Obrazy na stronie
PDF

minatoribus suis morata plebs eadem q...... natura, A tore peregrino deliquit, eadem oblivione, imo amen

alibi auctoritas exigebat similitudinem morum ........ quanto deterior, qui non melior? privato enim titulo Jovem optimum...... tis, et est Wirgilii æquus Jupiter optimus. Proinde incesti im suos, impudici in extraneos, impii, injusti, cui nullam insignem infamiam fabula reliquit..... deus fieri non fuit dignus. 14. Sed quoniam alios seorsum volunt in divinitatem ab hominibus receptos, et distingui inter nativos et factos secundnm Dionysium Stoicum , de ista qu0que specie adjiciam. De ipso quidem Hercule....... ma responsionis, an dignus cœlo et divinitate , sic enim pro va.... meritis addicunt divinitatem ? Si ob virtutem, quod feras constan ... rit, quid tam memorabile? nonne ludo puniti, vel etiam ad... arenariæ vilitatis plurimas in unum, et quidem studiosiores .... ciumt. Si ob peragratum orbem, quantis ad locupletibus dulcis .... tas, aut philosophis famulatoria mendicitas idem præstitit ? Non meminerunt, Asclepiadem Cynicum unica vaccula, cujus et dorso vehebatur, et si quando ubere alebatur, orbem fotum oculis subegisse? Si..... etiam ad inferos adiit, quis hoc nesciat, viam ad inferosommi .......as plurimas........s ille Pompeius ......... qui nec hostias al......n unum agnulum Byrsæ Cartha.....re. Quo magis Scipio, quam Ilerculis, ob....ti depntatur ? Adjicite potius tituli Hercula.......rum, uxorum , et fœtas Omfales , et ob decori pueri amissio... desertam militiam Argonautarum. Adjicite ad gloriam post turpi....am , etiam furias ejus; auctorale sagittas, quæ filios et uxorew.... erunt; qui tunc dignius rogo sese irrogasset præ dolore parti....... Qui uxoris ob lasciviam venenis circumventus magis meuu ... honesta morte moreretur. Hunc vos de pyra in cœlum suble ....a facilitate, qna et alium ignis et divini confectum, qui pauca e... ingenia commentus, dicebatur mortuos ad vitain recum asse... filius, tam homo, quam Jovis mep0s, Saturni pronepos .... spurius ut incerto patre, ut Argivus Socrates detulit ...... repertum, turpins Jove educatum, canino scilicet ubere...... nemo negare potest; fulmine haustus est. Malus Jupiter,...sus est (1), impius in nepotem, invidus in artificem. Sed enim pin.. .....um ejusnom occultavit, cupiditatemet avaritiam lucri...atam, qua quidem ille vivos ad mortem, non mortu ... prævaricatione venalis medicinæ agebat. Dicitur etiam materejus eodem casuobisse; merito...sam m... besliam ediderat iisdem quasi scalis ad cœlum erupisse. Et tamen Athenienses seient ejusmodi deis sacrificare. Nam AEsculapio et matri inter mortuos parentant, quasi non et ipsi Thesea suum adorent: Mer.... deum, qui nisi conservatricem suam in lit

tia, quæ patri caussa mortis fuit. 45. Longnm foret recensere etiam de illis quos in sidera sepelistis, et audaciter dei... tratis. Sic opinor digni de coelo Castores et Perseus et Erigona, quemadmodum et Jovis expletus. Sed quid mirandum? etiam canes et scorpios cancros in cœlum transtulistis. Differo de his quos in oraculis.... et testimonium hic divini, qui et tristitiae deos arbitros esse vultis.... dius, qui animam corpore viduet, quem intra muros cludi non permittendo damnastis. Item Cæculus, qui oculos sensu exani.... Orbana , qnæ in orbitatem semina exstinguat, et ipsius Mortis.... Ut cætera transvolem, etiam locorum urbis, vel loca, deos ar.... patrem, et diva Arquis et Lana et mom •

