Obrazy na stronie
PDF

sitas circumsistat. Et si ita evenerit, det fratribus A potest, quam cautio idololatriæ, si timor ejus in capito

operandi copiam (a), vel nobis abrumpendæ omnis necessitatis constantiam , ne illæ litteræ negatrices vicariæ (b) oris nostri in die judicii adversus nos proferantur signatæ signis, non jam advocatorum, sed angelorum (c). - CAPUT XXIV. Inter hos scopulos et sinus, inter hæc vada et freta idololatriæ (d), velificata spiritu Dei (e) fides navigat, tuta si cauta, secura si attonita (1) (f). Cæterum inenatabile excussis profundum est, inextricabile (g) impactis naufragium est, irrespirabile devoratis hypobrychium in idololatria : quicumque fluctus ejus offocant; omnis vortex ejus ad inferos desorbet (h).Nemo dicat : « quis tam tuto præcavebit? exeundum de sæculo erit ; » quasi non tanti sit exire,

sit. Quæcumque necessitas minor est periculo, tanto comparata. Propterea Spiritus Sanctus, consultantibus tunc apostolis, vinculum et jugum nobis rclaxavit, ut idololatriæ devitandæ vacaremus. Hæc erit lex nostra quo expedita, hoc plenius administranda, propria Christianorum, per quam ab ethnicis agnoscimur et examinamur: hæc accederitibus ad fidem proponenda (1s., XXXIII; Matlh., VII: Phil., III; Luc, X), et ingredientibus in fidem inculcanda est ut accedentes deliberent, observantes perseverenl, non observantes (2) renuntient sibi (i). Viderimus enim si secundum arcæ (Gen., VII) typum (5) (j) et corvus et milvus et lupus et canis et serpens in Ecclesia erit, certe idololatres in arcae typo non habetur (4). Nullum animal in idololatren figuratum est:

quam idololatren in sæculo stare. Nihil esse faci!ius B quod in arca non fuit, in Ecclesia non sit (k).

LECTIONES WARIANTES.

1) Si attenta. Rigalt. ex cod. fulvii Ursini. 2) Perseverent, non observantes abest Rig.

(5) Archetypum Fran. (4) Archetypo Fran.

- COMMENTARIUS.

[blocks in formation]

ro, Murri, veni mi advocatus, dum asses solvoPalilibus, si postea a me repetant, ut testimonium perhibergis. IG.

CAP.XXIV.—(d) Freta idololatriæ.Consentit Petrus Chrysolog., serm. 21, qui scopulos et sinus et freta, qua prætervehitur navis dominica, id est Ecclesia, explicat esse tum extrinsecus gentium moles, quæ undabundæ illam quatiunt, tum intrinsecus tumidos hæreticorum fluctus, qui irruunt in eam et sæviunt. LAc.

(e) Velificata spiritu Dei. Ilæc vox Auctori nostro peculiaris, inter cætera effecit, ut Sixto Senensi assentiar, quod carmina illa Genesis et Sodomæ quæ

(f) Secura, si attenta(v. lect. var.).Postrema hujusce opusculi capita desiderantur in codice Agob. ea re, secuti hoc loco sumus codicem Fulvii Ursini.Editiones Rhenani, Secura, si attonita. Quod minime sperneudum. Sic enim libro de Fuga in praesc.: Sed quando Deus magis creditur,nisi cum magis timetur,nisi in tempore persecutionis? Tunc Ecclesia in attonito est. ßig. (g) Inextricabile impactis naufragium est. Lucifer Calaritanus dixil ineaetricabiles tenebras, lib. de Coutem. mor. pro Chr. Itig. (h) Desorbet. Mihi non dubium quin quae scripsit Tertull. de hypobrychio, de fluctibus offocantibus, de vortice desórbente, dixerit cum respectu ad Charibdin, videlicet ex magna notitia hujus nautici periculi. Vide me, lib. IIl AEneid., ad illud : Sorbet in abruptum fluctus. LAc. i) I{enuntient sibi. Desinant esse Christiani. Rig. j) Secundum arcæ typum. Typum hoc loco dicit, quod alibi exemplum, imagineiiì, figuram, sacratuentum, mysterium, similitudinem, ænigma, parabolam, memoriam, allegoriam, speculum, comparationem, umbram, nebulaim. Hieron. lib., II advers. Jovinianum, Typus sanguinis Christi, vinum. LAc. (k) Quod in arca non fuit, in Ecclesia non sit. Epiphoneima istud prioribus longe est obscurius. Iloc in

