Obrazy na stronie
PDF

p. 576. Cat. Bibl. Lugd. B. memoratur, tum variam- A 1722.

tes Lectiones Codicis Fuldensis a Modio exscripfas et cum editione Junii, a. 1597, primum vulgatas, ex isto autem tempore mulli fere nisi Gothofredo cognitas et a Nic Rigaltio demum in usum vocatas, sed ita ut quæ ipsi placuerint inde desumpserit, neque ullam reliquarum, quæ satis multæ erant, in notis suis mentionem fecerit, quare satis fecundum IIavercampio spicilegium superesset; præterea Collationem Codicis Agobardini, diversi ab illo, ex quo magna scriptorum reliquorum Tertulliani pars olim fuit excitata, sed notæ satis bonæ et nulli ante ipsum editorum Tert. inspecti. Collatio vero facta a Josia Mercero (Agobardi), 1625, ad exemplar ed. Pamelianæ ex1at in Bibl. Lugd. B. p. 7! ; eamdem a Paiilo Colo

mesio ad oram ed. Rigaltianæ descriptam possidebat B

Franc. Fabricitis, Lugdunus Theologus, qui IIavercampii usibus illam cessit. Quoniam autem aliquantum jam operæ pr0cesserant, antequam ea submi

nistraretur, priorem IX capp. diversitas, ut et integra MS, membr. secundi L. B. collatio, qu;e opusculo jam ad extremum progresso obvcnerat, addendorum loco præmissæ sunt. Nactus erat insuper Jos. Scaligeri aliquot conjecturas edit. Junii adscriptas, aliasqtie emendationes ex vestutis Codd. ejusdem editionis exemplari a Petro Scriverio adjectas. His tamen copiis llavercampiis Rigaltianum textum confirmavit magis quam novam recensionem procudit in explicandis vero vcrbis illustrandisque, quæ ad historiam, ritus et religiones antiquas pertinent, insigni doctrina, eaque cum judicio temperata, est versatus, illud im- C primis detexisse gaiidet, quod bis idem hoc scriptum hic illic paullum in verbis el oratione immutatum Tert. in publicum emiserit. Promitlit et reliquos; quos adversns Gentes variis titulis composuit Tertullianiis, libros, notulis ct aliorum illustratos, in his lihros ad Nationes innumeris }ocis ehendatos, una cnm Prolegomenis eruditis, in quibns omnino de vita et seriptis ejns uberitis disputaturiis sit : qiiae cur lurem non adspexerint ignoramus. Niimini et alia ;cre expressa, pro more, quem tiinc ad iinim omnes eridili sequebantur, ornatui potius quam usui sunt. Ab illis vero ducta dedicationis occasio ad Gualterum Ilwekium gazophylacii ornatissimi possessorem,

17 19.

[blocks in formation]

