Obrazy na stronie
PDF

intionesto institulos; contra incestos, adulteros, rap- A dant probationi veræ divinitatis, quanto magis isti ,

tores, parricidas etiam legibus exserendis. Ridendum an irascendum sit, tales deos credi, quales homines esse non debeant ? Sed enim in isto mythieo genere, quod poetæ ferunt, quam incerti agitis circa conscientiæ pudorem et pudoris defensionem ! Nam quotiens mise...., turpia, vel atrocia deorum exprobramus; allegationem poeti ......e ut fabulosa defenditis! quotiens ultro siletur de ejusmodi poetica, non modo non horretis, sed insuper honoratis, utque in necessariis artibus habetis. Denique per hanc initiatricem litteraturæ ingenuitatis studia producitis. Criminatores deorum poetas eliminari Plato censuit , ipsum Ilomerum sanc coronatum civitate pellendum. At cum excipiatis illos et retineatis, cur non credatis talia retexentibus de deis vestris ? Igitur si creditis poetis, cur laudem mendaeibus fertis, nec cavetis ne offendatis eos, quorum detrectatores homoratis ? Sane fides a poetis non exigenda. Nonne qui dicitis deos post mortem factos, homines confitemini ante mortem ? Quid ergo novi, si, qui homines fuerint, humanis aut casibus aut criminibus aut fabulis polluuntur ? Non creditis poetis, cum de relationibus eorum etiam sacra quænam disposueritis ? Cur rapitur sacerdos Cereris, si non tale Ceres passa est ? Cur Saturno alieni liberi immolantur, si ille suis pepercit? Cur ldeæ masculus amputatur, si nullus illi fastidiosior adolescens libidinis frustatæ dolore castratus est ? Cur Ilerculeum polluctum (a) mulieres Lanuvinæ non gustant, si non mulierum caussa p...... Mentiuntur sane poetæ ! sed non ideo quod talia gesserint... homines quas defuerint nec quod divinas adscripserint fo.... divinitatis, cum interim vobis credibilius visum est deos fuisse, sed non tales, quam tales, sed non dcos. 8. Superest gentile illud genns inter populos deorum , quos libidine sumptos, non pro nolitia veritatis, docet privata notitia. Deum ergo existimo ubique notum, ubique præsentem, ubique dominantem, ommibus colendum, omnibus demerendum. At enim cum illi qu0que, quos totus orbis communiter colit, exci

quos ne ipsi quidem municipes sui norunt? Nam quæ idonea auctoritas præcucurrit ejusmodi theologiæ, quam etiam fama destituit ? Quanti sunt, qui norint visu vel auditu Atagartin Syrorum , Cœlestem Afrorum, Warsutinam Maurorum, Obodan et Dusarem Arabum, Belenum Noricum, vel, quos Warro ponit, Casiniensium Delventinum, Narniensium Wisidianum, Atheniensium Numentinum, AEsculanorum Anchariam, et quam prævenerim (1), Wolsiniensium Nortiam, quorum ne nominum quidem dignitas humanis cognominibus distat? Satis rideo etiam deos decuriones cujusque municipii, quibus honor intra muros suos determinatur. Hæc libertas adoptandorum deorum quousque profecerit, Ægyptiorum superstitiones B docent, qui etiam bestias privatas colunt, p.... crocodilos et anguem suum. Parum est si etiam hominem consecrarunt. Illum dico, quem non jam AEgvptus aut Græcia, verum totus orbis....., Afri jurant; de cujus statu quid conjici potest apud nostras litteras ut verisimile videtur positum est. Nam Serapis iste quidam olim Joseph ( b )...... fuit de genere sanctorum , junior inter cæteros fratres, sed excelsior .........ab iisdem fratribus per livorem venum in Ægyptum datus, sæviebat in familia regis Ægyptorum (c) Pharao, a regina minus pudica desideratus, sed quia non obsequebatur, e contrario ab eadem delatus, a rege in carcerem datur. lllic somnia quibusdam non perperam interpretalus, vim spiritus sui ostendit. Interea rex quoque somnia terribilia quaeC dam illi, detractis quos convocaverat, voluit exponere. Joseph expedimenta de carcere edocuit, somnium regi aperit : illos boves septem opimissimos, defluentes, totidem annorum ubertatem significare; posteriores æque septem ineptos , subsequentium septem annorum inopiam. Prædicare itaque sæpe de recondendis præsidiis in futuram famem de copia priore , credidit rex; exitus rerum el prudéntem et sanctum semper necessarium probavit. Itaque Pharao universæ Ægypto et frumentandæ et exinde curandæ eum præfecit. Hunc Serapidem ex suggeslu(d),