p tium Septemontium (a).... illi faciunt, qui in iisdem

locis aras vel ædes habent, præterea.... in alieno loco aut mercedibus habitant. Taceo Ascemsum.... et Levicolam (2) a clivis; taceo deos Forculum a foribus, et Cardeani a cardinibus, et liminum Limentinum, sive qui alii inter vicinos ap.... num Jamitorum adorantur. Quid emim magnum? cum et habeant in lupanaribus, in culinis, et in imo carcere; in- i.... itaque propr.... aliisque ltomanorum deis, quibus totius vitae officia distribuuntur, taliter, ut cæteris deis opus non sit. Imo cum privatim apud Romanos deputentur, quos supra signavimus, nec facile foris cogniti, quomodo ea omnia illos præesse voluerunt in omni genere humano, et in omni gente proveniunt; ubi prædes eorum, non modo honore, sed ipsa quoque notitia carent. Sed enim quidam fructus et necessaria victui demonstraverunt? 16. Quæso vos, cum dicitis invenisse illos, non confitemini prius fuisse quæ invenirentur. Cur ergo non auctorem potius honoratis, cujus hæc dona sunt, sed auctorem transfertis in repertores?... quam invenisset, ulique auctori gratias egit, utique illum deum sensit;.... ministerium institutoris; a quo et ipse institutus est qui invenit.... sum quod invenirentur. Ficum viridem Romæ nemo noverat.... um Cato senatui intulit; ut quo jam provincia hostilis esset; cui sub.... semper instabat exprimeret. Cerasum Cn. Pompeius de Ponto (5).... Italiæ provulgavit. Potue

runt mihi novorum apud Romanos pomorum.....

ruisse praeconium divinitatis. Tam vanum hoc, quam etiam.... commenta deos haberi ; quibus si comparentur nostræ ætatis.... o dignius posteris, quam prioribus consecratio competisset.... on in omnibus jam artificiis antiquitas exolevit, usu quotidiano instruente novitatem; atque ade0 quos ob artes sanctifi... in ipsis artibus et provocatis in æmulis insuperatos.

[blocks in formation]

17. Denique.... toribus suis non negatis omnibus A quæsita est? etsi a Numa sacra introducta sunt, non

his quos deus antiquitas voluit, posteritas c.... superstitionum.... l.., præsumptio, cui.... bemus; propterea scilicet Romanos totius orbis domi.... se, quod officiis religionum meruerint domina.... cis prævaleant. Nimirum Sterculus.... hoc imperium.... seu Romanorum distin.... tem extraneo potius.... tores et destitutores in.... li, sepultique sunt. Ita nempe.... oblitus antrum illud Idæum.... dissimum odorem. Nonne omni Capitolio..... ut illa potius terra regnaret,... posthabita Samo dilecta, et utique Æneadarum

ignibus adoleri.... Hic illius arma,

Ilic currus fuit, hoc regnum dea gentibus esse,

Si qua fata sinant, jam tunc tenditque fovetque (a). Misera adversus fata non valuit. Nec tamen tantum honoris Romani satis decreverint, ut dedentibus Carthaginem sibi, quantum Larentinæ. Si dei isti conferendi in pote.... uit enim Jupiter Cretæ et Saturnus Italiæ et Isis Ægypto.... regnaverunt, quibus etiam operati plerique traduntur. Itaque.... mines facit, et dedititius Admeti cives romanos imper.... lem cultorem suum Croesum ambiguis sortibus fallendo.... timebat deum verum constanter prænuntiare regno exc.... potestate regnandi quoque velut in urbes suas tueri....... potuissent. Si Romanis præstitisse valuerunt, cur Athenas a Xerxe Minerva non defendit ? vel cur Delfos de manu Pyrrhi Apollo non eruit? Servarint urbem Romam, qui sua perdiderunt! Si hoc religiositas Romana meruit; atqui, non post summum imperium auctis jam rebus superstitio C

dum tamen aut simulacris, aut templis res veslras divina frustrabant. 28 Frugi religio et paupertina superstitio, altaria temeraria, vasa sordida, et nidor.... ex illis, et deus ipse nusquam.... religiosi, quam majores, quia religiosi. Atquin quomodo......... religionem, ct deorum profundissimam curam imperium Romanis.... videri possit, quod læsis potius dei sauctum est ? Nisi fallor enim omne regnum vel imperium bellis quaeritur et bellis ampliatur. Porro........ ib. et dei urbis. nam eadem strages et mœnium el templorum, pares cædes et civium et sacerdotum, eædem rapiuæ profanorum et sacrorum. Tot sacrilegia Romanorum, quot trophæa ; tot de deis quot de genlibus triumphi. Manent et simulacra captiva, et utique senti..........