* Ciipii. AIIEUMANNI Epistolae quibus emenJantur atque illustrantur caput I et II Apologetici in ejiis Poecile, t. I, p. 25-55, 197-212. Halae, in-8°. , 1724. * Joii. LAtin. MOSIIEIM Comment. chronolog. hist. de'aetate Apologetici TertuIIiani et initio persecutiomis christianorum sub Severo. Helmst., in-4", et in ejus dissert. ad IIistor. eccles. pertinent. t. I. • 1729, Vrisio GALLICA IV, tract. de Praescriptiom. prodiit. Paris. in-12 (Journal des savants, t. LXXXVIII. p. 490). V. Versio. cod. anno prodiisse memorant Ephemerides trivultianæ, mense mart. » 1720. • Locus in Tertulliani libro de Præscriptionibus advers. H;er., cap. XLIX. Joh. Harduini cura, interpretatus (Mémoires de Trévoux, an. 1729, m. mai, p. 842). » M 750. « D. rrxiic. GELLERII 0. S. B. IIist. générale des aut. ecclésiast., etc., t. II. , 1755. « Anonymi observationes in Tertullianum et Cyprianum in Miscellan. observat. in auct., vol. III, t. I. Amstelodam., in-8", p. 45-54. » 1755. t IV. vERsio GALLICA libr. ad martyres edita a Catibere. Paris, in 8". » 1735. « JoII. IIENI. BLUMEMBACII de Son:)tusconsulto Q. Septiinio Florente Presbytero et jureconsulto Tertullianis liber, Lipsiæ, in-4". » 1758. « Joii. wviii. H0F\1ANNi dissertatio Q. Septimii Flor. Tertulliani, quæ supersunt, omnia in Mont:nismo Scripta videri, Witem! ergæ, in-4°. » {75}. « Ciipii. A. HEUMANNI observationes critica: al posteriora Apologetici capita in Miscell. Groning. , t. II, fasc. 5, p. 479—485. , 4741. v CiiR. LOERERI Progr, librum Tertulliani de Tœnitentia ipsi vindicans. Altenb. }741. • 47 45. « Just. cAr. WIESENTIAUER Disputatio de Jure consulto et Q. Sept. Flor. Tertulliani. Hildesiae. • A 744. Ed. VENEt A 11.— Venetiis, typis Gasparis Gerardi. f. Q. S. Fl. Tert. Opera. — l\ccusa Priorii editio, viJe tit. ed. 1675; in hac vero movissima editione Venota additur Sigeberti flavercampi Commentarius in Apologeticum. — Splendidtim artis opus. Notæ text.i subjiciumtur. Apologeticus c. comm. Havercampi a mendis quibusdam erpurgato, ut ibi additur, peculiari titulo ornatus est adjectaque im calce Jo. I.anr. MosI)enii Disquisitio claronologico-critica de vera ;ctato apolog. a Tertulliano conscripti ; initioque perscrutionis Severi : inscripta viro clarisa, sigri, ii, sem.

campo, —- Dolendum est tot operarum vitiis hauc edi- A

tionem esse maculatam. - 1744. « J. m Ant. CIILADEN de Stationibus vett. Cliristiamorum. Commentarius ad illustr. maxime Tertullianum comparatus, Lips. 1744. » M 752. « D. commisi NI TIIOMÆ. 0. S. B. observationes et motæ in tractatum de Præscriptionibus. Salisburg , in 8°. » 1755. « J. c. ivM. WALCII de Apostolorum literis authenticis a Tertulliano commemoratis. Jen. 4. • 1755. « D. connixi Ast TilOMÆ. 0. S. B. observationes et nol;e in libr. Tertulliani de Baptismo et Pœuitentia, Salisburg, in-8". » 1756. v WEt,sio ITALICA M. Tertulliani opera omnia catholica et moralia italico sermone reddita a domina Selwalica Bargini, nobili Pisana, habentur typis elita Romæ apud Nicolaum et Marcum Pagliarini. Nonnulla alia opera, scilicet adversus Judæos; de Praescriptionibus; contra Ilermogenem, ab eadem illustri foemiua in italicum sermonem translata, edenda promittuntur : num autem edita sint , ignoro. ln Florentiuis literasiis foliis legitur a Cl. W. Bottari italico sermone reddita ea opuscula quorum versionem D. Bargini omiserat (Lumper ex Argelato et Paitonio de Wolgarizatori bibliotheca). » 1756. « J. ge. GERET Pr. in quemdam Tertulliani de terrarum motibus locum. Onold., in-4*. » 1757. • Joii. AUG. NOESSELTI Dissert. de vera aetate ac doctrina scriptorum quæ supersunt Q. Septimii Flor. Tertiilliani, Halæ. Ejusd. lll, diss. ad Ilist. Eccl. pertin. 1817. M 758—59. v Aug. HJEUMANNI appendix ad varias annotationes jn Tertullianum , cum analysi accuratiore libri de Pr;vscriptionibus in act. Eruditor. lipsiens. Supplem., 1. VI., sect. 5. » M 758.

