Obrazy na stronie
PDF
[blocks in formation]
[ocr errors]

advers. lib. 4. cap. 12. per Jininutionem ad conlem- D ììììì

ptum, tanquam omnium vilissimi dicuntur. PAM. (c) Harioli. Dicti vel a fatis et fando, quasi Farioli, vel al) halando: Nam halitu solent mortalem animam excludere sive exhalare , ut divinam recipiant, unde et vocem, ut uiolat Donatus ad Terenlii Phormionem, ejusmodi dabant, quae est OE, qui sonus exhalandi vim praestat. Notabis autem in viris hoc esse nomen sive liariolos sive fanaticos voces; in foeminis aulem veratrices, quod divinandi scienlia vere profiteantur. LAc. (g) Cum aliquo utique præsidio. Præsidium hic significat lucrum, bona, peculium. Auctor Queroli, qui nonnullis Plauti editionibus adjungi solet. Ergone manibus meis præsidium paternum , ut efferrent de domo ? ll)id. Fures mihi ac prædomes cui bono ? ut si uid tibi spei aut praesidii est, totum conferant. Rursus: ræsidium abstulisti, et cincres abdidisti. Et apud inferioris ævi scriptores p:issim. IJAv.

(e) Tot justi impendimur. Est metaphora sumpta ab expensis rei domesticae. Loquitur sic in lib. De Spectaculis c. XIX. ut tam creduliter impendantur. Rursus de ldolol. c. VI. nec anima pecudis impensa, sed animua tua. Vitiose in cditionibus Rigalt. Prioriauis typographi posuerunt impedimur. HAv. (fj Qui sententiis elogia dispungitis. Winctorum simgulorum nomina, aetas, forma , crimen (quæ omnia elogia vocabantur) jiidicibus in tabellis exarata offereljantur : quando illi pro cujusque elogio pœnam ejns temperábaut. Hinc cum aliquándo Caio Caligulae oblata custodiarum elogia primum in ista serie ultimumque calvos notassent, stultus ille Princeps in re maxime seria , ubi nulla longa nimis poterat esse deliberatio, jocatus, nullius inspecto elogio, stans, tantummodo intra porticum mediam, a calvo ad calvum duci imperavit. Suetonius in vita ejus, cap. XXVII. IIAv. (g) Manticularius. Wocis significatio ex Festo nota est, ut significet furem qui bulgas scrutetur. Sed etiam Glossæ Lat. Gr. manticam exponunt ripa». unde monachi illi qui pera instructi ambulabant, appelmanticulati. Matthaeus Paris. qui vixit anno 1248. ut peregrinaret ille monachus manticulatus. HAv. (h) Sacrilegus. Qui templorum spoliat ornamenta et donaria, unde illa custodiis sepiebantur. Supra cap. XXIX. HAw. (i) Corruptor. Quomodo vox hæc intelligi debeat paiei c. XLVII. Lego partem sententiæ Atticæ in Socratem : Corruptor adolescentium pronuntiatur. HAv. (j) Lavantiuim prædo. Quoruin sæpe mentio apud veteres. Plautus Rudente Act. II. Scena lIl. 51. Quiit lavatum In balneas, ibi cum sedulo sua vestimenta servat, Tamen surripiuntur: quippe qui quem illorum observet falsus est: Fur facile, quem observet, videt : custos, qui fur sit, nescit. Apuleius As. Aur. lib. IX. Enim vero vos bonæ frugi latrones inter furta parva atque servilia, timidicule per

[blocks in formation]
[ocr errors][merged small]

