utitur phrasibus et JC. vocibus. Fortassis Romæ praeceptore usus est Serbidio Scævola, et studiorum collega Severo Imp. et Æmilio Papiniano : ætate tamen minor Severo, qui natus fuit anno Domini cxlvi, ut quadragenarius fuerit initio Imperii illius. Inde enim ad finem usque Imperii ipsius et filii ejiis Antonini Caracallæ, sub quibus Auctor floruit, anni efficiuntur xxiv. aut circiter; et sic simul constituuntur lxiii. aetatis TertulliANi, a quo anno (quem climactericum vocant Medici) decrepita ætas, ad quam usque vixit, exordiri solet. Pro quo facit quod B. Ilieron. et Nicephorus post mediam aetatem in li;eresim Montani lapsum scribunt, nempe nostra quidem sententia circa annum aetatis ejus quinquagesimum tertium , anno Severi xv. toto ante obitum decennio. Verum de his plus satis. Jam ad Ilistoriam pergamus annorum illorum xxiv.

[ocr errors]

H0. Anno igitur Domini cxciv, C. S0SI0 FALCONE et C. JULIO ERUTIO CLAR0 (>0SS S. Viclo. ris, F. Felicis Afri, Romani Pontificis an. viii. Imp. Caes. L. Septimii M. F. Afri , P. Pertinacis Augusti anno 1. Tenttli.iANus adhuc ethniciis causarum patronum agebat Carthagine ; quod comprobatur his ipsius verbis quæ sub Pallii persona de se scripsit jam Christianus factus : Ego , inquit, nihil foro, nihil campo, nihil curiæ debeo, nihil officio advigilo, nulla rostra præoccupo, nulla prætoria observo, cancellos non adoro, subsellia non contundo, Jura non conturbo, causas non elatro. Plus togæ læsere Remp. quam loricæ (De Pall. c. 5.). Certe cthnicum se fuisse ipse fatetur, agens de judicio extremo, vita et igne æternis, et suscitatione defunctorum : Hæc, inquit, et nos risimus aliquando, de vestris fuimus. Fiunt, non

ad annum hunc pertinentia reperire est. lmprimis de cæde Imper. P. Ilelvii, P. F. Pertinacis occisi v. Kal. April. illud Apologetici : Unde qui faucibus erprimendis 1 alæstricam exercent ? Unde qui armati palatium irrumpunt , omnibus Sigeriis atque Partheniis audaciores? De Romanis, ni fallor (Apol. c. 35.), utpote qui in foribus palatii ab armatis Prætorianis militibus interfectus sit, factione Læti præfecti prætorio ejusdem , cujus jussu Commodus Imper. non multo ante a Narcisso athleta , cum quo ille solebat in palæstrica exerceri, strangulatiis fuerat. Deinde de Imper. Caes. Pescennio Nigro, qui occiso jussu Senatus Imper. Caesar. M. l)idio M. F. Commodo Severo Juliano Augusto, exante diem Kalendas Maias Imperium invaserat, illud ejusdem loci : Plane cæteri ordines pro auctoritate religiosi ex fide nihil hosticum (adversus Caesarem) de ipso Senatu , de equite, de castris, de palatiis ipsis spirant. Unde Cassii et Nigri ? Quorum prius ad Avidium Cassium refertur, qui ex familia Cassiorum C. Julii Cæs. interfectorum, et Antonino Pio et Marco ac Wero Impp. principatus extorquere conatns fuit ; alterum ad Nigri conspirationem adversus Severum Imp. Jam et solemnia Cæsarum (qualia etiam Kalend. Juniis in auguratione nova Severi, qui antea Idibus Maii ab exercitu Imperator dictus fuerat, celebrata sunt) ibidem in hæc verba describit : Cur die læto non laureis postes obumbramus, nec lucernis diem infringimus? et paulo post: Ipsos Quirites, ipsam vernaculam septem collium plebem convenio; an alicui

C Caesari suo parcat illa lingua I{omana ? Testis est Ti

beris, et scholæ bestiarum. Jam si pectoribus ad translucendum quamdam specularem materiam natura obduxisset, cujus non præcordia insculpta apparent novi ac novi Cæsaris scenam Congiario dividundo præsidentis etiam illa hora , qua acclamant : De nostris amis tibi Jupiter augeat annos? Hoc enim indicant Herodianus 1. 2. inter caetera scribens Milites Praetorianos relictis armis pomparum habitu laureatns processisse; et Spartianus ac Fasti Consulares, dum 30. postquam in urbem venerat die, exante diem Kal. Jul. profectum scribunt Severum in Orientem contra Nigrum tyrannum, datis prius plebi Congiario, et Donativo Militibus ; denique et hac numismatis inscriptio ; IMP. CÆS. L. SEPT. SEW. PERT. AUG.