[ocr errors][merged small]
[ocr errors]

El. II\ rssis 1.—IIalae ap. Salam, ap. Jo.Chr. IIendel., 6 voll., Q. S. Fl. Tert. Opera recensuit J0. SAL0M0 SEMLER. — Al) ii;itio seorsim quinque libri adversus Marcionem prodierunt, quibus tanquam tomo primo reliqui, quatuor voluminibus, sunt adjecti, sextus indices cum glossario Tertulliani præbet. Editionem librorum adversus Marcionem haud quidem alia de causa aggressus erat Semlerus, quam ut Academicis studiis libro prae aliis Tertulliani insigni et forina descriptioneque facto parabiliori inserviret, nec operum edendorum consilium rationem semel initam mutavit. Textum reduxit Rhenanianum, editionis primæ, sed suo partim ingenio, partim suffragantibus editt. reliquis emendatum, varietate in dubiis, rarius conjecturis subscriptis. Ad manus erant præter Ithemani primam, ParisiensisGagnæi, an 1566,in-8. Pameliama 1597. Franekerana Franc. Junii ejusdem loc. et com. Itigaltii prima cum Veneta novissima, præterea Lat. Latinii Bibl. sacra et prof. et Wowerii Notæ Epidicticæ, an. 1603, tom. II, complectitur plerasque scriptiones polemicas : de præscriptionibus haeret. adversus IIermogenem, Valentinianos, Praaeeamu. Judæos, contra gnosticos adv. psysichos, t. IlI, exhibel libr. de velandis virginibus, de hubitu muliebri, de cultu faeminarum, ad uxorem I, ll, de exhorlaliome castitatis, de monogamia, de fuga in persecutione, ad Scapulam, de Iresurrectione carnis, de carne Christi ; toim. IV, de oraiione integrum ex cod. Ambros. supplementis a Muratorio in Anecd. propositis, de Tes'imonio animiæ, de Pænitentia, ad Martyres, de Patientia, de Spectaculis, de Idololatria, de Baptismo, de Anima, de Corona militis, de Pudicitia, tom. V, Apologeticum, ad Nationes I, II, de Pallio cum I Semleri Disseri. in Tert. de varia et incerta ejus librorum indole; Sextus denique cum præfatione Semleri Indices locorum S. S. in Tert. opp. occurrentium, rerum et sententiarum memorabilium , latinitatis Tertullianeæ, qui perpetui commentarii vicem sustinere possit. A tomo inde quarto omnem editionis curam gessit, præfatus etiam est Christ. Godofred. Schützius, Celeb. niinc Acad. lenens. litt. lium. et Eloqu. Professor, qui cum jam superioribus voluminibus operam iii colligenda lectionum varietate navasset et hic ab incepto nihil descivit, nisi quod potiores tantum eligendas varietates lectionis censeret, inutilibus, quo etiam Franc. Junii hariolationum partem refert, omissis. Ubi Ithenani ed. deficeret, Pamelianam secutus antiquam ubique lectionem, nisi, cum omnino ferri nom posse videretur, expressit. In libris vol. V, compreliensis Apologeticum ex Ilavercampi, de Pallio ex Salmasii emendalione, libros ad Nationes ex Itigalti Auctoritate proposuit. Utinam , vero cum reliquis CI. Semleri in Tertull. dissertationibus, novæ luci face:m præferentibus, et ista, quam Schützius promiserat historiam operum, et editt. Tertulliani, accessisset ! — Non curiose satis Censor Goett. huic editioni propriam esse inquit descriptionem librorum per capito, quippe quæ a Palnelii inde temporibus senper obtinuit.

[merged small][ocr errors]

siae Scriptoribus s;vc. Iil et IV de inter] ollationipus quibusdam codicis, N. T. Tertulliano pcrperam afflictis conjectura. Ilannov. in-4". » 1780.

