Obrazy na stronie
PDF

mortem timeri, non ut (1) aliquid minantem, sed A putem cuiquam frivolum et frigidum videri posse, si

ut commodum vitæ amputantem : atquin cum et incommoda longe plura vitæ pariter (2) excedas, (3) et lucratione gravioris partis metum diluis, nec jam timenda est amissio bonorum, quæ altero bono, id est incommodorum pace, pensatur. Non est timendum (a), quod nos liberat ab omni timendo. Si times vita decedere, quia optimam nosti : certe mortem timere non debes, quam malam nescis. At cum times, scis malam. Non scires autem malam quia nec timeres, si non scires aliquid esse post mortem, quod eam malam faciat, ut timeas. Omittamus nunc naturalem formam timendi mortem.Nemo timeat, quod evadere non potest. Ex altera parte congredior, lætioris spei post mortem. Nam omnibus fere ingenita est famæ post mortem cupido. Longum est retexere (b) Curtios (c) et Regulos, vel Græcos viros, quorum innumera (4) elogia sunt contemptæ mortis propter posthumam famam. Quis non hodie memoriæ post mortem frequentandæ ita studet, ut vel litteraturæ operibus, vel simplici laude morum, vel ipsorum sepulcrorum ambitione, nomen fuum servet (d)? Unde anima (5) hodie affectare aliquid , quod velit post mortem, et tantopere præparare, (6) quo sit usura post obitum : si nihil de posuero sciret? Sed forsitam de sensu post excessum tui certiores, quam de resurrectione quandoque, cujus nos præsumptores denotamur. Atquin hoc quoque ab anima prædicatur. Nam si de aliquo jam pridem defuncto tanquam (7) vivo quis requirat, præ manu occurrit dicere : debet. CAP. V. Hæc testimonia animæ quanto vera, tanto simplicia ; quanto simplicia, tanto vulgaria; quanto vulgaria , tanto communia : quanto communia, tanto naturalia : quanto naturalia, tanto divina. Non (8)

recogitet naturæ majestatem , ex qua censetur auctoritas animæ. Quantum dederis magistræ, tanlum adjudicabis discipul;e. Magistra natura, anima discipula. Quicquid aut illa edocuit, aut ista perdidicit : a Deo traditum est, magistro scilicet ipsius magistræ. Quid anima possit de principali institutore præstimere, in te est æstimare de ea quæ (9) in te est. Senti illam, quæ ut sentias efficit ! recogita in præsagiis vatem, in ominibus augurem, in eventibus prospicem. Mirum si a Deo data homini, novit divinare. Tam mirum, si eum a quo data est, novit. Etiam circumventa ab adversario, meminit sui auctoris, et bonitatis, et decreti ejus, et exitus sui et (10) adversarii ipsius. Sic mirum, si a Deo data,

B eadem canit, quæ Deus suis dedit nosse. Sed qui

ejusmodi(11)eruptiones animæ uon putavit doctrinam esse naturæ et (12) congenitæ et ingenitæ conscientiæ (13) tacita commissa, dicet potius diventilatis in vulgus opinionibus, (14) publicatarum litterarum usum, jam et quasi vitium corroboratum taliter scrmocinandi. Certe prior anima, quam littera (f); et prior sermo, quam liber, et prior sensus, quam stylus; et prior homo ipse, quam philosophus et poeta. Numquid ergo credendum est, ante litteraturam et divulgationem ejus mutos absque hujusmodi pronuntiationibus homines vixisse? Nemo deum et bonitatem ejus, nemo mortem , nemo inferos loquebatur: mendicabat sermo, opinor, imo nec ullus esse poterat, cessantibus etiam tunc, sine quibus etiam hodie jam

Abiit jam (e), et reverti C beatior, et locupletior, et prudentior esse non potest,

si ea quæ tam facilia, tam assidua, tam proxima hodie sunt , in ipsis quodammodo labiis parta, retro non fuerunt, antequam litteræ in sæculo germinassent, antequam Mercurius (opinor) natus fuisset. Et unde ordo ipsis litteris contingit, (15) nosse,

[merged small][ocr errors][merged small]

C0MMENTARIUS. hæc particula significat partem , aut locum, ut qua I) mani non coituram labem, nisi aliquis ex nobilibus

[ocr errors]

eo se dejecisset, Curtius vitam impéndit patriæ. LAc. (d) Nomen suum servet. Virgilius lib. VII. Æneidos de Cajela Æneæ nutrice pariâ ferme liabet.

