Obrazy na stronie
PDF

rec. ) ex Eusebio ( Hist. Eccl. lib. VI, c. XI, p. A cilli noni historicus, nulla vocula mutata, repetiit :

[ocr errors]

Quinta post Neronem persecutione Chrislianos excruciavit : plurimique sanctorum per diversas provincias martyrio coronati sunt. Hanc prophanam in Christianos et Ecclesiam Dei præsumptionem Severi, cælestis ultio e restigio acta subsequitur. Nam continuo rapitur, vel potius retrahitur in Galliam Severus e Syria ad tertium civile bellum. Unum jam enim Romæ adversus Julianum , aliud in Syria contra Pescennium gesserat : tertium Clodius Albinus Juliani in occidendo Pertinacem socius, qui se in Gallia Cæsarem fecerat, suscitabat. Idcirco Numen voluisse, ut quietem imperii ALBINUS turbaret, ait, quod in Christianos SEVERUS fuisset injurins. Equidem non is sum, qui Orosium summa fide scriptorem esse pntem. Neque etiam om

p nia, quæ hic narrat, mea facio. Testem ejus tantum

esse cupio, quod suo tempore opinio, quam tueor, communiter recepta fuerit. Si qua fides narrationibus, quas a majoribus traditas accepimus, huic etiam, quin aliqua esse debeat, nnllus dubitabit. Abjecissem protinus hominem , cujus manifesta nimis fuisset superstitio, si omnium omnino bellorum, etiam cum Juliano et Nigro gestorum, caussam saevitiam in Christianos dixisset. Jam non prorsus despicio, quoniam religiosius instituit, nec de suppliciis fratrum semper somniat, cum bello orbem terrarum flagrasse inlelligit. § WII. — Quae hucusque disserui, tanta prædita esse arbitror perspicuitate ac evidenlia, ut in se ipsum iniquus futurus sit, qui contrariis in posterum

Nihilominus, jam a. CXCVII. pulchram Alexandriae C partibus se adjungeret. Si res ita postularet, longe

eorum cohortem inveniemus, quæ lioc inspectante cruentam pro SERVATORE mortem oppetierint. Hic vero acumcn Baronii mirari liceat, qui ob haec Clementis verba libros ejus post decimum SEVERI annum conscriptos fuisse asseverat. Cæterum, inquit (Annal., 7om. II. ad a. CXCV1. n. XX11. p. 278, 379.), cum constet in ipsis Stromatum libris de Christianorum persecutione tunc vigente mentionem fieri, affirmare necesse est, ipsum post annum decimum SEVERI scripsisse. Indignum Annalium scriptore judicium ! Obliviscitur vir illustrissimus eorum, quæ inox ipse defensurus erat, jam a. CXCVIII. Plautiano instigante, Christianis injurias fuisse illatas, quo nomine duplicem committit errorem. Recentiores facit et Christianorum miserias, quam ipse putabat, et Clementis libros, quam rerum permittit conditio. §. VI — Nescio am his addi mereatur, ita antiquitus jam fuisse creditum, dudum ante a. CCII. Christianos sub SEVERO exagitatos fuisse ? Qui majorum traditionibus non omnem demunt fidem, hanc non penitus observationem spernent. Paulum igitnr Orosium, quinti sæculi scriptorem , producam , qui, antequam ALBINUS res novas moliretur, a. minimum CXCVI, gravem SEWERUM Christianis fuisse tradit ( Historiar. Libro V11. c. XVII. p. 542. Mogunt. A615. 8.). Verba hæc sunt, quæ Treculphus Lexoviensis ( Chronicorum Tom. 11. Lib. 11. c. XXIV. p. 488. ed. Genev. 1597. in 8.), sæ

