Obrazy na stronie
PDF

w

i;em Tertiilliano præluxisse ac proinde temporibus A suis præivisse.

II;vc igitur erunt diversa hujus editionis hinc illinc accepta membra. Quanam vero ratioi;e in corp is coeant, ac inter se connectant::r , p*ucis reimai*et praefa:ulum. Mirum est qiiotuplici rerum grdiiie et librorum serie unaqu;eqiie Tertulliari editio divisa aut potius disjecta fúerit. Alii te:;pora pro libitu suo metientes ac statuentes, ordinem elironologicum assequi studuerunt. IIoc in animis sibi præcepisse videntiir 1.a Cerda, et Oberlhur. Alii, ut Itlienanus et Itiga'tius, vetustorum codicum indices qualescunque in eorum instruenda editione dtices habuere. Alii nec temporum, nec codicum habit , ratioi;e, vel utraque permixta, Pamelii exemplo, rerum qtiadain Theologica synthesi deductaruin ordinem assumipsere. Alii deiìnum, et præ cæleris omnium novissimus J. S. Semlerus, nihil sibi proposuisse videntur nisi omnia Septimii sive,catholici sive Montamistæ scripta ita ex industria miscere ac confundere, ut proin:scue ab uno ad u!timum una eademque Montanistica farragine foedari censeantur. Nobis igitur etsi religio sumnia futura sit veterum editioniiim ordinein, in usu acceptum, omni ope conservare, nunc. in hoc multaruiìì sibi obstrepéntium Tertulliani editionum tumultu, necesse fuit iiovam scriem, partim ghronologicam, partim systematicam, comj)oiiere. Ilinc in diias divilendos e§se partes Septimii fractatus abynile suadel vita ejus duplex, altera fide iutegra, altera hæresi contaminata. Ilinc duos distinguere es! 10i110S, quorum prior continet scripta ab Auctore adhuc caiholico, fiosterior scripta pòst susceptum ab eodem Monlanismum exarata. Itursus, cum in utraque Vilie ejus vice idem modo adversarios suos perstringat , modo suos ad bonos mores excitet, pars ulraqtie . operum ad duplex generale caput reducenda ¥€!• Ilinc in prima parté series priör LIBltOItUM AP0I.0GETIC0RUM, nempe Apologetici, i.ibfonuM AD NATioNEs, de testivioNio ANIMÆ, Ad niAtiTYi;Es » . DE spECTAculis, de idololAtniA, quibus, a]ipen''i"is C instar, libellum auctoris Montanistæ Ad scApULAM, ob rerum connexionem subjunximus, quippe in iis omnibus libris Tertullianus caussæ christian;e patroi;u m se profitetur ac gentes, gentiliaque insectatur. Poste- * rioi vero ejusdeiim partis series libros exhibet Tertulliani cathólici D0GMATICOS, in quibus totus est in exponendis ritibus, ac disciplinis Christianorum, nempe de omATioxE lib. 1., de BAPTisMo lib. 1, unum DE PoENiTENTiA, DUes A d iixoreM, de cultu FoEMiNARUM puos; hunc vero ordinem, quisquis cum temp0