Cum, custode foris tunicam servante puellæ, Certent furtivos balnea multa jocos. Quibtis væ miseris, minus sedulo si custodientibus aliquid esset ablatum. llinc servus ille Petronianus cap. XXX. Dispoliatus procubuit ante pedes, et rogare cæpit ut se pœnæ eriperemus : nec magnum esse peccatum suum propter quod periclitaretur. Si bducta enim vestimenta sibi dispensatoris in balneo , viae fuissent X. IlS. ubi adde notam Wouwerii. !)eponebantur h:e vestes in apodyterio, furtumque capite puniebatur, ut constat ex libris JCtorum. Rationem dat Aristoteles, cujus locum, qiiomiam leviter tantum indicat Junius, nim gravabor integrum adscribere. Is in Problem. Sectióne XX!X. niiim. 14. in hunc modum disserit. Arz =: rore èx , u£v rt:-i« 3z\zweizv «»##^ etc. i. e. Cur qui ex balneis furatus est, aut ex palæstra, aut ex foro, aut aliquo ejusmodi loco, morte mulctatur : qui autem ex domino privata, furti pretium duplum persolvit? Et respondet : * árt ἐν μέν ταῖς oiztztc , pv}%£z. etc. i. e. An quia in domibus rem custodire melius possumus ? nam et paries firmus et clavis est, et familiaribus res domesticæ curæ omnibus sunt , ut tuto serventur. At in balneis, cæterisque publicis locis facilis cuique facinoris perpetratio est : nil enim ad custodiam satis, qui sita posuerit, habet præter oculos Itaque facultas datur furandi, etiam si aspectum paulisper devertit. Quam ob rem legislator ratus sua ipsos custodire satis non posse, legem adhibuit , minitantem acerrime, vitam futuram memini , qui furtum publicis locis commiserit. Pergit deinde : #*• δζ εἰς μέ» *hv oiztzv, etc. i. e. Item in domo penes dominum ipsum est, quem velit recipere , et cui ininus credat, carere. At ei qui in balneis quicquam posuit, prohibere meminem licet, nec ingredi, nec ingressum testein suam ibi deponere, unde subrepturus sit, sed

[ocr errors]

prout libitum est, eodem in loco subrepturi et amissuri amicula promiscue jacent. Unde recto concludit gravissimam esse pœnam debere quæ manus furaces illo in loco coerceat. HAv. ' (a) Semper æstuat carcer. Ex nostro Minucius p. 40. denique de vestro numero semper carcer exaestuat. Tertull. Ad Mart. cap. I. Domus quidem Diaboli est et carcer, in qua familiam suam continet. Et ibidem c. II. dicit expirat, quod hic æstuat. Triste illic expirat, sed vos odor estis suavitatis. Nota hic electa in singulis verba et summam Auctoris curam. llAv. (b) Metalla suspirant. Admodum proprie loquitur. gravis enim iste labor, et ubi pr.e lassitudine crebra ducuntur suspiria. Describitur pœna ista -a Plauto ;£;l. IV. II. 8. Captiv. Ill. V. 65. et præsertim W.

Vidi ego multa sæpe picta, quæ Acherunti fierent

Cruciamenta; verum enimvero nulla adæque est Acheruus,

Atq; ubi ego fui in lapidicinis. Illic ibi demum est ocus

Ubi labore lassitudo oiuni 'st exigunda ex corpore.

Et sic agricolas duro labore fatigatos etiam suspirare facil Lucretius, cujus sunt versus lib. II. 1165.

Jamque caput quassans grandis suspirat arator Crebrius incassum magnum cecidisse laborem. Hav.

(c) Bestiæ saginantur. Pro semper Fuld. liabet etiam präve. Loquitur de iliis qui ob delicta I)estiis vel objiciebantur, vel cum illis pugnare jubebantur. Insignis crudelitas Caligula: et inhumanitas notatur a Suetonio lib. IV. c. 27. Cum ad saginam ferarum muneri præparatarum carius pecudes compararentur, ex moriis laniandos annotavit. Sed christiani etiam ad metalla damnati, I)estiis objecli. I{espondeo, non semper, habuerunt enim saepius pacem sub Imperatoribus. Non eo elogio, etiam objecti, quo sicarii, manticularii et similes. HAv.

(d) De vestris semper munerarii noxiorum greges pascuiut. De vestris , quos supra dixit sacrilegos. Ilinc Quintilianus in Gladiatore : Morabar inter sacrilegos, iiicendiarios, et qua gladiatoribus una laus est, homicidas. Dixit greges, quoniam dementia editorum aliquando aliquoil milla parium producebat. Iluic loco iilustrando imaxime inserviunt illa Plutarc'ii in Crasso, ubi Spartacum gladiatorem, qui gravissim:itn il!ud belluni Romanis excitavit, cum Sociis effregisse ludum I.en:ulli narrat. Verba ejus sunt, A#/*v}ου τινος Bzrtztov μονομ*χους iv Katva <pi?o/*os eic. i. e. Lentulus quiilami, cògnomento Butituis, magnam gladiatorum familiam Capuæ nutriebat, quorum maxima pars ex Galatia et Thracia eraut oriundi, non ob aliquod perpetratum ab ipsis scelus, sed tantum propter emptoris impietatem necessario gladiatoriam exercere coacti. II Av.