plura potuissem proferre; quæ, cum nullo modo flagitet, mihi in aliud tempus reservo. Omnia sic cadunt, quæ non sine sudore forsitam pro rationibus suis celebris Dodwellus excogitavit. TERTULLlANUM primo nobis ille eripere conatur. Intellexit enim in Apologeticum SEVERUM eorum excludere numero, qui violentas Christianis manus intulissent; etsi, quæ nos excussimus, illustria plane loca ne tangat quidem. Quid vero exinde eum colligere existimas? Vide et mirare. Decreta imperatoris tum quidem jam rogata, sed in eas partes, ubi TERTULLIANUS degebat, perlata non fuisse (Diss. Cyprian. X 1. § 44. p. 69.). Magnitudinem videlicet miseriarum diminuere omnibus viribus conatur. Frigidum vero somnium ! quod fortassis ne iis quidem arridebit, qui Romani imperii statum ignorant. At non minus in explodendo eo frigidns Ruinartus est, qui, si quo loco, hic tum inter nives gallicas versatus fuisse videtur (Præf. ad Acta Mart. Sect. II. § 44, 45, p. 46, C.). Locis quibusdam tumultuarie coacervalis longe lateque extensam fuisse persecutionem docet. Quid vero hoc ad Dodwelli argutias ? qui non hoc negabat, sed non tam immanes in omnibus provinciis fuisse ausus contendit, eo quod latæ ab imperatore leges ad omnes non pervenissent. Si quid video, certius ab hac detorsione TERTUL. LIANUM vindicavi. Duo alia deinceps testimonia attuli, quæ, si omnia , id quod fieri plane nequit,

AP0L0GETICI loca possent elidi, nihilominus ante A
illum, quem designat, annum Christianos excruciatos
fuisse docerent. Inanis est suspicio, cui militat vir
doctus. Valeat tamen, si qui velint. Alia adhuc su-
persunt, quæ huic non patent artificio. Ilis immotis,
ea quoque jacebunt, quæ idem, ut ad a. CCII. om-
nium afflictionum initium referat, in medium adduxit
(Loc. cit. § XLI, p. 68.), ad duo redeunt illa capita.
01ium ait et occasionem Christianos invadendi gen-
tibus defuisse. Utriusqne facile apparet imbecillilas,
si cum iis quæ scripsi contendantur. Demus tamen
viro erudito loquendi veniam : Nec otium erat antea,
inquit, sive ipsi imperatori, sive provinciarum præ-
fectis, nec ipsis urbium plebibus magistralibusque, quos
externa saltem ab hostibus paae in eam sæviendi lasci-

viam plerunque convertit. Vix dubito, quin alia cogi- p

taverit, cum sic scriberet. .Quod, quæso, vinculum harum propositionum : Bello Romani fuerunt implicali, et: Christiani nihil malorum sensere ? Aut nihil ego intelligo, aut nullum. Medios inter maximi belli fragores VALERIANUS infinitas Christianis molestias cxliibebat. Clariora hæc erunt, si distinctius ejns temporis bella intueamur. ln Orientis regionibus et Gallia militiæ vacabat iis annis imperator. Fuerit illic, quod tantisper concedam , in diviniore cœtu pax: quod vero hinc provinciarum aliarum præfectis, quod plebi erat impedimentum , quo minus Christianos in jis vocarent ? Quid notius, nunquam majorem scelerum impunitatem esse, quam bellis omnia vastantibus? Quid vulgarius denique gentium illa consuetudine , quæ majores nunquam miserias C Christi creabant discipulis, quam cum orbis romanus bellicis aliisque calamitatibus premeretur! Rogati, quid caussæ esset, sacrificuli omnem in Christianis residcrc culpam confidenter clamabant: Negliguntur Dii, hanc vocem eorum Arnobius refert (L. 1. adv. gentes, p. 16. ed. Heraldi ), atque in templis jam raritas summa est : jacent antiquæ derisui cœrimoniæ, et sacrorum quondam veterrimi ritus religionum novarum superstitionibus occiderunt. Ilinc illæ lacrymae ; hinc novi novis orientibus turbis furores. Non erat itaque, cur hanc rationem clariss. Dodwelli vir alioqui paucis in hoc genere conferendus, Seb. T Tillemontius, sibi ut optimam repetendam esse duceret (Histoire des Emper. Tom. III. P. 1. p. 146. ed. Bruxell.). Qu:e quidem , tantum abest, ut aliquid probet, ut contrariis potius partibus aliquid auxilii afferat. Sedexilioradhuc altera, occasionem male Christianis faciendi non abfuisse. Nec occurrebat saltem occusio aliqua, quae imperatoris iram in Christianos excitaret, cum nec nigriniani fuissent illi, nec albiniani , ut TERTULLIANUS ait. Verbis hic parco, eo quod inconsideratius nil dici potuisse putem. Adeone munquam Christianorum rebus imperatores infesti erant, nisi cum aliqui eorum iis, qui civilia movebant bella, sese addixissent? Ne pueri quidem id ferrent. Ncque vero de SEVER0 hic potissimum quæritur, an is ante a. CClI. in Christianos sævierit. Quanquam et huic et aliis ipsum Christianorum nomen