r;iim ca'culis infra in dissert. D. Lumperi perpensis cor, fcrct , jai: eii:um minime ab ordine ciui out, logi o nos recessisse deprehen!et. Tcrtullianus', suscepto nonfaiiisimo, sibi aliqiio modo constitit ; nunc enim in aciem, ut aiite;i, ciim o:anibus adversariis congreditur, nunc forcm si stiilio quasi deteritus de ritibus ac moribus concionem li;Jocl. IIinc sccund;e operum partis series: prior coaluit cx inauimera POLEMICOItUM LlBR0i{UM mole, nimiruiu DE CoRONA AiuliTis, DE FUGA IN PEftsEeuj ioxi:, adversus psychicos, Adv£itsUs GNosTicos scomprxc*:, AdvErtSUS PRAX EAM, AD YERSUS iiERAIOCENEM, AD v f.itsUs MARCiONEM, AdvERsus vAI.ENTiNiANOs. ADvEiisus iud. Eos, 1)E ANiMA ADvEtasus piiii.osoplios, DE CAI, NE ciiris I t AD \ ERSUS QUATUOR II.EREs ES, DE RESURRECTI • • N E C \ f. N IS Adv1:1;sus MARCioNisTAs, AliosQUE GNosTicos. Item sedat , interdum illo impuguandi fervido æstu, animos recreasse voluisse videtur cum posterioris seriei LIBROS M0RALES descripsit, DE vELANDis vi gi\iiius, DE exiiortAtioNE cAstitAtis, DE AIoxoGAM A, dE ueruNiis, DE PUDicitiA, de pAilio. Extat ad..tic insigue Tertuliani opus, imo maximum ac celeberiuum , i.i DEI, nempe prÆscripTioNUM ADvERsUs fiaeftETicos oxiNEs, (ie cujus ætate acriter, ut infra videre est, inter eruditos disceptatur : quorum lites cum non nobis sit componere, mediam inter utramque contentleiilium aciem $tationem elegimus, mediumque huic libro locum aulscripsiinus, nempe, inter orthodoxi Tertulliani et ejusdém montanistae opera, in froiite posterioris toiiii, ut duodeciim polemicis libris præfulgeat ac velut antesignanus præeat. Quæ cum utcumqiie tandem exposita fuerint, penitus cxp!icata tota mente nostra tum de Tertulliaiii atictoritate vera ac rcclo usu, tum de instituti noslri origii;e, sul)sidiis ac ratione, finem demum præfaiidi facientes, diximus. — Deum vero iterum iteruinque , ut inchoantes, ita et absolventes opus, enixe rogamus, deprceamurque, alimamque simul I)eiparam virginem, t;ngclorumii hominumque m;trem ac delicias, cuuctamque triumphantis Ecclesiae splendentem coronam, eo ipso die quio manum de tabula tulimus, cælorum, tcrrarumque ambitu feslive concelebratam in patr9cinium ac tutelam advocamus, obtestamurque ut hæc novissima diutini operis primordia, Deo opliimo maximo accepta sint, Ecclesiæ matri haud ingraia, quam pluribus utilia, aobisque in æternum profuiura.

[ocr errors]
[graphic]

VITA Q. SEPTIMII

FLORIENTIS TERTULLIANI

cARTHAGINIENsIs PRESBYTERI;

AUCTORE JACOBO PAMELIO, QUÆ EJUS ÆTATIS VIGINTI QUATUOR ANNORUM HISTORIAM CONTINET.

§ I. Exponitur prævia controversia duplex.— 1. TER- A Tertyliano editorum meniinerit, falsus videtur Con

tulliANi vitam Deo auspice descripturis, qui (quod memoratu dignum est) sub Afro Itoiuano Pontifice S. Wictore, Imperatore item Afro sibi cognomine Seplimio Severo, Afer et ipse floruit; duæ occurrunt controversiæ, eæque difficillimæ. Prior, de Tertullo Consule, TertulliANo nostro, Tertyliano JC. et S. Tertullino Martyre, e quibus qualuor hallucinatione quadam unuin c.inlicere quidam coiiali sunt.