P COS. LIBERALITAS AUG. quo pertinet etiam quod

[merged small][merged small][merged small][ocr errors]

vicatim epulari, civitatem tabernæ habitu obole facere, A tonino Imp. consorte ab initio; quæ extant Cod. Lib.

tino lutum cogere. Ad hunc præterea annum pertinere censemus illud lib. ad Scapulam : 1pse etiam Severus pater Antonini Christianorum memor fuit. Nam et Proculum Christianum, qui Torpacion cognominabatur, Euhodie procuratorem, qui eum per oleum aliquando curaverut, requisivit, ct in palatio suo habuit usque ad mortem, ejus : quem et Antoninus optime noverat Chrisliano lacte educatus (L. ad;Scap. c. 4.). Nam morbum illi gravem contigisse initio Imperii, ex Ælio Lampr. vel inde patet, quod quum filii sui id ætatis non haberent ut imperare possent, Severum id in animo habuisse scripserit, ut, si quid sibi forte humanitus accidisset, Niger Pescennius et Claudius Albinus succederent; quorum ille occisus fuit anno sequenti. Et quum (sicuti infra latius) anno ipsius 4. Antoninus annum agens 15. Cæs. Aug. appellatus sit , oportebit huc referre quod de illius scribit educatione Auctor. Cui simile est illud de illo Spartiani : • Si quando feris objectos damnatos vidit , flevit, aut oculos averuit. Septennis puer, quum collusorem suum puerum ob Judaicam religionem gravius verberatum audisset, neque patrem suum, neque patrem pueri, neque auctorem verberum diu respexit. » Christiano vero lacte educatum , ex eo ccnfirmatur, quod Lugduni natus sit, ubi vigebat fides Christiana.

Anno Domini cxcv.

11. IMP. CÆS. L. SEP. SEV. PERT. AVG. II. ET D. CLAUDIO SEPT. ALBINO CAES. II. COSS. anno 9. S. Victoris I{om. Pont. et ipsius Severi II. adhuc Carthagine causarum fuisse advocatum TERTUL. verisimile est. Ad hunc autem annum referri debet illud ipsius lib. ad Scapulam : Sic et circa Majestatem Imperatoris infamamur, tamen nunquam Albiniani nec Nigriani vel Cassiani inveniri potuerunt Christiani; sed iidem ipsi qui per Genios eorum in pridie usque juraverant, qui pro salute eorum hostias et fecerant et voverant, hostes eorum sunt reperti (Ad Scap. 2.). Hoc enim anno Imper. Caes. C. Pescennius Niger Justus August. occisus est apud Cyzicum, sive lsicum juxia llerodianum , quo facto mox Severus eos Senatores occidit qui Nigri partes secuti fuerant et cum Nigro militaverant Ducum aut Tribunorum nomine, aliosque omnes exceptis Militibus, quos impunitate proposita recepit ; Antiochenis privilegia , et Neapolitanis jus civitatis eadem de causa ademit. Aliquot deinde Barbarorum [teges (juxta Onuphrium), qui Nigro fuerant auxilio, a Severo vieti sunt; quare ipse IMP. II. IlI. et IIII. appellatus est: quos omnes Nigrianos Auctor noster appellat. Quod postremum confirmat nostram sent. de Arabibus, Parthis et Adiabenis hoc anno devictis; atque adeo huc pertinenl inscriptiones Nummorum et Marmorum antiquæ supra citatae ; ct proinde illud Auctoris : barbari exclusi (De Pall. c. 2.). Et vero Constituliones liis Coss. editae titulo Severi et Antonini Augg. datæ v. Kal. Martii, xi. Kal. Maii, Nonis Julii vi. Kal. Oct. et x i. Κal. Novemb. confirmant quod supra diximus de An