Et nunc servat honos sedem tuus, ossaque nomen. Hesperia in magna, si qua est ea gloria, signat. Le Pa.

(e) Abiit jam. Veteres pro mortuus est dicebant, vixit, abiit, abiit ad plures, apud Festum etiam abitio pro morte sumitur. LE PR.

(f) Certe prior anima quam littera. Locus iste quandoquidem paulo post hanc animæ loquelam, Traditionem nuncupat, optime potest adaptari ad Traditionum ecclesiast. auctoritatem, quippe quæ libris omnibus eu stylo, id est litteratura omiii priores sunt. PAM. — Prior animua quam littera. Idem argumeutum conficit Magnus Antonius teste Atlianasio in ejus vita, conlra plulosophos quosdam. LAc.

et in usum loquelæ disseminare, quæ nulla unquam A tianus, eam conveni : cur alium colens, Deum n0

mens conceperat, aut lingua protulerat, aut auris exceperat? At enim quum divinæ Scripturæ, quæ penes nos vel Judæos sunt, in quorum (1) oleastro insiti sumus, multo sæcularibus litteris non modica tantum ætate aliqua antecedant, ut loco suo edocuimus ad fidem earum demonstrandam ; etsi hæc eloquia de litteris usurpavit anima, utique de nostris credendum erit, non de vestris: quia potiora sunt ad instruendam animam priora, quam postera, quæ et ipsa a prioribiis instrui sustinebant (a); cum, etsi de vestris instructam concedamus, ad origiuem tamen principalem traditio pertineat, nostrumque omnino sit, quodcunque de nostris sumpsisse et tradidisse contigit vobis. Quod cum ita sit, non multum refert, an a

Deo formata sit animæ conscientia , am litteris Dei. B

Quid igitur vis, homo, de humanis sententiis litterarum tuarum exisse hæc in usus (b) communis callositatem ? CAPUT VI.

Crede itaque tuis, et de commentariis nostris tauto magis crede divinis, sed de animâ ipsius arbitrio perinde crede naturae. Elige quam ex his fidelius (2) sororem observes veritatis (c). Si de tuis litleris dubitas, neque Deus, neque natura mentitur: utetnaturæ et Deo credas, crede animæ ; ita fiet, ut e: tibi credas. Illa certe est, quam tanti facis, quantum (3) illa te facit : cujus es totus; quæ tibi omnia est; sine qua nec vivere potes mec mori; propter quam Deum negligis (d). Quum enim times fieri chris

minat? Cur, cum maledicendos spiritus demotat, dæmonia pronuntiat ? Cur ad cœlum contestatur (e), et ad terram detestatur? Cur alibi servit, alibi vindicem convenit (f) ? Cur de mortuis judicat? Cur verba habet Christianorum, quos me (4) auditos visosque vult ? Cur aut nobis dedit ea verba, aut accepit a nobis ? Cur ant docuit, aut didicit ? Suspectam habe (5) convenientiam praedicationis in tanta disconvenientia conversalionis, Wanus es, si huic linguæ soli aut græcæ, quæ propinquae inter se habentur (g), reputabis ejusmodi, ut neges maturæ universitatem. Non Latinis nec Argivis solis anima de coelo cadit. Omnium gentium unus homo. nomen est (6)., una anima, varia vox, unus spiritus, varius sonus ; propria cuique genti loquela, sed loquelæ materia communis. Deus ubique (h), et bonitas Dei ubique; dæmonium ubique, et maledictio dæmonii ubique , judicii divini invocatio ubique, mors ubique, et conscientia mortis ubique et testimonium ubique. Omnis anima suo jure proclamat, quæ nobis me (7) mutire conceditur. Merito igitur omnis anima rea et testis est, in tantum et rea erroris, in quantum (8) testis veritatis; et stabit ante aulas (i) Dei die judicii, (9) nihil habens dicere. Deum praedicabas, et mon requirebas; d;cmonia abominabaris, el illa adorabas, judicium Dei appellabas, nec esse credebas; inferna supplicia præsumebas, et non præcavebas; Christianum momen sapiebas et Christianum persequebaris.