LECTI0NES VARIANTES.

(1) Rigalt. Præverim.

C0MMENTARIUS. (a) Herculeum polluctum. Polluctum Herculis erat p alibi Isim etSerapim idola fuisse Ægyptiis veneranda, quo caput ejus ornatum, vocaverunt, cujus suggestus A si Auicos stupores recipere voluerunt. Nam et Athe

Esculentorum decima pars, quæ Herculi dabatur. Apud Plautum, Herculi pollucere decimam partem. Putabant nimirum id felices ac fortunatos homines reddere. Apud eumdem Plautum, obsonare pollucibiliter, id est splendide et opipare; sic cœna pollucibilis. LE PR. (b) Serapis iste quidam olim Joseph. Ruffinus Hist. 11, ubi de statua Serapidis. Quidam in honorem nostri Joseph formatum perhibent simulacrum, ob divisionem frumenti , quo famis tempore sul)venit AEgyptiis. Ex eo igitur , quod apüd Christianos Serápis figura fuit Josephi et Josephus figura Christi, in errorem inductus fuisse videtur Adrianus Aug. in epistola quadam , ubi de Ægypto ad Servianum Cos. scripsit, Illi qui Serapin colunt, christiani sunt : et devoti sunt Serapi, qui se Christi Episcopos dicunt. Idem Joseph, quia Saræ pronepos, Jiilio Firmico Serapis, Rig. — Nam Serapis iste,' Monuimus

hic tantum addo detestationem ægyptiacæ impietatis quæ habetur apud Greg.Naz. orat. 24. haec omnia complecti luculenter, eamque more Beati illius patris conscriptam. LE PR. (c) Iii familia regis Ægyptiorum. Imo in familia Putipharis Eunuchi Pharaonis, nisi dicamus ipsum Eunuchum in familia regis fuisse. Sed in hac deinceps historia Josephi aberrât Tertullianus iterum ac tertio ab iis quæ tradidit Moses Genes. xli. et libro adversus Judæos, cap. 5, historiam Abelis et Caini tractavit indiligentius. LE PR. (d) Hunc Serapidem ex suggestu. Cumulum et acervum intelligere videtur, quem Græci Σωρά, dicunt, Frumenti scilicet cumulum, modii figura designatum. Ruffinus, Cujus caput modius superpositus indicet vitam mortalibus frugum largitate præberi. Julius Firmicus, Modius, quo esurientibus et ementibus frumenta diviserat, capiti superpositus est, LE PR.

