Obrazy na stronie
PDF

creditum erat, captivos vel malo ingenio (1) servos mercati in exsequiis immolabant. Postea placuit impietatem voluptate adumbrare. Itaque quos paraverunt armis, quibus tunc et qualiter poterant eruditos, tantum ut occidi discerent, mox edicto die Inferiarum apud tumulos erogabant (w). Ita mortem homicidiis consolabantur. Hæc muneris (2) origo, sed paulatim provecti ad tantam gratiam , ad quantam et crudelitalem, quia ferrum voluptati satis non faciebat (5), nisi et feris humana corpora dissiparentur. Quod ergo mortuis litabatur, utique parentationi deputabatur. Quæ species proinde idololatria est, quoniam el idololatria parentationis est species (b). Tam hæc quam illa mortuis ministrat. In mortuorum autem idolis dacmonia consistunt, ut et titulos consideremus : licet transierit hoc genus editionis ab honoribus mortuorum ad honores viventium, quæsturas dico et magistratus, et flaminia (4) et sacerdotia : cum tamen nominis dignitas idololatriæ crimine teneatur, necesse est quidquid dignitatis nomine administratur, coinmunicet etiam maculas ejus, a qua habet caussas. Idem de apparatibus interpretabimur in ipsorum honorum suggestu deputandis, quod purpuræ , quod fasciæ, quod vitiæ, quod coronæ, quod denique conciones et edicla (c), et pultes pridianæ (d) sine pompa diaboli, sine invitatione dæmonum non sunt. Quid ergo de horrido (5) loco (e) perorem , quem nec perjuria sustinent? pluribus enim et asperioribus numinibus (6) LECTIONES 1) Yel mali status Rig. 2) Muneri Paris.

3) Ferarum voluptati satis non fiebat Paris. Lat. Rig. 4) Flamina Rig.

A amplitheatrum consecratur,quam Capitolium omnium

dæmonum templum est. Tot illic immundi spiritus considunt, quot homines capit. Ut et de artibus concludam , Martem el Dianam (f) utriusque ludi præsides noviinus. CAPUT XIII.

Satis, opinor, implevimus ordinem , quot et quibus modis spectacula idololatriam committant, de apparatibus, de locis. De sacrificiis quidem (7) certi sumus, nulla ex parte competere nobis ea, qui bis idolis (g) reuuntiavimns, I Cor. VIII. Non quod idolum sil aliquid (ut Apostolus ait), sed quodquæ faciunt, dæmoniis faciunt, consistentibus scilicet in consecrationibus idolorum sive mortuorum, sive species (ut putant) deorum, Propterea igitur, quoniam utraque idolorum conditionis unius est, dum mortui et diiunuum sunt,utraque idololatria abslinemus, nec minus templa, quam monumenta despuimus : neutram (h) aram novimus (Ac/.XX; I Cor., X), neutram effigiem adoramus: non sacrificamus, non parentamus, sed neque de sacrificato et parentato edimus, quia non possumus cœnam Dei edere, et cœnam dæmoniorum. Si ergo gulam et ventrem ab inquinamentis liberamus, quanto imagis augustiora nostra, oculos et aures, ab idolotliytis et necrothytis voluptatibus abstinemus, quæ non intestinis transiguntur, sed in ipso spiritu et anima digeruntur: quorum munditia magis ad Deum pertinet, quam intestimorum.

WA RIANTES.

{ö) Horrendo Rig. C (3) Nominibus Fran. Paris. (7] De sacrificiis; quo certi Fran.