[merged small][ocr errors][merged small][ocr errors][ocr errors][merged small][merged small]

(a) Instrui sustinebant. Iloc est, exspectabant. Rig. . (b) In usus communis callositatem. Consuetudinem significat, quæ longo usu veluti callum obduxit. (c) Sororem observes veritatis. Id est quæ propius ad verilateiu accedat, rzs zxnstux: &5.) 23). LÈ Pa. (d) Propter quam Deum negligis. Qui scilicet times fieri christianus, ne nobiscuiim' proTnomine Christi animam, hoc est vitam , ponas. Rig. (e) €ur ad cælum contestatur. Notat Macrobius lib. 3. càp. 9. et Servius lib. 5. Æneid. Weieres pro qualitate numinum , interdum ima, inlerdum suiiìma respexisse. Et Contestari testem palam cieri:. Cicero

[ocr errors]

in Verrem : Deos hominesque coinlestatus. Idem Cic. L) Chrysoslomus oral. 2. adversus Jud.eos. L*. PR.

(i) Et stabit ante aulas Dei. Rhenanus, et stabilis. Nihil inutandum Illud, ante aulas Dei , est anle palatia Dei , nisi fortasse sermo ad oves pertineat, et legenduw sit, ante caulas Dei ; miluil tamen mutandum. LAc.

?ppellat contestatum (de Divinat.): Quem enim non mo

teat clarissinis moniunemtis contestuta consignataque

4i'ctoritas. Est autem detestor exeeror , et abominor. AC.

(f) Cur alibi servit, alibi vindicem convenit ? AJludit

TeRtULLIANI I.

- (Vingt.)

[ocr errors]
[graphic]
[graphic]
[merged small][merged small][ocr errors][ocr errors]

AnguweNtUM. — Quinta persecutione jamjam immi- A Carnem enim saginari, et spiritum esurire non pro

nente sub Severo opusculum istud scripsit Septimius, in quo martyres adhortatur ad constantiam in fide, et alacritatem in subeundo carceris squallore, judicumque decretis. Eos vero potissimum ad pacem invitat, quam qui non habebant in Ecclesia, a martyribus petebant.

CAPUT PRIMUM.

Inter carnis alimenta , benedicti martyres (0) designati, quæ vobis et domina mater Ecclesia de uberibus suis, et singuli fratres de opibus (!) suis propriis in carcerem subministrant, capite aliquid et a nobis quod faciat ad spiritum quoque educandum.

dest. Imo, si quod infirmum est, curatur; æque, quod infirmius est (2), negligi non delet. Nec tantus ego sum, ut vos alloquar; verumtamen et gladiatores perfectissimos non tantum magistri el praepositi sui, sed etiam idiotæ et supervacui quique adhortantur de longinquo , ut sæpe de ipso populo dictata suggesta profuerint. ln primis ergo, benedicti, nolite contristare Spiritum sanctum (Eph., IV, 3), qui vobiscum inlroiit carcerem. Si enim non vobiscum nunc introisset, nec vos illic hodie fuissetis. Et ideo date operam, utillic vobiscum perseveret : ita vos inde perducat ad Dominum. Domus quidem diaboli est et carcer, in qua familiam suam continet. Sed vos ideo in carcerem pervenistis,

LECTI0NES VARIANTES.