(e) Jam non christianus. Sic Ald. et Fuld. et Agobard. Rigaltiusque.Alii transponunt non jam. liifra cap. XLVI. Sed dicet aliquis, etiam de nostris excedere quosdam a regula disciplinæ : desinunt tum cluristituti haberi penes nos. Minucius p. 40. Christianiana æstimatio (1) innocentiam tradidit, humana item dominatio imperavit; inde iiec plenæ nec adeo timendæ estis disciplinæ ad innocentiæ verifatem. Quanta est prudentia hominis ad demonslrandum quid vere bonum (2)? quanta auctoritas ad exigendum ? tam illa falli facilis, quam ista contemni. Atque adeo quid plenius dictum est : non occides, an vero: me irascaris quidem? Quid perfectius prohibere adulterium, an etiam ab oculorum solitaria concupiscentia arcere? Quid eruditius (a) de maleficio, an et de ma

temptibili dispeetore mandatam. vobis autem hu- A et Epicmrus (d) omnem cruciatum (e) doloremque de

leloquio inlerdicere ? Quid instructius, injuriam non

permittere, an nec vicem injuriæ sinere (b) ? dum tamen sciatis ipsas quoque leges vestras, quae videntur ad innocentiam pergere, de divina lege ut antiquiore formam (5) mutuatas. Diximus jam de Mosis aetate. Sed quanta auctoritas legum humanarum, quum illas et (4) evadere homini contingat, et plerumque in admissis delitescere (5), et aliquando contemnere ex voluntate (6) vel mecessitate delinquendi (c), recogitata etiam (7) I)revitate supplicii cujuslibel, non tamen ultra mortem remansuri? Sic

pretiat, modicum quidem contemptibilem pronuntiando, magnum vero non diuturnum. Enimvero nos qui sub Deo omnium speculatore dispungimur, quique æternam ab eo pœnam providemus, merito soli innocentiæ occurrimus, et pro scientiæ plenitudine, et pro latebrarum difficultale, el pro magnitudine cruciatus, non diuturni, verum sempiterni, eum timentes, quem timere debebit et ipse qui timentes judicat, Deuin, non proconsulem timentes. CAPUT XLVI. 0ccurrit porro illis, qui non de Deo Christianos sapere, sed ut Philosophiæ genus, fidem et spem illorum aestiment, paria in utrisque virtutum genera ponderantes : quibus ostendit, quantum momen illud phiB losophorum infra christianum subsidat, dum illi inveniantur veritatis ignari et omnium scelerum rei, hi Deum intelligunt, et ab omni malitia, vel ipsis stupentibus inimicis, quam longissime sint remoti. 46. Constitimus (f), ut opinor, adversus omnium criminum intentionem (8), quæ Christianorum sanguinem flagitat. Ostendimus totum statum nostrum, et

LECTIONES WARIANTES.

(1) Cod. Fuld. humana doctrina; in sq. Rhen, et Ald. hmm. damnatio. - . " (2) Tanta e. p. h. a. d. qui vere bonum Fram. Paris. (5) Antiquiore ferme. Ald. ut antiquiore forma Rhenan. ut `antiquidris formæ Fran. ut antiquiores formas MS. Ludg. '

nus ibi nullus, nisi aut reus suæ religionis, aut profuqus. Scribi debet per hyphen, ut cap. II. iterùm3Iiristianus. quomodo etiam tantum-christiamus. HAv. (a) Quid eruditius? Non $atis ille eruditur ad virtutein , cui tantum interdicitur maleficium , nisi interdicatur maleloquium. Clarius : Hudis adhuc in virtute erit, qui tantum abstinet a maleficio : nam debel etiam a maleloquio. Similiter expende sequentia : ut quis instructus sit in virtute, non soliiim ei abstinendum est ab injuria, sed ab umbra quidem injuriæ, et ab re omni quæ liabeat vicissitúdinem injuriæ. LAC. . - - - (b) An nec vicem injuriæ: IIoc est, injuriam non inferre, sed nec referre. Sic libro adversus Marcionem ii. Vicem prohibet Deus. et lib. 4. Christus euiam vicem injuriae cohibet. RiG. — Vicem injuriæ sinere. Elegantissime loquitur ita pro injuriaim rependere. virgilius II. Æneid. versu 452.