Altera, de tempore et ætate Auctoris, qua fidei Sa- .

cramentis novus Christi Tyro initiatus est. 2. Ac primo, de Tertullo consule,TentuliANo nostro, Tertyliano JC. et S. Tertullino Martyre. — Ad priorem quod auimet, imprimis fefellit Rhenanum corrupla lectio apud Reginouem, quæ castiganda etiam apud llermannum Coulractum in Chrouicis, ui pro Tertullino Mariyre, quein recensent Martyrologia ex Actis passionis S. Slepliani Papæ pridie Nonas Augusti, TertulliANUM legerit. Deinde non minus hallucinali sunl hactenus, qui Tertullum Roinanuin Consulem cum Jureconsulto Tertyliano confundunt, 0ccasioue Senalusconsulti Terlulliani, ad quod complura Rescripta sunt edita, quæ recitantur D. L. 38. T. 17. et Cod. L. 6. T. 55 (1). Neque enim reperiri poterit aliquis Consul Tertullianus, seu Tertylianus, sed Q. Flavius Tertellus cum Licinio Sacerdote anno U. C. DCCCCX. ad cujus relationem jam antea, imperanle lladriano Augusto, dictum Senatusconsultum; publicatum esl. Uipote quum D, dicto Titulo lib. 21. D. Pius decreverit, in quadam facti specie cessare Senatusconsultum Tertullianum, quod proinde eo constat esse auliquius; Tertylianus vero JC. sicuti mox latius, sub Alexaudro lmperatore multis post

radus Gesnerus, dum illi præterea adscribit legum Rescripta ex Libris, de Senatusconsultis, ac ad SC. Libonianum et Orphitianum. Atque in his satis consentiunl Docliores. Werum an idem sit ille Tertylianus cum nostro hoc TERtULliANo, adhuc sub judice lis est, præsertim id asserentibus quibusdam magni nominis el eruditionis JC. Nos certe, salvo saniori judicio , diversum censemus, tum quod ille juxta veriorem ex Pandeclis Florentinis lectionem, teste Auguslino Justiniauo , ubique Tertylianus vocetur,

[blocks in formation]

am.is claruit, cum aliis plerisque Papiniani discipulis, D batur. Neque vero arguiueula contra sentientium

qui Juri dicuiido operain dedere, cujus Constitutiones ex Libris Quæstionum et Libro singulari de Cas

[merged small][merged small][ocr errors][merged small]
[merged small][merged small][ocr errors]
[ocr errors]