COMMENTARIUS.

eum modum quo Suetonius dictus est Tranquillus , quia pater ejus dictus est lenis. Sic Vitruvius dictus est Pellio, si Alciato credis, non Pollio ut vulgo legitur, et ideo Pellio quia prius Cerdo. Est itaque quedam species ducendi nomiuis tantum a significatione. LAc. (a) Apud tumulos erogabant. Potest simpliciter explicari, ut dicat, Dabant, praebebant gladiatores, qui decertarent ad tumulos ; sed rectius est ut explices erogabant, id est, expendel)ant consuluebantque in rogum. Nam cum respectu ad rogos mortuorum dictuin verbum erogo. Niti potest ista explicatio versibus Virgil. lib. 10: Quattuor hic juvenes, totidem quos educat Ufens Viventes rapit, inferias quos immolet umbris. Captivoque rogi perfundit sanguine flammas. LAc. (b) Idololatria parentationis est species. Certe idololatria genus est àd omnem cultuni idololatricum, si vivos et mortuos comprehendas : si vero tantum de {mortuis sit sermo, quós ut plurimum agnovit idololatria gentiiium [ natj Jupitef, Mars, Neptunus, reliqui demum dii fuere hoiimines mortui], tunc quidem parentatio est genus, idololatria species : nam cum parentatio sit omnis cuifus exhibitus mortuis, non $ubium quin hic possit esse vel idololatricus, vel non idololatricus. L ac. (c) Denique econciones et edicta. Similiter loquitur Livius lib. 2. c-oncione, inquit, et edicto fecit fidem , me quis cìveto \\omanum viiictum aut clausim teneret. Wìlentur ìtaque ante editionem muneris gladiatorii , aut inter sacrificandum, aut paulo post, variæ usurpatæ fuisse conciones et edicta, ut ciim Tacito lo |uar, in populum ; quæ plerumque etiam edicebantur contra Chrislianos. PAM. (d) Et pultes pridianæ, Pultium et liborum solitos

deorum victus irridet Arnobius lib. 7. dicens se opinari propterea illis vino opus esse in sacrificiis, quo putrefi at facilius, et percoquatur cibus. et auullo ante eodcm lib. Quid [ritilla (sic enim lego a frit. pro fitilia), quid frumen : quid gratilla , etc. PAvi. (e) Quid de horrendo loco perorem, quem nec perjuria sustinent. Circum significat, quasi ejus loci horrorem non sustiiuerent pejeraturi. Hoc est, horrore loci terrerentur ; adeoque pejeratum irent in Capitolium. Eteuiin jurisjuraiidi solemnia fiebant in Capito: lio, non in Circo. Et notissimum est illud Plinii : Alii in ipso Capitolio fallunt, ac fulminantem pejerant J0vemi. Denique Roinulum ipsum pejeraiite Proculo consecratum in Capitolio colebant. Interpretationem nostram confirmani sequentia Septimii verba : Pluribus enim et asperioribus numinibus Amphitheatrum D cóisecrîî quam Capitolium. Rig. - (f) Martém et Dianam. Geminum amphitheatri spáctaculnm proponit : gladiatores scilicet quibus praeerat Mars, et venatioiiem, seu pu;;nam cuin be§iiis, quibns in venalibus praeses erat Diana. Sic de (...)nsulatii Manlìi Theod. Claudianus : Amphitheatrali faveat latonia pompae. LE PR. (g) Qui bis idolis renuntiavimus. `Primo, in Ecclesia'sul antistitis manu, aliquanto prius ante layacrum ; Deinde in ipso lavacro, aquam adituri. Sic enim so!ebant veteres, ut discimu§ ex libro de C0rona , cap. 5. (h) Neutram aram novimus. In templis Græcorum duo erant aluaria , alterum majus, alterum minus : illud in medio situm &/ztz *p%**3« dieebatur , hoc ad sinistram ~r24>***; appellabatur at scripsit Simeon, a£chiepiscopiis Thessälonicensis lib. dé igumpl. sacerd· et mysta, LAc.