a me post Morelium et Fabricium B. Cypriano ad- D terim velle videtur. Cum in arca Noe fuerint omnis generis animalia, munda septena et septena , iinmunda vero duo et duo, exclusæ vero fuerint idololatria: omnes, consequitur, ut quod in arca non fuit , in Ecclesia non sit. Eam enim Ecclesiæ figuram gessisse tradit hic auctor, lib. de Baptismo. PAM.

scripta sunt, Tertulliani esse putem. PAM. — Velificata spiritu Dei. Quid hic sibi velit Pamelius non satis assequor, vox y}; velificari vulgaris est , et passim occurret apud aureæ latinitatis scriptores, et in eo ferme sensu. LE PR.

[merged small][merged small][merged small][graphic]
[merged small][ocr errors][ocr errors]

ARGUMENTUM ET SYNOPSIS. De epocha libri ad Scapulam dissident eruditi, ac A gaudeant christiani. Postea cognito errore suo, quod

anno 203, a Tertulliano, editum fuisse Pamelius et Baronius tradiderunt ; alii vero sub Heliogabalo imperatore, anno 217. Werosimilius tamen hoc intermedio tempore, et circa annum 212, id accidisse videtur, cum scilicet post patris obitum solus imperaret Caracalla : quare unius tantum imperatoris eo in libro meminit : Colimus ergo imperatorem sic, quomodo et nobis licet, et ipsi expedit, ut hominem a Deo secundum; et iterum : Itaque et sacrificamus pro salute imperatoris; sed Deo nostro, et ipsius. Post diuturnam vero persecutionem, quæ sub Severi imperio contigit, hæc Tertullianum scripsisse inde constat, quod quinque proconsules numeret , a quibus christiani vexati fuerant, quique cum in varias incidissent calamitates, horum exemplo Scapulam, ut sibi caveret, hortalur; cum præcipue portenta quædam Carthagine visa fuerint, statim ac idem Scapula provinciam ingressus, Mavilium Adrumeticum christianum hominem ab bestias damnaverat : Tibi quoque optamus admonitionem solam fuisse, quod cum Adrumeticum Afavilium ad bestias damnasses, et statim hæc vexatio subsecuta est. Quænam autem fuerit illa vexatio, his verbis narrat: Cæterum et imbre anni præteriti, quid commeruerit genus humanum apparuit, cataclysmum scilicet, et retro fuisse propter incredulitates, et iniquitates hominum ; et ignes, qui supra moenia Carthaginis proæime

tormentis quosdam a proposito suo eaccidere fecisset, pene christianus decessit. Cæcilius Capella in illo eritu Bjsantino , christianos, gaudete, acclamavit. Sed et qui videntur sibi impune tulisse, venient in diem divini judicii. Præsidum etiam, qui in Cliristianos mitius egerunt, exempla addit : Quanti autem Praesides, et constantiores, et crudeliores dissimulaverunt ab hujusmodi caussis ? Ut Cincius Severus, qui Thistri ipse dedit remedium, quomodo responderent christiani, ut dimitti possent. Ut Vespronius Candidus, qui christianum quasi tumultuosum civibus suis satisfacere dimisit. Ut Asper, qui modice vetatum hominem, et statim dejectum, nec sacrificium compulit facere, ante professus inter adrocatos et assessores, dolere se incidisse in hanc causam. Pudens etiam missum ad se christianum, in elogio concussione ejus intellecta, dimisit, scisso eodem elogio, sine accusatore negans se auditurum hominem, secundum mandatum. Hæc omnia tibi, et de officio suggeri possunt, et ab eisdem advocatis, qui et ipsi beneficia

