Obrazy na stronie
PDF

vocari, et deum et animum Jovis (a), et necessitatem A Christum, scilicet quibus prophetæ loquebantur. Nam

omnium rerum, Hæc Cleanthes in spiritum congerit, quem permeatorem universitatis affirmat. Et nos etiam Sermoni atque Rationi itemque Wirtuti,per quæ omnia molitum Deum ediximus, propriam substantiam spiritum (1) inscribimus, cui el Sermo insit pronuntianti, et Ratio adsit disponenti, et virtus praesit perficieiiti. Hunc ex Deo prolatum didicimus, et prolatione generatum,et idcirco Filium Dei et Deum dictum ex unitate substantiæ. Nam et Deus spiritus. Et cum radius. ex sole porrigitur, portio ex summa; sed sol erit in radio (2), quia solis est radius, nec separatur substantia, sed extenditur. Ita de Spiritu Spiritus, et de Deo Deus (3), ul lumen de lumine accensum. Manet integra et indefecta materiæ matrix , elsi plures (4) inde tradu

et nunc adveiitum ejus exspeciant, nec alia magis inter nos et illos compulsatio est, quam quod jam venisse non credunt. Duobus enim adventibus ejus significatis : primo, qui jam expunctus est in humilitate conditionis humanæ; secundo, qui concludendo sæculo imminet in sublimitate divinitatis exsert:e : primum non intelligendo, secundum, quem manifestius prædicatum (12) sperant,unum existimaverunt. Ne enim intelligerent pristinum, credituri si intellexissent, et consecuturi salutem si credidissent, meritum fuit delictum eoruin (13). Ipsi legunt ita scriptum mulctatosse sapientia et intelligentia et oculorum et aurium fruge. Quem igitur solummodo hominem (14) præsumpserant de humilitate, seTuebatur uti magum aestimarent de

ces qualitatum mutueris (5). Ita et (6) quod de Deo B potestate, cum ille verbo dæmonia de hominibus

profectum cst, Deus est, et Dei Filius, et unus ambo. Ita et de Spiritu Spiritus, et de Deo Deus modulo alterum, non numero (b), gradu, non slatii (7) fecit, et a matrice non recessit, sed excessit. Iste igitur Dei radius, ut retro semper prædicabatur (8), delapsus in virginem quamdam, et in utero ejus caro figuratus (9), nascitur Homo Deo mistus. Caro spiritu instructa {10) nutritur, adolescit, affatur, docet, operatur, et (>hristus est. Recipite interim hanc fabulam, similis est vestris, dum ostendimus quomodo Christus probetur. Sciebant et qui penes vos ejusmodi fabulas :emulas ad destructionem veritatis istiusmodi præministraverunt (11). Sciebant el Judæi venturum esse

excuteret, caecos reluminaret (15), leprosos purgaret, paralyticos restringeret, mortuos deniqiie verbo redderet vitae, elementa ipsa famularet (c), compescens procellas ct freta ingrediens, ostendens se esse AoroN Dei, id est verbum illud primordiale (16) primogenitum, virtute et ratione comitatum, et spiritu fultum (17), eumdem qui verbo omnia, et faceret, et (18) fecisset. Ad doctrinam vero ejus, qua (19) revincebantur magistri primoresque Judæorum, ita exasperabantur, maxime quod ad eum ingens multitudo deflecteret (20), ut postremo oblatum Pontio Pilato Syriam tunc ex parte (21) Itomana (22) (d) procuranti (e), violentia suffragiorum in crucem (25) dedi sibi extorse

LECTI0NES WARIANTES.

(1) Spiritus Paris. (2) Exit Jum. 5j Ita de sp. — Deus desunt un cod. Fuld. et ed. Rhen. 4) In Par. 5) Codd. Fuld. et Pamel. qualitatis; Lugd. II. traducis qualitates. 6) Et abest Paris. % Non gradu sed statu Paris. Modulo alternum, numerum gradu, non statu Fran. . (8) Prædicebatur cod. vet. Scrivcrii. (9) Figuratus Jum. Haverc.; quanidam et in utero ejus caro figuratur cod. Fuld ; figurata Semler. 10) Structa MS. Fuld. {% Sic locum restiluerunt Scrirer., Rig. et Haverc.; amteu leg. probetur et qui — praeministraverint. (12) Gelen.: prædictum. (15) Rhen. in ed. I., Ald., Pamel., Barræus, Gang.:

[blocks in formation]

COMMENTARIUS.