B os non amant. Sed quia nihil sentiunt, impune læ

duntur......... læduntur, frustra adorantur. Itaque quorum fastigium.......... adultum est, non possuiit videri religionis meritis, excrevisse..... nis sive lacdendo creverunt. Regnum universæ nationes temporibus habuerunt, ut Assyrii, ut Medi, ut Persæ, ut Ægyptii..... aut penes quosdam, et tamen qui amiserunt, non sine religionibus et cultu, et de propitio. rum deorum mora....... cessit universa pene dominatio. Sors temporum ita volutat..... Quærite quis temporum vices ordinavit. Idem regna dispensat, et nunc penes Romanos eam summam, tanquam pecuniam de multis nomiuibus exactam in unam arcam congregavit (a). Quid de ea statuerit, sciunt proximui ei. (a) Virg. Æneid., I, 20 et seqq.

[merged small][ocr errors][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small]

moria opus est ad (a) studendum (!), si quis velit ex A ne exprobrare possit. Nam et quod relatum est (10),

litteris receptissimis quibusque (2) philosophorum vel poetarum vel quorumlibet doctrina sapientiæ (5) sæcularis magistrorum testimonia excerpere christianæ veritatis; ut æmuli persecutoresque ejus de suo proprio instrumento, et erroris in se, et iniquitatis in nos rei revincantur. Nonnulli (b) quidem (4), quibus de pristina litteratura et curiositatis labor et memoriæ tenor perseveravit, ad eum modum (5) opuscula penes nos condiderunt, commemorantes et conlestificantes in suggillationem et originem et traditionem et sententiarum argumenta (c) (6), per quæ recognosci possit (7), nihil nos aut novum aut portentosum suscepisse, de quo non etiam communes et p0blicæ litteræ ad suffragium nobis patrocinentur, si quid aut erroris ejecimus, aut æquitalis admisimus. Sed ne suis quidem magistris, alias probatissimis atque lectissimis, fidem inclinavit humana de incredulitate duritia, sicubi in argumenta christianæ defensionis impingunt ; tunc vani poetæ, cum deos humanis passionibus el fabulis designant (8): tunc philosophi duri, cum veritatis fores pulsant (d). Hactenus sapiens et prudens habebitur, qui prope christianum promuntiarit, cum si quid prudentiæ aut sapientiæ afféctaverit, seu cereimonias despuens, seu sæculum revincens, pro christiano denotetur (e). Jam igitur nihil nobis erit cum litteris et doctrina perversæ felicitatis, cui in falso potius creditur (9), quam in vero. Viderinu si qui de unico et solo deo pronuntiaverunt. Imo nihil omnino relatum fit, quod agnoscat christianus,

neque omnes sciunt; neque qui sciunt, constare confidunt. Tanto (11) abest ut nostris litteris annuant homines, ad quas nemo venit nisi jam christiamus. Novum testimonium advoco, imo omni litteratura notius, omni doctrina agitatius, omni editione vulgatius, toto homine majus, id est totum quod est. hominis. Consiste in medio, anima (f), seu divina et aeterna res es secundum plures pliilosophos, eo magis non mentiens (12). Seu minime divina, quoniam quidem mortalis, ut Epicuro soli videtur, eo magis (g) mentiri non debebis (13), seu de coelo exciperis, seu de terra conciperis, seu numeris, seu atomis concinnaris, seu cum corpore incœperis (14), seu post corpus induceris, unde unde (15) et quoquo modo

B hominem facis animal rationale, sensus et scientiæ

capacissimum. Sed non eam te advoco, quæ scholis formata, bibliothecis exercitata, academiis (16) et porticibus Attici partam (17) sapientiam ructas (18). Te simplicem et rudem et impolitam et idioticam compello, qualem (19) habent qui te solam habent, illam ipsam de compilo, de trivio, de textrino totam. Imperitia tua mihi opus est, quoniam aliquantulæ peritiæ tuæ nemo credit. Ea expostulo, quæ tecum in hominem (20) infers, quæ aut ex temetipsa, aut ex quocumque auctore tuo sentire didicisti. Non es, quod sciam, christiana, fieri enim, non nasci solet (21) christiana (h). Tamen nunc a te testimonium flagitant christiani, ab extranea adversus tuos, ut vel

LECTIONES WARIANTES.