[graphic][graphic][graphic][graphic][graphic]

CAPUT XIV. Nunc interposito nomine idololatriæ (a), quod solum subjectum sufficere deberet ad abdicatio. nem spectaculorum, alia jam ratione tractemus ex abundanti : propter eos maxime qui sibi blandiuntur, quod non nominatim abstinentia ista praescripta sit, quasi parum etiam de spectaculis (1) pronuntietur (2), cum concupiscentiæ sæculi damnantur. Nam sicut pecuniæ, vel dignitatis, vel gulæ, vel libidinis, vel gloriae ; ita et voluptatis concupiscentia est : species autem voluptatis etiam spectacula. 0pinor, generaliter noinimalæ (3) concupiscentiæ continent in se et voluptates : æque generaliter intellectae voluptates specialiter et in spectacula disseruntur. Cæterum relu. liinus supra de locorum conditione, quod non per semetipsa nos inquinent, sed per ea quæ illic geruntur, per quæ simul inquinämentum combiberint, tunc et in alteros (4) respuunt (b). CAPUT XV.

plinæ. Nam etsi qui modeste et probo spectaculis fruitur, pro dignitatis vel ætatis, vel etiam naturae su£ conditione : non tamen immobilis animi est (8) sine tacita spiritiis passione. Nemo ad voluptatem ve

A nit sine affectu, nemo affectum sine casibus suis pa

titur . Ipsi casus incitamenta sunt affectus. Caeterum si cessat affectus, nulla est voluptas, et est reus jam ille vanitatis co conveniens, ubi nihil consequi tur. Puto autem, etiam vanitas extranea est nobis. Quid quod et ipse se judicat inter eos positus, quorum se similem nolens utique detestatorem confitetur? Nobis satis non est, si ipsi nihil tale faciamus, nisi et talia facientibus non conferamur. Si fu- ` rem, inquit (Ps. 49), videbas, concurrebas cum eo. Utinam ne in sæculo quidem simul cum illis moraremur: sed tamen in sæcularibus separamur, quia sæculum Dei est, sæcularia autem diaboli.

CAPUT XVI.

Viderit ergo, ut diximus (5), principalis titulus B cum ergo furor (9) interdicitur nobis, ab omni

idololatriæ (6), reliquas ipsarum rerum qualitates contra Dei (7) omnes feramus (c). Deus præcepit Spiritum sanctum (d), utpote pro iiaturæ suæ bono tenerum et delicatum (Eph. IV), tranquillitate, et quiete et pace tractare, non furore, non bile, non ira, non dolore inquietare. Iluic quoinodo cum spectaculis poterit convenire? Omne enim spectaculum sine concussione spiritus non est. Ubi enim voluptas, ibi et studium, per quod scilicel voluptas sapit. Ubi sludium, et æmulatio, per quam studium sapit. Porro et ubi æmulatio, ibi et furor et bilis, et ira et dolor (e), et cætera ex his quæ cum his non compelunt disci

spectaculo auferimur, etiam a Circo, ubi proprie furor præsidet. Aspice populum ad (10) spectaculum jam cum furore venientem, jam tumultuosiim, jam cæcum, jam de sponsionibus concitatum. Tardus est illi Prætor, semper oculi in urna ejus cum sortibus volutantur. Dehinc ad signum anxii pendent, unius dementiæ una vox est. Cognosce (11) dementiam de vanitale. Misit dicunt ([), et nuntiant invicem, quod simul ab omnibus visum est. Teneo lestimonium cæcitatis (9): non vident quid sit : mappam missam putant ; sed est diaboli ab alto præcipitati (12) gula (15) (l). Ex eo itaque itur in furias et animos et

LECTI0NES WARIANTES.

(1) De litteris Paris. 2) Pronuntiemus Rig.

3 Nomina Pamel._ (4) Et tunc altero Rig. (5] Hic erit ergo, ut d. Jun. [6] Idololatria Rig. (7) Contrariis ou)nes Franeq.

C. ß Immobili animo est Jun.

1) Furore Jun. (10) Id add. Fram. (11) Cognosco Rig. [12) Præcitati Paris. Jun. (15) Figura, Seml.

COMMENTARIUS.