(a) Eumdem et falum vocari et Deum et animum

(c) Famularet. Cum usum verbi non intelligerent,

[ocr errors]

tem Zenonis scntentiaiu sic retulit, έν τε εῖ-0αι Θε2» xxi Noùv, Eigo pp £vr,v , x«i Aiz. Rig. (b) Modulo alterum, non numero. Alius a Filio Pater est, qua Paler, non qua Deus. Alius a Palre filius est. qua filius, non qua de Deo Deus. Alius a Patre et Filio Spiritus, qua Spiritus, non qua cum Deo Patre et Filio Deus est. Nam cum sit unus a Patre et Filio Spiritus, uno spiritu, una substantia Pater el Filius et Spiritus unum sunt, quod unum I)eus est. I{1G. — Modulo alterum. Sic adversus Praxeam. pag. 640. Non tamen diversitate alium filium a Patre, sed distributione ; nec divisione alium, sed distinctione, quia non sit idem Pater el Filius, vel 1modulo alius ab alio. Et pag. 645. Visibilem vero Filium agnoscamus, pro modulo derivationis. Itaque modus et modulus est cerlarum rerum secundum sui jj* rationes dispositio , ordinatio, oeconomia. etlu.

Voluit Noster exprimere græcum 3ovXov, quod est in $ertitutem redigere, et ita alios etiam locuîos notant interpretes. (d) Ex parte Romana. MS. L. B. ex plebe Romana. Quasi innuat plebeiam Pontiorum fuisse gentem. Fuld. vero eae parte Romanam, quasi r.ollei Romanorum provinciis annumerari in Syria Comagenem et Judæam, utpote suis dynastis ei regulis sùbjectas. Erat vero illud solitum Roumanis istis temporibus, ut sese turbidis rebus populorum et regum' dissidiis immi$cerent, quo potentiores qui nutu suo Remp. rege. l;ant et pedum pulsu exercitus colligerent, ex rapiiiis ditescerent et regna ac potestates, qüibus vellent, donarent. Quomodo illi obnoxii patronis suis ne hiscere quidem contra audebant. (e) Procuranti. Tacitus de nece Christi Annal. XV. 44. Qui Tiberio imperitante, per Procuratorem pontium Pilatum supplicio affectus erat. Hieron. in Chron.

rint. Prædixerat et ipse ita facturos. Parum hoc, si A rat sepulcrum, et custodia pavore disjecta, nullis non ei prophetæ retro. Et tamen suffixus spiritum (1) apparentibus discipulis, nihil in sepulcro repertum cum verbo sponte dimisit, prævento carnificis officio est, præterquam exuviæ sepulti. (8) Nihilominus ta(a). Eodem momento dies, medium (b) (2) orbem men priinores,quorum intererat, et scelus divulgare, signante sole, subducta est. Deliquium (c) utique pu- et populum vectigalem et famularem sibi a fide (9) taverunt, qui id quoque super Christo prædicatum revocare, subreptum a discipulis jactitaverunt. Nam non scierunt; [ratione non deprehensa, negaverunt] nec ille se in vulgus eduxit, ne impii errore liberaren(5); et tamen eum mundi casum relatum in arcanis tur, ut et fides, non mediocri præmio destinata, dif. (4) vestris habetis. Tunc Judæi detractum et sepulcro ficultate constaret. Cum discipulis autem quibusdam, conditum magna etiam militaris custodiæ (5) diligen- apud Galilæam Jud;eae regionem ad quadraginta dies tia circumsederunt (6), ne, quia prædixerat tertia die egit, docens eos quæ docerent. Dehinc ordinatis eis resurrecturum se a morte, discipuli furto amoliti ca- ad officium prædicandi per orbem, circumfusa nube daver fallerent suspectos. Sed ecce die tertia (7) con- in cœlum est ereptus (10), multo verius quam apud cussa repente terra, et mole revoluta, quæ obstruxe- vos asseverare de Romulo (11) Proculi (d) solent. Ea