(1) Operibus Rhem. Frameq. Paris. (2) Aug. Neander emend. firmius.

(b) Alii, supervacue.

C0MMENTARIUS. (a) Liber seu potius $ermo ad Confessores, quos B ribus spectacutorum, atrocitate, vel furore, vel impu

Martyras ex prisco loquendi more vocat, circa aniiuum CXCVII. judice, Cl. Nesselto, exaratus est, eo fere tempore abs Tertulliano adliuc ex asse catholico, quo Severus in eos inquisiverat, qui partes Nigri e1 Al. bini secuti fuerant, quemadmodum h;ec ipsius Tertulliani verba innuiint (Tgrtullian. lib. ad. Martyr. c. 6): Ad hoc quidem vel praesentia vobis tempóra documenta sint, quantæ qualesque personæ inopinatos natalibus et dignitatibus, et corporibus, et ætatibus

suis eritus referunt, hominis caussa : au ab ipso si

contra eum fecerint, aut ab adversariis ejus, si jiro eo

steterint. Acris is liber est ad Martyres adhortatio, qua eos christianae religionis caussa in vinculis de. tentos ad constantiam in fide, alacritatem in perferendo carceris squallore et impendentihus ' sibi suppliciis vehemetiter movet et animat, eos vero potissimum ad pacem invitat, quam qui non habe. bant ab Ecclesia, a martyribus expeiebant. Ab initio laudat pietateiii fideliumi, qui Martyribus in carcere constitutis alimenta corporalia miiiistrabant; dein ipsos Martyres hortatur, ne Spiritum sanctum contristari gellent, sed eum ita custodiant, ut pagem et concordiam invicem seryent, quam quideni in Ecclesia non habentes, a Martyribus in carcere erorare £onsueuerunt. Et ideo eamh etiam propterea in vobis habere et fovere et cu$todire debetis : ut si forte ct aliis præstare possitis ( Id. ibid. cap. I) Ex ' Tertulliono vepbis viri docti colligunt, eumdenj in communione Ecclesiæ catliolicæ præsentem tractatum exarasse. Factus enim montanista hæc omnia ludibrio habuit, ut patet ex libro de Pudicitia cap. XXII. et lib. Jejunio, cap. XII). Ut vero Tertüllianus Martyribus ad perfergidos carceris squallores animos ;idllat, proponit illis ipsum magis mundum carcerem esse, at illico utilitates ex eorum in carceribiis detentioné profluentes enumerat ita disserens : Segregati estis 40 ipso mundo, quanto magis a sæculo,rebusquè ejus?... Non vides alienos deos, non imaginibus eorum jncurris, non solemnes nationum dies ipsa commixtione participas, nom nidoribus spurcis verberaris, non clämo

dicitia celebrantium cæderis : non in loca libidinu m publicarum oculi tui intpingunt : vacas a scandalis, a tentationibus, a recordationibus malis, jamn et a persecutione. Hoc præstat carcer Christiano, quod eremus Prophetis.... Auferamus carceris momen, secessum vocemus : etsi corpus iucluditur, etsi caro detinetur, omnia spiritui patent. Vagare spiritu, spatiare spiritu, et non stadia opaca, aut porticus longas proponeus tibi , sed illam viam , quæ ad Deum ducit : quotiens eam spiritu deambulaveris, totiens in carcere non eris. Nihil crus sentit in nervo, cum animns in cælo est (1d., ibid., cup. II). Postea Martyres ad patientiam et constantiam adhuc excitare conatur petita ratione ab obligatione in baplismo contracla imilitandi pro servitio Dei. Sit nunc, inquit, carcer eliam christianis molestus : vocati sumus ad militiam Dei vivi jam tunc, cum in sacramenti verba respondimus : nemo nuiles ad bellum cum deliciis venit. nec de cubiculo ad aciem procedit.... etiam in pace, labore, et incommodis belluim pati jam ediscunt.... Sudore omnia constant, ne corpora alque animi et pavescant, de umbra ad solen, de sole ad cælum (Id., ibid., cap. III). Tandem, ne tormeutorua, acerbitate vinci se sinaiit Confessores, exempla virorum et mulierum gentilium qui, ex solius vanæ gloriæ motivo, tormenta et moftem fortiter sustinueruut, adducit (Id., ibid., cap. IW et W). Nihil saue hoc brevi sermone velieméntius, aut' movendis animis aptius judice, perdocto viro Dupinio (Dupin. Biblioth. des auteurs, tom. I). IIoc iu argumento Tertullianum postea imitatus est bealus Cjprianus in suo de Exhorlatione el laude Martyrii libro, et in suis ad Martyres et Confessores epistolis. Cæterum ad martyres in aliquo oppido ditionis Carthaginensis, àut etiam in Carthagiiie ipsa captivos perscripsisse lunc sermonem Septimiumi, censënt feréomnes eru£!iti propter hæc illius verba : Judicia denique non Proconsülis, sed Dei sustinet (Tertull. in Tractat. ad Martyr. cap. II). Nam de Proconsule Africæ plurima fit mentio in Notitia imperii. Lusip.

