Obrazy na stronie
PDF

(1) illa vexillorum et cantabrorum (a) stolæ cru- A Persas, si (2) forte, deputabimur (licet solem non

[blocks in formation]

imaginnm ut monialia cruciim egregie apparent, in nummo Tiberii quem vulgavit clariss. Seguinus inter Select. Num. p. 109. qnemque modo, ubi de aquila sermo erat exhibuimus. Cui simillimi duo, quorum alter Germanici C;vsaris est, ~occurrunt apud Illustr.

[ocr errors]

sus apud eumdem p. 558. in denario Gentis Valeriæ. , HAw. (a) Cantabrorum. Ita et Minucius, et Noster rursus ad Nationes, quare frustra litigant Wiri docti, mutanlo vel in candes labarorum, ut Scaliger, vel cantabrorum, vel candelabrorum, vel labarorum, ut alii et Barr. et Aldus, cum fuerit vexilli genus cujus nominis origo ignota est, quæ forsan ad Persas, Romanos vel lIispanos non magis referri potest, quam ad ipsos Afros, qui quoniam multa cum Hebræis communia vocabulâ habuerunt, vocem habuerunt forsan similem Persico Kanatb vel Ilebr. Kendes, qu;eque magis hisce cantabris appropinquaverit. Inveni quoque apud posteriores inter vexilliferos recenseri cantabrarios, ut docet me Dom. dm Cange ex 1. 2. C. Th. de Collegiat. Sypara passim editiones, sed recte ltig. Sypharqut Cùl. Full. et Agobard.quod et vult L.B. ubi Sifara. Id. (b) Stolæ crucum sunt. Quod belle oculis sese exhihei in nummis quibus laim, qui passim inveniri inter Arschotanos possunt, Augusti aureus, ubi egregie crucis apparet figura, Argentens Maxentii, ubi aquil;e figura stolae intexta conspicitur. Constantis item argenteus ipsam labari sed christiani et sacro nomine insignitain ostendit formam. Id. (c) Deum nostrum. Juvenal. de Judæis, quos cum chrislianis confundebant :

Nihil præter nubes et cœli numen adorant.

Unde Noster infra cap. xxiv. Colat alius Deum, alius Jovem, alius ad cælum supplices manus tendat : alius ad aram fidei, alius, si hoc putatis, nubes numeret 0rans, alius lacunaria. IlAv. (d) In linteo depictum. De cultu Solis apud Persas multa Interpretes, quibus digna addi sunt quae collegit ampliss. Brissonius in libello de Regno Persaruiim lib. ii. c. 1. Pro diverso vero cultu diversus habitus depicti Solis erat, quod disco ex memorabili loco Flavii Vopisci in Vita Aureliani, cui inter alia et hoc prodigium futuri imperii obvenisse observat : Datus est ei præterea, quum Legatus ad Persas isset, qualis solet Imperatoribus dari a Rege Persarum, in