Q. Flavius Tertullus, cum T. Flavio Clemente Consu- A cus quispiam objecit : 1ta a Toga ad Pallium ? Cui

Iatum gessit anno Severi 111. Altera vero ratio, qua potissimum nituntur illi, quod Juris verborum retimentissimus atque adeo JC. Romamus fuerit , vel Eusebio teste, noster TERTULLIANUS, non magis convincit, quam si dicamus , Caecilium Oralorem quem introducit secum colloquentem in suo Oetavio Minutius Felix, eumdem esse cum Cæcilio Cypriano nostro, quod uterque Oratoriam exercuerit. Aut '(quod ad institutum facit magis] si Septimium Severum Imp. eumdem esse existimemus cum Septimio altero Severo , quod uterque Afer et Historicus fuerit, quorum ille suam, hic Alexandri Imp. vitam conscripsit. Aut denique, si Septimium illum cujus versus ex tant apud Crinitum in Jani laudes, aut Quintum Septituitum Romanum , qui Dyclis Cretensis de bello Trojano Libros sex Latinos fecit confundamus cum nostro SEPTIMII0 TERTULLIANO, quod ambo et Afri et Poetæ fuerint. Ad quorum fortassis distinctionem, Auctor noster, Q. SEPTIMII FL0RENTIS TERTULLIANI CARTHAGINIENSIS appellationes Libris præfixit suis (í), non contentus duabus illis SEPTIMII TERTULLIANI, quemadmodum reliqui post eum scriptores Afri, Minutius Felix, Cæcilius Cyprianus, Lactantius Firmianus, Marius Wictorinus, et Aurelius Augtistinus. § II. De tempore quo ad fidem conversus est TertulliANus noster. — 3. Porrò (quod ad alteram pertinet controversiam) de tempore quo ad fidem eonversus est TERTULLIANUS noster, major multo se diffi. cultas offert. Quosdam qui claruisse putant circa annum Christi nati clx. fefellit illud Auctoris Lib. de Monogamia, annis circiter clx. exinde productis (de Monog. lll.); verum illi quomodo computandi sint a passo Christo, an potius ab ætate qua Apostolus Paulus Epistolam scripsit ad Corinthios primam, infra lalius ad annum Domini ccxlih. Multo itaque rectius Eusebius, Wen. Beda, Freculplius Lexoviensis, Martinus Polonus, Conradus a Lichtenaw Abb. Urspergensis, Vincentius Bellovacensis, Hermanus Contractus, et Trithemius , circa annum plus minus Christi nali cc. TERTULLIANUM claruisse scribunt. Atqui de anno, quo Christo nomen dederit, silent omnes præter ipsum TERTULLIANUM, sed verbis longe obscurissimis. lllud quidem perspicuum est, statim a baptismo conscriplum ab eo Librum de Pallio, ea nempe occasione, quod , quum pro more Christiano Toga dimissa Pallium indutus esset, ami(1) Sic præterlibros mstos.jam AngeluslPolitianus auetorem nostrum signavit lib. IV. epist. v. de Noiminibus. Sic ipsemet auctor noster, de Virginibus velandis, c. ultimo: Hæc cum bona pace legentibus utilitatem consuetudini præponentibus, par et gratia a Domino mostro Jesu redundet, cum SEPTIMIO TERTULLIAN0 cujushoc opusculum est Similis est clausulalib ride Baptismo: Tantum oro ut cum petitisetiam TERTULLIANI peccatoris memineritis. Similis est clausula libri de eaehortalione castilaiis. Memento in orationibus tuis TERTULLIANI e.rhortantis. Jta edit. Paris. Frank. Venetam. Rigaltiiis autem ultima hæc verba omisit; hinc ab alia manu luisse adjecta, nullo tamen favente msto, tum Salom. Semlet, tum E. F. leopold visum est prorsus indu

[ocr errors]

inter cætera respondet : At ego jam illi etiam divinæ sectæ ac disciplinæ commercium confero. Gaude Pullium et exulta, melior jam te Philosophia dignata est, ex quo Christianum vestire cœpisli (Lib. de Pall. c. 5. Ibid. c. 6. Ibid. c. 3.). Werum non perinde intelligi

.potest, quid sibi velint ejusdem Libri verba : Sed

vanum jam antiquitas, quando curricula nostra coram. Quantum reformuavit orbis sæculum istud ! Quantum urbium aut produxit aut auxit aut reddidit præsentis Imperii triplex virtus, Deo tot Augustis in unum favente! Quot census transcripti ! Quot populi repugnali ! Quot ordines illustrati ! Quot barbari exclusi ! l'evera orbis cultissimum hujus Imperii rus est, eradicato omni acomito hostilitatis et cacto .et rubo subdolae [amiliari

B talis, consitum et amænam super Alcinoi pometum et

Midæ rosetum. Id quidem Rhenanus, Magdeburgenses, aliique eum secuti ita interpretantur; ut per Triplicem Imperii virtutem, intelligant Severum Augustum, et Pescennium Nigrum, ac Claudium Albinum Cæsares, quorum illi ab exercitibus in Pannoniis et Oriente, hic in Gallia Cæsar dictus est. Sed ipse sibi contradicit Rhenanus, quum fatetur invito Severo id factum de Pescennio, et utrumque ab illo hostem judicatum, et e vivis sublatum postea. Non poterit igitur in lanta trium Cæsarum simultate accommodari illud: Deo tot Augustis in unum favente, multo vero minus illud : eradicato omni aconito hostilitatis. Imo quum illa trium Cæsarum variis in Provinciis delectio contigerit statim initio Imperii Severi, minime convenire potest cum verbis sequentibus : Quot census transcripti! etc. quot barbari exclusi ! Quorum postremum majorem scrupulum injicit, quod inde constat, non nisi post exclusos barbaros hunc librum conscripium, id est, post devictos Arabas, Parthos et Adiabenos. Quod itaque, in Argumento et Annotationibus nostris, ad annum fere quintum retulimus Imperii Severi, ad annum tertium potius applicari oportere postea deprehendimus, quum anno quarto a Severo deficere Albiatis cœperit, et anno quinto interfectus sit. Itaque Imperantibus tunc una Severo Augusto, Antonino ejus filio, et dicto Albino, pacato jam Imperio, utpole devictis jam ac occisis, et Juliano, qui occiso Pertinace illud invaserat, et Pescennio Nigro. 4. Et vero de Albino Imperii consorte consentiiint omnes. Nam juxta Fastos Consulares, statim post acceptos omnes Imperii titulos, D. CLAUDIUS ALBINUS AB IMP. CÆS. L. SEPTIMIO SEVERO AUG. CÆSAR APPELLATUS EST : et anno sequenti