(1) Adstudendum Rigalt. £, Ex litteris receptissimi cujusque Jun. et P. Ciacom. (3) Doctrinæ ac sapientiæ Rigult. (4) Rei evincantur : Ac nonnulli quidem Jun. (5) Ad gentes Rigalt. (6) In sugillationém et originum et traditionum, et sententiarum, argumenta Jum. et Latin. in singula rationem et o. Itigalt. {3} Re cognosci Le Prior. 8) Absignant Jum. (9) Cum in falso ejus creditur Vet. Cod. Rigalt. (10) Relatum sit Jun. Rigalt.

(11) Tantum Jun. 12) Mentieris Latin. et Ciaconius. 13) Debens Wouw. Rigalt. 14) Inciperis Jun. incipis Rig. 15) Inde Rig. 16) Academicis Paris. 17) Pasta Rig. 18) Eructas Wouw. 19) Te add. Rig. 20) Tecum bomini Rig. (21] Soles Wouw. Rig.

COMMENTARIUS.

et nimis levia esse videantur, sed curiositas nihil recusat. Casaubonus inquit in notis ad Vopisc. periergiam ( quæ vox idem est cum curiositate ) factam pedissequam philologiæ ab Mart. Capella , et alia quæpiam affert de Aristæa scriptore antiquissimo. LAc. (a) Opus est adstudendum. 0pus quod adstuderi debeat magna curiositate, et majore memoria. RiG. (D) Nonnulli quidem. Alludit ad eos, qui ante se adversus gentes scripserunt , Græcos præsertim (nam secundus ab Apollonio Latinorum scriptorum à D. Hieron. in caialogo recensetur), Quadratum dico, Aristidem, Justinum philosophum, Anaxagoram, Melitonem, Theophilum Antiochenum , Apollinarium . Tatianum, Irenæum, Clementem Alexandr. et Miltiadem : quorum quædam ad verbum pene suo Apologetico insparsit, ad quem tacito nomine etiam I/ic videtur alludere. PAM. (c) Et sententiarum argumenta. Legendum videtur, et argumenta sententiarum , et postea disjungendæ voces quae recognosci, scribendumque re cognosci, disjunctim. LE PR. (d) Veritatis fores pulsant. Hanc locutionem vidi etiam in epistola illa magni illius Clementis Papæ ad

Jacobum fratrem Domini, ubi loquens de iis qui nondum sunt Christiani , ait illos esse foris. LAc. (e) Denotetur. Hoc verbum , hic et sæpe alias in malam partem sumitur. Hieronymus de suspecto contubernio. Vos cunctorum digiii denotabunt, id est, infamabunt. LAc. (f) Consiste in medio, anima. Prosopopœia ad animam, a qua testimonium adversus gentes deposcit, in qua persistit, usque ad finem cap. 4. Varias autem de quibus hic paucis, Epicuri aliorumque philosohorum de anima opiniones latissime recen$et infra }' de anima. Hoc unum id dicam, nondum cum hæc scriberet , fuisse Auctorem in errore de anima traduce aut corporea. PAM. (g) Eo magis mentiri non debens. In exemplaribus legitur, Non debebis. Animam compellat : Si divina, inquit, et æterna res es, eo magis non mentiris, cum sit turpe et indignum Deo mendacium. Si minime divina res es, eo magis mentiri non debes, ut testimonium dicas in gratiam Dei, ad quem minime perlines. Rig. (h) Non nasci soles Christiana. Anima scilicet per fidem regeneratur, sicuti corpora a parentibus ge