LECTI0NES WARIANTES,

(1) Edd. ante Rigaltium et Hav. : prophetæ retro etiam. B (5) Militari manu custodiae Franeq. Parisin. Tamen suffixus multa mortis illius própria ostendit iiisi- 6) Circumsepserunt MS. Agobard.

gnia. Nam spiritum, etc. Vv. multa.— Nam in cod. Fuld. (7) Sed ad diem tertiam MS. Fuld. desunt. Rig. emend. Et tandem suff. (8) Præter exuvias sepulturæ cod. Fuld. (2) Mediam Seml. . - (9) Ad fidem Frameq. * * (5) Vv. Uncis inclusa in solo cod. Fnld. (tddita leguntur. 10) Receptus Frami. (4) Ita Rig. et Hav. e cod. Fuld.; cæteri: In archivis. 11) Cod. Fuld. Rig. et Hav. }{omulis. C0MMENTARIUS. Euseb. num. M\!XLlI. Pilatus procurator Judææ a que stellas. Cujus ego loci hic respici puto locutionem. Tiberio mittitur. Quæ quum mirum in modum passim (c) Deliquium utique putaverunt. Phlegon nempe et

turhentur a quibusdam, sciendum, Vitellium, virum Thallus, iiisignes cliroiiologi, quorum prioris noininô consularem, fuisse tum temporis præsidem totius Sy- et studio Adrianus Cæsar, vir multiscitis, usus credi. riæ, sed habuisse suos procuratores, qui fere erant tur in suis publicandis. Testimonia nota sunt, et equites Rom. quos vel in minores , provincias, vel in digna quæ legantur apud Eusebium Chron. p. 202. regna sociorum imittebat, ut il)i administrarent res Dé quibus testimoniis et hujus rei miraculo omnino Pop. Rom. sive in exigendis tributis, et pactis cum videri debet, ibidem plures locos adducens, illustris Rom. fœderibus servandis, sive in uuiversum inspi- Scaliger p. 186. et De Emend. Temporum p.561. Cui ciendis ne quid detrimenti Resp. caperet. Sic inter addi potest Bynæus lib. III. c. 8. dé Morte I. C. IIAv. illos Judæam sortitus est partem Syriæ Pontius Pila- C . (d) De Romulis proculis. Ita Rig. ex Cod. Fuld. nota tus ut eam procuraret. IHAv. locutio. Alii de Romulo Proculi. Augustin. de Civ.

(a) Prævento carnificis officio. Duo loca apponere li- Dei l. IlI. c. 15. ostendit ex Cicerone illam inter Deos bei hæc maxime illustrantia, Suetonii unum, Senecæ Romuli receptionem creditam esse magis quam faalterum. In Vita Tiberii c. LXI. Mori tolentibus vis ctam. Nec mirum cum etiam sepulcrum eju§ exstiteadhibita vivendi. Nam mortem adeo leve supplicium rit, si Varroni fides. Porphyr.'ad Horat.'Epod. lib. putabat, ut cum audisset unum ex eis, Carnalium no- ad carmen, quod incipit Aliera jam teritur. Iioc nomine, anticipasse eam, exclamaverit, Carnalius me eva- tat, nam Varro post rostra fuissè sepulcrum Romuli sit. Seneca ad Marciam c. XXll. de patre ejus C e- dicit. Itaque vere Augustin. Viderint quidam scriptores mulio Cordo, sub eodem principe inedia mori certo, etiam, qui eum propter ferocitatem a Senatu discerptum 11e reus periret. Accusatores, Sejano auctore, adeunt esse dixerunt, subornatumque nescio quem Julium TroConsulum tribunalia : queruntur mori Cordum, inter- culum, qui cum sibi apparuisse diceret, eumque per se pellantes quod coegerant. Adeo illis Cordus videbatur populo mandasse I{omano, ut inter numina coleretur, effugere. Magna res erat in quæstione, an morte rci pro- eoque modo populum, qui contra Senatum intumescere hiberentur. Dum deliberatur, dum accusatores iterum cæperat repressum atque sedatum. Nam certe precatio adeunt, ille se absolverat. - satis divinitatem obtinuisse docet Aurel. Victor in