[blocks in formation]
[ocr errors][ocr errors][ocr errors]
[ocr errors]

nostra sentenlia faciunt, jam posl Occisum Nigrum A nostram auspicabimur a primo Severi anno, et TEIt.

publicati isti : IMP. CÆS. D. CLAUDIO SEPT. ALB. C0S. II. M0NETA AUG. CS. VICT. AUG. aut MINERVAE PACIFERÆ SAECULO FOECUND0; aut denique : FELICITAS; quæ omnia pertinere videntur ad illud, eradicato omni aconito hostilitatis. 5. De Antonino autem Severi filio, quod etiam jam inde Caesaris titulo insignitus fuerit, duo sunt quæ conjecturam confirmant nostram, tum lex M. de inofficioso Testamento Cod. l. 5. quam rescripserunt Severus et Antoninus Kal. Juliis Falcone et Claro Coss. quorum Consulatus incidit in H. annum Severi; tum haec numismatis iiiscriptio : lMPP. INVICTI Pll AUGG. (cum Severi effigie et Antonini adhuc pueri imberbis) VICTORIA PARTHICA MAXIMA.

TULLlANI jam Christiani ab anno illius tertio, dummodo quaedam præmiserimus de ejus appellationibus Q. SEPTIMII FLORENTIS TERTULLIANI CARTHAGINIENSIS, et proinde de ipsius gente, familia, stirpe, parentibus, patria, institutione, studiis et scriptis adolescentiæ, vitæ statu, et ætate, quum Severus Imperium iuiit. § III. De ejus prænomine, nomine, cognomine et agnomine. — 6. Porro Q. (quod auctori nostro tribuerunt jam olim Wincentius Bellovacensis, Trithemius, Politianus, ct MS. cod.) Praenomen esse, norunt Antiquarii omnes, fortassis quod quinto loco natus esset, utpote quum Prænomina aut ab eventu, aut ab avis, proavis, seu atavis fere usurpari a Romanis soleant

Quae adeo referri potest ad illud : quot barbari exclu- B (in quorum locum hodie successerunt propria cujus

si ! sicut et ista : L. SEPT. SEV. PERT, AUG. IMP. II. ARAB. PAR. ADIAB. COS. II. PP. SC. Maxime consentiente Spartiano in hæc verba post Nigri cædem : Deinde circa Arabiam plura gessit, Parthis etiam in deditionem redactis, necnon et Adiabenis, qtti omnes cum Pescennio senserant. Atque ob hoc reversus, Arabicus, Parthicus, Adiabenicus, appellatus est, sed triumphum respuit, ne videretur de civili triumphare victoria. Insuper et Eusebio ( seu potius B. Hieronyino, qui multa ad Latinos pertinentia Chronicis ipsius interseruit) qui bellum Judaicum, Samariticumque ac Parthicum cædi Albini præponit; quemadmodum etiam Orosius, Joannes Zonaras, et Hugo Floriacensis. Nec obstat, quod Ilerodianus