8. T. 14. l. 1. 1. 6. T. 2, 1. 2. lib. 2. Tit. M. l. 2. lib. 9. T. 24. l. 1. et lib. 8. T. 16. 1. M. Ad hunc annum pertinere censemus, cujus ex Eusebio supra memi

nimus, bellum Judaicum et Sainariticum, de quo etiam `

Freculphus Lexoviensis, unde et Judaicum (cognomen) ei oblatum fuisse. Quo videtur ex parte respicere Auctor de Judaeis agens : Dispersi ( inquit ), palabundi, et caeli et soli sui extorres vagantur per orbem, sine h0mine, sine Deo I{ege, quibus nec advenarum jure terram patriam saltem vestigio salutare comceditur ( Apolog. c. 21.). Unde conjicio belli illius occasionem, quodJudæam vellent repetere, quia illis ab lladriano Imp. interdictum fuerat. IIuc etiam referendum quod scribit Niceph. Eccl. hist. l. 5, cap. 2. Severi inperii initio satis bono loco res nostræ fuere , in diesque fidei professio augmenta sua cepit, eorum quos recensuimiis Ecclesiasticorum doctorum scriptis atque doctrinis eam provehentibus, idque in maximis quibusque potissimum urbibus, nimirum Alexandriæ, Antiochiæ, Æliæ, et per Palæstinam omnem , Ephesi, Cæsareæ, et 0ccidentem versus, Thessalonicæ , Athenis, Corinthi , in Galliis , et Romæ maxime. Universæ enim multitudines et domus totæ ad fidem accedebant , quidvis facere ct pati paratæ , quum ut quidquam contra religionem n0stram agerent aut novarent. Qua occasione etiam rccensendi hic veniunt, quorum tum ille, tum Eusebius, meminerunt ; hujus ætatis Ecclesiastici scriptores, maxime quum ipsorum scriptis et doctrinis haud dubie äcceptam debeat suam conversionem Auctor noster. Apud Alexandriam Demetrius Episcopus 12. ac Presbyteri Panthemus eu ejus diseipulus Clemens Alexand. Antiochiæ 9. Episc. Serapio, Hierosolymorum 54. Gordius, Cæsareæ Palæstinæ Theophilus, Ephesius Polycrates, Ponticus Palmas, Berillus et l3achilus Corinthii, in Africa Carthagine Agrippinus, Lugduni Galliarum S. Irenæus, ßomæ denique S.Victor Pont. Atque adeo hinc confirmatur nostra ex MS. cod. lectio apud Auct. Quales ergo Leges istæ, quas adversum nos soli exercent impii, injusti , turpes, truces, vani, dementes ; quas nullus , Pius, nullus Verus impressit? (Ibid. c. 5.) nempe usque ad id temporis quo Apologeticum edidit.

Anno Domini cxcvi.

I) . § VI. Quandonam,'quare occasione ac quibus momentis

Christianus evaserit. — {2. Q. FLAVIO TERTULLO SCAPULA et T. FLAVI0 CLEMENTE COSS.S.Victo. tis Rom. PUnt. anno x. et Severi III. TERTULLIANUS fidei Christianæ, mea quidem sententia, iiomen dedit (1), Imperio jam prorsus pacato, cum Severo im

(1) Hanc Jac. Pamelii sententiam Petrus Allixius in dissert. de Tertull. vita et script. Paris 1680. et Tillemontius, mémoires, t. III. art. 2, p. 87. rejiciunt. Quidam, ut refert Cl. P. Berti, Disserl. Hist. tom. 2. sæcul. 5. dissert. 4. § 2. p. 415. ad fidem christianam conversum putanl circa ea tempora, qnibus scripsit librum de Pallio, pòst annum scilicet 208. Sed plura extant Tertulliani opera antea conscrip{a quæ no$tram ab eo professam fìdem exhibent. Ad annum 196 Tertulliani conversionem refert Fabricius, ad amnum 1700udinus,ad amum 185 Caveus, haesitantes tamen et solis conjecturis innixi. Vide Lumper, ibid. Edo,

perantibus Antonino ejus filio et Claud. Albino Cæsa- A l. de Pallio c. 2, et ejusdem Apolog. cap. 40, quo et

ribus, quod adeo Triplex Imperium vocat verbis supra citatis, quo Lectorem remittimus; complura euim illic reperiuntur quæ ad hunc amnum pertinent. Id tamen non initio, sed sub hujus anmi finem : eradicato jam omni aconito hostilitatis ( Ad Scap. c. 5; Apolog. c. 25), utpote post excidium Byzantinum, quæ urbs, Herodiano, Zonara et Michaele Glyca testibus, post triennii obsidionem , cœplam anno 1. Severi, adhuc vivente Nigro, tandem fame capta est, et libertate omni adempta Perinthiis ( qui multa a Nigro passi fuerant), adjudicata est, etiam moenibus eversis, in vici formam redacta. Cujus etiam Auct. meminit : Cælius, inquit, Lapella in exitu Byzantino, Christiani gaudete, exclamavit (Ibid. c. 19.). Occasionem suæ con

*ad Annotat. nostras Lectorem remittimus.