(b) Benedicti martyres, Id est laudaudi : hoc epiile• foris congressi conculcaveratis. Non ergo dical : In meo sunt, tentabo illos vilibus (1) scidiis (2) (a), affectionibus, aut inter se dissensionibus. Fugiat conspectum vestrum, et ima sua delitescat contractus et torpens, taïiquam coluber excantatus aut effumiga1us. Nec illi tam bene sit in suo regno, ut vos committat sed inveniat munitos, et concordia armatos: quia pax vestra bellum est illi. Quam pacem (b) quidam in Ecclesia non habentes, a martyribus in carcere exorare consueverunt. Et ideo eam etiam propterea in vobis habere et fovere et custodire' debetis, ut si forte el aliis præstare possitis. CAPUT II. Cætera æque animi impedimenta usque ad limen

[graphic]

ut illum etiam in domo sua conculcetis. Jam enim A net, quod segregati estis a mundo (5). Si enim reco

gitemus ipsum magis mundum carcerem esse, exisse vos e carcere, quam in carcerem introisse, intelligemus. Majores tenebras habet mundus, quæ hominum praecordia excæcant. Graviores (4) catenas induit (5) mundus, quæ ipsas animas hominum constringunt. Pejores immunditias èxspirat mundus, libidines hominum. Plures postremo mundus reos continet, scilicet universum hominum genus. Judicia denique (c) non proconsulis, sed Dei sustinet. Quo vos, benedicti, de carcere in custodiarium si forte translatos existimetis. Habet tenebras, sed lumen (6) estis ipsi : habet vincula , sed vos soluti Deo estjs. Trisle illic exspirat, sed vos odor estis suavitalis; Judex exspectatur (7), sed vos estis de judicibus ipsis

carceris deduxerint vos, quousque et parentes ves- p judicaturi (Sap. III). Contristetur illic , qui fructum

tri. Exinde segregati est is ab ipso mundo, quanto magis a sæculo, rebusque ejus? Nec hoc vos conster

sæculi suspirat. Christianus etiam extra carcerem sæculo renuntiavit, in carcere autem etiam carceri.

[merged small][ocr errors][ocr errors]

to martyres ornat Tertullianus, ut paulo post Imprimis ergo bénedirti, et infra ad Martyres. Quod Eleutherio pontifici Rom. et martyri jam defuncto superius etiam attribuit. Cyprianus fòrtissimos et beatissimos subinde vocare solet, quodam loco fortissimos et fideli-simos, RheN,

(a) In meo sunt, tentabo illos vilibus odiis. Hanc esses C.