occasionis satis erat. Ideo torquemur, noster ait TER-
TULLIANUS (Apologetici c. II. p. 55.), confitentes et
pumimur perseverantes, et absolvimur negantes, quia
N0M1NIS PRÆLIUM EST.
§ VIII. Plura quam cogitabam in eos dicta sunt, qui
ante a. CCII. AP0L0GETICUM non fuisse natum, con-
tendunt. Nec tamen nimis, quod sic lucis aliquid his-
toriæ sacræ additum ac tempus vexationis Christia-
norum sub SEVER0 curatius constitutum sit. Pergo
jam ad eos, quibus longius adhuc procedere, ac,
SEVER0 extincto, post a. CCX. librum prodiisse
defendere, placet. Facilius hi excusantur, quorum
non tam mala Christianorum extenuare, quam ad
CARACALLAE quoque initia extendere, animus est.
Longe tamen illis argumentorum cedunt præstantia,
quorum vis hic prope nulla est. Familiam vir sum-
mus ducit Jos. Scaliger, cujus auctoritatem fraudi
nonnullis fuisse, equidem nil miror. Apologelicum ,
ait is ( Notis ad Chronicon Eusebii, in Thes. tempor.
p. 229, ed. Alex. Mori ultimæ), dubito, an sub SE-
VER0 scripserit, cum dicat: Papias leges heri SE-
VERUS constantissimus principum exclusit, videtur
de mortuo loqui. Ego vero tam acutus non sum, ut,
quid hæc TERTULLIANI verba de mortuo SEVERO
exponere cogat, videam? Laudatur ille. At quis vivos
laudibus solere decorari neget? Vox heri adhibetur.
Quamobrem autem illa de præterito SEWERI impe-
rio, quod cum die sic TERTULLIANUS contulisset,
intelligi debet. Tu jam recle, Havercampi doctis-
sime, eam de tempore non longe elapso capi posse,
monuisti ( Notis ad Apologet., p. 287.). Addo ego,
capi ita debere, nisi patrum eruditissimum ineptiis-
se velimus. Ex Scaligeri sententia hæc voluisset:
SEVERUS, quum adhuc viveret, leges Papias abro-
gavit. Tacete profeclo! Edocendi forlassis Romani
erant, non apud inferos ab imperatore hoc benefi-
cium esse præstitum. Sit itaque heri hic nil aliud,
quam haud ita pridem. Nihilo tamen minus vir cele-
berrimus, Petrus Allixius, Scaligeri hoc argu-
mentum comprobavit, illique præcipue opinio-
nem suam, minimum non ante a. CCXI. Apologeti-
cum litteris esse mandatum, superstruxit (Dissert. de
Tertulliani vita et scriptis, cum aliis; edit. Paris, 1680.
in-4"). Quod quam improvide factum sit, evidensesse
opinor. Adjunxit idem duas aliaspro haccomputatione
rationes, quas, etiamsi a celeb. Dupinio jam brevibus
dilutæ sunt (Nov. Bibl. des Auteurs ecclés. Tom. I. p.
107.108. ed. secundæ), ut hic denuo expendam, institu-
tum postulat. Primum post librum de præscriptionibus
nostrum esse compositum, exeoconstare ait, quod in
hoc ad illum TERTULLlANUS digitum quasi inten-
derit. De ætate libri de præscriptionibus hic commen-
tandi locus non est. Adoptabo interea Cavei (His-
tor. litterar. scriptor. eccles., p. 45.), aliorumque
Sententiain, circa a. CCWII, publicatum esse. Quemad-
modum clariss. Allixius probet, librum hunc in Apo-
logetico commemorari, tantum videndum est. Locus,
quem producit, hic est (c. XLVII, p. 519): Ex-
pedite autem PRAESCRIBIMUS adulteris nostris

illam esse regulam veritatis, quæ veniat a Christo, A utile. Nonnulli ex his simpliciter sententiam dicunt,

