Obrazy na stronie
PDF

probamus, si dubitatur antiquas (2). Nec (5) hoc tardius aut aliunde discendum : coram sunt, qu e docebunt, mundus, et sæculum, et exitus, Quidquid agitnr, praenuntiabatur; quidqnid videtur, audiebatur. Quod terræ vorant urbes, quod insulas maria fraudant ; quod externa atque interna bella dilaniant;

tem Scripturarum, si non vetustatem (1); divinas A quod regnis regna compulsant; quod fames et

lues et locales quæque clades (a) et frequentiæ pleraque montium (4) vastant; quod humiles sublimitate, sublimes humilitate mutantur; quod justitia rarescit, iniquitas iiicrebrescit, bonarum omnium disciplinarum cura torpescit ; quod etiam officia temporum (c)

[merged small][merged small][ocr errors][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small]

secundum Publium, versu 1. Neque neglexit hoc disertissimus natur;e indagator Lucretius, qui ubi demonstravit locos pestilente spiritu avibus et quadrupedibus infestos , docet idem in hominibus obtinere lib.VI, versu 769. Principio hoc dico, quod dixi sæpe quoque ante, In terra quojusque modi rerum esse figuras : Multa, homìni quæ sunt vitalia : multaque morbos Incutere, et mortem quæ possunt ac celerare. Intelligi possunt etiam terræ motus, montium eruc1ationes, fluminum $numdationes et similia. HAv. (b) Frequentiæ pleraque montium. Intelligit feras bestias frequentes in montibus illorumque incolas, ut leones, ursos, etc., ut recte Wouw. et Rigalt. Nam cum semper Africa feris abundaverit, ita ut Numidas dicat Strabo lib 11. ου δυναμ£νον; ysovyysiv, άιω τὸ πλΖΘο; τὸν 0rp{αν τό παλαιάν. antiquitus agrum colere non potuisse propter ferarum multitudinem. Ita imagis adhuc deser1æ factæ sunt regiones iliæ assiduis bellorum compulsationibus, feraeque inde multiplicatæ late stragem dederunt. Aliæ editiones, Geleniana frequentiæ pleræque mortuæ. Aldina frequentium plerumque moniium. Barr. efferventium plerumque montium. quomodo Rhenan. in edit. secunda , nam in prima frequentium edidit. Quæ lectio si plausibilis alicui videtur , ita correctam malim : et efferventiæ plerumque momtium. Certe c. XL. ubi latius omnia haec exsequitur : Sed nec Tuscia jam tunc atque Campania de Christianis querebatur, quum Volsinios de cælo , Pompeios d suo nuonte perfudit ignis. Qiiare et ipse non valde repugno, seù ut aliain praeferam in causa est, quod in coiiclusione dicat providenliæ scripta sunt. Innuens ita omnia ista quæ hodie contingant, quæque enumerat jam, in sacris litteris ante praedicta esse. At ubi ardenies montes wltricem Dei flammam eructantes inquiramus ? 11 on certe in Apocalyp-i VIII. 8. ubi magnus ille mons ardens igne in miare dejectus. Nec ps. LXXXIII. 15. Velut ignis desertum urit, et velut flamma montes accendit. Ibi enim de arboribus locus est, quæ vento in montibus agitatae , aliquando ignem concipiunt. Testis Lucretius lib. I, 896. At saepe in magnis fit montibus, inquis, ut altis Arboribus vicina cacumina summa teramtur Inter se, validis facere id cogentibus austris. H}onec fulserunt flammai flore coorte. 1dem fib. V. 1095. Et ramosa tamen cum ventis pulsa vacillans,

[ocr errors]

Æstuat in ramos incumbens arboris arbor. Exprimitur validis extritus viribus ignis, Et micat interdum flammai fervidus ardor.

[ocr errors]

„ I) editiones Ileraldi et Pamelii, sed frustra , cum hic

singularia recenseantur , ut sunt fames, lues, bestiæ, etc. HAv.