B habent christianorum , licet acclament, quæ volunt ;

nam et cujusdam notarius, cum a dæmone præcipitaretur, liberatus est; et quorumdam propinquiis, et puerulus, et quanti honesti viri ( de vulgaribus enim non dicimus) aut a dæmoniis,- aut valetudinibus remediati sunt! Tum Severi refert imperatoris exemplum, qui a christiano homine, oleo iniunctus, curatiis fuerat : Ipse etiam Severus, pater Antonini, Christianorum me

mor fuit : nam et Proculum christianum, qui Toparciom cognominabatur, Evodiæ procuratorem, qui eium per 0leum aliquando curaverat, requisivit, et in palatio sito habuit usque ad mortem ejus, quem et Antoninus optime noverat lacte christiano educatus. Scapulam tandem admonet, ut a christianorum perquisitione cesset, ne tota Carthago christianorum sánguine impleatur: Quid ipsa Carthago passura est decimanda a te, cum propinquos, cum contubernales suos illic unusquisque cognoverit, cum viderit illic fortasse, et tui ordinis viros, et matronas, et principales quasque personas, et amicorum tuorum, vel propinquos, vel amicos? Purce Carthagini, si non tibi: parce provinciæ, quæ visa intentione tua, obnoxia facla est concussionibus, et militum, et inimicorum suorum cujusque. IIæc idcirco, quod cum semel inmotuisset Praesidem christianis infensumi esse, gentiles turimatim in eos magno furore impetum facere, prædari, atque enecare solebauu. Cæterum haud exstingui persecutione christianam iteligionem, sed propagari potius, his verbis annotat : Nec tamen deficiet haec secta, quam tunc magis ædificari scias, cum cædi videtur. Quisque enim tantam tolerantiam spectans, ut aliquo scrupulo percussus, et inquirere accenditur, quid sit in caussa : et ubi cognoverit veritatem, et ipse statim sequitur. Hactenus Tértullianus ad Scapulam. LUMp.

magisque damnati quam absoluti gaudemus. Itaque hunc libellum non nobis timenles misimus, scd vobis et omnibus inimicis nostris, nedum amicis (!): ita enim discipliiia jubemur diligere inimicos quoque, et orare pro eis qui nos persequuntur: ut hæc sit perfecta et propria bonitas nostra, non communis. Anicos enim diligere omnium est, inimicos autem solo

pependerunt per noctem, quid minati sint, sciunt, qui viderunt ; et pristina tonitrua quid sonaverint, sciunt, qui obduruerunt. 0mnia hæc signa sunt imminentis iræ Dei , quam necesse est, quoquo modo possumus, ut et annuntiemus, et prædicemus, et deprecemur interim localem esse ; universalem enim et supremam suo tempore sentient, qui erempla ejus aliter interpretantur. Nam et sol ille in conventu Uticensi, extincto plene lumine, adeo portentum fuit, ut non potuerit ex ordinario deliquio hoc pati, positus in suo hypsomate, et domicilio. Habetis astrologos. Deinde ut Scapulam ab effundendo christianorum sanguine deterreret, quid passi sint alii præsides, enarrat : Doleamus necesse est, quod nulla civitas impune latura sit sanguinis nostri effusionem, sicut et sub Hilariano Præside, cum de areis sepulturarum nostrarum acclamassent: Areæ non sint. Areæ ipsorum non fuerunt, messes enim suas non egerunt. Ac post nonnulla alibi relata subdit: Possumus aeque et earitus quorumdam Præsidum tibi erponere, qui in fine vitæ suæ recordati sunt deliquisse, quod vexassent christianos. Vigellius Saturninus, qui primus hic gladium in nos egit, lumina amisit. Claudius Ilerminiamus in Cappadocia, cum indigne ferens uxorem suam ad hanc sectam transiisse, christianos crudeliter tractasset, solusque in prætorio suo vastatus peste, cum vivus vermibus ebullisset : Nemo sciat, aiebat, me spe

CAPUT PRIMUM.