Ed. WincEburgessis.Wirceburgi in off. libr.Staheliama: Q. S. F. Tertulliani opera omnia, t. I, II, etiam sub tit.: Opera omnia SS. PP. latinorum, vol. I, II. Eüiior celeb. 0l}EltTIIUR secutus est clitionem li:alensem, scd ita ut compararet cditionem Pamelianam, Paris, 1008, recusam et variantes illius lectiones partim in calce subjiceret, partim, raro tamen et circumspecte, illam emendarel. Quod fecit in volumine secundo, ut ipse fatetur paùllo liberius,substituendo, vel ex Parisina cdiuione, vel ex varietatibus lectionum ab llalensi editore collectis, hinc inde vel voculas alias, vel, rarius tamen, integras etiam sententias. Pr;eterea ordinem librorum chronologicum ex Noesselti auctoritate adoptavit, hac tamen cautela, ut libros contra Marcionem, non aliis interjectos, prouti viri illius Chronologia exigebat, sed conjunctos una serie, seque immediate excipieiates publicarct. Addidit etiam Carmina Tertulliano olim tribui solita, contra Marcionem scilicet, de judicio Domini, de Genesi, de Sodoma, de Ligno vitae, a Pamelio prætermissum, el ad senatorem;.

780.

* In Collect. Poetar. Wett., edit. Pisauris, t. V, Pro

dierunt carmina omnia Tertnlliano ascripta. »

1780.

« Cnm.cod. SCllUTZ explicatio loci Tertulliani (de Praescriptionibus XVI-XVII), de cversione stomachi aut cerebri ex congressione scripturarum. Jen., in-f". » A7S0. • Versio AxglicA I. Tertulliani libri. ad Scapulam op. D. DALRYMPLE. Edimb. » M781.

s D. p. dowis. SCIIIAM o. s. B. analysis opp. Tertulliani in suo magno opere, t. III. ,

1785. « Jos. Axt. CANTOWA de Septimio et S. Epiphanio disserit. II° Theol. critic. im quibus anthropomorplismo neutrum laborasse ostenditur. Mediol., in-8°. »

[ocr errors][merged small]

] m Assisi 8. 0sservazioni sopra l'Analisi de libro del'e prescrizione di Tertulliano. — Præcedit eum versione italicà textus latinus Pamelii cx ed. Franeckerana, 1597 (mendose scriptum 1607), el Wariantibus LL. I{igal:ii ad Venetam, 1744, Liber i!le, ad quem h;vc observationes spectant, prodierat Ticii;i, 1785, 8°, de utroque 0Elrichsius noster, ut puto, lectores monebit. 1785. a II. CIIR. IBALLENSTEDT.Tertullians Geistes fvliigkeiten, Religioiis Kenntnisse u. Theologic. E. Wershuc. in-8°, Abljadll. IIelmst. in 8°. » IB 1790. • C. ciim. BIRCII dissert. quosdam ex Q. Sept. FI. Tertulliani collectos atqiie illustratos locos tlieologicos sistens. Ilavn. in-4°. » M 791. « J. G3. At N. OELIBICIIS commentarii de Scriptori}jus Ecclesiæ latinæ priorum WI Sæculorum , cura Arn. llerm. II. lIeerem, in-8°. » 1 1792. * Wetsio hispANicA Apologctæ Religionis christianæ antiquæ,'interprete Em. Ximenes de Uricta, Madrid. in-4°. » 1792—97. a Cii. TROGGOTT. GOTLIEB SCII0ENEMANN in Bil)lioth. historico-literaria PP. latinor., t. I, p. 2-55. » 1797. « Wensio GERMANicA apologetici sub titulo : Des Q. Sept. Flor. Tertullianus vertheidigung D. Christl. Sache gegen d. heiden. A. d. L. Francof., in-8°. auct. J. F. Kleuker. »