B

lacrum apud illos esse discum brevem perticæ supra longissimæ affixum. Quod ipsum in Trajani Decii aureo nummo exhiberi suspicatus est Hemelarius, illo scil. cimi inscribitur PANNONIÆ. II Av. ' (e) Ubique in sno clypeo. Locus notabilis, quemque cum priores interpretes noii intellexissent là Cerda primus recte non ad Persas, sed ad ipsos christianos pertinere demonstravit. Sed et a nobis lucem accipere non dedignabitur. Nam in illo assentiri doctissimis viris la Cerdae et Rigaltio non possum, quod per voces in clypeo suo ipsum solis orbem, quasi clypeum Dei, ut vocat Ovid. Metam. xv. 192. intelligit: nam cœlum hic intelligi debet, in cujus orbe præter lunam stellasque minores, insignis Sol eminet. Quot ipsum coelum , quasi dimidia sua parle clypei imaginem referens poetico artificio clypeo Achillis insculpens Homerus, solem etiam in eo non neglexit. Versus ejus sunt Il. Σ. versu 485. Ê. μιν ταῖαν ίτινέ', iv δ' οὐρανὸν, iv δε βάλατσαν ' Hûv *' dxá;uav*α, συλαγήν τε πλῆθωσαν, £ν δι τά τιίσια πάντα τά τοῖς τ'οὐρανός ἐστι%wtat. i. e. In eo quidem (scuto Vulcanus) terram effinxit, et cœlum, et mare, solemque indefessum, lunamque plemam, syderaque omnia, quibus cælum coronatum est. Et qu;e sequuntur, in compendium collecta ab Ovidio Metám. xiii. versu 110. Nec clypeus vasti cœlatus imagine mundi. Jam tibi cljpei vocabulo coelum occurrit in antiquis. simis illis Ennii versibus ex Iphigenia Euripidis, quos reliquit nobis latinissiinus Varro in melio fere lib. vi. de L. L. Quid nocti videtur! In al{isono Cœli clupeo temo superat Stellas, cogens sublime etiam Atque etiam noctis iter. Hic multam noctem ostendere vult a temonis motu, imquit Varro. Quare suspiciendi veniunt hi duo nummi Trajani et Alexandri Imperatorum, in quibus Sol et luna cum duodecim zodiaci signis in clypeo quasi coeliinsculpti apparent. Denique hinc patet, non utique, uod vult Wouvverius, sequiturque in editione sua Κῦ; sed ubique quomodo cum alii MSS. tum etiam Agobard. exhibet, legendum esse. Quia inquit Septimilis, non illum solem in tabella aliqua suspicimiis manu hominis depictum, sed ipsum Dei digitum, im suo loco , et ubique terrarum, quoniam ubique lucet. Imo ubique, inquam, legendum est, quod ipsa .

qua insculptus erat Sol eo habitu quo c9lebatur in tem- D Liijani verbá dícere pos$unt; quem quidem ego deprecari, $ed et plerique vestrum affectatione ali- A (e) more, quem ignorant. Sed nova jam dei nostri

plo in quo mater ejus fuerat sacerdos. Itaque verba in linteo depictum, non tantum de vexillis Persarum accipio, sed de quibuscumque tabulis et lino in quibus Niimen illud depictum intra templi sui moenia ab illis colebatur. Apud AEgyptios certe varia forma Sol pingebatur, infaiis, puer, juvenis, vir, senex, ut notat Macrobius lib. 1. Sat. xviii. Cujus verba sunt: autem aetatum diversitates ad Solem referuntur, ut parvulus videatur hiemali solstitio qualem Aegyptii proferunt er adyto die certa : quod tunc brevissimo die veluti parvus et infans videatur : exinde autem procedentibus augmentis aequinoctio vernali similiter atque adolescentis adipiscitur vires, figuruque juvenis ornatur. Postea statuitur ejus ætas plenissima effigie barbæ solstitio æstivo; quo tempore summum sui consequitur augmentum. Exinde per deminutiones dierum veluti semescenti quarta forma Deus figuratur. Sed et Pæones Solem colere Maximus Tyrius scribit Ora!. xxxviii. Solisque simu

[ocr errors]

quando et cœlestia adorandi ad solis ortum labia vibratis (a). AEque si diem solis lætitiæ indulgemus, alia longe ratione quam de religione solis (b), secundo loco ab eis sumus (c), qui diem Saturni otio et

in ista civitate proxime cditio pul)licata est, ex quo (1) quidam in frustrandis (2) bestiis mercenarius noxius (f) picturam proposuit cum ejusmodi inscriptione: DEUS CIIRISTIANORUMONOKOITIIS (g)(3).

LECTIONES WARIANTES.

victui (d) decernunt, exorbitantes et ipsi a Judaico Quidam Par.

[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]

ris disputatio Jac. Thomasii Lipsiæ edita 1670. Viderique possunt Cosmas lidQpletistes y. p.202. Menardus et alii, quos citatJo Ali). Fabricius Bibliogr. Antiqu. pag. 361. Quod vero Gentiles etiam ad cœlum siispexerint, et orientem versus precati fuerint, cum alii multi, tum docere potest Kippiugius, p. 178 et 480. IIAv. (a) Labia vibratis. Tacito murmure. Ilorat. Epist. 1.