Nos quidem neque expavescimus, neque pertimescimus ea, quae ab ignoraniibus patimur : cum ad hanc sectam , utique suscepta conditione ejus, pacti venerimus, ut etiam animas nostras auctorati in has pugnas accedamus, Qa quæ Deus repromittit consequi optantes, et ea quæ diversae vitæ comminatur pati timentes. Denique cum oinni rum christianorum. Qui ergo dolemus de ignoransævitia” vestra concertamus, etiam ultro erumpentes, tia vestra, et miseremur erroris humani, et (2) fu

LECTIONES WARIANTES.

. {1) Nec dum Rhen. (2) Et abest Rig.

tura prospicimus, et signa eorum quotidie intentari videmus (1), necesse est vel hoc modo erumpere ad proponenda vobis ea,quae palam non vultis audire (a). CAPUT II.

Nos unum deum colimus, quem omnes naturaliter nostis, ad cujus fulgura et tonitrua contremiscitis (2), ad cujus beneficia gaudetis. Cæteros et ipsi putatis deos esse , quos nos dæmonas scimus. Tamen humani juris et naturalis potestatis est unicuique, quod putaverit, colere; nec alii obest aut prodest, alterius religio. Sed nec religionis est cogere religionem (b), quæ sponte suscipi debeat, non vi: cum et hostiæ ab animo libenti expostulenlur. Ita etsi nos compuleritis ad sacrificandum, nihil præstabitis diis vestris: ab invitis enim sacrificia non desiderabunt; nisi si contentiosi sunt; contensiosus autem deus non est. Denique qui est verus, omnia sua ex aequo et profanis et suis præstat. Ideoque et judicium constituit æternum de gratis et ingratis. Tamen nos, quos sacrilegos existimatis, nec in furto unquam deprehendistis, nedum in sacrilegio. Omnes autem qui templa despoliant (5), et per deos jurant, et eosdem colunt, et christiani non sunt, et sacrilegi tamen deprehenduntur. Longum est si retexamus, quibus aliis modis et derideantur et contemnantur omnes dii, ab ipsis cultoribus suis. Sic et circa majestatem Imperatoris infamamur (c), tamen nunquam albiniani (d), nec nigriani , vel cassani inveniri p0

LECTIONES

(1) Ostentari videmus, conjic. Jun. (2) Contremiscimus Rhen. (5) Dispoliant alii.

A tuerunt christiani : sed idem ipsi qui per genios eorum in pridie usque juraverunt (e), qui pro salute corum hostias et fecerant (4) et voverant, qui christianos sæpe damnaverant, hostes eorum sunt reperti. Christianus nullius est hostis, nedum Imperatoris: qtiem sciens a Deo suo constitui, necesse est ut et ipsum diligat, et revereatur, et honoret, et salvum velit, cum toto romano imperio, quousque sæculum stabit. Tamdiu enim stabit. Colimus ergo et Imperatorem sic, quomodo et nobis licet, et ipsi expedit, ut hominem a Deo secundum, et quicquid est a Deo consecutum (5), solo Deo minorem. Hoc et ipse volet. Sic enim omnibus major est, dum solo vero Deo minor est: sic et ipsis diis major est, dum et ipsi in potestate sunt ejus. Itaque et sacrificamus pro salute B Imperatoris (f), sed Deo nostro et ipsius : sed quomodo præcepit Deus, pura prece. Non enim eget Deus, conditor universitatis, odoris aut sanguinis alicujus (g). Hæc enim dæmoniorum pabula sunt. Daemones autem non tantum respuimus, verum et revincimus, et quotidie traducimus, et de hominibus expellimus, sicut plurimis notum est. Ita nos magis oramus pro salute Imperatoris, ab eo eam postulantes, qui præstare potest. Et utique ex disciplina patientiæ divinæ agere nos, satis manifestum esse vobis potest, cum tanta hominum multitudo, pars pene * major civitatis cujusque (6), in silentio et modestia agimus, singuli forte noti magis quam omnes : nec VARIANTES.