modialis figura frumentationis memoriam obsignat, et curam frugum super caput ejus fuisse, ipsis spicis, quibus per ambitum notatur , apparet. Propterea et canem, quem apud inferos deputant, sub dextera ejus dicaverunt, quod sub manu ejus eompressatur (1) (a) Ægyptiorum, et Fariam adjungunt , quam filiam regis Pharao derivatio nominis esse demonstrat; nam et tunc Pharao , inter cætera honorum et remunerationum , filiam quoque in matrimonium ei dederat. Sed quia et feras et homines colere susceperant, utramque faciem in unum Anubim contulerunt, in quo naturæ conditionisque suae potius argumenta videri posset consecrasse gens. rixosa, suis regibus recontrans (b), in extraneis dejecta, sane et gula et spurcitia...... etiam servi ipsa. 9. Hæc secundum tripertitam dispositionem .... divinitatis aut notiora aut insigniora digessimus, ut possit jam videri satis responsum de physico genere, de poetico, de gentibus. Et quoniam omnis superstitio (2), non jam philosophorum nec poetarum nec populorum , a quibus tradita est, sed dominantium Romanorum, quibus occupata est, auctoritatem sibi exstruxit , alia jam nobis ineunda est humani erroris latitudo, imo silva cædenda , quæ undique conceptis superstitionum seminibus vitii pueritiam (3) obumbravit. Sed et Romanorum deos Warro bifariam disposuit incertos et electos. Tantam vanitatem ! Quid enim erat illis cum incertis, si certos habebant ? nisi

nis ara est inscripta : Ignotis deis. Colit ergo quis quod ignorat? Tum si certos habebant, contenti esse debuerunt, nec electos desiderare. In quo etiam irreligiosi deprehendunlur. Si enim dei ul bulbi (c) seliguntur, qui non seliguntur, reprobi pronuntiantur. Nos vero bifariam Romanorum deos recognoscimus, communes et proprios, id est, quos cum omnibus habent, et quos ipsi sunt commenli. E( numquid hi sunt publici et adventitii dicti? Hoc enim eræ docent, adventitiorum ad fanum Carnæ, publicorum in jpalatio. Quare cum communes dei, quam physico, quam in mythico comprehendantur, actum est jam de istis speciebus. De propriis dicere....et. De Romanis stupeamus , tertium illud genus hostilium deorum....

P; eo qu0d nulla gens alia tantum sibi superstitionis in

venerit.... duas species dirigimus, alios de hominibus assumptos, alios inde conceptos. Igitur quoniam idem illis color suppetit consecrationis mortuorum, tanquam ob merita vitæ, eamdem et nos responsionem opponamus necesse est, neminem ex his quoque tanti fuisse. Patrem diligentem Æneam crediderunt, militem nunquam gloriosum, lapide debilitatum ; quod telum quantum vulgare, atque caminum , tanto ignobile vulnus! Sed et proditor patriæ Æneas (d) invenitur; tam AEneas, quam Antenor. Ac si hoc verum nolunt, AEneas certe patria flagrante dereliquit socios fœminæ Punicæ subjiciendus (e), quæ maritum IIasdrubalem AEneæ timiditate supplicantem hosti non

[merged small][merged small][ocr errors][ocr errors][merged small][merged small]

(a) Quod sub manu ejus compressatus Ægyptiorum. In ms. legitur, Quod $ub manu ejus compressatur Ægyptiorum. In promptu fuit emendatio, Compressatus. Nihil enim deesse mihi videtur ; aut si quid derasum fuerit in extrema linea post dictionem, Ejus, nihil aliud fuerit quam Esse, aut quid ejusmodi. Compressatuin dicit Tertullianus, pro vexatione quæ oppressura erat Ægyptum, ut habet latina versio Genes. cap. 41. Sic in Scorp. cap. 5. Mamus erat super illos in mala, et compressàti sunt valde. LE PR. (b) Regibus suis recontrans. Recontrans dicit, quod aetati suae proximi scriptores dixere, contrarians. Quod autem hic de Judæis Seplimius, id omnino Lampridiiis de Gallicanis nientibus in Alexandro Severo. Gallucanæ mentes, ut se habent , duræ ac retrogradæ, et sæpe Imperatoribus graves. RIG. (c) Si enim Dei ut bulbi seliguntur. Hoc Tertulliani dicuüm ab Augustino reprehenditur in principio libri VII. de Civit.TDei, ut facetius, quam verius. Video enim , inquit, eliam ex selectis eligi aliquos ad aliquid majus atque præstantius ; quamobrem non ex hoc quod Dii ex multis quidam selecti sunt, vituperandi sunt ; sed animadvertendum polius quinam isti sint et ad quam rem selecti videantur. Quæ reprehensio, si diligentius examinetur, subtilior fortasse judicabitur. Nám quod animadvertendum $; quinam isti Dii sint, et ad quam rem selecti, fecit hoc sane luculenter Septimiùs, et Apologetico illo nobili, et hisce quidem ad Nationes libris. Sed hic merito ridet Varronianam Deorum selectionem, cum uici Deus non debeat, neque esse possit, nisi qui sit $$us omnipotens, æternüs, immensus, indefessus. liuic vero comitem si dedeiis aut vicarium, plane