15. Hic dumtaxat addemus, alludere illum inter cætera ad luem maximam Romæ et in multis Provinciis, ac terræ motum quo corruit Smyrna urbs Asiæ, quæ recenset Euseb. in Chronicis sub Marco et Vero Impp. et fulmen quod sub Commodo in Capitolium ruens Bibliothecam inflammavit, et bella ejus ætatis civilia, quorum jam meminimus. Item ad famem, de qua l. ad Scap. in hæc verba, (L. ad Scap. c. 3.): Sicut et sub Ililariano præside, quum de areis sepulturarum nostrarum acclamassent : Areæ non sint, areæ ipsorum non fuerunt; messes enim suas non egerunt. Denique ad portentum , de quo ibidem : Nam 3, sol ille in conventu- Uticensi , ea timcto pene lumine adeo

versionis ipse, quantum apparet,indicat ex testimonio B portentum fuit, ut non potüerit eae ordinario deliquio

alieujiis I)ei qui a Christianis adjuratus dæmonem se confitebatur (Ibid., c. 20). Haec testimonia (inquit) Deorum vestrórum Christianos facere consueverunt, qua plurimum illis credendo, in Christo Domino credimus. 1psi litterarum nostrarum fidem accendunt, ipsi spei nostræ fidentiam ædificant (1). Neque tamen inde solummodo, sed et ex fide scripturarum saerarum, qnarum fidem dii suo testimonio approbant. Maxime quod illarum auctoritatem ( vel ipso teste jam Christiano) summa antiquitas vindicaret, utpote quum : omnes substantias, omnesque materias, origines, ordines, venas veterami cujusque styli, gentes etiam plerasque et urbes, insignes historiarum causas et memoriarum, ipsas denique effigies litterarum, indices custodesque rerum; ipsos Deos, ipsa templa et oracula et sacra unius Prophetæ Moysei scrinium seculis aliquot anteverterit. Quum etiam illarum Majestatem divinam prædictionum veritas comprobaret : Quidquid enim , inquit , agitur, praenuntiabatur. Quod terræ vorant urbes, quod insulas maria fraudant, quod eaeterna atque interna bella dilaniant, quod regnis regna compulsant , quod fames et lues, et locales quæque clades, et frequentiæ plerumque mortium vastant, et quod etiam officia temporum et elementorum munia exorbitant, quod et monstris et portemti, naturalium forma turbatur, providenter scripla sunt (Nempe Matth. 25). Dum patimur, leguntur; dum recognoscimus, probantur. De quibus omnibus latius et

(1) Quam oraculi responso tribuit Pamelius Tertulliani cohver$ionem, eam visióni Georgius Anbianensis, uterque

hoc pati, positus in suo hypsomate et domicilio. (L. de testim. animæ cap. 1.). Et vero, scripta quoque multorum a Christo Patrum adv. Gentes conversioni causam dedisse sentimus, ad quæ alludit alibi: Nonnulli, inquit, quibus de pristina litteratura, et curiositatis labor, et memoriæ tenor perseveraverit , opuscula penes nos condiderunt, commemorantes et comlestificantes in suggillationem et originem et traditionem et sententiarum argumenta per quæ recognosci possit, nihil nos aut novum, aut portentosum, suscepisse , de quo non etiam communes litteræ ad suffragium nobis patrocinentur, si quid aut erroris ejecimus, aut aequitatis admisimus. (L. adv. Valent. c. 5.). Inter quos commemorandi Quadratus, Aristides, Anaxagoras, Melito, Theophi