(b) Dies, medium. Confirmat ipse Tertullianus Ady. Epir. in Marco Anton. Et quod de Romulo ægre crediJudæos c. X. Nam quod in passione ejus accidit, ut media tum est, omnes pari sensu præsumpserunt, Marcum Et dies temebresceret. Amos propheta annuntiat, dicens : caelo receptum esse. Et huc forsan referri potest semierit, inquit, in die illa, dicit Dominus, occidet sol media ,, uudus ille juvenis, qui apud Bellorium in Adm. Rom. die, tenebrescet super terram dies luminis. lbidem : ut '' Anliq. Vestigiis tab. 56. Faustinam Marci, habitu prophetiæ adimplerentur, properavit dies vesperam fa- Dianæ Luciferæ, coelo inferri, intentis oculis admicere. Idem hinc explicat Ê. II. 12. Expavit cæ- ratur, nisi potius ex habitu et diademate, quo caput lum super isto. Et quomodo et quando expavit ? Indu- • ornatur, Deus Genius sit æstimandus : tanta scilicet bitate, quando passüs est Chrisius. Et horruit, inquit, gloriæ vecordia homines incesserat. Siietonius de plurimim nimis, et sol media die tenebricavit. Et quan- Augusti anima cap. c. Nec defuit vir prætorius, qui se do horruit nimis, nisi in passione Christi ? Simile mi- effigiem cremati euntem in cælum vidisse jurasset. Sed raculum annotat in lib. AJ Scapulam cap. Ill. Nam et audi Tertull. de Spectat. cap. ult. de pœna inferni : sol ille in conventu Ulicensi extincto pene lumine, adeo spectans tot ac tantos Reges, qui in cælum recepti nunportentum fuit, ut non potuerit ex ordinario deliquio tiabantur, cum ipso Jore et istis suis testibus in imis hoc pati, positus in suo hypsomate et domicilio. Dixit tenebris congemiscentes. Werius de triumphatore inororbem signante sole, i. e. òccultante lumen suum et tis Jesu nostro illud usurpamus, quod non nisi adulaobsignaiite. Nam signare antiqui dixerunt pro obsi- 10rie Walerius Maximus de Julio Cæsare dicere potuit gnare et occultare.TNonius, signutan integram virgi- IV. 5. In hunc modum non homincs exspirant, sed dii nem vetustas voluit dicere. Undè illud Cantic. IV. 12. immortales sedes suas repetunt. Alluderé puto Tertulseaturigio clausa es, fons obsignatus. Iino de ipsa luce lianum cum dicit Ad Nat. I. 10. coram populo non pecœleslium globorumi, exstat haec locutio apud Jobum jeraret contemplator cælitis in cælum recepti. Sed hic IX 7. de Deo qui Soli dat jussa sua, nec Oriiur, signat. locus monet me medicinæ qua summe indiget illo ca

[ocr errors]

omnia super Christo Pilatus, et ipse jam pro sua A Athenis, Melampus Argis, Trophonius Bœotiæ initia

conscientia christianus (a), Cæsari tum Tiberio nuntiavit. Sed et C;esares credidissent super Christo, si aut Caesares non essent saeculo necessarii (b), aut si et christiani potuissent esse caesares (c). Discipuli quoque diffusi per orbem, ex praecepto magistri Dei parnerunt, qui et ipsi a Jud;cis insequentibus multa perpessi, utique pro fiducia veritatis libenter, Romae postremo per Neronis sævitiam, sanguinem christiamum seminaverunt. $ed monstrabimiis (1) vobis idomeos testes Christi, ipsos illos quos adoratis. Multum est, si eos adhibeam ut credatis Christianis, propter quos non creditis Christianis (2). lnterim hic est ordo nostræ institutionis, hunc edidimus (5) et sectæ et nominis censum cum suo auctore. Nemo jam infa

tionibus homines obligaverunt; ut ad vos quoque dominatores gentium aspiciam, homo fuit Pompilius Numa , qui Romanos operosissimis superstitionibus oneravit. Licuerit et Christo commentari divinitatem rem propriam; non qui rupices (d) et adhuc feros homines multitudine lot numinum demerendorum attonitos efficiendo ad humanitatem temperaret, quod Numa; sed qui jam expolitos et ipsa urbanitate deceptos in agnitionem veritatis ocnlaret (e). Quærite ergo, si vera sit ista divinitas Christi. Si ea est, qua cognita ad bonum quis reformetur (7), sequitur, ut falsa renuntietur quævis alia contraria comperta ; imprimis illa omni ratione (8), quæ delitescens sub noininibus et imaginibus mortuorum, quibusdam si

miam incutiat, nemo aliud existimet, quia nec fas (4) B gnis, et miraculis, et oraculis fidem divinitatis opera