1799. • D. GoTFRED. LUMFER 0. S. B. histor. Tlicol. dc vita, scriptis atque doctrina SS. PP., t. VI, de vita et scriptis Tertulliani. » SÆCULO XIX. 1805-1820. a Joii. MATTII. SCllI{0ECKHIl CIhristl. Kircliengesch. Lips. XXXV, d. 5, 317. » 1820. « G. II. S0IIARFENI}EI\G. comment. acad. de D Justino, Tertulliano et Cypriano adv. Judæos disputantibus. Lund. Goth. 4°. 1821. Tertull. opp. Mediol. (J. A. Moeiiicr., ex opere postlumo Patrologie oder christliche litteracrgeschi

chte II.) 1822

, • Wensio GAllicA IV. Apologet. Tertulliani, interprete D. Meunier, prior. S. Martini in campis in suburbio cabillonensi, optimæ notæ ac maioris famæ digna, diu post. auct. obitum edita. » - M825. « J. A. COENEN Commentat. de Tertulliano, Christianorum et Relig. Christ. advers. gentes Apolo1824. » a. 1825. A. NEANDER Antignostikus, Geist des Tertullianus und Einleitung in dessem Schriften, mit archæologischen und dogmenhistorischen Untersuchungen. Berl., in-8*. » 1825. « VERsio GAllicA V. Apologet. et Praescription. adv. haer. interprete de Gourcy, Paris, in-8°, ac- • curalis argumentis, exiguis ac paucioribus in textum, frequentioribus in lectiones varias notis adornata.* 1827. • Tertulliani Apologelici edit. nov. cum varr. Lectt. Jos. IGN. RITTER. Eberfeld, in-8'. » 1827. • A. nppii. GEBSER Biblioth. lat. Veterum Poetar. Christianor. Jenæ. Præter primum tomum nihil ulte

gein — in Annal, Acad. Rheno- traject. Ann. 1825. A optimorum libror. fidem edita, curante E. G. Gers

rius prodiit. » 4827.

t VERSIO GAllICA VI. Apologetici Tertull. auct. J. Fr. ALLARD human. liter, olim professor. nec hiijus conditionis immemore, sive in prævia dissert. de laudibus Tertulliani, quem Tullio et Demosthene longe eloquentia præstantiorem habet; sive in notis ad calcem rejectis, quas, Septimii plerumque oblitiis, in quoslibet obvios novatores pugnaciter immittit. »

1827-1829.

* Ed. HALLENSIS II. Halæ 11agdeburgicæ apud Joh. Christ. IIendei, iterum prodiit in tom. VI, ed. Semler. Vid. supra. •

M829. C

* Ff. MUNTER Primordia Ecclesiæ Africanæ, Havniæ, in-4", p. 128. » . 1829.

* Iii collectione selecta SS. Ecclesiæ Patrum complectente exquisitissima eorum opp. cura A. 13, Cai!lau et M. N. S. Guillon, prodiere libri Tertulliani, fere omnes exceptis tantum sex partim editis, nempe de Anima, de Fuga in pers., de Pudicitia, de Jejunio, de Exhortat. castit. de Monogamia. tom. VI, VIl. ,

MS52.

a Weisio GAllicA I. Libri de Testimonio animæ, qui et ipse caeteris Tertull. scriptis elegantia præstantior haud imparem nactus est primum interpretem, in Annall. Philosopliiœ Christianæ, ann. 1832, mense

Junio, fascic. 24, ubi interpretis anonymi nomen, I)

iniquo jure lectoribus absconditum, merito deinceps in indice detegitur, D. nempe Melcii. DU LAc de MoNTwERT. » 1854. Tertulliani libri de Praescriptionibus adv. hæret. de *aptismo, de Pœnitentia, de Oratione, seorsim editi sunt, præmissa præfatione germanica, sumptibus ac typis Aloys. Attenkover, 1854, in-8". 1858. C. JOS. HESELE Turtullian als Apologet. in Drey et all. Tubinger Theolog. quartals Schrift. — P. I,

p. 30. 1839.