(... lus Antiochenus, Apollinarius , Tatianus, Clemens p. •

Alexand. et Apollonius Senator , denique ab Auct. alicubi citati Justinus Philosophus et Martyr, Miltiades Eccles. Sophista, et Irenæus omnium doctrinarum curiosissimus explorator. Quibus omnibus evolvendis et ante et post fidem susceptam ipsum allaborasse, vel ex Apolog. patet, in quo subinde illos ad verbum* fere imitatur. Ilis omnibus adminiculis ad Christi fidem conversus et jam initiatus, quum pallium Christianum indutus (sicuti antea etiam attigimus) inconstantiæ notaretur ab amico, quod a Toga transisset ad Pallium, Orationem habuit Carthagine (quam LlB. DE PAL. inscripsit ), qua et Pallii vetuslatem , simplicitatem, facilitatem, libertatem sine cura, Philosoplicam gravitatem et sanctitatem commendat ; et

fabülam Súbóìoraiur. Ex ipsius auctoris testimonio tres I) vitio sibi dari non debere variis exemplis ostendit,

præcipuas lubet eruere hujusce rei causas, nempe Ί^ invictam martyrum in crudelissimis tormentis consta}tiam. Quisque, imjuit, tantam telerantiam spectans, ut ftliquo scrup. lo percissus, et inquirere accenditur, quid sit in êausa, ei ubi cognoverit veritatem et ipse statim sequitur. Liber ad Scaput. cap. ultim. 2° Potestatem eorumdem stuendam iu dæmones eorumque simulacra et oracula. Quid isto opere manifestius? quid hac probatione fidelius ? simplicitas 'reritatis ih medio èst : etiain de corporibus fuostro imperio ercedunt inriti et dolentes et vobis præsentibus erubescentes. A, ologet. xxiii. 5° Metum judiciorum divinorum. Ad istam äisciplinam, ait in l.bro de Anima 1. m etu prædicti judicii transvolamus. Quibus et addas velim, quæ supra in í'amelio, auctoritalem scripluratum, divinamque I i aetlictionum miajestatem veritate comprobatam, imo et imperii calamitates "eo magis sævientes quo vesanior in christianos immauitas grassaretur, ac demum rerum vi graves non secus ac verborüm acumine Apologeticos sermones a pluribus qui ea Eeclesiæ tempestáte florebanl doctoribus evulgulos. Edd.

quod habitum verterit. Qua occasione et libidinum varia genera, quibus natura mutetur, et Matronarum cultum indecentein insectatur, et fori Judicum et militum viuiis, tum ambitioni et gulæ cauterem adigit. Atqui his Coss. data Constitutio Severi et Antonini v. Idus Martias, quæ extat D. Lib. 9, Tom. i. lib. I. iterum confirmat nostram sententiam de Antouino fi• lio lumperii consorte.

Anno Domini cxcvii.

§ vii. Unde suam hauserit omnimodam disciplinæ claristianæ scientiam. — 14. C. D0MITI0 DEXTR0 lI. ET L. VALERIO MESSALATHRASEA PRISCO C0SS. TULLIANUS jam Christianus quibus se occupationibus totum dediderit, scripta ejus, de quibus postea, olus satis suo confirmant testimonio. Ex quihus imprimis constat ita versatum fuisse in sacrarum lectione litterarum, ita memoriæ omnia et singula scripturarum loca commendasse, ut vel unica periodo subinde complura compleviis sit ; sicuti ex Scripturarum Indice nostro, collatione cum Auctore facta, facile est deprehendere. In illis autem citandis editionem sequitur ubique 70. Interpr. quod ad Wetus Instriimentum attinet, quod per Esdram (vel ipso teste) constat restauratum (L. de Hab. mul. c. 5. Apolog. c. 18), idque non in Pentateucho Moysi dunt xat , aliisque libris historicis, sed et in Prophetarum vaticiniis : Quos enim (inquit) dirimus prædicalores, Prophetæ de officio præfandi dicuntur. Voces eorum, itemque virtutes, quas ad fidem Divinitatis edebant , in uhesauris litterarum manent, nec istæ nunc latent. Ptolemæorum eruditiss. (quem Philadelphum supernominani) et omnis litteraturæ sagacissimus, quum studio Bibliothec. Pisistratum ( ut opinor) æmularetur; inter cætera memoriarum, quibus aut vetustas, aut curiositas aliqua ad famam patrocinabatur, suggestu Demetrii Phalerii Grammaticorum tunc probatissimi,cui præfecturam mandaverat, libros a Judæis quoque postulavit, proprias scilicet atque vernaculis Litteras, quas soli habebant. Ex ipsis enim et ad ipsos semper Prophetæ peroraverant, scilicet ad domesticam Dei gentem eae patrum gratia. Hebræi retro, qui nunc Judaei. Igitur et litteræ Hebrææ, et eloquium. Sed ne notitia vacaret, hoc quoque Ptolemæo a Judæis subscriptum est, Septuaginta duobus Interpr. indultis; quos Menedemus quoque philosophus, Providentiæ vindeae de sententiæ communione susperit. Affirmavit liaec vobis etiam Aristæas.1ta in Græcum stylum er aperto monumenta reliquit. Hodie apud Serapaeum Puolemæi Bibliothecæ cum ipsis Hebraicis Litteris exhibentur. Quæ paulo prolixius citavimus, adversus eos qui auctoritatem 70. Interp. elevare non verentur (1). In Novo vero Testamento non tam Latinis Translatis, quam Græcis veteribus codicibus usuin Auctorem, Graece doctissimum, ex versione ejus peculiari, ab aliis omnibus multuin subinde diversa, manifestum fit; quam adeo discrepantiam in gratiam Prófessorum sacrarum Litterarum ubique annotaviinus. Quam jam olim etiam indicavit B. Ambr. sive quisquis Auctor est Comment. in Epist. Pauli ad c. 5. Rom. v Constat (inquit) quosdam Latinos olim de ve