[merged small][merged small][merged small][merged small][ocr errors][merged small][merged small][merged small]

pite libellus iste. Legitur ibi : Quis istam contumeliam excuset, quæ ut aut mortuos cum Deis deputet; quem locum minus sanum pronuntiat recte Golhofredus, medicinam non adhibet. Rigaltius nihil notat, nihil mutat;'unam dele litterulam, verissima emergel lectio, scribendo utut mortuos, i. e. quocumqiie niore tandem mortui fuerint, ut scil. scævus iste Romulus, qui dissipatis membris ne integer quidem tumulum in¥enit. Vide plura apud interpretes et Elmenhorst. ad Minuc. p. 56. II Av. (a) Conscientit christianus. Cui cum conscientia diclaret injuste accusatum Christum, nullam vel minimam noxam in illo inveniri posse, coactum non voluntarium se ad puniendum accessisse, ubi nullum erat delictum, necesse habuit, ut ipsi vivo, ita memoriæ ejus favere, Christianus itaque Pilatus dicitur nostro, plane ut per jocum Livium Augustus Pompeianum appellare solebat, quod exstat in praeclara lefensione Cremutii Cordi apud Tacitum IV. Annal. 54. Titus Livius, eloquentiæ ac fidei præclarus imprimis, Gn. Pompeium tantis laudibus tulit, ut Pompeianumi eum Augustus appellaret : neque id amicitiæ eorum offecit. Libet itaque exclamare ad Pontium, ut Nostër ad Trajauum c. ii. 0 sententiam necessitate comfusam ! el : Quid temetipsam censura circumvenis ? si damnas, cur inquiris? si inquiris, cur non et absolvis? ut paulum inflectam. HAv. (b) Si aut Cæsares non essent saeculo mecessarii. Hoc est, Imperio Romano, quod tamdiu duraturum dicebant quamdiu saeculum. Ex illo videlicet Pauli, Tantum qui tenet, teneat. Fl. Vopiscus de Aureliano, hic finis, inquit, Aureliano fuit, principi necessario magis quam bono. Rig. (c) Aut si et christiani potuissent esse Cæsares. Longe aliae nientes christianorum fuere sub Constan

tino, quem et saeculi præsidem, et christianum esse potuisse dixerunt, et quantis non ingenii Graeci viribus probaverunt! Sub eo certe christianarum rerum adhuc ignaro h;eretici catholicis insultabant hujusmodi convicio, Quid clirislianis cum regibns? aut quid episcopis cum palatio ? 0ptatus, lib. 1. ltig. (J) Iiupices vocat homines rusticos et incultos a Gr;eco ἐυσα; el ; J*2;. De Pallio c. IV. Ille apud rupicem et sylvicolam et monstrum eruditorem scrupea schola eruditus. Ibid. rupices in urbanis, scurras in forensibus, paganos in militaribus : Et de Anima c. VI. Quid autem facient tot ac tantæ animæ rupicum et varronum, quibus alimenta sapientiæ desunt? Ita locum lege, non barbarorum. Respexit enim versum Lucilii, Varronum ac iupicum squarrosa incondita rostra. (e) 0cularet. E';»μμ*τω** inquit Scaliger, quem omnino vide ad Mamilium p. 118. Videtur Noster vo