qiie nomina) quale est et illud : QUINTA SEPTIMIA, quod inter praenomina feminarum ab Onuphrio recensetur. SEPTiMII, gentis est appellatio, quæ apud llomanos primum Regia, deinde plebeia, postremo Consularis fuit et Patritia. Jmprimis enim invenitur : SEPTIMIUS MESIUS AEQUICOLARUM REX, inde in variis Marmorum inscriptionibus, partim inter Epigrammata antiquæ Urbis, partim in Orthographia Aldi Manutii, feminarum appellationes : SEPTIMIA ANNIA, FL. HORATIA SEPTIMIA OCTAVILLA, SEPT. FELICISSIMA EURESIA, SEPT. SECUNDA, SEPT. EXORTA, et Ordinis Militaris virorum (quæ ad institutum magis faciunt) T. SEPTIMIUS FELICISSIMUS COIIORTIS II. et L. FLAVIUS L. F. SEPTI

dilatum adhuc scribat l)ellum Parthicum, tum quod C MIUS AFER OCTAVIANUS C. V. TURM. II. EQUIT.

fides major haberi debeat Latino quam Græco scriptori, qui mullum historiæ ordinem observavit, tum quod Spartianus postmodum iterum profectum scribat in Arabas, Parthos, et Adiabenos, et bello contra eos confecto triumphum egisse, eumdem nempe de quo infra anno Severi x. Praesertim, quum extent et Marmorum et Nummorum inscriptiones, in quibus bis Parthicus nuncupatur. Altera anni xi. ejusdem in Arcu Septimii Romæ : IMP. CÆS. L. SEPT. M. F. SEVERO. PIO. PERT. AUG. P. P. PART. ARAB. PART. ADIAB. PONT. MAXI. TRIB. POTES. XI. C0S. III. PR0C0S. ET IMP. CÆS. M. AUREL. L. F. ANTONIN0 AUG. PIO FELICI. TItIB. P0T. VI. COS. PROCOS. P. P. OPTIMIS FORTISSIMISQ.

ROM. X. WIR ST. LITIBUS JUDICANDIS; et L. SEPTIMIUS ANTIGONUS MIL. COH. VI. PR. et T. SEPTIMIUS C. F. SER.TIVIA TR. MIL. denique L. SEPTIMIUS SEVERIANUS, et SEPT. CARITO W. P. Consularium denique virorum sub Julio C;csare AugustoP. SEPTIMIUS, Trajano CæsareSEPTIMIUS AGNIDINUS V. C., AGENS PER HISPANIAS V. C. P. T. VICESACRA C0GN0SCENS, sub Marco Imp. SEPTIMIUS SEWERUS, sub Imper. Wero L. SEPTIMIUS SEVERUS, M. SEPTIMII GETÆ F. postmodum Imperator, sub ipso illo Severo D. CLAUDIUS SEPTIMIUS ALBINUS, cum illo, uti supradiximus, Caes. appellatus, P. SEPTIMIUS M. F. GETA illius frater, Q. SEPTIMIUS PLAUTIANUS Antonini filii ipsius

PRINCIPIBUS. INSIGNIBUS EORUM WIRTUTIBUS D socer, et (mirum de Antonino ejus filio majore natu,

D0MI FORISQ. S. P. Q. 18. Anni xv. altera : L. SEP. SEW. AUG. IMP. XII. PART. ARAB. PART. ADIAB. AA. X. PR0FECTI0. AUG. quantum apparet, in Britanniam. Quarum priori partim etiam explicatur illud : quot populi repugnati ! Quemadmodum el illud : quot ordines illustrati ! de Ordinibus-nempe seu Legionibus Militaribus, per inscriptiones annorum Seve. 11. iii. ac iv. istas : IMP. CAES. L. SEW. etc. TRIB. POT. II. IMP. IV. COS. II. PR0C0S. P. P. Ordo CLUS. et : VII\G. DIAN. SACR. PRO SALUTE IMP. L. SEPT. SEV. etc. TRIB. POT. III. IMP. V. Ordo CLUS, ac : IMP. CÆS. etc. IMP. VIII. TRIB, POT. iV, LEG, VII. CLUS, Ilistoriam iiililomiuus