S. Victoris Papæ Romani anno ii. et Severi iv. TER- A teribus Graecis translatis codicibus, quos incorruptos

(1) Dissertationem de varia et incerta Indole librorum Tertulliani Joh. Salomo Semler, vir tantisper consilii audax ac tritæ viæ non nihil impatiens, ad calcem suæ editionis in lucem protulit, ac imprimis videre est quo animijjipetu hæc stătuere audeat, nempe Tertullianuin nec adhibuissc græcos codices, nec adliibere voluisse; totum vero in eo esse út suaui lalinám cuilibel extraneæ lectionem antepoliat, quasi graeci libri isto jam tempore fuerint per hæreticos depravati; eoque faciliuS id in laiimorum mente hæsisse, libris heiupe latiniis accedere præcipuam præstantiam ; |)oliorem vetustatem, quod exeinplaria Jatina antiquius sua prima habeant inilia et receutia rudimenta; imo et supéresse varias novas interpretaliones. et glossas, quarum primus et certus aucuor esl Tertullianus, ab illoque in 'omnes

simplicitas temporum servavit et probat. Postquam autem discordia animis dissidentibus et hæreticis perturbantibus torquere quaestiones cœperunt, multa immutata sunl ad sensum humanum , ut hoc contineretur in litteris, quod hoinini videretur. Unde et ipsi Graeci diversos codices habent. Illud autem verum arbitror, quando et ratio, et historia , et auctoritas observabatur. Nam hodie quæ in Latinis reprehenduntur codicibus, sic inveniuntur a veteribus posita , TERTULLIANO, Victorino, et Cypriano. » Hactenus ille. At qui versabatur praeterea noctu diuijue Auctor noster in perscrutandis non iiiodo quos supra adduximus Apologiarum pro fide Christiana Auctoribus, sed et aliis haud dubie Scriptoribus Ecclesiast. praeter Apollonium Senatorem et B. Victorem Græcis omnibus; Philonem dico, Josephum (quem vocat Antiquitatum Judaicarum vernaculum vindicem ) (Apolog. c. 19. 1. de Præsc. ndr. hæret. c. 52. 1. adv. Valent. c. 5. carm. adv. Marc. c. 9. l. de Praesc. adv. haer. c. 58. t. i. Apolog. c. 55.), Appioiiem et Ilegesippum, Juda-os, Clementem Romaniim , ac S. Polycarpum ( quorum illum Romanorum a Petro, hunc a Joanne Smyrneorum Episcopos ordinatos agnoscit ), S. Ignatium Antiochenum, S. Dionysium Areopag. Galliarum, Papiam fiierapolitanum Episcopos; Agrippam Castorem , Dionysium Corinlhiorum, Plinitum ac Plhilippum Cretenses Episcopos; Musanum, Modestum , Panthenum Alexandrinum, Rhodonem Asianum , Serapionem et Proculum quemdam , quem vocat eloquentiæ Christianæ dignitatem, de quo poslea latius; Sextum denique Appionem, Candidum, Arabianum, Maximum, et Heraclitum. Quibus adjicio primos illos caeteros. Pont. I{om. in Petri cathedra successores, quorum extant Decretales, quorumque cum Limo et Cleto Auctor meminit, Anacletum, Evaristum , Alexandrum, Sixtum, Telesphorum, Iluginum, Pium, Anicetum, Solerem item (quem, quod occasio sese noli offerret, praetermisit) et Eleutherum , quem Benedictum nuncupat. Quos omnes Graece scripsisse, ex e0dem stylo Latino, qui interpretis ejusdem videtur, censeo; ut pole, qui melius Graece noverint, sicut etiam S. Iren. quam Latine. Quo fit, ut (vel Rhenano annotante) nemo mirari debeat'Græcam Auctoris loquendi consuetiidinem, quum etiam si qui in Latinam linguam translati essent, mallet ex fontibus bibere ( quod aiiini) quam ex lacunis. Atqui hoc primum anno quidam scribunt Idib. Maii die Natalitio Imperii a Severo lmp; appellatum Caesarem Aug. filium ejus Antoninum apud Wiminatium, priusquam in bellum contra Albinum proficisceretur. Werumtamen etiam ab initio Augustum olim fuisse nuncupatum,