(4) Effecerant Rhenam. . (5) Et add. Fran. Rigalt. [6] Major abest Rhem.

COMMENTARIUS.

CAP. I.—(a)Quae palam non vultisaudire. Haecverba aperie testantur librùm hunc supplicem non traditum füissein manus Scapulæ, sed tantum missum. LE PR. CAP. II.—(b) Sed nec religionis est cogere religionem. forte locum liuiic detorqueát ad sectarum licentiam , annotanda venit Auctoris sententia earumdem libertali prorsus contraria initio Scorpiaci. PAM. (c) Circa majestatem Imperatoris. De crimine læsæ majéstatis vide L. in quæstionibus D, ad leg. Juliam majest. et totum illumi titulum evolve. Citat La Cerda L. Meminisse, quæ sit illa lex docere debuit. LE PR. (d) Tamen nunquam Albiniuni , nec Nigriani. Cláudius Albinus, ut scribit Spartianus, adversus Severum imp. rel)ellavit in Gallia. Victus est die undecimo Kal. Martias, apud Tinurtium : et cadaver ante domum propriam jam divisum, in Rhodanum fluvium abjeclüm est. Non dissimili fato Pescennius Niger a Syriacis legionibus imperator Š coiilra Sevérum, tandem apud Cyzicum ab eodem est interemptus. At Avidius Cassius, ex familia Cassiorum qui in C. Julium conspiraverant, L. Vero imperatori insidias struxit, occisus tandem non jubente illo, sed tamen non vetante.llinc Albinian0s, Nigrianos et Cassianos vocat Tertullianos defecti0nuiím istarum conscios, sic in Apolog. Unde, inquit, Cassii, et Nigri, et Albini ? unde qui inter duas lauros obsident Cæsarem ? lthen. (e) Sed iidem ipsi, qui per genios eorum. Ita in Apolog. atque adeo omnes illi sub ipsa usque impietatis erüptione, et sacra faciebant pro salute imperatoris, et Genium ejus dejerabant, alii foris, alii intus. Cæterum ab hac per genios Cæsarum dejerandi consuetudine, video hauum ut postea apud christianos principes per salutem regis aut liberorum ejus juraretur.

Quod tamen in legib. Francorum severe prohibitum constat. RhEN. (f) Sacrificamus quomodo præcepit Deus, pura prece. Absque thure, absque victima. Sic lib. de Poenit., Pastum et potum pura nosse, hoc est, mero pane et aqua. Sic Juvenalis : Observant ubi festa mero pede sabbata reges. Id est, nudo pede. Itaque pura prece, Iioc est, sola et nuda oratione , de imente sancta et in- . nocenti. Offerebant gentes diis vanis inanima aut bruta , thura aut boves. Christiani Deo vero olferunt animam ratioualem, laudes et gratias dicentem Deo. Hoc diserte explical Aulhenagoras legatione illa pro Christianis ad Antoninum et Commodum, citatis etiam Pauli verbis, quibus hostiam describit, 0vata, <&za», &yav, εὐ4psa rov τό θεω, τὸν λογικὸν }*D *p***» Qu;». Ipse Tertullianus iii Apologetico : 0/fero opimuam et majorem hostiam Deo, quam ipse mandavit, orationem de carne pudica, de anima innocenti, de Spiritu S incto profectam. Et lib. IV, cap. M, advers. Marcionem ad illud Malachiæ : 0/fertur nomini meo oblatio munda, scilicet simplex oratio de conscientia pura. Et cap. 9, hominem ait offerre debere munus Deo apud templum, orationem scilicet et actionem gratiarum apuá Ecclesiam, per CHRISTUM JESUM catholicum Patris sacerdotem. Minutius Felix, posteauam dixit, delubra et aras non habemus, addidit: }}i;. hostia bonus animus, et pura mens, et sincera sententia. Ilaec nostra sacrificia, hæc Dei sacra sunt. Denique Eucharistica nostra confici pura prece sive oratióne sola Justinus adversus Tryphonem Judæum testatur. RiG. (g) 0doris aut sanguinis alicujus. Opponit hic précem puram odori äut sanguini. Et vero nos Deo