transmissa per comites ipsius, quibus aliquanto posteriores diversi isti commentatores probabuntur. Mirabilem cernis viri docti ratiocinationem : Usurpavit præscribendi vocabulum TERTULLIANUS; ergo ad librum de præscriptionibus respexit. Tum deinum aliqua ejus vis erit, si, antequam de praescriptionibus commentaretur noster, vocem præscribendi Romanis inauditam fuisse, ostenderit. Pergit vero, tangi a TERTULLlAN0 solis defectum Uticæ a. CCX. observatum. Perii, si vera dicit. Nimis vero ingeniosum, qui ex iis, qu;c spectat, verbis hæc elici posse putet. Audi illa ( Apolog., c. XX, p. 390.): Quod etiam officia temporum et elementorum munia exorbitant : quod et monstris et portentis naturalium forma turbatur. Ubi solis hic defectus? ubi Utica? De anni temporibus fruges nec malure satis, nec optime producentibus sermoiiem esse reor. Alconcedamus, quod falsum, de obfuscato sole hic aliquid dici : quo pacto eum, qui a. CCX. obtigerit, defectum hic notari demonstrabitur?

§ IX.Tandem aliquando sicad eos ventum est, qui aut aute a. CC. aut eo ipso anno Apologeticum exaratum esse confitentur, quosve veritati amiciores esse supra agnovimus. Non eumdem illi cursum teneiit, sed in varia discedunt. Sunt quibus a. CXCVl. placet (Cave Ilist. litter. Script. Eccl., p. 42.). Quorum ego quidem rationes ignoro. A. CXCVIII. PAGIUM quondam elegisse, anlea docui. Cæsar Baronius A. CCI. ut ipse quidem computare assuevit, hoc est, æræ vulgaris, quam in disquisitionibus ejusmodi obtinere

rationes omittunt. Manet enim hæc nostra id fati plerumque genus, ut contempta jaceant ac derelicta. Qui diligentissimi sunt, ex eodem sua loco petunt, quem nos in subsidium vocabimus. Differunt in factis, de quibus quæritur, ad annos suos referendis, bello nimirum Parthico, ac Albini molibus. Quapropter nihil huic negotio perficiendo magis conducet, quam si meam, et promam, et stabiliam sententiam. Quo facto, quis aliorum rationibus locus esse queat, obscurum amplius esse nequit. Ordine vero ac per gradus incedere animus est; generaliora præcedent, ac eorum caussa, qui post SEWERUM ætatem libri collocant, eo regnante consignatum esse, demonstrabitur. Specialior sequetur disquisitio, ac impedimenta cuncta indubitatis argumentis removebuntur. Ultimo loco de ipso anno deliberabitur. § X. Imperante SEVERO opus hoc TERTÜLLIANUAl composuisse, cum loci quidam jam supra a me indicati, tum is quem nunc recitabo declarat. Caeterum, inquit ( Cap. V. p. 294.), de tot exinde principibus ad hodiernum, DIVINUM IIUMANUMQUE SAPIENTIBUS, edite aliquem debellatorem Christianorum. Eum, qui tum res imperii administrabat, in principibus divinum humanumque sapientibus, seu ulriusque juris ac liuterarum perilis numerat. Excipe SEWERUM ; et nullus erit imperatorum, in quein hæc conveniant. Aut COMMODUS, aut CARACALLA, quorum ille ante, hic post eum orbi terrarum præfuit, nominandus est. PERTINAX enim

notissimum est, a. CXCIX. librum prodiisse vult C ct JULIANUS, qui paucis tantum diebus defuncto