16. 60.

Jane pater, clare, clare cum dixit, Apollo,

MLabrâ movet, metuens audiri, pulchra Laverna,

Da mihi fallere, etc. Sed satis multa la Cerda, ut et de Persis Brouerius ue Adorat. Vet. P. 195. et 199. diligens vir et eruditus. liAv. - -

(b) De religione solis. Ita restituc, non religione S.

idque auctoritate optimi Fuldensis, de religione ut suprä de justitia, de sapientia et sæpissime apud Nosirum pro propter sapientiam, vel ob juslitiam. Non vero giavaii sunt cliristiani hoc nomen muluatum licel ab Ethnicis, in istius diei appellatione retinere, quoniam, ut Ambrosius scribit Serm. LXI. in ea die Salvator veluti Sol oriens, discussis infernorum tenebris, luce resurrectionis emicuit. II Av.

(e) Secundo loco. Dicit septimius nos solem, ut C

I'ersæ faciunt, colere evinci non posse inde, quod status precantis Christiani ad orientem sit conversus (quod obtinebat in prima Ecclesia, quia Soli orienti comparatur Christus, Malach. iv. 2. inde etiam suprema die appariturus in judicio, ut puiabant). Necinde, quod is dies qui festus est nobis, soli sit sacratus apud gentes. Quod forsan stulte suspicarentur, quomodo in jocularium erratum Tacitus incidit de Saturno cogitans Hist. v. c. 4. Alii honorem eum Saturno huberi; seu principia religionis tradentibus Idæis, quos cum Saturno pulsos, et conditores gentis accepimus; seu quod e septem sideribus, quis mortales reguntur, aluissimo orbe et præcipua poteutia stella Saturni feratur: ac pleraque cœlestium, vim suam et cursum septimos per numeros conficiant. Quod vero, jam sequitur, secundo loco ab eis sumus, qui diem Saturni, etc. Id etiam egregie sale satyrico aspersum est. Tangit enim, non Jud;eos, ul passim sibi persuaserunt Interpretes, sed ipsos hic gentiles, qui ita a majorum institutis degemeraveraut, ut nulla gens esset, quorum ritus non decerpta aliqua portione suos fecissent, ut pulcre domonstrat Gothofredus in motis suis pereruditis ad Tertulliani librum Ad Nat. quem viruiii sane doctum non pluris passim fieri indignor. Operæ preliuiu erit apponere hic locum ex lib. Ad Nat. quia iiìde hic Noster intelligi debet. lbi lib. i cap. xiii. Vos certe estis quis etiam in laterculum septem dierum solem recepistis, diebus ipsorum prælegistis, quo die lavacrum subtrahatis, aut in vesperam differatis, aut otium et prandium curetis : Quod quidem facitis exorbitantes et ipsi a vestris ad alienas religiones : Judæi enim festi, Sabbata et cœna pura, et Judaici ritus lucernaruin, et jejunia cum azymis, et orationes littorales quæ utique aliena sunt a Diis vestris. Quare, ut ab eccëssu rever

tar, qui Solem et dicm ejus nobis exprobratis, agnoscite vicinitatem : non longe a Saturno et Sabbatis vestris su.

mus. Quod itaque ibidicit agnoscite vicinitatem, etc., id

[ocr errors]
[blocks in formation]