quod sEPTIMII appellationem prætermiserit.) P. SEpTIMIUS SEVERl AUG. F. GETA lMP. CAES. AUG. De quorum gente an fuerit, etiam ipse Afer Auctor. noster non ita constat, ipse interim sibi ipse, lib. de vel. Virg., cap. ult., num. 440, his verbis id nominis tribuit : Pax et gratia a Domino nostro Jcsu redundet, cum SEPTIMIO TERTULLIANO, cujus hoc opusculum est; hinc, et a Lactantio Instil. divin. 1. 5. c. M. et a B. llieron. 188. Epist. A.] Fabiolam, SEPTIMIUS TERTULLlANUS appellatur ; quibus etiam consentiumt Trithemius, Politianus, et MS. excusique hactenus codices omnes. ELORÜNTIS cognomen , familiam quidem certom

[ocr errors]

gentis Septimiæ significat, sed quæ apud Romanos A Vadiani, qui in Charta Palestinæ patriam illi assi

fuit incognita; attribuitur tamen auctori non modo in excusis, sed et MS. cod. ac jam olim a Trithemio et Poliliano. TERTULLIANl nomine præter alios qui illius mentionem faciunt scriptores omnes, non modo verbis jam citatis, sed etiam hisce seipsum appellat, Tantum oro ut, quum petitis, etiam TEItTULLIANI peccatoris memineritis, et, Memento in orationibus tuis TERTULLIANI ad hæc cachortantis. Quod videtur derivalitium a Tertullo, sicuti Octaviani al) Octavio, et Septimii a Septimio, et stirpem significare familiæ Florentum. De qua fortassis esl quæ extat Montuui ad S. Mauritium, ac Mediolani ad S. Wictorem porta Wercellensi hæc inscriptio : C. SAI{T0RIUS L. F. OVF. TERTULLIANUS VETERANUS LEG. XI. CURATOR CIVIUM ROMANORUM MOGUNTIACI, seu MUNG0TIARlI. Iloc saluem constal ex Eusebii Chronico el B. llieron. Cal. Scriptorum Eccles. TERTULLIANUM nostrum Afrum fuisse centurionis Proconsularis filium; quod eliam affirmant B. Isidorus, Wen. Beda, Nicepliorus, Freculphus Lexowiensis, Marianus Scotus, Ado, et Wincentius Bellovacensis. § IV. Cujus fuerit, qualisve ejus institutio , litterarum peritia ac scientiarum ? 7. Patriam Carthaginem indicat agnomen CARTIIAGINIENSIS: in quo etiam illi consentiunt, quuin dicunt Prwvinciæ Africæ, Civitatis Carthaginiensis, sicuti et B. Oplatus Milevitanus lib. i. adv. Parmenianum, et nominatim Nicepliorus, quum Carlhagine in Africa ortum scribit. Quid ? quod ipse Auctor id satis superque indicet (1) initio Libri de Pallio : Principes ( inquit ) semper Africæ, viri Carthaginienses vetustate nobiles, novitate felices... Tamen et vobis hubitus aliter olim.... Vobis vero post injuriæ beneficium..., post Gracchi obscæna omina..., post trinas Pompeii aras, et longas Cæsaris moras : ubi mœnia Statilius Taurus imposuit, solemnia Sentius Saturninus enarravit, quum concordia juvat, Toga oblata est... Pallium tamen generaliter vestram, immemores etiam , denotatis. Equidem haud miror præ documento superiore. Nam et Arietem illa dicitur Carthago, studiis asperrima belli, prima omnium armasse. Quum tamem ul;imarent tempora patriæ (en patriam Carthaginem vocat) et Aries jam Romanus in muros quondam suos auderet, stupuere illico Carthaginienses ut novum ertraneum ingenium. Tantum ævi longinqua valet mutare vetustas. Sic denique nec Pallium agnoscitur. Ila:c paulo prolixius, ob opinionem