D

rem feceris superfluam atque inutilem, verum et divinitati prorsus indecoram. Hoc primum argumento Septimius noster Deorum turbaii, profligat ; mox et Varronem ex turba seligentem præcipuos, irreligiosum esse dicit; lioc enim non sine re!iquorum injuria fecisse, quos esse quidem Deos cen$uerit, vërum dignitate inferiores, aut potestate. Hos igitur nom tantum inofficiosi , verum et læsæ divinitátis querela agere : adversus hominem de Diis judicare ausum, quasi Deus non sit, nisi cui homo propitius fuerit; quod sane est Deos habere tanquam fungos... pratensibus optima : fungis Natura est, aliis Imale creditur, ait Horatius. Quid autem aliud velle cum Electis suis Varronem, nisi electis illis optimam esse numinis naturam ; aliis male credi ? Quod vero attinet ad exempla quæ reprehensioni suæ confirmandæ affert Augustinus, videndum an conveniant divinitati , sive Deo, cui proprium est unicum esse solum. Itaque ex militibus quidem eliguntur qui fiant centuriones ; ex fidelibns, qui fiant præpositi : ex lapidibus, qui fiant angulares, nec propterea tamen reliqui dicuntur reprobari, quia nempe horum omnium disciplina est, ut ordine ac potestate distinguantur. At Deum esse, non recipit τὸ μάλλον και τò %rrov. Rig.

[merged small][ocr errors][ocr errors]

non comitata, raptis secum filiis, formam et patrem A Æditus coenam Hercnli dependit, scortum Larenti

sibi habere non in fugam sapit, sed in ignes ardentis Cartliaginis ut in amplexus patriæ pereuntis incubuit. Pius Æneas ob unicum puerum et decrepitum senem, Priamo et Astyanacte destitutis. Alquin Romanis magis detestandus, qui pro salute principum et domus eorum adversus liberos et conjuges et omne pignus suum dejerant. Consecrat filium Veneris, et hoc Vulcanus sciens patitur et Juno concedit. Si veredi (a) parentum in cœlo sedent, cur non potius Argivijuvenes dei habiti, quod matrem, ne in sacris piaculum committeret, plus quam humano more jugales provexerunt? cur non magis dea, quæ magis pia, illa filia patris in carcere fame defecti uberibus suis educatrix ? Quid aliud AEueæ gloriosum, nisi quod prælio laurentino nusquam comparuit? Rursus forsitan solito more quasi desertor e prælio fugerit. Romulus æque post mortem deus, si quia urbem condidit deus, usque in foeminas, urbium auctores. Sane Romulus et fratrem interfecit et alienas virgines dolo rapuit. Ideo Quirinus est, quia tunc parentibus quiritatum est per illum. Quid Sterculus (b) meruit ad divinitatem ? Si agros stercoribus Juvando diligens fuit, plus fimi Augias conferebat. Si Faunus Pici filius in jus (c) agitabatur mente ictus, curari eum magis quam consecrari decebat. Si Fauni filia pudicitia præcellebat, ut ne conversaretur quidem inter viros, aut barbaria aut conscientia deformitatis aul rubore insaniæ paternæ, quanto dignior bona dea Penelopa, quæ inter utilissimos amatores diversata, obsessam castitatem tenere protexit? Est et sanctus, propter hospitalitatem a rege Plotio fanum consecutus: potuit et Ulixes de humanissimo Alcinoo unum amplius deum vobis contulisse. 10. Ad fœdiora festino. Non puduit auctores vestros de Larentina (1) palam facere (d). Scortum hæc meritorium fuit, sive dum Romuli nutrix, et ideo lupa, quia scortum; sive dum lIerculis amica est, et jam mortui Herculis, id est, jam dei. Nam ferunt, ædituum ejus solum forte in æde calculis ludentem ut sibi collusorem, quem non habebat, repræsenlaret, una manu Herculis nomine, alia ex sua persona lusum inisse, si ipse vicisset, cœnulam et scortulum ex stipitibus Herculis sumeret; si vero Hercules, id est manus