(a) Nunc interposito nomine idololatriæ. Hoc est , nomine idololatriæ tantisper omisso, interimisso. RiG. (b) Tum altero respuunt. R*g.) Codex Agobardi : Et tum altero respuunt. Altero dixit adverbialiter, quemadinodum Alio et sul) finem libri 1 1. ad Uxor. Alterutro. Sic et Alteras positum olim fuisse ait Festus , pro eo quod est adverbium Alias. De hisce autem locorum iiiquinamentis, supra, eap.5. RiG. . (c) Contra Dei omnes feramus. Sic restituimus ex codice Agobardi : Feramus, inquit, res spectaculorum contra res Dei. Noia locutio, Res Dei , pro divina seu Christiana disciplina. Contra ferre, est contra ponere, opponere, componere, committere, cqnferre. Rig. (d) Deus præcepit Spiritum S. Alludit haud dubie ad illud Ephes. 4. * Nolite contristare Spiritum Sanctum Dei, in quo signati estis in die redemptionis. Omnis amaritiido, eu ira, et indignatio , et clamor et blasphemia tollatur a vobis, cum omni malitia : indicans per posteriora illa verba explicari præcedentia. (e) Et ira et dolor. Insigne hujus rei exemplum recitât Plinius lib. 7. cap. 7: Universi, inquit, Pompeigni elephanti eruptionem tenlavere, non sine vexatione pópuli, circúmdati clatlris ferreis. Sed amissa fugæ spé, misericordiam vulgi inenarrabili habitu quærentes, supplicavere,,quadam sese lamentatione complorantestanto populi dolore, ut oblitus impera

toris ac munificentiae honori siio exquisitæ, flens universus consurgeret, dirasque Pompeio, quas ille mox luit, pœnas imprecarelur. PAM. (f) Misit, dicunt. Placet Budæi sententia, qui tradit siguum fuisse coinmittendorum aurigarum. Coufirmatur idipsum ex Suetonio (Wit. Neron. c. 22), Martiali (I. 12) et Juvenali (Satir. 22). Certe nosiram sententiam veram esse convincit Cassiodorus { Var. l. 5. ep. 51 ad Faustum pr;epos.): Mappa, inquit, quæ signum dare solet circensibus, tali casu fluarit in morem. Cum Nero prandium protenderet , et celeritatem, ut assolet, aridus spectandi populus flagitaret, ille mappam, qua tergendis manibus utebatur, jussit abjici per femestram, ut libertatem daret certaminis postuluti. Ilinc tractum est, ut, ostensa mappa, certa videulur esse promissio circensium furorum. PAM. (g) Teneo testimonium cæcitatis. Iloc est, Accuso cæcitatis. Et cæcitatem explical deinceps. ltig. (h) Sed est diaboli ab alto præcipitati gula. Expressimus codicis vetustissimi scripturam. Antea legebalur : Diaboli ab alto præcipitati figura, acumine obtuso Alludit enim ad ea qu e sacris paginis uraduntur de Satana , quem de coelo Deus egit in tartara præcipitem. liaque mappam illam Septimius , quain Pr;etor pro signo mittere solebat, mappam esse negat. Ait vero ipsum esse Diabolum, qui totus gula

pt discordias, et quidquid non licet sacerdotibus pacis. A bus opus non est, prædicatur. Taceo de reliquis, ea

Inde maledicta, convicia sine juslitia, odii eiiam suffragia (1) sine merito amoris. Quid enim consecuturi suum (2) illic agunt, qui sui non sunt ? nisi forte hoc solum, per quod sui non sunt : de aliena infelicitate contristantur, de aliena felicitate lætantur. Quidquid optant, quidquid abominantur, extraneum ab illis est, ita et amor apud illos otiosus, et oiiium injustum. At forsitan sine (5) caussa amare liceat, quam siiie caussa odisse. Deus certe etiam cum caussa prohibet odisse, qui inimicos diligi jubet. Deus etiam cum caussa maledicere non sinit, qui maledicentes benedici praecipit (Mauh. W. Marc. Wll. Rom. XllI). Sed Circo quid amarius, ubi ne principibus quidem aut civibus suis parcunl? Si quid horum quibus Circus furit, alicubi

competit sanctis, etiam in Circo licebit. Si vero nus- B

quam, ideo nec in Circo. CAPUT XVII.