codices latinos dimamavisse. Ut ut sit, sedulo cavendum est a duplici quem sibi ] ruponit auctor iste scopo, vulgataum nempe sacrorum libroruiu lectionem diffamare, prætereaque asserere ex una eademque officina quosdam prodiisse veterum libros, Irenæi videlicet, aut ζ jam satis esse causæ cur eos diversis auctoribus, utpote ab uno conlectos, dividere amplius perseveremus. Vid. Tertull. opera recens. Semler, Halæ, 1828, t. V, p. 183-21 1, Edd.

[ocr errors][ocr errors][graphic]

patet ex Rescriptis præcedentium annorum nomine A tif. ejus designavimus, maxime quod B. Damasius in

Severi et Antonini Augg. Conspirationis interim Albini adversus Severum hoc anno factæ meminit etiam Auctor in hæc verba, Unde Cassi, Nigri, et Albini.

Anno Domini cxcviii.

§ VIII. Quandonam, et in qua rerum tempestate carmina quaedam libaverit. — 15. T. SEXTIO LATERANO ET M. MARIO M. F. CUSPIO RUFINO COSS. S. Victoris Rom. Pontif. aniio 12. Severi Imp. v. TERTULLIANUM verisimile est memori;e exercendæ gratia conscripsisse Carmine GENESIM ET SODOMAM , imo mea sententia integram sacrorum Bibliorum Weteris Testamenti historiam; ut pote quum et prius illorum mutilum sit, et ex initio posterioris satis videatur etiam descripsisse orbis universi diluvium ; atque adeo etiam Carmen illud AD SENATOREM EX CIIRISTIANA FiDE AD IDOLORUM SERVITUTEM REVERSUM , et libros quinque ADVER. MARC. cvrmine, ac DE JUDICIO DOMINI librum. lloc vero anno ad xi. Kal. Afartias Imp. Cæs. D. Claudius Septimius Albinus Augustus prælio ab Imp. Severo victus et occisus est, idque apud Lugdunum; quæ quod illum antea recepisset (Herodiano teste) et direpta et incensa est; in qua expeditione, uti ex variis Inscript. constat, . Imp. viii. ix. et x. appellatus est. Quo jamjam expugnato, omnes imprimis Galliarum, Hispaniarum, Britanniæque proceres qui illum juverant, deinde Romam reversus amicos ejus undique conquisitos,

Pout. sedisse Victorem scribat a Consulatu Commodi v. el Glabrionis (quibus Coss. xni. Kal. Aug. data est prior ejus Epist. ad. Theoph. Alexand.), usque ad Lateranum el [tufiiium. A Kal. autem Juniis dicti consulatus, quo die creatus Pont. usque ad v. Kal. Augusti anni sequentis, conficiuntur anni 12. mensis M. dies 28. Is (licla 2. Epist. discrepantiam Afrorum in Sacramentis increpans, mihi videtur ad celel)ritatem diei Paschæ alludere (quam Epistola priori die Dominica celebrari debere, juxta quod et prædecessores sui statuerunt, mandaverat, quæcumque incideret a xiv. Luna primi mensis, usque ad xxi. in quo fortassis initio Afri quidam cum Polycrate Asiano contrariam sequel)antur consuetudinem , quafiquam