Vaticanorum scripturam Pamelius testatur. Sed martyrum inter ipsos odia et quidem vilia, fuisse nemo christianus consenserit. Tum, si odia fuisse inter martyras Tertullianus tradidit, profecto futilem et frivolam affectionum ac dissensionum exprobrationem adjecit. Nam quæ odia sine affectionibus ac dissensione ? Imo frigidissima * fuerit Salanæ techna : Martyres qui sunt in carceres compulsi in meo sunt, tentabo igitur eos vilibus odiis. Quem non quotidie hujusmodi odiis tentat ? etiam non in suo? etiam extra cárcerem ? Itaque non video qua ratione defendi queat Walicanorüm scriptura. In editionibus ante Pamelium vulgatis legebatur, Tentabo illos vilibus inediis, defectionibus, aut inter se dissensionibus. Sed nec sensus inde boni colligitur quidquam. Etenim quis sanus unquam dixerit, viles inedias? aut cur inedias hic ullas suspicabimur, inler carnis alimenta quæ his ipsis martyribus domina mater Ecclesia de uberibus suis in carcerem subministrabit? sic enim disertissime traditur istius scriptionis principio: quo satis etiam refeilitur interpretatio Ithenani, vocabulum, defectionibus, ad rerum penuriam transferentis. Quare, nec illae ante Parmelium editiones difficultatem solvunt. Digitum ad veri fontem intendit quisquis codicem Divionensem exaravit. Illic enim legitur, Tentabo illos vilibuscidiis defectionibus, aut inter se dissensionibus. Disjungamus quæ prave cohærent, et genuinam Auctoris scripturam habemus : Tentabo illos vilibus scidiis. Audierat TertuIIianiis esse quædam inter martyras non odia , sed defectionum ac dissensionum semina , quibusdam forte sic disputantibus, Scripturarum auctoritate non prohiberi, quominus vincula sua mortemque ipsam annumeratâ concussoribus pecunia deprecarentiir. Itaque hortatur, id potissimiim videant, ne cons:Iia Saúnas adversus ipsos coquat volvendo secum ista : Iloumines ego tentavi quondam, gum in meo non eramu : nempe cum erant in paradiso , tentavi

4) Carcas Itigalt. 5) Imbuit Seml. 6) Lumen vos ipsi Rigalt. 7) Rhen. add. de judicibus.

COMMENTAR1US.

autem præstantissimo divinæ cujusdam arboris fructu: istos hodie, qui in meo sunt, nempe in carcere, tentabo quoque, sed vilibus scidiis. Quasi diceret : 0lim tentando homini, cum esset in paradiso, adhibenda fuit magni apparatus tentatio, appetentia scilicet fructus qui de hominibus faceret deos : munc vero in meo positos, quippe in carcere ac tenebrarum regno, tentabo nugis et quisquiliis, puta momentaneæ cujusdam vexationis formidine, aut producendæ in aliquot annos vitæ in dies mortalis desiderio : denique committam ipsos et exagitabo dissensionibus. II;ec sunt parabilia et obviam atque ad manum Satanæ tela;

uasi de vilibus scopis et scidiis arborum cremialibus.

cidiæ sive scidia, unde et discidia, sunt zzôz«st, x)4* uzrz 30)o», vilia c;esarum arborum segmina. Vitruvius lib. ii. cap. 1. Intervalla scidiis et luto obstruunt. RiG.

(b) Quam pacem quidam, etc. De pace seu reconciliatione cum caeteris christianis ac Deo primum hæc intelligenda. Mos quippe inoleverat, ut qui præ tyrannide iia carceribus detinebantur libellos petentibus darent fidelibus in pœnitentia constitutis, quorum ope pacem Dei obtinebant et cum cæteris frauribus communicabant. Ad indulgentiarum vero auctoritatem plurimum ista conducunt, quarum forsan ni

D miam facilitatem arguebat olim Cyprianus. Atque

superiori sæculo synodus Tridentina quæ adyersus hæresin ex abusus indulgentiarum pretextu pullulantem coacta, hæresi et abusui occurrit: hæresiquidem, cum definit ab Ecclesia pendere, concedere indulgentias (nam B. Paulus Alexandro et Ilymenæo olim Concessit). Abusui vero, cum in his concedendis moderationem, juxta veterem et probatam in £cclesia eouswetudinem, ádhiberi cupit, etc. sess. 25. Dec. de indulg. unde nòs ad antiquos canones rejicit conciliorum veluti ad Ancyranuiìì multis in can. Neocæsariense, Carlhag. Agaiense, etc. LE PR.