Bibliotheca PP, ecclesiasticorwm latin, selecta, ;d

dorf. in medium posuit ac publici juris fecit libros Tertull. fere omnes, in duas classes distincl0s, et suos tom. scilicet I" Libr. Apologeticos, ad Martyres, de Spectacul. de Idolol. Apologet, ad Nat. lib. II, de Testin. Anim. de Corona mil. de Fuga in persec. Scorpiace, ad Scapul. 2" Libr. ad ritus et mores Christianor. pertinentes de Orat., de Patient., de Baptismo, de Pœnit., ad Ux. lib. II, de Cultu fœm. lib. II, de Exhort. cast., de Monog., de Pudicit., de Jejuniis, de Virginib. veland., de Pallio. — Prodiit hæc editio selecta Lips. 1859. 2. tom. in-12, recens. E. F. LEopold. Phil. D. AA. m. in gymn. Annaberg. Præcept. ordim. Laudanda sane et recensio, ob textus castitatem, et editio ob chartar. et typor.

B nitorem, nullo vero c0mmentario, leclionum tantum

varietate adornata. M859. t E. F. LE0P0LD Uebcr die Ursachen der verdorbemen latinitat bei dec scliriftstellern nach dem Zeita!ter d. K. Augustus, haupts;vchlich bei den Kircienvaeterim , mit besonderer berücksichtigung des Tertullian inserta W. S. W. Iligenii Zeitschrifl. f. d. hisVr. 'l'lieul., vul. VIII, p. 1 e. sqq. I.ips. , · 1842. t Novissimam ac amplissimam, quæ hactenus prodierit, Tertulliani operum fere universorum versionem Gallicam nuperrime edidit D. De Genoude, in sua chrestomathia Patristica, cui titulus: les Pères de l'Eglise traduitsen français, t. XII, Paris, in 8°. Ifujus autem versionis, qu;c duos et viginti præcipuos Tertalliami libros continet, auctor est II. DENAlN de Septimii nostri studiosis bene mcritus, notarum tamen omnino expers, et omnis commentarii mole expeditus, elegans potiusquam fidissimus interpres, qui africanæ loquelæ asperitatem splendenti ornavit sei mone, egregiaque interdum et ad vivum expressa interpretatione recreavit, , 1843. Ilis igitur deductis per multa reuro saecula literariis Tertulliani annalibus finem qualemcumque imponet hæc nova PARISIENSIS EDITI0, quam post tot aliorum et tantorum labores ideo confidenter aggredimur, qund nihil nisi alienum ac mutuatum pr;cstamus. Ut enim ex iis quæ lactenus opera TertulIiami elucidarunt nihil duximns omittendum ; ita nihil novi , vel inauditi adserendum libenter profiteiuur. Equidem in hoc nostro, quodcumque sit , opere describendo lectorem diu morari noluimus ; qu;enam tamen huic editioni accesserint alditamenta, qualisve textus recensio potior habeatur, undemam petierimus perpetuos commentarios , paulo fusius dicendi animus est ac necessitas incumbit.

[merged small][merged small][ocr errors]

infer (|u;s hinc et inde decurrit integer Tertulliani A effisas nobis incumbat agere grates henevolentissimo