[ocr errors]

nam conducit: cœnat ignis, qui Sol, et ipsius Herculis co.......nia ara consumpsit. Larentina in aede sola dormit......de lenonio ludo jactitat se somniis Herculi functam, et potuit, dum animo contemplatur, somnio pati. Eam de æde progredientem mane primo quidam adolescens, terlius quod aiunl Hercules concupiscit, ad se..............s.............. id dictum sibi ab Hercule, utique............. ceantur. Non enim inipune licui..................... dem quoque scribit; mox illa prop ................ per llerculem fuerat insecuta, agrum................. divinitatem et filiabus suis, quas ut ipsas h..................... dium a Larentiniana Romanorum numina digni........... sola de tot uxorihus Herculi cara, sola enim dives.......... or Cerere quae mortuo placuit. Tot exemplis et vo............ quis non deus affirmari potuit ? Quis denique Antinoo controversiam divinitatis agitavit, quod decorior Ganymedes (e) aut carior suo amatori....(2)? Apud vos mortuis cœlum, viam ab inferis ab astra subigitur. Pass..........ta ascendunt. Ne multum putetisvos præstare regibus vestris. Non contenti eos deos asseverare, qui visi retro, auditi conlrectatique sunt, quorum effigies descriptæ, negotia digesta , memoria propagata, umbras nes. cio quas incorporales, inanimales, et nomina de rebus efflagitant deosque sanciunt, dividentes omnem statum homiiiis singulis potestatibus ab ipso quidem uteri conceptu, ut si deus Consevius quidam, qui consationibus concubitalibus praesit, et Fluvioma , quæ infantem in utero ....... hinc Witumnus, et Sentinus, per quem viviscat infans et sentiat.....: deliinc Diespiter, qui puerum perducat ad partum. Cum prin........... et Candelifera, quoniam ad candelæ lumina pariebant, et quæ....................us dictæ. Perverse natos ..........to Prosæ carmentis esse provin.................... et ab effatu Farmus, et aliis a lo .............. nem ad cavendum sumministrat .......... rix et Albana , et una Itucinia. Mirum .......... non esse provisos. Exinde et primi cibi sum ............ Potina et Eluda, et statuendi infantis sta.........do , Abeona, et Domiducam, et habent Edeam.......ae et malam. Item voluntatis, Wolumnum, Woletam......... Pawentinam, Pavoris, Spei, Wenilliam; voluptatis, V0

altera, eadem Herculi exhiberet. Wicit manus Hercu- D lupiam.....ntiæ, Præstitiam; aeque ab actu, Perage

lis ( quoque potuit duodecim titulis ejus adscribi).

norem : a consiliis Consum; juventam, novorum l0

[blocks in formation]
[graphic]
[graphic]

gatorum; virorum jam, fortuna barbata.......nuptia- A incesta prohiberent, nec quae parricidium plecterent.