D ceiii öculäre usurpare, quasi significaret visum red

dere, quomodo apiid Nostrum de Poenit. c. XII. , IIirundo, si excæcaverit pullos, novit illos oculare rursus de sua chelidonia. Quod transcripsit Pacianus in I'arænesi ad Poenitent. Ercaecatos luirundo pullos movit occulare de sua chelidonia. Adeoque accepisse iia videtur Cyprianus ille Nostri lector et adigirator assiduus. Ę de Idolorum et vanitate : Ut homines ab errore tenebrarum ad viam litcis additcerent , cæcos et ignaros ad agnitionem veritatis occulurent. Diffcrt enim ab inoculare quod est petitum a cultura arborum, qu.e sul) ipsa voce hac oculeeren cuivis nota est. Oculus enim illis est tuberculus ille, ex quo ramuli germinare debent. Cato de Re Rust. c. VI. Ibi oculos arundinis pedes ternos, alium ab alio serunto. Ipse Tertullian.'lib. de Anima. c. XIX. Aut unde mi* illis et frutices inoculantur, et folia formantur, et germina inflantur. HAv.

spiritales; nec nomen novum est. Sciunt dæmonas A sic malitia spiritalis a primordio auspicata est in ho

Philosophi, Socrate ipso ad dæmonii arbitrium exspectante. Quidni? cum et ipsi dæmonium adh;esisse a pueritia dicatur, dehortatorium plane a bono (a). Dæmonas sciunt Poetæ, etiam• vulgus indoctum in usum maledicti frequentat, nam et Satanam (1), principem hujus mali generis, proinde de propria conscientia animæ, eadem execramenti voce pronuntiat (b). Angelos quoque etiam Plato non negavit, Utriusque nominis testes vel magi asserunt (2) (c). Sed quomodo de angelis (d) quibusdam siia sponte corruptis corruptior gens da-monum (e) evaserit damnata a Deo cum generis auctoribus, et cu:m eo quem diximus principe (f), apud litteras sanctas ordine cognoscitur (5). Nunc de operatione eorum satis

minis exitium. Itaque corporibus quidem, et valetudines infligunt (g), et aliquos casus acerbos, anim;o vero repentinos et extraordinarios per vim excessus. Suppetit illis ad utramque substantiam hominis adeundam mira (4) subtilitas et tenuitas sua. Multum spiritalibus viribus licet, utinvisibiles et insensibiles in effectu potius quam in actu suo appareant : si poma, si, fruges nescio quod auræ latens vitium in flore

præcipitat, in germine exanimal, in pubertate con

vulnerat, ac si caeca ratione tentatus ; ér pestilentes haustus suos offundit: eadem igitur obscuritate contagionis aspiratio dæmonum et ange!ornm mentis quoque corruptelas agit furoribus et amentiis foedis, aut saevis libidinibus cum erroribus variis ; quorum

erit exponere. Operatio eorum est hominis eversio : B iste potissimus, quo deos istos eaptis et circumscriLECTI0NES VARIANTES.

[ocr errors][ocr errors][merged small]

CAP. XXII.—(a)Dehortatorium. Plane abomo.Ubiqne antea sic legebatur et distinguebatur, dicatur. Dehortatoriumplane a bono omnes sciunt poetæ, Sed recte emendayit Rig. posuitque post dicatnr comma, nos etiam post dehortatorium punctum. Iste enim genius seu dirimon Socratis celebrabatur ut dehortatórius si quid mali ipsi in-taret vel occurreret, imo ridens inquit Tertnilianus a bono se. ipsum avertens. ltaqiie sic distinguo, dicatur dehortatorium. Plane, a bono, i. e. imo h;ibuit dæmonium, sed quoil illum a bono dehortaretur. Ita *â plane passim, et lib. Ad Nat. 1. 10. Plane, quoniam illis cælum patet, i. e. imo, recte. Itaque ut Ijene Lactant. 1. 1. c. 14. Sed ipsi cum sint perdiìores hominum , custodes tamen se videri volunt, ut ipsi colantur et Deus non colatur. Possis ita etiam imiterpungere locnm, dicatur dehortatorium. Plane a bono. Sed quomodocumque fiat distinctio, nullus alius potest ésse sensus, quam ille quem nos dedimus. Mala certe distinctione deceptus a vero aberrat Casp. Barthius, qui contemplatus est hæc verba in libro Adv. LV. cap. 5. vultque legi, dehortatoritm a bono 0rfei sciunt etæ; ut ita innuantur illa earmina et hymni, qui iodieque exstant istius nomini inscripti, et satis sunt vetusti. De D.emonio vero Socralis loctui sapientiores Ethici, nihil aliud intellexerunt nisi providum ejus animum et perspicacem in futuris rebus. Ilinc δαίμων izza-rov % £vz*, cuique animus dæmon dicitur a Xenocrate Philosopho apud Aristotelem ii. Topicorum, qui ibidem sùôz:wo/z appellat cum cui bona meus contigisset. Socratica etiam sapientia imbutus Euripides apud Theonem p. 60. Progymn. *2, vo%» ípó» èzzz rov 9:29 dixit, mentem suam dæmonem cuique. llAv. (b) Nam et Satanam execramenti voce promuntuat. Quid ? Satanæ vocabulum Romani unquam usurpavere in maledictis aut execrationibus : Neutiquam sane. Sed malorum dæmonuim principem Satanam pronuntiavere , pronuntiando, Malum, lúg. — Sensus verborum mihi liic videtur : Vulgus quoque jain indoctum pro maledicto frequentat Salanam auctorem hujus generis, dæmoniorum scil., unde post gemeris distinctionem cum optimis pasui. Cum vero conscientiam anim;e hic advocet, latius persequi necesse habuit in libello de Testimonio Animæ : cap. ui. quæ quidem ejus verba ex hoc loco lucem capiunt. Sunt vero ista : Dæmonium vocas hominem aut immunditia, aut malitia, aut insolentia, aut quacumque macula, quam nos dæmoniis deputamus, aut ad