Testor, in occasu vestro, nec tela nec ullas Vitavisse vices Danaum.

ubi nugatur Servius. vices enim quas se non vitavisse jurat, "non sunt pugnandi , vicissitudines, ut ipse èxplicat, sed vulnera et cædes, quas sicut ipse Damais inflixerat ita si fata fuissent ut caderei, ipse etiam perpeti pugnando non recusaverat. IIAv. (c) Contemnere ex involuntate vel necessitate delinuêndi. Ego Rigaltium sequor et explico humanarum 1\ præ divijs nullam esse auctoritatem, qiiod tripliciter ostenditur; primo, quia pœnam saepe datur evadere ; secundo, quia lex sæpe illum non videt, adeoque scelus ejus in abdito est ; tertio, quia comtemnitur aliquando vis illarum, dum praetexitur pcccatum involuntarium ei ad quod vi et necessitate sunt coacti. Quod in divinis longe aliter se habet. Et hisce jam quarto addet supplicii brevitatein mortemque adeo timendam, cum in divinis se in immensum aevum poena extendat. Adde Itigaltium , qui illustrat exemplis. HAv. — Ex involuntate vel neces$itate delin

(4) Illas etsi Fran. illas etiam Jum.
(3) Delitesceret Fram. delilescenti. Seml.
(6) Involuntate. Seml.

(7) Pro addit. Seml.
(8) Intentationem Seml. -

COMMENTARIUS.

quenti.involuntate, hoc est, Casu. Cujus delicti exemC. j)lum proponit Marcianus, 1. XI. De pœnis : cum in venamúlo telum in feram missum, hominem interfecit; necessitate, cum aliter vitam suam tucri non posset. Fingamus igitur Sempronium in venando telum in ferani misissé : eo telo, non feram, sed inimicum forte transeuntem interfecisse. Gaudebit Sempronius de prospero sibi errore; quod eo casu vitam inimic9 suo ädeiiierit impune. Sed impune quidem, apud Cœsarem, non apud Christum. Eteiiiin ictum, initi0, ac destinatione iiivoluntarium, acceptatione aut ratihabilione sua voluntarium fecit. Idém erit dicendum, si Titius furiosum, cujus ante furorem testamento hæres scriptus fuerat, irruentem in se, cum alìter vitam suam tueri non posset, interfecit. Gaudebit in sinu su9 quod testatori mutandae per intervalla dilucida voluiitatis facultatem sustulerit, eoque gaudio apud Christum volens occidit, quem noleiis ei necessitate £9actus interfecisse videtur apud Cæsarem, cognitione Christi potentiore ac perfectiòre multo quam Cæsaris,

IG.

D (d) Sic et Epicurus. Cujus sententiam luculentis

simis versibus describens Lucretius errorem ejus ma

gnitudine ingenii sui adauxit et multiplicavit, præ

sertim lib. iii. qui caute et praemunito pectore est legendus. Ibi :

Scire licet nobis nihil esse in morte timendum,
Nec miserum fieri, qui non est, posse, ueque lilum
Differre, aa nullo íuerit jam tempóre natus,
Mortalem vitam umors qui immortális ademit. HAv.

(e) Cruciatum doloremque depretiat. Vox ista auream latinitatem non sapit, viùetur ex usu el more Tertuliani usurpata, hac utilur adhuc lib. 4, adv. Marcionem. Usi sunt etiam Sidonius Apollinaris in ßurgo, £lepretiata suas turpant pigmenta fijuras. item epist. 10. lib. 2. el Symmachus epist. 41. iib. 8, Le prò.