Similiter impudicitiam (a) omnem amoliri (4) jubemur. Hoc igitur modo etiam a theatro separamur , quod est privatum consistorium impudiciliæ, ubi nihil probatur, quam quod alibi non prolatur. lua summa gratia ejus de spurcitia plurimum concinnata est, quam Atellanus (b) gesticulator, quam mimus etiam per mulieres, repræsentat, sexum pudoris exterminans (c), ut facilius domi quam in scena erubescant; quam denique pantomimus a pueritia patitur in corpore, ut artifex esse possit. Ipsa etiam prostibula publicæ libidinis hostiæ in scena proferuntur, plus miseræ in praesentia feminarum, quibus solis latebant, perque omnis æuatis, omnis dignitatis ora transducuntur; locus, stipes, elogium, etiam qui

quæ in tenebris et in speluncis suis delitescere decebat, ne diem contaminarent. Erubescat senatus • erubescant ordines omnes. Ipsæ illæ pudoris sui interemptrices, de gestibus suis ad lucem et populum expavescentes, semel anno erubescant (d). Quod si nobis omnis impudicitia exsecranda est, cur liceat audire quæ loqui non licet ? Cum etiam scurrilitatem et omne vanum verbum judicatum a Deo sciamus, cur aeque liceat videre, quæ facere flagitium est? Cur quæ ore prolata communicant hominem, ea per oculos et aures admissa non videantur hominem communicare : cum spiritui appareant aures (e) et oculi, nec possit mundus præstari, cujus apparitores inquinantur? Ilabes igitur et tlieatri interdictionem, de interdictione impudicitiæ. CAPUT XVIII.

Sin et doctrinam sæcularis litteraturæ, ut stultitiæ apud Deum deputatam , aspernamur, satis præscribitur nobis et de illis speciebus spectaculorum , quæ sæcuiari litteratura lusoriam vel agonisticam (f) scenam (ö) dispungunt. Quod si (6) tragœdiæ et comoediæ scelerum et libidinum actrices (7), cruentæ et lascivæ , impiæ et prodigae : nullius rei aut atrocis, aut vilis, commemoratio melior est : quod in facto rejicitur, etiam in dicto non est recipieiidum. Quod si et stadium conlendas in Scripturis nominari, sane obtinebis. Sed quæ in stadio geruntur, indigna conspectui (8) tuo non negabis, pugnos et calces et colaphos et omnem petulantiam manus, et quamcumque humani oris (9), id est, divinæ imaginis depugnationem. Non probatis usquam vanos cursus jacu

LECTI0NES VARlANTES.

! 1) Sine justitia odii; etiam suffragia Rig. _. 2) Quod enim suum consecuturi sunt qui Rig. [5] Ei forsitan sine Fran. Paris. Ah fors sit. Seml. 0berth. [4] Similiter nec impudicitiam omnem amare Rig.

[5] Scena Jun. 6) Quod sint Fram. Oberth. 7) Auctrices Fram. Oberth. 8) Conspectu Jum. 9) Humanioris Fram.

- COMMENTARlUS.

totus gurges, totus vorago expanditur, et furit effusus totó circo, et sævit immaniter. Rig. — Diaboli ab alto præcipitali. Sic libro de Anima, pag. 519. Satanam prospectarit de coelo praecipitatuim. Rig.

CAP. XVII.— (8) Similiter impudicitiam omnem amolirijubemur. In quo illum disertiimitantur B. $? et l. de Spect., c. 5); Lactant. (l.Vl, c 20); Aug. (l. II, de Civit. Dei, c. 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12 et 13). Alludit aulcm hic Auctor ad illud Marci (VII), de quo reliqua ciiat sub finem hiijus capitis : Quæ de homine exeunt, illa communicant hominem, elc.; forlassis ei atl illud I{om. XlII : Non in cubilibus et impudicitiis. PAM. (b) Attelanus gesticulatur. Ludiones Attellani notissiiiii sunt ab urbe Atella, vetusto Oscorum oppido : ea in urbe egregium erat olim ampliitheatrum ; videris. C. Hieronymum epist. ad Sabinianum. LE PR.