libus disseram. Afferenda est ab afferendis dotibus ordinata .......dor, et Mutunus et Tutunus (a), el dea pertunda, el Subigus, et Prema..... parcite, dei impudentes, luctantibus sponsis nemo intervenit... quorum votum est foris gaudentes erubescunt (1). 12. Et quonam usque deos... quia disserendum , quales deos receperitis, quantum vobis erus.... Rideam vanitatem, an exprobrem cæcitatem, est admodum incertum.. Nam quot deos, et quos utique producam? majores, an et minores (b) ? veteres, an et ncvitios? mares, an et foeminas? cælibes, an et le, .....? artifices, an et inertes? rusticos, an et urbanos? cives, an et peregrinos. Tot enim familiæ, tot nationes sensus bona fide quærunt, ut dispici et distingui describique non possint, ut quanto diffusa res est, tanto substringenda nobis erit. Et ideo, quis in ista specie unum tuemur propositum demonstrandi, illos omnes homines fuisse : non quidem ut cognoscatis, nam quasi oblita agitis, compendioab ipsa despiciendi ratione summam originem generis illorum retractando. Origo enim totius posteritatis. Ea origo deorum vestrorum Saturno, ut opinor, signatur. Neque enim si Warro antiquissimos deos Jovem, Junonem et Minervam refert, nobis excidisse debet, omnem patrem filiis antiquiorem, tam Saturnum Jove, quam Cœlum Saturno; de Coelo enim et Terra Saturnus. Et tamen Cœli et Terræ originem omilto. Erant inde cælibes diu et orbi, antequam mariti et parentes. Longo scilicet ævo crescendum illis fuit ad tantam proceritatem.

Denique simul cœpit et Coelo vox insolescere et ubera C

terræ lapilliscere, faciunt nuptias inter se. Credo, aut Cœlum descendit ad sponsam, aut Terra ascendit ad sponsum ! Concepit tamen Terra de Coelo et peperit illa Athos, Alhos Saurnum mira ratione. Utri parentum similis? Sed et peperit, certe ante Saturnum neminem procreaverunt, nisi unam postea 0pem, exinde de subole cessatum est. Nam Saturnus quidem Cœlum casuravit dormientem. Legimus Coelum genere masculino; caeterum quomodo pater, nisi masculinus? Sed et unde castrandum? falx illi: hoc s..l... Nondum enim Vulcanus artifex ferri. Terra vero orbata distulit, etsi adhuc juvenili ætate, alii nubere. Sed nec habebat Coelum..... tamen nisi illam Mare amplectitur, sed olet salsuginem.... aquis assueta.Ita Saturnus unicus masculus Cœli atque Terræ. Sed ipse pubescens sorori suæ jungitur. Nondum leges, quæ

Itaque filios virili sexu devorabat; melius ipse, quam lupi , si exponeret ; timebat scilicet, ne quis illorum de paterna falce didicisset. Nato mox et abalienato Jove, saxum infantis ementiti deglutivit. Hoc ingenio diu securus, tandem filio, quem nondum digesserat, in tenebris adulto oppressus regnoque privatus est. Hunc vobis patriarcham deorum, Coelum et Terra, poetis obstetricantibus, procreaverunt. Sed eleganter quidam sibi videntur physiologice per allegoricam argumentationem de Saturno interpretari, tempus esse, et ideo Coelum et Terram parentes, ut et ipsos origini nullos, et ideo falcatum, quia tempore omnia dirimantur, et ideo voratorem suorum, quod omnia ex se edita in se ipsum consumat. Nominis quoque testimonium compellant : Cronium dictum græce, ut Chronon; æque latini vocabuli a sationibus rauionem .....ut, qui eum procreatorem conjectantur, per eum seminalia cœli in terram deferri. Opem adjungunt, quod opem videndi semina conferant, et quod opere semina evadant. Quæ oro, hujus translationem ..... ponas. Aut Saturnus fuit, aut tempus. Quomodo Saturnus..... quomodo tempus? Utrumque enim non potes, corporale in eo..... mare. Quid autem prohibuit tempus coli in sua qualitate ?..... homiuis, aut fabulam hominis, aut famulam hominis in sua specie, non in tempo.... Quid sibi vult intellectio ista, nisi fœdas materias mentitis argumentationibus colorare ? Saturnum neque ideo qui.. d.... tempus, aut dum eum tempus facis, jam nec hominem vis fuisse. Pla....s omnino Saturnus in terris humanæ qualitatis apud veteres memorias recensetur. Potest incorporaliter fingi quodvis, quod non fuerit omnino; vacat fingendi locus, ubi veritas est. Cum autem Saturnum constat vixisse, frustra demutatis; non conceditur vobis, quem non negabitis fuisse hominem, qui neque deus neque tempus defendi potest. Exstat apud litleras vestras usquequaque Saturiii census, legimus apud Cassium Severum, apud Cornelios Nepotem et Tacitum, apud Græcos quoque Diodorum, quive alii antiquitatem canos collegerunt. Nec fideliora vestigia..... quam in ipsa Italia signata sunt. Nam post plurimas tetras et Attica hospitia Italiæ, vel, ut tunc vocabatur, OEnotriæ, consedit, exceptus ab Jano sive Jane, ut Salii (2) vocant. Mons, quem coluerat, Saturnius dictus; urbs, quam depalaverat, Saturnia usque nunc cst; tota denique Italia (e) de Saturno vocabatur :

[merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][ocr errors][merged small][merged small]
[ocr errors]

tali teste terram, quæ nunc dominatur orbi eliamsi A deterioris conditionis ab initio esse voluerunt; aut de origine Saturni dubitatur, de actu tamen constat si nemo est, qui deos fecerit, quomodo faeli dicentur, hominem illum fuisse. Ita si homo Salurnus, procul qui non nisi ab alio fieri potuissenl? lta nullus datur dubio de [homine], imo quia homo, non utique de vobis renuendi locus, esse mancipem quemdam divicœlo atque terra. Sed cujus parentes ignoti, quibus- nitatis. Perspicianus itaque caussas allegandæ mordam facile fuit illum eorum filium dici, quorum pos- talitatis in cœlum. Ilarum duplicem rationem credo sunt omnes videri. (1) Quis enim non coelum ac terram proferetis: aut enim illu ........ quis idem præstans patrem .ac matrem venerationis gratia appellet? An facit, ut habeat vel amminicula vel munimenta vel de consuetudine humana, qua ignoti quique ex ino- eliam ornamenta fastigii sui; aut meritorum necespinato apparentes de cœlo advenisse dicuntur? Proin- sitas.....s dignis quibusque. Aliud quid suspicari non de.... semper eg.... repentino (2), ubique inolevit cœ- datur. Nemo ........ giendo alicui, aut non sua aut illitem dici. Nam et vulgo generis incertos terræ filios lius caussa facit. Sed neque....... petere numini jactitamus (a). Nihil allego de statu antiquitatis, qua... inest tanta et potestas, ut scilicet ..... faciat, si tanta rudes (5) tunc agebantur et oculi et mentes hominum, humanitas irrogetur, qui egeat opera vel adjumento ut cujuslibet novi viri aspectu quasi divino commo- quorumdam, et quidem mortuorum, quo mirum maverentur, nedum et regis, et quidem primi. Adhuc de B gis, cum alios sibi immortales instituere poluisset. Saturno immorabor, quod et cæteris compendium Nec diutius de...... tus conquiret, qui humana divinis præstruam , satiata primordiorum disputatione; nec comparavit. Sa..... rior opinio est, discuti debet, si prætermittam potiora testimonia divinarum littera- deus reminis............ buta si pristinis viris........... rum, quibus fides pro antiquitate superior debetur. recogitandum. Quod exinde nemo dig...... si capere Ante enim Sibylla, quam omnis litteratura, exstitit. jam locus non potest. Tantis videlicet ................ a Illa scilicet Sibylla (b), veri vera. vates (c) et cujus meruerit antiquitas. Ergo an meruerit, re........ mevocabula dæmoniorum valibus induistis. Ea senario ruisse, proponat ipsius merita. Si quid in cunabulis versu in hunc sensum de Saturni prosapia et rebus ......... litatis, valent ad suffragium divinitatis, inejus exponit : decima, inquit, genitura hominum, ex cestorum ....... 0pem et Saturnum fratres recepistis. quo cataclysmum prioribus accidit, regnavit Saturnus Furtivus infans...... ter dignus et tecto et ubere huet Titan et Jamfetus, Terræ et Cœli fortissimi filii. mano, meritoque incre ........ tam mala manebant. Si qua ergo, vel vestris.... oribus litteris vestris su- Adültus denique qualemcumque genitorem, ...... liperioribus, sed idcirco magis proximis.... in illius cissimum, regem aurei scilicet seculi, sub quo la— ætatis, fides adjacet. boris inopiæ ...... ac pax quiescebat sub quo nulli