B postea in unum consenserint. Nam de Blasto h;i'reti

co quartodecimano, sic Auctor : Est præterea his omnibus etiam Blastus accedens, qui latenter Judaismum vult introducere ; Pascha enim dicit non aliter custodiendum, nisi secundum legem Moysi 14. mensis. Quis autem nesciat, quoniam Evangelica gratiu evacuatur, si ad legem Christum redigit ? (L. de Præsc. adr. hær. c. 55, hær. 22. l. de Jejun. c. 14. Ib. c. 15.) Ad eamdem observationem pertinet illud ejusdem : Pascha celebramus annuo circulo, mense 1 ; atque adeo etiam illud : Aguntur præterea per Græcias illas certis in locis Concilia ex universis Ecclesiis. Id enim etsi generatim-loquatur, existimamus potissimum intelligi de Conciliis paulo ante celebratis Palestinæ a Theophylo Cæsariensi, Ponti a Palma, Corinthio a Bachy

et inter eos Senatores 40. Severus interfici jussit, C lo, et Ecclesiarum apud Osroenum, Alexandrino

uum et eos omnes qui in Pertinacem conspiraverant: Ouos adeo Auctor Albinianos appellat verbis supra citatis. Ad ann. Domini 195. et per aliquot annos perdurasse hanc illoruih inquisitionem significat: Sed et qui nunc, inquit, scelestarum partium socii aut plausosres quotidie revelantur, post vindemiam parricidarum racematio superstes ; nempe, quantum apparet, ad triumphum usque Parthicum, atque adeo novum Severi annum, quemadmodum ibi latius. Alibi etiam ad Senatores occisos alludit : Nemo non , inquit, etiam hominis causa pati potest quod in causa Dei pati dubitat. Ad hoc quidem vel præsentia nobis tempora documenta sint ; quantæ, qualesque personæ inopinatos, Natalibus et Dignitatibus et Corporibus, et ætatibus suis exitus referunt, hominis causa : aut ab ipso, si contra enm fecerint, aut ab adversariis ejus si pro eo steterint. (Ad. Sc. c. 2. Apolog. c. 55. l. ad. Marc. cap. ult.) Fuit autem dictorum consulum alter Lateramus tantopere amicus Severo Imp. ut illi magnificentissimas aedes Romæ ædificaverit, quas etiamnum Palatium Lateranense appellamus, quem postea scribit B. Hierony. Epitaphio Fabiol;e , Caesariano obtruncatum gladio, fortassis Antonini Caracallæ, qui in plerosque amicos patris sui animadvertit. Atqui cum his Coss. scripta sit Epist. ii. S. Victoris Rom. Pont. ad Afros Episcopos data Kal. Septemb. et Epist. S. Eleutherii Decessoris ejus. v. ld. Julii Materno et Bradua Coss. necessario hunc annum, non praecedentem xii. Pon

quioque a Theophilo, denique Asiano, in quo scribit Niceph. hist. Eccl. I. 4. c. ult. Patres dictam sententiam B. Victoris Concil. Romani secutos esse, cui etiam consenlit Concil. Galliarum sub Irenæo.

Anno Domini cxcix.

§ IX. De libris adversus Judaeos in lucem editis. 16. T. HATVRIO T. F. SATURNIO, ET C. ANNI0 App. F. TREBONIANO GALL0 COSS. S. Zephyrini Papæ Romæ 1. ac Severi Imp. vi. videtur nobis contigisse discrepatio illa TERTULLIANI cum Judæo quodam , cujus occasione scripsisse se significat librum ADVER. JUD.EOS. Proxime accidit, inquit, (l. ad. Jud. c. 1. ), disputatio habita est Christiano et Proselyto Judæo. Alternis ricibus contentioso fime uterque diem in vesperam traxerunt. 0bstrepentibus etiam quibusdam spectantibus, singulorum, nubilo quodam veritas obumbrabatur. Placuit ergo, quod per concentum disputationis minus plene potuit elucidari, inspici curiosius, et lectionis stylo quæstiones retractatas terminare. In quo inter cætera annotandum venit , quod de dilatatione fidei per universum pene orbem jam ab ea ætate pulchre dcducit. In quem enim , inquit, alium universæ gentes crediderunt, nisi Christum qui jam venit ?... Parthi, Medi , Elamitæ, etc. (ibid., c. 7.), sicuti legitur Act. 2. et cæteræ gentes, ut jam Getulorum varietates, et Maurorum multi fines, Hispa- niarum omnes termini, et Galliarum diversæ nationes,

« PoprzedniaDalej »