Nam certe ipsi gentiles aliquot dies, quasi ex Judaico ritu otio transigebant, nihil nisi victum ciirantes, Id in lib. Ad Nat. dixit, quo die lavacrum subtrahatis, aut in vesperam differatis, aut otinm et prandium curetis. Seneca, Josephus coutra Appionem et Clemens Alexandrinus idem tradunt. IlAv. (e) A Judaico more. Depravatum censet locum Gothofredus, vultque illud a deleri. Non assenliur. Hic enim sensus est: Quid cavillari nos gaudetis, quasi diem solis hilari et voluptate diffluentes transigaimus, E$ vestrum premimus, non longe absumus a voois, vos enim ipsi diem Saturni qui nostrum praecedit, a Judæis, quos non intelligitis, recepto more, lætiori gulæ et inertiæ dicatis, ita a majorum moribus et institutis, peregriuos ritus invehi noluerunt, non tantum discedentes, sed et exorbitantes a vero Judæorum scopo, qui quietem illa die, non inertiam exigit. Nam, • ut est in lib. Ad Nat. Judæi isti dies sunt festi, sabbata et cæna pura, et Judaici ritus lucernarumi, et jejunia cum azymis, et orationes littorales,quæ utique aliena sunt a Diis vestris. HAv. (f) Mercenarius novius. Nec Gothofredi placet in

I) terpretatio, nec Rigaltii, multo minus aliofum. PriIs erat auribus asininis (a) altero pede ungula- A biforme numen (2), quia et camino et leo nino ca

insis morium pro obnoxio capit. Secundus non bona fide ait versatum , quia toties dentes bestiarum eluserat, ideoque morium. At quid simplicius quam intelligere talem, qui cum nullam habuisset necessitatem pugnandi ctiim bestiis, inter noxios illis non addictus, tamen lucelli cupiditate , mercede pacta, ipso se laiiist;e tradiderat. Pugnam cum bestiis verò eleganter frustrationem dicii, quoniam audacis illius artis maxima pars erat impeium bestiarum eludere. No£iis Cod. Agobard. quasi ad Gentes pertineat, quos norios vocet, quod non puto. HAv. (g) DEUS CIIRISTIANORUM ONOKOITIIS. Monstrum lioc varie deformarunt monstra lectionum. Non vull c editiones onochoisitis, quod Baptista Pius emendat, in omonychites reform ins, placuitque id Barræo, Pamelio aliisque. Hariolatur iamen àdhuc onomychotitis, ab asino, üngue et aure sic dictum, vel onongchottis Annot. Post c. xix. Juuius ex MS. Vatic.

tus (b) librum gestans, et togatus. Risimus et nomen et formam. Sed illi debebant (1) adorare statim

pite commistos (c), et de capro et de ariete cornutos (d), et a lumbis hircos, et a cruribus (e) ser

[blocks in formation]

mavult Onocorsites. Denique Rigaltius edidit Deus christianorum 0nochoetes. Is erat, etc. Qui quoque in notis onocoitis explicat quasi ex asino et hoinine conceptum, optime. Itaque in textum recepimus. Vult enim illám lectionem clare MS. Lugd. Bat. in quo legi Onochoitissis erat. Et Aldin in quo Onochoitis erat, ut et ipse præstans Codex Agobard. in quo clare 0m0choitis. 1s erat, etc. Deni iue MS. Fuld. qui male tamen ita distinguit : DEUS CHRISTiAN0ltUM Qnochoites is erat. Unde putaret forsan quis vocem 0m0

[ocr errors]

choites non pertinere ad inscriptionem ipsam a sciirra B fitjs faceret, hominem quemdam stantem, asini formain

[ocr errors]
[ocr errors]

habentem, et quum egressus esset, ac dicere vellet : vobis ! quem adoratis ! obturavit ipsius os ille qui visus est ab ipso in templo, ut loqui non posset. Quùm vero aperiret os suum ut loqueretur, tunc revelavit ipsis, et occiderunt ipsum. HAv.

(b) Altero pede ungulatus. Cur non utroque, prout iu auriculis ? mixturam hominis enim reliquum corpus docere potuit. An respexit Empusam ? Fuit enim spectrum Ilecates meridianæ hoc nomine, altero pede ut homo incedens, altero ut asinus. Docent Philo$tratus lib. 11. et iv. De Vita Apoliowii Tyanaei. Scholiastes Apollonii Rhodii ad lib. 111. Ärgonaut. Etiam Aristophanes in Ranis, ubi Xanthus 'et Bacchus ad Inferos descendunt.Act. 1. Se. vi. zvi 3o){σινον $&*spo», i. e. alterum crus asininum. ubi doctus Scholiastes spectrum illud explicans inde vocari diciu àv2zo)zv; i. e. altero pede asinum. ldem Scholiastes appellat ἐνοπλεχ{32" crure asinino ad Concionatr. non longe a fine. Ipsam illam Empusam conspicor ex Aristophanis descriptione inter Gemmas Gør!. Dact. tom. ii. n. 41, quain, ut puto, hactenus Wiri Docti ibi denolari non intellexerunt. HAv.