(c) 0fficia temporum. Cum nee vcr, ncc aestas, nec atituimiiüs officio suo satis fungantur in producéndis frugibus, qu;e lætiores olim evenire solitæ sint, iisque vel nimii iimbres, vel solis æstus noceaht. De I)eo Tertull. in lib. De Patientia cap. 11. qui temporum officia, elententorum servitia, totius genituræ tributa digniis si. mul et indignis patitur occurrere. Insignis locus est apud Flavium Wegelium lib. I. de Re militari. Disserit ibi de mnndi interitu, et inter alia ita scribit : Utque de Italia loquar, plurimæ in ea partes stunt, quae olij a frequentissimis populis habitabantur, nunc autem ferme idesertæ videntur. Plurimæ item quas reterum Roiiuanorum temporibus pauci admodum incolebant, ita sunt immutatæ, ut nihil supra. Quod et aliis omnibus orbis partibus fieri non est ambigendum. Proinde si aerem plerumqne, qui olim saluberrimus erat, nostris temporibus

[ocr errors]

et elementorum munia exorbitant (a); quod et mons- A
tris et portentis naturalium forma turbatur, providen-
ter scripta sunt (i). Dum patimur, leguntur ; dum
recognoscimus, probantur. ldoneum, opinor, testimo-
mium divinitatis veritas (2) divinationis. Ilinc igi-
tur apud nos futurorum quoque fides tuta est, jam
scilicet probatorum, quia cum illis, quæ quotidie pro-
bantur, prædicebantur. Eadem (3) voces sonant,
eadem litteræ notant, idem spiritus pulsat, unuin
tempus est divinationi futura præfanti apud homines,
si forte distinguitur dum expungitur, dum ex futuro
(4) præsens, dehinc ex præsenti præteritum depu-
tatur. Quid delinquimus, oró vos, futura quoque cre-
denles, qui jam didicimus illis per duosgradus credere ?
CAPUT XXI.
ARGUMENtUM.— Hoc insigni capite plenissima propina-
tur Christi, Dei Filii, historia, qui, prout ad salutem
animarum debet cognosci, late et nervose describitur.
0stenditur interim, quid Judæis evenerit, dum in illo

verbi Divini implementum: agnoscere noluerint : cujus

sane divinitate percepta, falsæ religioni renuntiare

decet, cum etiam ab ipsis malignis spiritibus, quibus

imperat, testimonium aliquando potentiæ suæ exigat.

21. Sed quoniam edidimus, antiquissimis Judæorum instrumentis sectam istam csse suffultam, quam aliquanto iiovellam (b), ut Tiberiani temporis (c), plerique sciunt, profitentibus (5) nobis (d) quoque; fo lasse an hoc nomine de statu ejus retractetur (e), quasi sub umbraculo insignissimæ religionis, certe licitæ (6), aliquid propriæ præsumptionis abscondat, vel quia præler ætatem neque de victus exceptionibus, neque de solemnitatibus dierum, neque de ipso signaculo corporis, neque de consortio nominis cum Judæis agimus, quod utique oporteret, si eidem Deo manciparemur ? Sed et vulgus jam scil Christum, hominem utique aliquein, qualem Judæi judicaverunt, quo facilius quis nos hominis cultores existimaverit (7 f). Werum neque de Christo erubescimus, quum

[merged small][merged small][merged small][ocr errors]

Futura Paris.

pestilentem videmus, cur non multas regiones, quæ diu bellica gloria celebratæ sunt, immutata aeris , qui a cæli statu qualitatem sumit, conditione, in hominum virtute degenerasse affirmabimus? Ilujus rei causam ruenti sæculo adscribit Lucretius dum terram quasi C effœtam parentem considerari vult. Versus ejus sunt lib. Il, 1149.