aliunde noscibiles quam de emendatione vitiorum A quorumdam præsidum tibi proponere, qui in fine vitae

pristinorum. Absit enim ut indigne feramus ea nos pati quæ optamus, aut ultionem a nobis aliquam machinemur, quam a Deo exspectamus. CAPUT III.

Tamen (sicut supra diximus) doleamus "necesse est, quod nulla civitas impune latura sit sanguinis nostri effusionem (a), sicut et sub Hilariano præside (1), cum de areis sepulturarum nostrarum acclamassent: Areæ non sint (b); areæ ipsorum non fuerunt. Messes enim suas non egerunt. Cæterum et imbre (2) anni præteriti quid commeruerit genus humanum apparuit, cataclysmum scilicet et retro (3) fuisse propter incredulitates et iniquitates hominum ; et ignes qui super moenia Carthaginis proxime pependerunt per noctem, quid minati sint, sciunt qui viderunt; et pristina tonitrua quid sonaverunt, sciunt qui obduruerunt. Omnia hæc signa sunt imminentis iræ Dei, quam necesse est, quoquo modo possumus, ut et annuntiemus, et prædicemus, et deprecemur interim localem esse (4) : universalem enim et supremam suo tempore sentient, qui exempla ejus aliter interpretantur. Nam et sol ille in conventu Uticensi (c), extincto pene lumine, adeo portentum fuit, ut non potuerit ex ordinario, deliquio hoc pati, positus in suo hypsomate et domicilio (d). Habetis astrologos. Possumus æque et exitus

[ocr errors][merged small]

suæ recordati sunt deliquisse, quod vexassent chritianos. Wigellius Saturninus (5) qui primus hic gladiumin nos egit, lumina amisit. Claudius Lucius llerminianus ( 6 ) in Cappadocia, cum indigne ferens uxorem suam ad hanc secuam transisse, christianos crudeliter tractasset, solusque in prætorio suo vaslatus peste (e), cum vivus vermibus ebullisset (f) (7) : Nemo sciat, aiebat, ne (8) gaudeant christiani (9). Postea cognito errore suo, quod tormentis quosdam a proposito suo excidere fecisset, pene christianus decessit. Cæcilius Capella in illo exitu bysantino (g): Christiani gaudete (h), exclamavit. Sed et qui videntur sibi (10) impune tulisse, venient in diem divini judicii. Tibi quoque optamus admonitionem solam

B fuisse, quod cum Adrimeticum Mavilum (11) ad

[merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][ocr errors]

COMMENTARIUS.