(c) Serum pudoris eaeterminans. Græca plnrasis. Sexuim longe a pudore abducens. gr;eca locutio : statueus exura terminos pudoris.RiG.—Sexum pudoris exterminans. Retuli ad nudationem corporum, nam niimæ ila sæpe in theatro. Valer. Max. lib. 5. loquens de floralibus ait, M. Porcio Catone spectante hos ludos populum erubuisse postulare, ut miim;e nulla. rentur. Qùod cum Cato cognosceret a Faunio amicissimo üna secum sedente in ludis, discessit e thea

TerttU LliANi 1.

[merged small][merged small][ocr errors][ocr errors][ocr errors]

latus et saltus vaniores, nusquam tibi vires aut A viore delicto in homicidas emendauione proficiant. injuriosæ aut vanæ placebunl, sed nec cura factitii Sed hæc ethnicis respondi. Caeterum absit ut deistius corporis, ut plasticam Dei supergressa. Et propter (!) spectaculi aversione diutius discat Christianus : otium Græciæ altiles homines (a) oderis. Et palæ- quanquam nemo liaec omnia plenius exprimere p0slrica diaboli negotium est (b). Primos hoinines dia- tesl, nisi qui adhuc special malo non implere, quam bolus elisit (Genes. III). Ipse gestus colubrina vis, est metuinisse.

tenax ad occupandum , lortuosa ad obligandum , li- CAPUT XX.

quida ad elabendum. Nullus tibi coronarum usus est, Quam vana igitur , imo desperata argumentalio

quid de coronis voluptates aucuparis? eorum, qui sine dubio tergiversationem (5) adCAPUT XIX. mittendæ voluptatis ( 6 ) obtenduai , uullam ejus

Expectabimus nunc (2) et amphiteatri repudium abstinentiæ mentioiicm specialiter (7) iu Scripturis de Scripturis (5) (Gen. IX. Ea;od. XX. Maul. determinari , quæ direclo prohibeat, ejusmodi conVI). Si sævitiam, si impietatem (c), si feritalem ventibus interesse servum Dei. Novam proxime defenpermissam nobis contendere possumus, eamus in sionem (e) suaviludii cujusdam (f) audivi. Sol (inquil), amphiteatrum. Si tales sumus, quales didicimur, imo etiam ipse Deus de cœlo spectal, nec conlaminadelectemur sanguine humaiio. Bonum est cum puniun- B tur. Plane sol et in cloacam radios suos defert (8), tur nocentes. Quis hoc nisi nocens negabit ? Et tamen nec inquinatur. Utinam autem Deus nulla flagitia hoinnocens de supplicio alterius lætari non potest, cum minum spectaret, ut omnes judicium evaderemus. magis compeiat innocenti dolere, quod homo par ejus Sed spectat et latrocinia, spectat et falsa, et adulteiam nocens factus est, ut tam crudeliter impendatur. ria, et fraudes, et idololalrias, et spectacula ipsa. IdQuis autem mihi sponsor est, nocenles semper vel ad circo ergo nos nou speciabimus, ne videawur ab illo bestias vel ad quodcumque supplicium decerui, ut non qui omnia spectat. Comparas (9), homo, reum et juinnocentia (4) quoque inferatur, aut ultione judican- dicem : reum, qui quia videtur, reus est: judicem, qui tis, aut infirmitate defendentis, aut instantia quæs- quia videt, judex est. Numquid ergo et exira limiles tionis? Quam melius ergo esl nescire cum mali pu- circi furori studemus, et exura cardines iheairi imniuatur, ne sciam (d) et quum boni pereunt, si tamen pudicitiæ intendimus, et insolentiæ exua stadium, bonum sapiuut. Certe quidem gladiatores innocentes et immisericordiæ extra amphitheatrum, quod deus in ludum veniunt, ut publicæ voluptatis hostiæ fiant. etiam extra cameras, et gradus (g), el apulias (h) (10) Etiam qui damnantur in ludum, quale est ut de le- oculos habet. Erramus, nusquam et nunquam excu

[ocr errors]

(1) Supergressæ propter Fran. C (6) Voluptati Jum.