15. Satis de Saturno et Prosapia ejus.... um est, C subigebant arva coloni, ........ tellus nullo poscente homines fuisse. Tenemus compendium, in cæteros ferebat. Sed oderat patrem incestum ejus.... castraoriginis præscriptionem, ne per singulos evagemur. torem ..... Ecce autem et ipse cum sorore miscetur, Qualitas posteritatis a principibus generis ostenditur, ut huic primum dictum putem : τον πατρ2. *2 rx **•». mortalia de mortalibus, terrena de terrenis, gradus Tam pius pater, quam pius filius .......m tunc legibus ad gradus comparantur, nuptiæ, conceptus natales ageretur, in duos culleos dividi Jovem decuit ...... cucurrerunt patriæ sedes, regna monumenta l.... qui dubitaret, libidine ab incesto corroborata, in leviora, natos non possunt negare, mortuos credant, qui mor- id est, ........ et stupra diffundere? de quo poetica tuos confitentur, deos non putent. Sed enim manifes- sic lusitavit. Quomodo ..... de fugitivo palam factum tis vis sua adsistit; quos a priinordio non..... divini- Solemus et operam ejus percon....... abusui nundinatatem, affirmando illos post mortem deos factos, ut re (4)? modo in pretia luxuriæ eum figurando.... boWarro, et qui cum eo somniaverunt. Hic igitur con- vem aut pretium bovis pensaverit, et imbrem pergusisto..... alle..... in hoc nomen et numen, ut in or. lis .... aditum pecunia ruperit? modo in similitudines

' dinem senatorinm, ..... vestra ..... cedatis jam ne- actuum ip....... im, qui rapuit, cycnum, qui canta

cesse est, aliquem summum dominatorem ..... alle- ,, verat. Adeo non fabulæ istæ sunt de fa........ sit an gendi potestatem, et quasi Cæsarem; neque quisquam * non lasciv .......... na hominum, quos........ emissa aliis præstare potest, qui non ipse dominelur. Cæte- jam pridem a fide per incr....... non est nobis extenrum si potuerunt deos sese facere post mortem, a.... sius agendum. Si enim et re........ pibus et prose

LECTIONES WARIANTES.

(1) Ita h. l. restit. ea: Apolog. 10. (4) Hav. ad £$!; c. 2. Quomodo, quando de fugitivo (2) Haverc. eae Apol. 10. emend. Proinde Saturno semper païain factum, solemüs et operam ejus percontando abuegeno et repentine ubique, etc. $ui mundinare ? [5] Leg. qua ita rudes — hominum, ut (alii: et) etc. COMMENTARIUS. Inde diu genti mansit Saturnia nomen. cuntur. Le PR. -*

(b) Illa scilicet Sibylla. Weram et veridicam fuisse

Urbem autem dictam fuisse Säturniam Virgilius te- illam Sibyllam ait post multos Juvenalis et cum eo

statur AEneid. VIlI. a Saturno conditam. Hanc Satur

[ocr errors]
[ocr errors]
[graphic]
« PoprzedniaDalej »