non sacrificamus odore aut sanguine, sed prece pura. Nam sacrificium non nisi per preces et per invocationem sacrificatur aut offeretur. PAM. CAP. III.— (a) Quod nulla civitas impune laturasit. Hinc illud Cypriani martyris: nec unquäm, inquit,impiorum scelere in nostrum nomen exsurgitur, ut non slalim divinitiis vindicta comitetur. Riif.N. (b) Areæ non sint. Cœmeteria intelligit. Ludit enim in vóce. Nam cum ille acclamasset, Areæ non sint, intellexit de sepulturis ; cum rursum dicit : Areæ ipsorum non fuerunt, intelligit de areis messium. Area antein pro cœmeterio sumitur, Pontius, Diaconus in aetis Cypriani. Sepultus est in area Candidi procuratoris. Etenim Cœmeteria vocarant veteres Arenarias et areas ut testificatur I. Bulengerus, cap. 42, lib. llI, de Templis. Lac. (c) 1 m conventu Uticensi. Uticæ Africæ oppidum civium Rorn. Catonis inorte nobile, ut est apud Plinium. Apparet autem distinctam fuisse in conventus, instar Hispani;e ; quam citeriorem in couventus 7 divisam fuisse Pliniuis autor est, sicut B:eticain in 4. Hos idem vocat Juridicos, quod illic suo quique oppido finitimi disceptarent. Istiusmodi conventus hodie referunt apud Christianos oppida episcopiis insignia, quantum ad caussas attinet ecclesiasticas. Igitur convenuum Uticensein accipe, pro tractu qui juridictioni Ulicensium subjectus erat. Rhen. (d), Positus in suo hypsomate. Utitur vocabulis astrologorum loquens de eclipsi quadam solis,non ordinaria, sed prodigiosa, positi scilicet, ut nunc audire amam, supra vel certè extra modum lunare. Edd. , (e) Solusque in praetorio suo. Prætorium est villa

[merged small][ocr errors]

urbana quæ differt a rustica propter elegantiam et nitorem. Sueton. in Calig. cap. 37, et in Augusto cap. 72. RheN. ([) Vermibus ebullisset. Hieronymus in Hilarione, Arenosa regio serpentiun et venenatorum animalium ebullivit multitudinem. (g) In illo exitu Bysantino. Exitum dicit ea forma, quâ interitum, ut lib. de resurrectione carnis : Nemo aulhuc Babylonis eritu flevit, et lib. adv. Judæos : Eritum Christi, id est, mortem. Rig. (h) Christiani gaudete. lndicendæ exultationis formula fuit, GAUDETE. Quod etiam discimus ex aureo nummo Maximiani Caesaris, in quo duae victoriæ cippum sustinent, cum inscriptione : GAUDETE R0MANl. Prudentius Catlheimer. snb finem : Gaudete quidquid gentium est. Martialis, XI, 62. Rig. (i) Et nunc ex eadem causa interpellatio sanguinis. Scapula statim post damnatum Mavilum aculissimae cujusdam ægritudinis cruciatu vexari ca perat, quo etiam tum, cum haec scriberet Seplimius, ob iteratám in Christianos sævitiain denuo vexabatur. Clamaverat ad l)eum sanguis christianus, ac divinæ patientiæ moras interpellaverat Paribus exemplis, sed caussa longe dispari Petilianus Donatista adv. Catholicos pugnabat, ut videre est in dissertatione Augustini. Etenim Petilianus terribiliter proponere ausus est et dicere : Sed ut cætera taceam, in vestris exemplis advertite imperatores quamplures ac judices vestros persecutionem nobis faciendo periisse. Rig. (j) Sed memento de cætero. Hoc est, de futuro, manere scilicet ultionem æternam longe formidabiliorem. Rig.

[ocr errors]
[ocr errors][ocr errors]

tra mandata faciatis, ut confessos negare cogatis. A adulteramus, pupillos pie tractamus, indigentibus re

Adeo confitcmini innocentes esse nos, quos damnare statim ex confessione non vultis. Si autem contenditis ad elidendos nos (1), jam ergo innocentiam expugnatis. Quanti autem præsides, et constantiores et crudeliores, dissimulaverunt ab hujusmodi caussis! ut Cincius Severus, qui Thystri (2) ipse dedit remedium (a), quomodo responderent christiani, ut dimitti possent; ut Wespronius Candidus, qui christianum quasi tumultuosum civibus suis satisfacere (b) dimisit ; ut Asper , qui modice vexatum hominem, et statim dejectum, nec sacrificium compulit facere, ante professus inter advocatos et adsessores, dolere se incidisse in hanc caussam (3). Pudens etiam missum ad se christianum in elogio concussione ejus intellecta (c) dimisit, scisso eodem elogio,