2) Ut add. Fran. (7) Vel localiter add. Fram.

5) Petamus add. Frum. (8) Deflexit Jun. ex M. S.

? Innocentiæ Paris. [9; Compares. Seml.

(5) Tergiversatione Rig. (10] EraJ)ias Wouw. corrigit.

COMMENTARIUS.

tariis non modo revelarent, sed et multis exponereut. in monte, Matth. VI, et complures alii. PAM. LE PR. — Agonisticam scenam. Quanquam priuma facie (d) Ne sciam et quum boni pereunt, si tamen bonum;

pertinere istud adhuc videatur ad theatrum, certe et sapiunt, certe quidem, elc. Dê ethnicis loquitur, qui in olympiis , ac quinquenniorum certaminibus quae màgistratum éthnicoium sententiis ad bestias damin stadió fiebant more Græcorum (quo pertinet illud nantur. Ait igitur : Quis aulem mihi sponsor est, propter Græciæ olium) cœperunt tandem etiam co. nocentes semjier damiiiari, ut nou quandoque etiaiii imœdiæ et tragœdiæ celebrari. PAM. innocentes ? Quam melius ergo est, nescire qui!m

[ocr errors]

satur quod Deus damnat. Nusquam et nunquam licet, Afectum (e) etiam oris (4) spectaculo repetat, lilentius

quod semper et ubique non licel. Hæc est veritalis integritas (a), et quæ ei debetur disciplinæ plenitudo et a qualitas timoris, et fides obsequii, non immutare sententiam, nec variare judicium. Non potest aliud esse, quod vere quidem est bonum seu malum. Oimmia autem penes veritatem Dei fixa sunt. CAPUT XXI. Elhnici ( b ), quos penes nulla est veritatis plenitudo, quia nec doctor veritalis Deus, malum ac bonum pro arbitrio ac libidiue interpretantur, alibi bonum quod alibi malum, et alibi malum quod alihi bonum. Sic ergo evenit, ut qui in publico vix necessitate vesicæ tunicam levet, idem in circo ali4er non exsultet (1), nisi totum pudorem in faciem omnium inlentet; et qui (2) filiæ virginis ab omui spurco verbo aures tuetur , ipse eam in tlieatrum ad illas voces gesticulationesque deducat; et qui in plateis litem manu agentem aut compescit, aut detestatur, idem in stadio gravioribus pugnis suffragium ferat ; et qui ad cadaver hominis communi lege defuncti exhorret, idem in amphiieatro derosa et dissipata (c), et in suo sanguine squalentia corpora pauientissimis oculis desuper incumbat. Imo qui propter formicidæ pœnam probandam ad spectaculum veniat, idem gladiatorem ad homicidium flagellis el virgis compellat invitum ; et qui insigniori cuique homicidæ Jeonem poscit, idem gladiatori atroci petat rudem, et pileum (d) præmium conferat: illum vero (3) con

recoguoscens de proximo, quem voluit (5) occidere de longinquo, tanto durior si noluil (6). CAPUT XXII.

AQuid mirum de (7) inæquata ista hominum miscentium et commutantiuum statum boni et mali per inconstantiam sensus et judicii varietale (8)? Etenim ipsi actores (9) et administratores spectaculorum, quadrigarios, scenicos, xystices, arenarios ([) illos amentissimos (10), quibus viri (11) animas (g), fœminæ, aut illi etiam,corpora sua substernunt, propter quos in ea committunt quæ reprehendunt, ex eadem arte (12), quam (15) magnifaciunt, deponunt (14), imo mauifeste damnant ignouminio et capitis minutione (fi), arcentes curia, rostris, senatu, equite, cæterisque honoribus omnibus simul ac ornamentis qui- ' busdam. Quanta perversitas ! Amant quos umulctant, depreuianl quos probant. Artem magnificant, artificeum notant. Quale judicium es!, ut ob ea quis offuscetur, per quæ promeretur ? Iuno quanta confessio est • malæ rei, cujus auctores (15), cum acceptissimi sint, sine nota non sunt !