--•--*-. (c) Judicia denique non proconsulis, sed Dei sustinet. Sustinet, exspectat. Rig.—Nobis liceat dubitare de interpretatione virorum eruditorum, qui in hac palæstra nomen aliquod sibi quæsiverunt : putant nimirum ferme omnés, in aliquö oppido ditioiiis Carthag. aut etiam in Carthagine ipsa cäptivos fuisse, propter lianc vocem Proconsulis; nám, inquiunt, de proconsule Afri* estis; et si aliqua amisistis (1) vitæ gaudia, negotiatio est aliquid amittere, ut majora lucreris. Nihil adhuc dico depraemio, ad quod Deus martyres invitat. Ipsam interim conversationem sæculi et carceris comparemus, si non plus in carcere spiritus acquirit quam caro amittit, imo et quæ justa sunt caro non amittit per curam Ecclesiæ, agapen fratrum : et insuper quæ semper utilia fidei, spiritus adipiscitur. Non vides alienos deos, non imaginibus eorum incurris, non solemnes mationum dies ipsa commixtione participas, non nidoribus spurcis verberaris, non clamoribns spectaculorum , atrocitate , vel furore, vel impudicitia celebrantium caederis : non in loca libidinum publicarum oculi tui impingunt : vacas a scandalis, a tentationibus, a recordationibus malis, jam et a persecutione. Hoc præstat carcer christiano , quod eremus prophetis ( Marc, I ). Ipse Dominus in secessu frequentius agebat, ut liberius oraret, ut sæculo cederet (Luc, IV). Gloriam denique suam discipulis in solitudine demonstravit (Matlh., XVII; Marc, IX; Luc, II ; l Petri, 1). Auferamus carceris nomen, secessum vocemus. Etsi corpus includitur, etsi caro detinetur, omnia spiritui patent. Wagare spiritu, spatiare spiritu , et non stadia opaca (c) aut porticus longas (2) præponens tibi , sed illam viam, quæ ad Deum ducit. Quotiens eam spiritu deambulaveris, totiens in carcere non eris. Nihil crus sentit in nervö (d) (3) cum animus in coelo est. Totum hominem

Nihil inlerest, ubi sitis in sæculo, qui extra sæculum A nis molestus? Vocati sumus ad militiam Dei vivi

animus circumfert, et quo velit transfert (Matth., VI): c

Ubi autem erit cor tuum, illic erit et thesaurus tuus. lbi

ergo sit cor nostrum, ubi volumus habere thesaurum. CAPUT III.

Sit (4) nunc, bencdicti, carcer etiam christia

jam tunc, cum in sacramenti verba respondimus (5). Nemo miles ad bellum cum deliciis venit; nec de cubiculo ad aciein procedit, sed de papilionibus (a) expeditis et substrictis, ubi omnis duritia et imbouitas et insuavitas constitit. Etiam in pace, labore et (6) incommodis bellum pati jam ediscunt, in armis deambulando, campum decurrendo, fossam moliendo, testudinem (7) densando (e). Sudore omnia constant, ne corpora atque animi expavescant: de umbra ad solem, de sole ad coelum (8) de tunica ad loricam, de silentio ad clamorem, de quiete ad tumultum. Proinde vos, benedicti,quodcumque hoc durum est, ad exercitationem virtutum animietcorporis deputate. Bonum agonem (9) subituri estis im quo agonothetes,