.sinc accusatore negans se auditurum hominem secun- B

dum mandatum (4). Haec omnia tibi et de officio suggeri possunt, et ab eisdem advocatis (5), qui ipsi beneficia habent Christianorum, licet acclament, quæ volunt (6). Nam et cujusdam notarius cum a dæmone præcipitaretur, liberatus est: et quorumdam propinquus et puerulus, et quanti honesti viri ( de vulgaribus enim non dicimus ) aut a dæmoniis aut valetudinibus remediati sunt ! Ipse etiam Severus pater Antonini, Christianorum memor fuit. Nam et Proculum christianum qui Torpacion cognominabatur, Euhodeæ (7) procuratorem, qui eum per oleum aliquandocuraverat, requisivit, et in palatio suo habuit usque ad mortem ejus: quem et Antoninus optime noverat lacte christiano educatus (8). Sed et clarissimas foeminas et clarissimos viros Severus sciens hujus sectæ esse, non modo non læsit, verum et testimonio exornavit, el populo furenti in nos palam restitit. Marcus quoque Aurelius in Germanica expeditione christianorum mililum orationibus ad Deum factis, imbres in siti illa impetravit. Quando non geniculationibus et jejunationibus nostris etiam siccitates sunt depulsæ ? Tunc et populus acclamans Deo deorum (9), qui solus potens (10), in Jovis nomine Deo nostro testimonium reddidit. Præter (11) hæc depositum non abnegamus, matrimonium nullius

frigeramus, nulli malum pro malo reddimus. Vidcrint, qui sectam mentiuntur, quos et ipsi recusamus. Quis denique de nobis alio nomine queritur (12) ? quod aliud negotium patitur christianus, nisi suæ sectae? quam incestam, quam crudelem, tanto tempore nemo probavit. Pro tanta innocentia, pro tanta probitate, pro justitia, pro pudicitia , pro fide , pro veritate, pro Deo vivo, cremamur; quod nec sacrilegi, nec hostes publici,verum (13) nec tot majestatis rei pati solent. Nam et nunc a praeside legionis, et a præside Mauritaniæ vexatur hoc nomen, sed gladio tenus, sicut et a primordio mandatum est animadverti in hujusmodi. Sed majora certamina, majora sequuntur præmia. CAPUT V.

Crudelitas vestra gloria est nostra. Wide tantum ne hoc ipso, quod talia sustinemus, ad hoc solum videamur erumpere, ut hoc ipsum probemus, nos haec non timere, sed ultro vocare. Arrius Antoninus in Asia cum persequeretur instanter, omnes illius civitatis christiani ante tribunalia ejus se manu facta obtulerunt, cum (14) ille, paucis duci jussis, reliquis ait, & δείλοι, εἰ δβετε άποθ•*** «sev, xp^vovc A 323zov; £ztrt (d). Hoc si placuerit et hic fieri, quid facies de tantis millibus hominum, tot viris ac foeminis, omnis sexus,omnis ætatis, omnis dignitatis , offerentibus se tibi ? Quantis ignibus, quantis gladiis opus erit ! quid ipsa Carthago passura est, decimanda a te, cum propinquos, cum con

c tubernales suos illic unusquisque cognoverit, cum

viderit illic fortasse et tui ordinis viros et matronas, et principales quasque personas, et amicorum tuorum vel propinquos vel amicos? Parce ergo tibi, si non nobis, parce Carthagini, si non tibi, parce provincie, quæ visa intentione tua obnoxia facta est concussionibus et militum et inimicorum suorum cujusque. Magistrum neminem habemus, nisi Deum solum. Hic ante te est, nec abscondi potest, sed cui nihil facere possis. Cæterum quos putas tibi magistros, homines sunt et ipsi morituri quandoque. Nec tamen deficiet hæc secta, quam tunc magis ædifi

[merged small][ocr errors][merged small][merged small][merged small][merged small]
« PoprzedniaDalej »