textus, varietate lectionuam ac multo commentario illuslratiis, ln primo limine conservare ac typis inamandare religioniduximus TERtULLiANi vitA\i' i'Et vigiNti et QUATUOR ANNos a Pamelio concinnatam, brevibus tantum hic illic respersis annotationibus, ac sedulo reCensa C0nsularium fastuum serie, in præcedentibtis ellignibUs mire disturbata, truncatis, inauditisve nominibus horrida, nec etiam nunc purgata labe quadam perpetua, unius nempe anni anterioritate, quæ e vetusta consularium Fastuum chronotaxi in Paimeliaiiam recensionein inoffenso pede transmissa, hinc absque in £10 reru*m tumultu ejici nequivisset. n his igitur Pameliariis annalibus manent plura imperfecta, hiulca, conjectanea, erronea ; quibus resarcienlis necessarium subsidium praestat erudilissima J. Aug. Noesselt dissERTAtio íe vEi, A AETAT E AC DOCTRINA scriptorUM QU.E supersUNT Q. SEPTiviii T£RTULLiANi, ex historia theolog. critica de vita , scriplis ac doclrina SS. Patrum D. Lumper excerpta; 'I'lorum opus commune ut libenter edimus, lectori'is p£rgratum fore rati, ita penes utrumque stare h'nullas eorum subdubias ópiniones confestamur. Qi;e subinde occurrunt TettilLiANi PARADoxA cum !!idolo Pamelii, provERBIALESQUE ronvivi.t. a Betto filienano et Andrea IIoyo Brugensi explanatæ, eas V!!m &£teris, sic et in iiostra elitione habes, nec inficias ibitnus nos potius præscriptioni cuidam ac prioTum editionum exemplo, quami patenti commodo loctim fecisse. Data deinde Apologetica, iterum et quæ de proPri! ejus ætate ac specialius de Severianæ persecutionis Titio disquisivit J. Laur Mosheim, ab editione Venela secunda detraximus. At nihil plenius, integrius et amplius usquam de Tertulliano elaboratum est, quam quod publici juris fecit in suo tantæ molis ac doctrinâ Apparatu D. NIC0L. LE NOURRY monachus Bened. e congreg. S. }1aur.;

I. 3

V. J. 13. Maioti, professori Theol. Dogmaticæ in Univers. I.ovani, nsi et ejusdem Acad. Biblioth., cujus ope ac co:nitate h:ee grati accepimus munuscula , quibus et tu, candide lector, grato simuiliter animo uitere, amato, et fruere. Nunc tandem redeuntibus ad operum Tertulliani corpus, tria iterum secernenda occurrunt : textus nempe, variæ lectiones, et commentarii. Porro integerrimam, castissimamque textus recensionem propalare enixe cupientes, præeuntil)us VV. CC. Liimjero, Schoenemann, Walchio, qui omuium optimam Juxerunt Editiom. Pamelio-Rigallianam Priori, ann. 1664, hunc habuimus editionis novæ fontem pene omnem et unicum ; nec tamen accuratam cæterarum editionum collationem negligentes , septem præciptias, nempe Rhenani, Pamelii, Rigaltii, Parisieiiseim, Venetam , llalensem et Slahelianam continuis inanibus, nostra dum oriretur , habuimus. Quibus accessit, pro omnibus in ea editis libris, splendida ac recentissima recensio, studio E. P. Leopoldi Lipsiæ data , ut bibliothecæ Patrum,.curante E. G. Gersdorf, insereretur. *. Quinimo eas fere omnes Tertulliani recensiones cum Priorii textu repræsentandas curavimus : contiiiuos enim subnexuimus variantium lectionum indiculos, ex optimis codicibus, editisve voluminibus quam diligentissime collectos. Ilinc si manu tantummodo obvia quælibet folia evolvas, hinc inde velim excitatos videas codices Agobardinos, Lugduno-batavos, Fuldenses, Vaticanos Parmelianos, Ambrosianos, Wouwerianos, Latinianos, Gelesianos, ac identidem passim editiones Ithenani, Pamelii, Itigaltii, Franecker;e, Parisiorum, Venetam, Halensem, Wiceburgensem, Lipsiensem, Leopoldi, etc. Erunt fortasse qui longa nostra in his perlegendis fastidia dedignati, mirabuntur ac forte dolebunt nosmet in delicatulas ac molestas tricas misere impegisse ac lectores perperam adduxisse. Erunl autem et alii plures et

%ui tres quidem libros tantum indagatürus, inde laxa- C a quiorés, qui cum audiendus sit post tot sæcula

!is velis, in altissimam totius Tertulliani doctrinam Invehitur, loca scopulis, offendiculisve invia confiden{er inquirit ac tutó illustrat, suum tanto doctori fidelissimùm restituit sensum, suam in. multis criminiI)us falso imputatis caussam vindicat, verâ indigitat, £rrores increpat, conspuit spuria, verosimilia conJtit, nec ulli audaciori figmento, vel favente optimi £ditoris auctoritate, tetriciis censor et asper indúlget. 1'orro eo alacrius in lucem iterum proferemus, (|uo rarius, el quæstu difficilius est amplissimuin illud rei patristicæ trium priorum sæculorum armarium.