B Deus vivus est ; xystarches (f), Spiritus sanctus coro

ma, æternitatis; brabium, angelicæ substantiæ, politia in cœlis, gloria in sæcula sæculorum. Itaque Epistates (g) vester Christus Jesiis, qui vos spiritu unxif, et ad hoc scamma produxit, voluit vos ante dicm agonis ad duriorem tractationem a liberiore conditione seponere, ut vires corroborarentur in vobis. Nempe enim et athletæ segregantur ad strictiorem disciplinam, ut robori ædificando vacent : continentur a luxuria, a cibis laetioribus, a potu jucundiore. Coguntur, cruciantur, fatigantur : quanto plus in exercitationibus laboraverint, tanto plus de victoria sperant. El illi, inquit Apostolus (I. Cor. 9), ut coronam corruptibilem consequantur ; nos æternam consecuturi. Carcerem nobis pro palæstra interpretemur, ut ad stadium tribumalis bene exercitati incommodis omnibus producamur: quia virtus duritia extruitur, mollitia vero destruitur. CAPUT IV. Scimus ex dominico praecepto, quod caro infirma

LECTI0NES WARIANTES.

(1) Amisisti Jum. ù2) Proponens Fram. Paris. (5) Quum manus Seml. (4) Sic Rig. (5) Respoiidemus Seml. (6) Labor est Rhen.

[7] Desiccando Rhen. densitando Lacerda, desidendo, vel desudando alii.

[8] De sole ad gelu Latin. de sole ad gelum Jun.

% Finem Rigalt.

10) Benediciæ — subituræ Rhem.

COMMENTARIUS.

cæ plurima fit mentio in Notitia imperii. Verum pro Cæsaruum cupiditate mulatos fuisse magistratus nullus ignorat. LE PR. - - (a) Stadia opaca. Arboribus longa utrinque serie dispósitis. LE PR. (b) Nihil crus sentit in nervo. Nervus hic ligni genus esl iimultis foraminibus distinctum , quo tyranni utebantur, ut inariyres cruciarent, cruraque disjuncta et luxata frangèrentur; geuus illud supplicii græcis nonnullis esl ; /xov, sed pluribus vetustioruum, est zzy ov, qu;e duo vocabula idem significant. Atque docuit me Scaliger èyzz) oazs, sic dicios fuisse reos apud Alhenienses. LE PR. (c) Sed de papilionib. lthenanum sequor qui tentoriä involuta expediri ait, cum in castris extenduntur, eu funiculis ad palos terr;e fixos substringuntur , alliganturque, ne vento disturbante corruant. Le PR. (d) Te$tudinem densando. Sic habent libri veteres: alii vero perperam, desudando, aut desidendo. Livius lil). xliv: Quadrato agmine facto, scutis super capita densatis, stantibus primis, secundis submissioribus, tertiis magis et quartis, postremis etiam genu mixis, fastigiataui, sicut tecta ædificiorum sunt, testudinem faciebant. Lucanus, iil :

Ut tamen hostiles densa testudine muros Tecta subit virtus. — Rig.

(e) Testudinem densando. Omnium optima mihi videtur hæc Itigaltii lectio, densando, id enim intelligendum censeo de teslitudine sculorum, quæ densatis sculis fiebat. Junius habet desudando; forte ipsitis sensum, non contemnendum. Rhenanus desiccando, alii desidendo , alii desudando, Lacerda densitando rescripsit. Le PR.

(f) Xystarches spiritus sanctus. Eleganter xystarclieu vocat spiritum sanctum. Nam hujus auxilio constantiam martyres debent. Proinde supra dixit de Spirilu sancto: Si enim non vobiscum nunc iulroisset, nec vos hodie illic fuissetis. Significat autem Xystarches Xysti præsidem. RheN.

(g) Itaque epistates vester Christus. Epistalem hic accipit pro magistro qui athletis præest, nam utitur hac metaphora Tertullianus. Apud Alhenienses qui decem viris diurno imperio præerat, ἐπισroxr^c appellalur Demostheni; alioqui in acie irurr4; et xapwr&c substites et astites dicuntur apud AElianum, quemadmodum elegaiulissime vertit Thessalonis; Gaza.

hen.

« PoprzedniaDalej »