(c) Commixtos. Quod captavit olim jam Porphyrius in subtilissimo scripto suo de Abstin. ab Animal. lib. IV. docens quodlibet animal cum homine olim assumptum ad simulacrorum compositionem, veluti cum humano corpori facies avis cujuspiam, aut lconis jungeretur, alque inde nefas tale quid cdere, aut manducare. HAv.

(d) Ariete cornutos. Lucan. lib. IX. de Jove Lybico

Slat certior illic
Jupiter, ut memorant, sed non aut fulmina vibrans
Aut similis nostro, sed tortis cornibus Ammon ;

ita lege ex optimi MS. emendatione. Reliqui sunt Panes, Satyri, Cynocephali, Mithræ. Adde Spanhemium de Usu et Præst. Num. p. 549. HAv.

(e) A cruribus serpentes. An innuil Palladis crimen Vulcani filium Erichlhomium? de quo multa Lactantius l. 1. c. 17. cuique apporrectum draconem affingit 0vid. Met. ! !. 565. Quem per serpentem ad pedes Minervæ Phidiacæ innui putat Pausanias. Cui ob originis sublimitatem et factorum claritatem templa et aræ signaque erecta fuerint, quamvis de illo nihil legisse memiui, ut Deo culto. Tamen id fieri potuit, cum etiam Euripides notet in ejus honorem m;umsisse morem Atheniensibus mulierculis, ubi regnavit, ut parvulos aureis serpentibus ornent. Verba ejus sunt in lone :

άιν ἐςτ/θεῖδας ixvi Nλμο; τίς ίστιν, άεσιν χρνσψάτας Tat;.w tixwz. *

Hunc sculptura quadam innui apud Gorl. Dact. 19m. ii. n. 489. putani nonnulli. sed imagister meus Gronovius, vir summus, rectius ad gigantem serpen. tipedem pertinere docuit. An potius iinuit Serajin? cujus caput est in postico Antouini Pii, corpore serpentino cum multis spiris, quibus spicam involvit

[ocr errors]

pentes, et planta (a) vel tergo alites (b) deos rece- A manis (6) sensibus (c) æstimetur ; ideo (7)

perunt. Hæc ex abundanti, ne quid rumoris irrepercussum (1) quasi de conscientia præterissemus. Quæ omnia, conversi jam (2) ad demonstrationem religionis nostræ, repurgavimus (5). CAPUT XVII. ARGUMENTUM. — Deum verum, qui omnia fecit, cujus, et naturam describit, Christianos colere asserit : hujus notitiam et agnitionem naturaliter homini insitam docet, ita ut magnitudinem ejus, bonitatem, benignitatem, auxilium et justitiam non ignoret, inque coelis agere, non in terra, credat. Quod colimus [nos] (4), Deus unus est; qui totam molem istam cum omni instrumento elementorum, corporum, spirituum, verbo, quo jussit, ratione, qua disposuit, virtute, qua potuit, de nihilo expressit, in ornamentum majestatis suæ : unde et Græci nomen mundo zöa uov accommodaverunt. lnvisibilis est (5), etsi videatur; incomprehensibilis, etsi per gratiam repræsentetur; inæstimabilis, etsi hu