(Annal. eccles. T. II, ad u. CC. n. VII, p. 198. ad a. CCI. n. XXVII, p. 307, n. XXXVI, p. 510), videlicet cum SEWERUS in Parthos, quod hoc anno factum esse sine rationibus censet, moveret, Plautiauum prætorio præfectum Romæ relictum pacem violasse Christianorum conjicit. Quam ob causam TERTULLIANUM, in urbe, ut vult, tum præsentem, pericula ista hoc libro repellere voluisse putat. Suspicionem de Plautiano Anton. Pagius jam sustulit, qui eum in Asiam cum SEVER0 migrasse, evicit ( Crit. in Baron. T. II. ad A. CXCIX. n. I V. p. 92, 93 ). Quod, cum TERTULLIANUS scriberet, non nisi christianos Romæ degentes cxcruciatos fuisse, contendit, ipse refellit Apologeticus, quem provinciarum præsidibus inscriptum esse certum est. De tempore belli Parthici inferius diligenter agetur. Annus CC. a plurimis elcctus est, iisque eruditissimis viris. Est in illis JAC. PAMELIUS, (Vita Tertulliani 0pp. ejus præfixa), si Jo. Forbesio a Corse ( Instruct. Ilistor. Theol. lib. VII, c. VII, § 16. p. 320, T. II, 0pp. Theol. ), qui se eum sequi affirmat, credimus; Baronius enim in sua eum castra pertrahit. Est dili, gentissimus Tillemontius ( Hist. des Emper. Tom. 111, P. 1, p. 94.): quanquain is alio loco (In sua Chronologia, ad calcem T. III, Hist. p. 1221.) dubius est, annon melius a. CCI. ponendus sit? Est L. E. Dupin (Bibl. des Auteurs eccl. Tom. 1, p. 91), aliique complures, quorum nomina hic recensere, parum arbitror

' C0MM0D0 fastigium hoc tenuerunt, in hunc censum non veniunl. At quales, quæso, illi quos dixi? Nec divinum, nec humanum sapientes, belluinis verius quam humanis moribus præditi, flagitiorum, non litterarum scientissimi. Multum e contrario temporis in addiscendis artibus SEWERUS collocaverat. Philosophiæ ac dicendi studiis satis deditum, doctrinæ quoque nimis cupidum, Spartianus ( Vita Severi, cap. XVII 1. p. 154.) vocat: Ardorem ejus et indusuriam Dio commendat, licet ad ea, quæ mente conceperat, in usum deducenda non adeo aptus fuerit. Hunc nimirum verborum, quæ exscribam, sensum esse opinor (Lib. XXVI, in Excerpt. Peiresc. ab Henr. Valesio edit. p. 740, Paris, 1654, in-4°): πειδείοις μάν γάρ ἐπιθυμει μάλλον λ ἐπετύγχανε, xai διὰ τοῦτο xxi ^roXvyvópov μάλλον άπολυλόγος #v. Nec enim WALESII milii versioexomni parte placet: Disciplinarum studiosus potius quam peritus;et reliqua.Talis princeps quin suo jure eruditis connumerari potuerit, quis dubitet? Sed longiori probatione hand opus est. Ipsa res extra omne collocat dubium, sub nullo, quam SE. VERO, Iioc scriptum in litteras relatum esse. § XI. Imperatorem habemus. Non omnes deinde imperii ejus annos, sed eos tantum, qui ab a. CXCIII. quo illud suscepit, ad a. CC. numeramtur, spectandos esse ex antea dictis novimus. Octo igitur iste annorum circulus nos jam exercebit. Cui vero non exiguum statim detrahetur spatium, si post civile AL. librum demonstrabimus. Fiet id ope loci hujus, quem exhibeo. Nihil unquam in principum capita molitos esse sectæ cliristianae socios dum vir ingeniosus contendit, sic inter alia exclamat (Cap. XXXV, p. 3000.): Unde Cassii et Nigri et ALB1N1?Unde qui inter duas lauros obsident Cæsarem? De Romanis, nisi fallor, id est, de non christianis. Praeterita imperii niala præsidibus in memoriam hoc loco revocat, periculaque , quibus Imperatores feliciter defuncti sint, recenset. In his præcipue tumultum ab ALBINO excitatum memorat. Ad certiorem itaque scientiam nil amplius requiritur, quam tit, qtio afino Albiniani hi conatus compressi sint, disquiratnus. § XII. Enimvero novi hic circuitus. Dissidentii, quo

i

BINI bellum in Gallia commotum scriptum esse A Non multo vero post in Galliam SEVERUS sicarios

mittebat, qui , ne quem augustæ dignilatis porro haberet socium, ALBINUM de medio tollerent. Præter IIerodianum ( ffistoriar. Lib. III. c. V., p. m. 133.), ipsa SEWERI ad ALBINUM epistola, quam percussoribus ei reddendam tradiderat, apud Capitolinum ( Vit. Cl. Albini c. VII, p. 212 ) hoc confirmat. Anno mii;imum post NIGRI exitium hanc exaratam esse, vel levis ejus inspectio docere potest. Eventus expectationi imperaloris cum non responderet, insidiæque comparatæ retegerentur, ALBINUS continuo arma in SEWERUM capiebat. ls nuntio hoc accepto nil quieti dandum esse putabat; sed collectis e vestigio, quæ poterant, copiis incredibili celeritate in Galliam, qua animi erat vehementia,