necessitatem odii importunum. Satanam denique in omni aversatione, et aspernatione, et detestationie pronuntias , quem nos dicimus malitiæ angelum, etc. Ut enim absolute malits Christianis pro D;emone et Satana, ita hic Tertulliano Sames et Dæmonium pro malo. llAv. (c) Utriusque nominis testes esse, vel Magi adsunt. Il;ec omnino est scriptura codicis antiqui Puteanorum , qiiam esse puto veriorem ista Fuldensi , vel magi asserunt. Ait Septimius, etiam hominibus ab Dei civitate alienis haud ignota esse vocabula, [)aemonum et angelorum. Daemonas, inquit , sciunt philosophi, sciunt poetae : Angelos quoque etiam Plato non negat. Deinde addit, Utriusque nominis testes esse vel Magi adsunt. Hoc est, adsunt testes; adsunt testificari ; adsunt testimonio dicundo , nempe esse et I)aemonas et Angelos. Ipse pag. seq. Magos habere dicit invitatorum Angelorum et D;emonuin assistentem sibi potestatem. Rig. (d) De angelis. fn stulta ista opinione fuit quoque Tertull. ut putarit ex commistione angelorum cum hominibus natos daemonas, male intellecto Gen. VI. 2. Itaque rursus De Idolol. cap. IX. Angelos illos esse desertores Dei , amatores foeminarum. Lactantius quoque lib. ii. c. 15. ltaque illos cum hominibus conmoram'es, dominator ille terrae fallacissimrus consuetudine ipsi paulatim ad vitia pellerit, et mulierum congressibus inquinavit, etc. Sed prudentior Augustinus,quem vide

[ocr errors]

(e) Gens dæmonum. Lactant. ibid. Qui autem sunt eae his procreati, quia neque angeli neque homines fuerunt, sed mediam quamdam naturam gerentes, non sunt ad inferos recepti, sicut nec in cælum parentes eorum.

(f) Et cum eo quem d. p. Cod. Fuld. et quem diximus principem aut l. sanctas ordo cognoscitur. Lactant. rursus : Ili sunt immundi spiritus, malorum , quae geru:atur auctores, quorum idem diabolus est princeps. unde Trismegistus illum ôz tuzv&pzov vocat.

(g) Et valetudines infligunt. Videtur mihi spectare ad ministros publicos, qui puniunt homines, qui in'l gu.t verbera, qui homines excarnificant. Qiiemadmodum Joannes Chrysostotius orat. de diabolo tentato; e vocat diabolum ipsum &a & uz=zv άμιzv, q. d. carnificem incorporeum. Et huc ille confert illud Dei ad diabolum ágoz, ris copx3; αὐτοῦ: tange carnem ejus. Id est constituo te ad infligenda vulnera publicum carnificem. LAc.