[ocr errors]

gnat Municipium quoddam juxta Aras I'li'leuorum fratrum. 8. Atqui TemTulliANi qualis felix fuerit institutio, Libri ejus adversus Genles testantur, qui (B, lIieron. teste Epist. ad Maguum) cunctam seculi contineat disciplinam, e quibus vel solis constat omnes illum Auctores evolvisse, Ilistoricos, Poetas, Grammaticos; de Jureconsultis vero res notior est quam ul probatione sit opus, de Medicis et Philosophis idipsum ex libro de Anima colligere est. Quorum omnium Catalogum in suas classes distributum reperiet Lector inler lndices nostros, tam Græcorum quam Latinorum. Hinc a Laclantio dicitur in omni gemere litterarum peritus, ab Eusebio legum et rerum Romana

B rum peritia clarus, a B. Ilier. aeris et veliementis in

C

genii vir quo nihil eruditius, nihil acutius, a B. Auguslino disertissimus, qui buccis sonantibus orationem inflaveril, a Nicephoro eloquentia admodum pollens, acris et ingeniosus admodum. Quæ omnia latius niullo prosequitur WincenliusLirinensis: ' Ilic (inquit) apud Latinos nostrorum omnium facile princepsjudicandus. Quid enim hoc viro doctius? quid in divinis atque liumanis rebusexercitatius? Nempe omnem Philosophiam, el cunctas pliilosophorum sectas, auctores assertoresque sectarum, omnesque eorum disciplinas, omnem historiarum et studiorum varietatem mira quadam mentis capacitate complexus est. Ingenio vero nonne tam gravi et veliementi excelluit, uti nihil sibi pene ad expugnandum proposuerit, quod non aut acumine irruperit, aul pondere illiserit? Jam porro orationis suæ laudes quis exequi valeat? Qu;c tanta nescio qua ratiouum densitate conserta est, ut ad consensum sui, quos suadere non potuerit, impellat, cujus quol pene verba, tot sententiæ sunt, quot sensus, tot vicloria. » Quanquam interim experientia ipsa convicti faleamur necesse sit, quod de eo scribit Lactantius. parum esse facilem, minus comptum, et multum obscurum, et juxta B. Ilieronymum, crebrum quidem in senlentiis, sed difficilem in eloquendo, ut iion mirum sit, stylum ejus et aliorum etiam Afrorum facile potuisse discerni a Nepotiano (uti in Vita ejus testatur idem B. Ilieronymus), Minutii Felicis dico, B. Cypriani, Arnobii, Lactantii, Victorini. Obscuritalis vero styli praecipuam causam annotavit alicubi Rhenauus, quod ex Græcorum Auclorum assidua lectione adeo Græcas loquendi formulas imbiberit, ut etiam Latine scribens, illarum oblivisci ne juiret. Et vero scripsisse eum quædam in adolesceutia, atque adeo aute fidem Christi susceptam, idem B. Ilieronymus locuples testis est. Nam • est (inquit lib. 1. adv. Jovin.) hujus loci nupliarum angustias describere, et quasi in communibus locis Ithe:or,co exultare sermone. Certe et TentulliANUs, quum adhuc esset adolescens, lusit in hac materia. » Cujus libri argumentum et titulum idem Epist. 22. ad Eustoch. recenset : « Si tibi placet (inquit) scire, quot molestiis virgo libera, quol uxor aslricta sit, legas TertulliANUM AD AMicuM Philo-. sopiivai. » Quo fit ut castitatcm, quam toto vilæ tempore

« PoprzedniaDalej »