rum magnam in his rebus auctoritatem esse, paucissi- p properabat, ALBINUMque adoriebatur. Ne Byzantii

mi ignorant. Unicus tamen annus tantum eos sejungit. Placet his a. CXCVII; aliis a. CXCVllI. Nos, quibtis aliquid, quod ad caussam omnem discutiendam pertinet, prætermittere religio est, indubitatis rationibus, quid sentire oporteat , docebimus. Quod eo quidem libentius fiet, quoniam omnis hæc disceptatio de Apologetici anno ex hoc negotio pendet. Pervulgata prior est opinio, quam plerique fastorum conditores ( Vid. Onuphr. Panvinius [astor. consul., p. 241 , Heidelb. 1588. ), Cæsar Baronius (Annalium Toin. II, ad annum CXCIX, n. 1, p. 293.), Franc. Mediobarbus ( In Numism. Imper.. p. 271, Mediob. 1683 ), celeberrimus Tillemontius ( Histoire des Emper. Tom. III, P. I, p. 72 et p. 404) com

pluresque alii tuentur. Hi si majori rationes stias C

industria munivissent, inviolatas sine dubio ac tectas conservassent. Munivissent vero, ut opinor, si quemquam tam audacem fore putassent, ut eas pervertere ac rejicere conarelur. Ego sine omni mora iis me addictum esse profiteor. Cujus consilii rationes, antequam eorum , qui secus sentiunt, apparatum disjiciam, expositurus sum. Fundamenlis emitu computationis nostrae indicatis, facilius judicabitur quod pretium alteri sit statuendum. Primo omnium hoc observari volo, non diuturnum Albinianum fuisse bellum, sed altero anno coeptum , altero absolutum. Magnis ac festinatis itineribus in Galliam ex Oriente SEWERUS advolabat. Aderat et statim hostis ALBINUS. Nec mora ; congrediuntur, ac velitationibus quibusdam de summa rei publicæ, haud quidem ita magnis, decertant. Ancipiti initio marte pugnabatur, ac in spem victoriae ALBINUS jam erectus erat. Sed paulo post fatalis ac decretoria prope Lugdunum pugna die XI. kal. martias, SEVER0 victoriam, ALBINO afferebat interitum. Omnes, quos habemus, scriptores cuncta hæc brevi tempore gesta, nec uluerius quam in alterum annum protracta esse , testantur. Nec quod excipi possit ullo modo intelligo. Jam, cur duos hosce annos CXCVI. et CXCVII. esse velim , accipe. Tria in aciem argumenta educam. PESCENNIUM NIGRUM , alterum SEVERI aemulum , a. CXCIV. vicimm vitaque privatum esse, qui in dubium vocet aut vocare possit, nullus est.

quidem exspectare volebat expugnationem. A&τάς δε, inquit de eo Herodianus (fIist. L. 111, c. VI. p. 139.) •ris άδος είχετά, μηδεμίαν άνοz$v άνατzύλης διδοῦς μ»τε topraîc ayre xzμάτοις, xpùovc xzi 04) rov; όμο'»; wxra?p6ww. Ipse iter faciebat sine intermissione, meque festos dies, neque labores ullos magnopere curans, algoris atque æstus juxta patiens. Hanc qui festinationem considerat, non potest, quin a. CXCVI, initium a. CXCVII. finem Albiniani belli factum esse constituat. lnsidiatores concedam a. CXCV ablegatos a SEVER0 esse. Anno hoc pene finito eos in facinore deprehensos esse, adjuiigam. Denique A. CXCVI jam exorso rei ejus certiorem SEVERUM esse factum dicam. Intra haud ita multos dies moræ impatientissimus imperator, qui currebat potitis, quam proficiscebatur, Galliam post hunc nuntium acceptum attingere potuit. Aliud ex obsidionis Byzantinæ tempore præsidium parabinnus. Dio Cassius trium annoruin spatio, dirì óìo* *pt*r*, yzávo , , oppiignatam a SEVER0 hanc urbeim fuisse, scribit ( Hist. Lib. LXXl V, p. 845, ed. Francof. 1606.). Omnes rei circumstantiæ, id quod Tillemontio ( Voy. Not. WIV, sur Sévère, T. III, Hist. des Emper., P. I, p. 401, 402.) jam observatum esse video, non de complet , annorum trium circulo has voces explicandas esse jubent, sed ita tantum , ut tribus annis sibi succedentibus continuatam fuisse obsidionem indicent, licet fortassis primo exeunte cœpta, tertio iucipiente perfecta sit. Modus hic loquendi Graecis admodum familiaris est, Nom