tibi erubescant, quod nos ob ea oderint et irrideant, A dem (c) adscribunt. Nam si Deus (inquiunt) irascitur, quæ te nunc consciam detineant. corruptibilis et passionalis est. Porro quod patitur, CAP. II. Non placemus, Dominum (a) prædicantes quodque corrumpitur, etiam interitum potest capere, hoc nomine unico unicum, a quo omnia, et sub quo quem Deus non capit.{At iidem alibi animam divinam universa. Dic testimonium si ita scis. Nam te quoque et a Deo conlatam confitentes, cadunt in leslimonium palam et tota libertate, qua (1) non licet nobis, ipsius animæ, retorquendum adversus opinionem sudomi ac foris audimus ita pronunliare, Quod Deus periorem. Si enim anima aut divina aut a Deo data dederit, et, Si Deus voluerit, ea voce et aliquem esse est, sine dubio datorem suum novit. Et si novit, utisiguificas, et omnem illi confileris potestatem, ad que et timet, ut tantum postremo auctorem (d). An cujus spectas voluntatem, simul et cæteros negas deos non timet, quem magis propitium velit, quam iratum? esse, dum suis vocabulis nuncupas, Saturnum, J0- Unde igitur naturalis timor animæ in Deum, si Deus vem, Martem, Minervam. Nam (2) solum Deum con- non (10) novit irasci? Quomodo timetur, qui nescit firmas, quem tantum Deum nominas, ut el cum illos offendi? Quid timetur, nisi ira (e)? unde ira, nisi ex interdum deos appellas, de alieno et quasi pro mutuo animadversione? Unde animadversio, nisi de (11) Dei usa videaris. De natura quoque Dei quem (5) præ- judicio? Unde judicium, nisi de potestate? Cujus dicamus, nec te latet : Deus bonus est (4), Deus be- B potestas summa, nisi Dei solius? Hinc ergo tibi nefacit, tua vox esl. Plane ea dicis, sed homo malus anima de conscientia suppetit domi ac foris , scilicet (5), contraria propositione oblique et figura- nullo irridente vel prohibente prædicare, Deus liter exprobrans, ideo malum hominem, quia a Deo videt omnia, el Deo commendo, et Deus reddet, et Deus I)ono abscesserit. Etiam quod penes Deum bonitatis et inter nos jubicabit. Unde hoc tibi non Christianæ? benignitatis omnis benedictio inter nos summum sit Atque (12) id plerumque et vitta Cereris redimita (fj, disciplinæ et conversationis sacramentum, Benedi- et pallio Saturnicoccinata et deæ(13) Isidis linteata (14) cal te Deus, tam facile pronuntias, quam (6) chri- (g)? In ipsis denique templis Deum judicem imploras, stiano necesse est. At cum (7) in maledicium (b) sub Esculapio stans, Junonem in aere exorans (15), convertis benedictionem Dei, perinde dicto omnem Minervæ (16) calceans (17) furvis galeam (18) formis super nos potestatem ejus consistere secundum nos (19), et neminem de præsentibus deis contestaris; in confiteris. Sunt, qui etsi Deum non (8) negent, dis- tuo foro aliunde judicem appellas, in tuis templis alium pectorem plane et arbitrum, et judicem non putent: deum pateris. 0 testimonium veritatis, quæ apud in quo utique nos maxime rejiciunt, qui ad istam ipsa dæmonia testem (20) efficit christianorum. disciplinam metu prædicati judicii transvolamus; sic CAP. III. Enimvero cur (21) dæmonia affirmamus Deum honorantes (9), dum curis observationis, et C esse? sane quasi non et probemus, qui ea soli de molestiis animadversionis absolvunt, cui ne iram qui- corporibus exigimus (h). Aliqui Chrysippi adsen

LECTIONES WARIANTES.

1) Quia Rig. (11) Dei abest Rigalt.

2) Nam abest Rig. 12) Adeo Jum. Rigalt.

5) Quam Rig. 15) Et deae abest Rigult.

4) Bonus Rij. 14) Lino tecta Jum.

3) Plane adüicis : sed homo malus; scilicet Rig. 15) Aere exaurans Rigalt.

6) Christiane, alii. 16). Minervam Paris.