Jamque adeo affecta est ætas, effœtaque tellus

Vix àmimalia parva creat, quæ cuncta creavit

Sæcla, deditque ferarum ingentia corpora partu.

mi, nos Israel tuus novimus te. Os. viii. 2. Alii legunt, Barræus quidem et Ald. et IIerald. et Rhen. quani aliquando novellam. La Cerda quam aliquanto novellam, ut et MS. L. B. et Agobard. et Pamelius et Rigalt. HAv. (c) Tiberiani temporis. Ita clare MSS. Agobard. et L. B. ita Pam. et Rig. et Ithen. qui cum iion distinguant post temporis, videntur intelligere de scriptoribus Tiberiani temporis, quod hic falsum est. Dicit enim plerosque introgressum novæ hujus sectæ in orbem scire factum tempore Til)erii, fortassis itaque

Ita lege cum MSS. Voss. Bib. L. B. Quomodo plane • putaturos novam hanc præsumptionem sub illa vetùs

etiam Sallustius Cat. c. LIII. de Rep. Rom. ac veluti effoeta parentium, multis tempestatibus haud sane quisquam Romæ virtute nuagnus fuit. Idem Lucret. cum agricolæ querelas induxisset versu 1170. ita concludit,

Nec tenet, omnia paulatim tabescere: et ire
Ad scopulum, spatio ætati defessa vetusto.

Et hic scribe ex eleganti istorum MSS. correctione
ad capulum, i. e. ad sepulturam. HAv.
(a) Exorbitant. Barf. et Ald. exorbitantur. Adum-
|)ravit hæc omnia pulcre Prosper Aquitanus : libro
Epigramm. —
Non idem status est agris, non urbibus ullis,
Omniaque in finem præcipitata tuunt.
Ferr9, péste, fame, vinclis, algore, calore,
Mille modis miser6s mors rapit una homines.
Undique bella fremunt, hominis furor excitat, armis
Incumbunt reges regibus innumeris.
Impia confuso sáévit discordia mundo ;
Pax abiit terris, ultima quæque vides. Hav.

CAP. XXI. — (b) Aliquanto movellam. Per aliam leclionem, quæ in Cod. Fuld. est, alius sensus huic loco datur, ibi legitur, quam scient aliquando, ut ad Judæos referatur. Puto verius ex sequenti sciunt hic illam vo cem duplicatam esse. Secundum Fuld. MS. sensus, qui sese hic alius aperire videtur, ille est : Ipsi illi Jud;ei scient aliquando hanc sectam, i. e. intelligent et approl)abuiit, in nostra castra sese conjicientes, secundum dictum Qseae iii. 5. tum quum scient et cognoscent ipsum, Jerem. xxxi. 54. clamanles: Deus

tate sua roborata Judæorum religione, ut post Ajacis
alicujus clypeum, latere velle. Alii legebant, ut
Tiberii temporibus, quod eum sine sensu, additum fuit
in Fuld. ortam, ita : ut Tiberianis temporibus ortam.
Jn editione Prioriana Rig. ex postremis vitiose legitur
Tiberini. Supra cap. v. Tiberius ergo, cujus tenipore
nomen christianum in sæculum introivit. IIav.
(d) Nobis quoque. Ita Rig. Ald. Jiin. Alii vobis, ut
Pam. quod vitio$um est, id enim Judæis et Gentibus
facile concedimus, novam esse sectam, sed tamen
antiquissimis vel ipsorum Judæorum instrumentis
suffultain , quæ disciplinam Deo gratam non tollit,
sed illuminat, sed reformat. La Cerda, nostris.

(e) Retractetur. Cum vero de statu ejus retractari {licit, puto innui malignitatem et invidiaim qua judicabant de religione. Retractare enim apud Nosirum quidem passim significat diligenter traétare et recognoscere, sed quoniam ille qui lippus ipse recta alioFum aspicere iion vult, oblrëctatiónis ergo diligenter inquirit, siculi faculam invidiæ et iiialediëentiæ accendere possit, ideo hic pro carpere accipio. Quomodo fere utitur in libro de Jejuniis c. xv. certe in malam partem : Atquim ad IRomànos scribens, vos nunc compungit retractatores hujus officii; i. e. detrectatores, inobedieutes, irrisores. Ilav.