[ocr errors]

ptis hominum mentibus commendat, ut et sibi pabula A locitas divinitas creditur, quia substantia ignoratur.

propria nidoris (a) et sanguinis procuret simulacris et imaginibus oblata, et quæ illis accuratior pascua est, hominem a cogitatu veræ divinitatis avertant præstigiis falsæ divinationis (1). Quas et ipsas quomodo operentur, expediam. Omnis spiritus ales est. hoc angeli et daemones. Igitur momento ubique sunt: totus orbis illis locus unus est (2); quid ubique geratur, tam facile sciunt (b), quam enuntiant (5). Ve

Sic et auctores interdum videri volunt eorum quæ annuntiant : et sunt plane malorum nonnunquam, bonorum tamen nunquam. Dispositiones etiam Dei, et tunc prophetis concionantibus exceperunt (4), et nunc lectionibus resonantibus carpunt. Ita et hinc sumentes quasdam temporum sortes, æmulantur divinitatem dum furantur divinationem (c).In oraculisautem quoingenio ambiguitates temperent in eventus (d), sciunt Croesi,

[merged small][ocr errors][merged small][merged small]

(a) Nidoris et sanguinis. procuret) Permulta hic B tuo proprio, nec anima pecudis impensa, sed anima tua.

docte et industrie cóngesserunt interpretes, quibus addi possunt, quae ad similes Minucii et Arnobii locos notatâ sunt. Credebant enim stulti illi mirifice Deos suos isto nidore delectari , adeoque quod sibi nobisque pædor, ad illis nectar esse. Ilinc apud Ilomerum liaud ingratus Trojanis Jupiter liberalitatem eorum commendat Illiad. A. versu 48.

[ocr errors][ocr errors]

IIAw. (b) Tam facile sciunt, quam enuntiamt. Cod. Fuld. el Lugd. Bat. annuntiant, sed id mox dicit. Pertinet huc elegans jocus Luciani qui inscribitur Navigium. ubi inler stultos istos oplatores postremus Gygis optat annulum, quo induto a nullo possit conspici, atque ita inter alia inquit : Et quod omnium suavissimum fuerit, uno eodemque die annuntiare Babylonem possem, quisnam in 0lympiis vicisset : et si forte in Syria pransus essem, caenare in Italia. Et quorsum hæc? addit paulo post, Ac Deus viderer cæleris : xz: es2; èòàxovv rota &λλοις. HAv. (c) Furantur divinationem. Rapiunt. Satis apposite ad vim verbi hujus Wincentius Belvacensis, scriptor aetate sua non contemnendus : Homo cum in honore esset non intellexit : quia contra veritatem semelipsum illuminantem intumuit : nam pingui cervice armatus adversus Deum erecto collo cucurrit : et dum: ipsam

C Divinitatem rapere voluit : impetu suo frustratus et elu

sus, iniquitatis suæ pondere quodam ad semetipsum proruit. Ita ille in vastis illis voluminibus, quæ inscripsit Speculum Quadripariitum, in Spec. Doctr. lib. ii. cap. 1. Quomodo eleganter etiam de Servatore nostro sed contrario et vero sensu locutus est Paulus in Epist. ad Philipp. c. ii. €. ος ἐν μοp;# esoù στάpχων, ούχ άρπαγμόν γῆτατο τδ ε&αι taz eiov, negaris illum aemulari divinitatem , quia quidquid vellet ex suo posset sumere. Ita tyraniii vel imperatores vitio creati rapere imperium dicebantur apud Romanos. Et pulchre quadrat locus Ælii Lampridii in Alexandro Severo : Non enim aut gravitati senatus congruebat omnia simul deferre, aut bono principi raptum ire tot simul dignitates. Quo refero et illud Wopisci in Taciti Vita : Tunc odio praesentium, exercitus, qui creare imperatorem raptim solebat, ad senatum litteras misit, petens, ut ex ordine suo principem legeret. Pulchreque obtegit Severi Afri amljitionem specioso titulo Ausonius iii Cæsarib. ep. xx. Di bene, quod spoliis Didius non gaudet opimis, Et cito perjuro præmia ademptâ seni. Tuque Severe pater, tilulum né horresce novantis, Non rapiu imperium vis tua, sed recipit.

[ocr errors]
« PoprzedniaDalej »