(7) Quum in maledictum convertis benedietionem Dei {!; Calcias Paris. Jun. Rig. in gbest Lat. Veneta; Rhen. Pam. et Sem. legg. 18] Furnis Paris. farris Rigalt. cum idjmaledictum convertis in benedictionem Dei. 19) Minervæ furvis galeam formis calceams Jum.

(8) Negant Rig. 20) Te testem efficit Jum.

9) InhQnoranies Jun. 21) Cum Rigalt.

10) Vult Rigalt.

- COMMENTARIUS.

nerantur, ut habet Catech. M, Cyrillus Hierosol. (e) Quid timetur nisa ira ? Iram, inquam, .ait ti

Tertullianus ipse dixit in Apolog. c. 18: Fiunt, non mendam, quæ ejus est naturæ, ut natüram invertat. nascuntur. Cliristiani, quæ verba] excripsit B. Hiero- J) Ideo enim illam Nicetas David in Vita Ignatii epinymus, habenturque epist. ad Lætám. Mitto hic T scop. Constantinop. rap4pvvw vocat, quasi contra haquosdam legere solet, non, soles. LE PR. furam, et £xo-rwaw, quæ naturam depravat. LAc. (a) Non placemus Deum. Rigaltius Deum legit cum (f) Vita Cereris redimita. Frustra adducunt coronam Pamelio, cum tamen Lacerda Dominum liabeat, Ceréris spiceam, cum Tertullianus villatam dicat. suamque lectionem ex codicibus probet, et locis bene Moris enim fuit vittas capiti apponere, auctore Plinio

multis quibus utitur. Le PR. lil). XVIII. c. 5. LAc. (b) At cum in nualedictum. Pamelius habet perpe- (g) Et Isidis linteata. Pallio scilicet : ut Saturni

ram, at cum id maledictum convertis in benediciio- coëëineum fuerit Isidis linteum. Etenim fuit et palnem Dei , perperam inquam : nam nunquam præces- lium muliebre. In exemplari legitur : Et Deæ Isidis sit maledictum , ut notat Latinus, cujus est lectio lintiata. Adjectum Deæ vocabulum putavimus ab iis, quam sequor. LAc. qui momen Isidis quasi minus notum declaratione

(c) Cui ne iram quidem. Fortassis hoc ad errorem aliqua indigere crediderunt. Nam cur. Isis Dea potius Tertulliani vergit, quo Deum corporeum alicubi fa- dicãtur quàm Ceres, Juno, Minerva ? quæ hié suis

cit, et proinde passionibus obnoxium , nisi iram Dei simpliciter nominibus appellantur. IÜig. — lsidis

improprie accipiamus, sicuti alii Palres pro vindicta lintéata. Quæ Dea Romanis Ceres dicitur, ea Isis est

Dei. PAM. apud Ægyptios. LE PR. (d) Et tantum postremo auctorem. A quo scilicet (h) Qüi ea soli de corporibus erigimus. Sie lib. de

tot beneficiis adaucta et cumulata est. Anima, pag. 504: Christiana potestas vim istam per• tator (a) illudit ea (1), et esse, et abominationem A quæ te ab interitu defendit : tamen propter (8) suum

sustinere, execrationes tuæ respondent. Dæmonium vocas, hominem aut immunditia', aut malitia, aut insolentia, aut quacunque macula, quam nos dæmoniis deputamus, aut (2) ad necessitatem odii(5) opportunam. Satanam (b) denique in omni (4) aversatione et aspernatione et detestatione pronuntias, quem nos dicimus malitiæ angelum, totius erroris artificem, totius sæculi interpolatorem,per quem homo a primordio circumventus, ut præceptum Dei excederet, et propterea in mortem datus, exinde totum genus de suo semine infectum , suæ etiam damnationis traducem fecit. Sentis igitur perditorem tuum. Et licet soli illum noverint christiani, vel quæcunque (5) apud Dominum secta, et tu tamen eum nosti, dum odisti. CAP. IV. Jam nunc quod ad necessariorem senten