Haec sunt quæ utiliora duximus prævia Tertulliani nostri limina àc pene dicam Propylea. Quæ cum pertransieris , tutiori pede penetralibus ipsis succetles. Quo jam te mecum pervenisse videaris velim , ut, ædificii præcipui tantisper oblitus, continuo remotissimas invisamus appeiidiculas. Quinque ergo reperies in calcc repositas, coronidis instar, diversi argumenti appenuices. Quarum prima habet cARMis A sive genuilia, sive supposititia, quæ Tertulliani noinine circumferuntur, exiguo quidem, utpote exigui momenti , commentario illustrata. Secunda autem fragmentum quoddam exhibet diu per multa sæcula in codicibus valicanis obrutum, tandem annum circa 1650 a Joh. Maria Suaresio, biblioth. vatic. custode, editum, iterumque a duobus sæculis oblivio obrutum aut despecluni. Tertia autem nonnulla deprehendit quæ græco ore Septimius dixit, transtulit, aut exaravit, atticisimi forsan peritior quam latinæ urbanitatis. Quarta demum quæ penitus amissa desiderantur 0pera recenset, aiit eorum spicas decerpit, aut spuriares'cat. Tandem Quinta suppeditat eximiias D. CoRBiNiANi Ti10w £ ad xotArioNEs in duobus Septimii de Baplismo et Pœnitentia libris, opimas sane ac uberrima substantia confertas, paulo tardiiis nobis transmissas quam ut sua loco succedant, lein pare tane , sat opportuno • ut egregium operi pene absolúto finem iniponant ac

redivivus Tertullianus, vesana librariorum ac correctorum recentium licentia miris modis disturbatus, nihil esse inane ac insulsum ex iis vel minimis quæ tanli viri vocem puram putam elicere queant, 'nobiscum merito arbitrabuntur. Atqui rem paulo attentius consideranti sæpe sæpius illud accidet, ni fallor, quod ei ex vocula quadam , in lectionibus variantibus timide rejecta, lux amplior forsan quam ex abundantiori nota suboriatur. Quibus nihilominus adminiculis necesse erat addantur doctissima ac felicissima interpretum et commentatorum ad Tertullianum explicandum tentamina. Nec solas nec omnes Parisiensis notas usurpavimus; omissis nonnullis quibus vel plerumque brevissima lectione varia suppletum est, vel quibus obnitel)atur recta fides catholica, alias ex iisdeim fontibus ac Priorius, nempe pr;vcipue e Panielii uberrima copia hausimus. Quam frequentius licuit , speciales quorundam fibrorum adiolationes, pleniores pleruiùque ac penitius auctoris sensum introspicientes, pr;e omnibus colligendas duximus. Ilinc præter animadversiones Corbiniani Thomæ in libr. B.:ptismi et Poenitentiæ modo laudatas, magnam partem perpetui in Apologeticam Ilavercampi commentarii, remota sedulo indigesta quadam classicorum auctorum professoria et h;eretica ructatione, accepimus. Hinc in arduo Paflii libro acutissimi Sakmasii proverbiales elucubrationes transcribendas curavimus, Ilinc primi post Muratorium, egregias ejus ac Panciroli notas in Orationis librum dimidia parte adauctum ex ejusdem rarissimis Anecdotis deprompsimus. llinc demum excitata a Semlero in D. Irenæum , aliosque Patres lite impia de eorum scriptorum origine, pa!mare ejus argumentum susdeque vertendum fort arbitrati sumus, dummodo, atteutis hinc et inde Tertiilliani et !rch;vi locis similiijus sole clarius ostenderiimus 1 oi snlt m opera Iren.vi greca sed et corum vetereni lati a.n interprelativ.

« PoprzedniaDalej »