P disputabo, cui anno initium ejus assignari debeat,

num a. CXCIII aut a. CXCIV: suflicit, quod iterum Dioni debemus (Histor. Lib. LXXIV, p. 844) NIGRO nondum extincto urbem copiis fuisse cinctam. Ceeidit is a. CXCIV. Sive igitur, quod aliqui faciunt, finis a. CXCIII, sive exordium a. CXCIV. praeferatur, semper vicimus. Nec tamen nego, melius longe eos sentire, 'qui A. CXCIV. eligunt, ac mtiltis quidem de caussis. Cadit ergo expugnatio in a. CXCVI. Nondum vero in potestatem imperatoris urbs redacta erat id temporis, cum ALBIN0 occurrebat, Herodiano teste ( Histor. L. 111. c. VI. p. 139.). Quin in itinere gallico jam constitutus fuisse videtur, cum receptæ urbis nuntius ad eum perferadversus ALBINUM annus unus idemque est, ille vero necessario a. CXCVI sit, sequitur omnino A. CXCVII prælium lugdunense commissum fuisse. Si ad a. CXCVIII progrediaris, obsidionem uiia byzantinam per quatuor durasse annos confiteberis, id quod falsissimum esse ex Dione constat. Maximum est, quod postremo loco afferam, argumentum. Magna apud Gruterum, aliosque inscriptionum, magna apud Biragium numorum , vis est, quæ natu majorem SEVERl filium, ANTONIUM, CARACALLAM deinde vocatum, a. CXCViII Augusti condecoratum esse . titulo docet. Qua quidem commoti eruditi homines, licet de die, menseque disceptent (Vid. Ant. Pagi Crit. in Baron. T. II , ad A. CXCVIII, n. VII, p. 90; Henr. Norisius de votis decennal. Impp. p. 91, S. Tillemont Histoire des Emper. T. III, P. 1, Not. XIX, sur Sevère p. 406.) de anni veritate non dubitant, ac Spartianu m , qui id a. CC., decimo tertio CARACALLÆ anno, factum fuisse ait (Vit. Severi c. XVI, p. 182.), deferendum esse monent. Quô hunc jure reprehendant, quem ego quidem non de titulo Augusti , sed Imperatoris, ANTONIN0 a militibus imposito, intelligi forte debere, conjicio, non laboro. lpsam sententiam et amplector, et mullis expositam esse dul)iis agnosco. Egregie vero ea nostræ subvenit hoc locó computationi. Anno qui lugdunense prælium secutus est, honorem hunc CARACALLAE esse habitum ex Historicis liquet. Herodianus paulo ante

[ocr errors]

retur. Quod si ergo Byzantii recuperati et profectionis A res ipsa, ut in gratiam nobiscum redeat, Petayium

, enim Tillemonlius , qui

coget (Conf. Tillemont Hist. des Emper. T. III. Not. XVI, sur Sevère, p. 404). Ilenricus Norisius eidem se patrocinari opinioni innuit (Diss. de votis decennal. Impp. p. 93. Patavii 1686), at rationes non aperit , Spartianum ab eo laudari video, quem nihil hujusmodi dixisse scio. Quare me confestim ad Anton. Pagium confero, cui hanc æram ex instituto stabilire propositum fuit. (Crit. in baron. ad A. CXCVIII, n. V, p. 89). Fallitur Pagium secum facere ait (1). Summa rationum ejus, quas mire disjectas in unum colligo, hæc est : Quinquennalia SEWERI, sine ulla controversia M. CXCVIII, Romæ celebrata sunt, Ilerodianus vero statim post pugnam lugdunensem ingenti cum celeritate Romam eum petiisse, ac, simul ac adventaverit, Quinquennalia ista exhibuisse narrat. Quare si paulo post interemptum ALBINUM, cujus cladem decima nona februarii die contigisse nullus inficiatur, imperator Romam ingressus est, si inter reditum hunc ejus in urbem et quinquennalia nulla aut exigua mora fuit inlerposita, eumdem necis ALBINI et quinquennalium annum esse deberi, indubitatum est. Nisi, quam facilis in his rebus lapsus esset, scirem, certe admirarer, ab homine tam erudito infirmas ejusrnodi ratiunculas proficisci potuisse. Mihi quidem in illis generatim id displicet, quod sic motibus ALBINIANIS tres annos contra omnem fidem tribuit. Arma A. CXCVI, sumpta esse profitetur. Petavium alio loco repre