CAPUT XXIII.

Quum igitur humana recordatio, etiam obstrepeiite gratia voluptatis, damnandos eos censeat, ademptis bonis dignitatum in quemdam scopulum fanositatis, quanto magis divina justitia in ejusmodi artifices animadvertit? An Deo placebit auriga ille tot animarum inquietator, tot furiarum (i) minister,

[merged small][ocr errors][merged small][merged small]

et amphitheatris, ad ornatum, et ad excludendos ictus §olis fervidos. Ea vero quandoque purpurea , qiio colore præstantissimæ, ut versimile es!; lanæ iinbuebantuf, quales ex Apulia. Martialis, Velleribus primis Apuleia. Unde et velis nomen Apularium. lùig.

(a) Veritatis integritas. Incorrupta debet esse veritas juæ et virginitatis nomine aliquando donatur. unde liaeretici veritatem cauponari seu corrumpere dicuntur, **» zxzssz, zz*n%sviw, can. 2. synodi Trul

[ocr errors]

superiorum conciliorum, quibus adhærendum decernitur. Le Pr.

CAP. XXI. — (b) Ethnici, quos penes nulla est veritatis plenitudo. Iloc est, quod supra explicavimus, Si ta:vien bonum sapiunt. RiG.

(c) Et dissipata. Intellige hanc voculam, e! simul cape incredibiíem atrocitatem !udi gladiatorii, Solebat viêtor gladiator ita frequenter vulnera repetere , ut vicium miserum dissiparet in partes, divideretque horrenda laceratione. Testis hujus crudelitatis Lacuant. : quin etiam percussos jacentesque repeti jub;;nt spcctatores, et cadavera ictibus dissipari .ne.£uis illos íiiiiiata mörie deludat. habentur liæc lib. VI. c. 20. LAc.

(d) Petat rudem et Pileum. Riidis et pileus signa libertatis. rule nimirum seu baculo grandiore doua1)antur gladiatores qui in arena feliciter pugnaverant, atque rudiari dicebantur, LE PR.

(e) Illum vero confectum etiam oris spectaculo repetat. Ut etiam os et vultum expirantis intueri velit. Rig. CAP. XXlI.— (f) Arenarios. Ludus quippe gladialorius, sicut et amplitheatrum, dictus zz:'i;ozy arena. Nam tametsi hæc sparsa in locis aliorum Isidorum, sed nomen ipsum tantum communicatum est amphitheatro, pessime vero Barr;eus explicat : v Quadrigarios et arenarios, illos qui currus reficiebänt, isios : qui arenam deferebant in amphitheatrum ». Non est. ita ; aurigas et gladiatores intelligit. LAc. (g) Quibus viri animas, foeminæ, aut etiam illi, corpora sua substernunt. Gladiatores significat, amatos ad insaniam usque et viris et foeminis: viris, etiam ex nobilium ordine, in arenam descendentibus; foeminis quoque nobilissimis, imo et viris, pudicitiam suam vilissimi alicujus mirmillonis aut reliarii amore profligantibus. Cujus insaniæ exempla suggerit sexta Juvenalis satira. Rig. (h) Et capitis minutione. Ilaec plirasis est jureconsultòrum apud quos est l). lib. IV, tit. 5. de capite diminutis. PAM. QAP. XXIII.—(i) Tot furiarum minister, tot statuum. Notat furiosa veterum circa aurigas sive agitatores studia, in quae s;epenumero conlrariis votis spectantium mentes scindel)ántur;aliis prasinæ Iactioni, aliisvenetæ

faventibus : unde animorum varii motus, et varii sta

tus, pro varia scilicet agitatione, ministrati. Itaque vulgatam ab Rhenaiio et Paulelio lectionem retinemus,

« PoprzedniaDalej »