tiam tuam spectel, quantum (6) et ad ipsum statum B

tuum tendit, affirmamus, te manere post vitæ dispunctionem, et exspectare diem judicii , proque meritis (c) aut cruciatui destimari, aut refrigerio, utroque sempiterno. Quibus sustinendis necessario tibi substantiam pristinam , ejusdemque hominis materiam, et memoriam reversuram, quod et nihil mali ac boni sentire possis, sine carnis passionalis facultate, et nulla ratio sit jndicii sine ipsius exhihitione, qui meruitjudicii passionem. Ea opinio Christiana etsi honestior multo pythagorica, quæ te non in bestias transfert; etsi plenior platonica, quæ tibi etiam dotem corporis reddit; etsi epicurea gratior (7),

nomen soli vanitati et stupori, et ut dicitur, præsumptioni deputatur (d). Sed non erubescimus, si tecum erit nostra præsumptio. Primo enim cum alicujus defuncti recordaris, misellum vocas eum : (9) iion utique (10) quod de bono vitæ ereptum, sed ut pœnæ et judicio jam adscriptum. Cæterum alias securos vocas dcfunctos. Profiteris et vitæ incommodum, et mortis beneficium. Wocas porro securos, si quando extra portam (e) cum obsoniis et (11) matteis (f) tibi potius parentans ad busta recedis (g), aut a bustis dilutior redis. At ego sobriam tuam sententiam exigo : misellos vocas mortuos, cum de tuo loqueris, cum ab eis longe es. Nam in convivio (12) eorum quasi præsentibus et conrecumpentibus sortem suam exprobrare non possis, debes adulari propter quos (15) lætius vivis. Misellum ergo vocas, qui nihil sentit? quid quod ut sentienti maledicis, (14) cujus memoriam cum alicujus offensæ morsu facis. Terram gravem (li) imprecaris, et ciiieri penes inferos tor, mentum. AEque ex bona parte, cui gratiam debes, ossibus et cineribus ejus refrigerium comprecaris, et ut bene requiescat apud inferos cupis. Si nihil passionis est tibi post mortem, si nulla sensus perseverantia, si denique nihil es ipsa ubi corpus reliquisti: cur mentiris in te, quasi aliquid ultra pati possis? Imo cur in totum times mortem, si nihil est (15) tibi timendum post mortem , qua nec experiundum post mortem (i)? Nam etsi dieere (16) potes, ideo

[merged small][merged small][ocr errors][ocr errors][merged small][ocr errors][merged small][merged small]

tias. Ergo Satanæ vocabulum usurpatum Græcis aut D

Latinis iiondum Christianis? eteniin alloquitur animam non Christianam, minime vero : Sed Malum dixere, nota interjectione apud Comicos aversantium aliquid , aut aspernantium ac detestantium. Terentius Eunucho, qui, malum, alii ? Plautus Epidico : Quæ, malum, hæc, impudentia est. At Christianis, Malus, absolute ponitur pro Satana. et hoc loco vicissim Tertullianus Sataniam posuit pro Malo. Iùc. (c) Proque meritis, etc. Auctor libri de fide, pag. 45. habituri unusquisque nostrum specialem resurrectionem , pro merito fidei ac vitæ , sive ad refrigerium sive ad ustionem. Vide quæ ad illud Septimii : Modieo quoque delicuo mora resurrectionis expenso, pag. 538. RiG. — Locus pro operum meritis, quales alibi complures. En vero rursus vocem obsoletam , passionalis pro passioni obnoxia. PAM. (d) Præsumptioni deputatur. I{esurrectio hoc nomiue enuntiabatur a gentilibus. Christiaui enim glo

riosi hoc titulo, præsumptuosi vocabantur. Ita Apuleius, lib. IX. Christianam fœminam lancinabat. Tum spretis atque calcatis divinis numinibus, in vicem certæ Religionis, mentia sacrilega præsumptione Dei, quem prædicaret unicum , etc. LAc. (e) Extra portam. Cautum erat et prohibitum olim Romæ atque legibus 12 tabularum, ne quis intra urbem , sepeliretur aut ureretur. Unde Juvenal sat. 1 : Experiar quid concedatur in illos Quorum flaminia tegitur cinis atque Latina. Le Pa.

[ocr errors]
« PoprzedniaDalej »