parthicam expeditionem Romæ (Ilistor. Lib. III, C hendit, qui ob eam, quae ipsi cum Pagio communis

c. IX, p. 148. ) Spartianus, ut aiunt, in Oriente illud contigisse docet. Alias rationes prætereo. Utraque sententia in anno CXCVlll conspirat, quo in Parihos Imperator movit. Quod si igitur, imminente jam parthico bello, a. CXCVIII ANTONIUS Imperalor salutatus est, nullo modo a. CXCVII occidisse ALBINUM, negari potest. § XIII. — Equidem sic argumentis hisce `comparatum esse arbitror, ut communem de ALBINI clade sententiam certissimam esse doceant. Si res flagitaret, de aliis addendis essem sollicitus. Jam satius esse puto, ut, quid eos, quibus tritam relinquere viam placuit, commoverit, disquiramus. Levia sunt : nec tamen omittenda. Dion. Petavius primas teneat.

Initium is oppugnati Byzantii ad a. CXCV refert. D

Quam ob rem necessarium quoque fuit, quum trienuio obsiJio ista continuata sit, ut A. CXCVII., qu0 Orientem reliquerit SEWERUS, a. CXCVIII quo ALBINUM devicerit, fuisse diceret (Doctrinæ tempor. Lib. XV. p. 695. ed. Paris. 1627). Perspicuus est error, modo observetur, fontem ejus esse, quod male exordium oppugnationis byzantinæ a. CXCV tribuerit. Ilaec vero, ut id faceret, ratio eum impulit, quod NIGR0 superstite tantæ molis operi, qualis hæc obsidio , SEVEItUM vacare non potuisse, credidit. Contrarium ex Diome vir eruditus discere potuisset, ut jam indicavi. Revocetur itaque cum Dione lysantinæ oppugnationis initium ad verum suum a. CXCIV, et TERTULLiANi I.

erat, sententiam, sequentem annum praetulerat (Diss. Hypatica P. 11. c. XI I. p. 221). Neque tamen, se hoc pacto in longe difficiliores, quam Prtavium , tendiculas incidere sentit, quum in tertium annum omnibus repugnantibus l)ellum istud protrahat. Est ct aliud, quod hanc premit sententiam. Iter SEVERI in Orientem ad expeditionem parthicam, quod eodem anno CXGVIll. factum esse conceditur a viro docto, cum quinquennalibus istis, redituque in urbem conjungitur. At hoc omnium scriptorum adversatur testimoniis, qui sic de his rebus exponunt, ut sine omni dubio ad alium annum reditus SEWERI in urbem e Gallia, ad alium migratio ad debellandos Parthos referenda sit. Quid de rationibus speciatim dicam, quarum nulla se sustentare, vel leviter potest ? Distincie quamlibet excutiam, Incertissimum est, a. CXCVIII quinquennalia SEWERUM exhibuisse. Ipse celeb. Pagius hanc inculcavit regulam : Quinquennalia, Decennalia et id genus festa, modo anno quinto ineunte, modo exeunte indiscriminatim celebrabantur (Diss. Hypatica P. II, c. II, § V, p. 87). Lubrico eam fundamento ab eo impositam esse non ignoro, illi nimirum , cujus princeps auctor est, semtenliæ, imperatores in solemnitatibus ejusmodi consularem semper dignitatem suscepisse. Neque tamen alioqui suis ea nervis destituta est, ut nonnulli sibi

[ocr errors][ocr errors]
« PoprzedniaDalej »