(f) Constitimus ut opinor. Arte militari deductum, ubi firmiter stanles, locum quem ceperant tuebantur,

[merged small][ocr errors][merged small][ocr errors]

A ergo quibus comparamur de disciplina, proinde illis non adæquamur ad licentiam impunitatemque disciplinæ ? vel cur el illi ut pares nostri non urgentur ad officia, quæ nos non obeuntes periclitamur (5)? Quis enim pliilosophum sacrificare, aut dejerare, aut lucernas meridie vanas (a) prostituere compellit? (6) , Quin imo et deos vestros palam destruunt (b), et superstitiones vestras commentariis quoque accusant, laudantibus vobis. Plerique etiam in principes fatrant (c) sustinentibus vobis. Et facilius statuis et salariis (7 d) remunerantur, quam ad bestias pronuntiaiitur. Sed merito; philosophi enim non christiani

VARIANTES.

(i) Usu jam Rig.

(5) Cod. Fuld. non proinde adæquamur diligentia et immunitate disciplinæ? vel cur et illud pares nòstri non urgentur, etc.

(6) Proferre Fram. Paris.

(7) Salutariis Franeq.

C0MMENTARIUS.

Sic supra cap. iv. motavimus Nostrum saepius uli formulis inde desumptis , ibique hujus verbi iisum docuimus, Barr. et MS. L. B. comstituimus. non prol)o. sed cum Fuld. et reliquis scribo constitimus. Affine est illud De Spectae. cap. xiii. Salis, opinor, implevimus ordinemi, quos et quibus modis etc. IlAv. (a) Lucernas meridie vanas. Itespicit ad illud quod dixit eap. xxxv. nec lucernis diem infringimus, ne quis Diogenis factum innui putet, de quo Adv. Marc. lib. H. c. 1. Nam illa canicula Diogenes hominem invenire cupiebat, lucernam meridie circumferens. HAv. (b) Deos vestros palam destruunt. Quod euim in omnibus opusculis inteudat Luciamus, tum præsertim in Jove Tragœdo. Ast ille totus ex irrisione laetus. Quid veteres philosophi? De Speusippo in lib. de Nat. Deorum M. Cicero : Censuit vim quamdam esse, qua omnia regantur, eamque animalem, volens evellere eae animis cognitionem Deorum. Sed quid ipse £icero de diis suis ceiisuerit optime palet ex censore ejus Lactantio. Is lib 11. Div. Inst. c. 5. Intelligebat Cicero falsa esse, quæ homines adorarent. Nam cum multa diarisset, quæ ad eversionem religionum valerent, ait tamen, non esse illa vulgo disputanda, ne susceptas publice religiones disputatio talis exlingual. liAv. (e) In principes latrant. Quod gloriosum sibi imprimis Cynici putabant.Transeuntem Neronem clara voce corripuit Isidorus Cynicus, Quod, ut narrat Sueton. lib. vi. Nauplii mala bene cantitaret , sua bona male disponeret. Callisthenem liber;e nimis linguæ fati sui olim admonuerat Aristoteles apud Laertium :

[ocr errors][ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]

. cognominantur. Nomen hoc philosophorum dæmonia A mum omnium cecinit. 0 Apollinem inconsideratum !

non fugat. Quidni, quum secundum deos philosophi d;emonas deputent (1)? Socratis vox est: si dæmonium permittat. Idem et quum aliquid de veritale sapiebat, deos negans, Æsculapio (a) tamen gallinaceum prosecari jam in fine jubebat (b) credo ob h0moreiu patris ejus, quia Socratem Apollo sapientissi

' LECTIONES

(1) Deputant, Franeq.

[ocr errors]

Sapientiæ testimonium reddidit ei viro, qui negabat deos esse. In quantum odium (2) flagrat veritas, in tantum qui eam ex fide praestat offendit ; qui autem adulterat ei affectat, hoc maxime nomine gratiam pangit apul insectatores veritatis, (qua et illusores et contemplores (3). Mimice (c) philosophi affectant ve

VARIANTES.

Lugd. quam inclusores et corruptores, al. qua illusores et corruptores.

[merged small][ocr errors][ocr errors][merged small][merged small][ocr errors][ocr errors][ocr errors]
« PoprzedniaDalej »