(f) Quis nos. Aldinum exemplar qui nos h. c. existimaterint. Verus sensus est, vel inde humano ingenio tantum ralignis debuisse indulgeri, ut si congruiiim et simile alicujus veri lingere et inentiri illi voluissent, humanam saltem speciem Dei Christianorum finxissent, non ferinam, monstrosam, ut fecerant in Onosub nomine ejus deputari et damnari juvat, ne- A bundi, et coeli et soli sui extorres, vagantur per orbem »

que de deo aliter præsumimus. Necesse est igitur pauca (1) dicamus de Christo ut Deo (2). Tantum Judæis erat apud Deum gratia, ubi et insignis justitia et fides (5) originalium auctorum, unde illis et generis magnitudo et regni sublimitas floruit (a) et tanta felicitas, ut Dei vocibus, quibus edocebantur, de promerendo Deo, et non offendendo, præmonerentur (4). Scd quanta deliquerint (5) (b), fiducia patrum inflati [ad delirandum ] (6), derivantes (7) a disciplina in profanum modum , etsi ipsi non confiterentur, probaret exitus hodiernus ipsorum. Dispersi, pala

sine (c) homine, sine Deo rege (8), quibus nec advenarum jure terram patriam saltem vestigio salutare (d) conceditur. Cum hæc illis sanclæ voces (e) præminarentur, eædem fere semper omnes ingerebant fore, uti sub extimis curriculis saeculi ex omni jam gente, et populo' et loco cultores sibi allegeret Deus multo fideliores, in quos gratiam transferret, et pleniorem quidem ob disciplinæ auctioris capacitatem (9). [Venit igitur, qui ad reformandam et illuminan . dam eam venturus a Deo prænuntiabatur, Christus ille

[merged small][merged small][ocr errors][merged small][ocr errors][merged small]

(c) Sine homine. Acule Scaliger, qui in libro suo ad marginem emendavit sine nomine. sine Deo rege. Puto illum ita interpretari voluisse Oseæ illa iii. 4. Nam diebus multis desidebunt Israelitæ sine rege, sine principe. Etsi enim rex non sit, potest tamen nomen imperii esse, quale Judicum post Mosen, et Principuin temporibus Esdræ: Imperatorum, quum Maccabæi insurrexissent in oppressores Judæorum. Tamen a vulgata non discedo, quæ veliemeiitior est, nec enim jam Deum regem habent, quem olim j:im spreverunt ad exemplum gentium hominem sibi regem quaerentes et visibile regnum, in quo ejêo; Tvp&vvov &£ov oculis b]audiretur, 1. Sam. viii. 5. Nec hominem ipsum, cujus aspectu contra fortuita casuum corroborarenlur, quomodo Tacitum fere alicubi loqui puto. Scaligeranam tamen conjecturam adjuvat, sensumque adauget MS. L. B. in quo sine homine, sine Deo, sine I{ege. Quæ lectio si placet, ita corrigenda est, sine Nomine,

TERTULLiANi I.

[ocr errors]

C tutionibus et decretis Adriani, ita ut ne de ercelsiore

[ocr errors]
[ocr errors]
[merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][ocr errors][ocr errors]

i

ista sunt numina (1) vestri (a). Cæterum Dei Filius A mundi Verbo et Ratione et Virtute molitum.Apud ves

nullam de impudicitia (b) (2) habet matrem, etiam quam videtur habere (c) non nupserat. Sed prius subslantiam edisseram, (5) et ita nativitatis qualitas intelligetur. Jam ediximus Deum universitatem hanc

tros quoque sapientes (d) AöroN, id est Sermonem atque Rationem, constat artificem videri universitatis. Ilunc enim Zeno (e) determinat factitatorem, qui cuncta in dispositione formaverit, eumdem et fatum

[merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][ocr errors][ocr errors][ocr errors]
« PoprzedniaDalej »