verus et tantus est. Cæterum quod videri communiter, quod comprehendi, quod æstimari potest (d), minus est et oculis quibus occupatur, et manibus quibus contaminatur, et sensibus quibus invenitur. Quod vero immensum est, soli sibi notum est. Hoc est quod Deum æstimari facit, dum aestimari non capit (c). Ita (8) eum vis magnitudinis et notum hominibus objicit et ignotum. Et haec (9) est summa delicti (f) nolentium recognoscere, quem ignorare non possunt. Wultis ex operibus ipsius tot ac talibus, quibus continemur, quibus (10) sustinemur, quibus oblectamur, etiam quibus exterrcmur, vultis ex animæ ipsius testimonio comprobemus? Quæ licet carcere corporis pressa, licet institutionibus pravis (g) circumscripta, licet libidinibus ac concupiscenliis evigorata, licet falsis diis exancillata (1 1), cum tamen resipiscit, ut ex crapula, ut ex somno (h), ut ex aliqua valetudine, et sanitatem suam (12) patitur (i), DEUM nominat, hoc solo nomine, quia proprio

LECTIONES VARIANTES.

1) Impercussum Paris. 2) Conversari jam Jum. 5) Repurgabimus Paris. $ Nos abest Paris.

& Et si Paris.
6; Sensibilis Paris.

7) Adeo Fran. • (8) Sobjicit Sum. (9) Est delet Paris. (10) Quibus sustinemur abest Paris. (11) Exanculata Jun. (12) Et add. Paris.

COMMENTARIUS.

recensente Montfauconio in Diario Italico p. 443. An vero draconem illum cum humano capite? qualem depictum in nummo quodam Amphipolitarum , vidisse se memorat Ill. Spanhem. de Usu et Pr. N. p. 174. quemque ibidem p. 181. in Nicomediæ numimo sub Caracàlla signato a Tristano vulgatum docet : eumdem scilicet quem describit Lucianus in Pseudomanti, et cujus jam a tempore Antoninorum magna sub Glauconis nomine, divinitatis, apud imperitum vulgus, fama erat. Cui fere cuncta applicari possint, nullum aliud Numen video quam Mithræ, de quo Deo egit singulari opere Ph. a Turre. Etiam apud Gorlæum in Abraxeis semper fere anguibus comitatur, capite etiam leonino ut videre est. Eminent vero icónes, quas publicavit et contemplatus est antiquitatis studiosissimus Bernh. de Montfaucon in Diario Ital. p. 198. II Av. (a) A planta. Mercurium innuit Cyllenium illum, qui

[merged small][ocr errors]
[ocr errors][ocr errors]
[ocr errors]

Dei veri : DEUs MAgNUs, DEUS BoNUs, et QUOD DEUs A deservire. Wiros enim justitia el innocentia dignos

DEderit, omnium vox est. Judicem quoque contestatur illum, Deus videt, et DEO COMMENDO, et DEUS mihi REddet. 0 testimonium animæ naturaliter christianae (a)! Denique pronuntians hæc, non ad Capitolium, sed ad cœlum respicit. Novit enim sedem Dei vivi ; ab illo, et inde descendit. CAPUT XVIII. ARGUMeNtum.— Istum Deum, non contentum insita sui hominibus notitia, aberrantes verbo et scriptura docere voluisse ostendit: itaque prophctas misisse Spiritu divino inundatos, qui populum suum de se suoque cultu et potentia edocerent. Hæc, quoniam prærogativa erat Judæorum , hebraicam requirebant linguam ; sed quoniam jussu Ptolemæi in græcam linguam momu

deum nosse et ostendere a primordio in sæculum emisit spiritu divino inundatos, quo prædicarent Deum unicum esse, qui universa condiderit, qui hominem de humo struxerit; hic enim est (1) verus Prometheus; qui sæculum certis temporuin dispositionibus et exitibus ordinaverit; exinde qui signa (b) majestatis suæ judicantis ediderit per imbres, per ignes (c); qui demerendo sibi disciplinas determinaverit, quas ignoratis aut deseritis (d); sed et observantibus (2) præmia destinarit, ut qui (3) prodacto ævo isto judicaturus sit siios cultores in vitæ æternae retributionem, profanos in ignem aeque perpetem et jugem, suscitatis omnibus ab iniuio defunctis, et reformatis et recensitis, (e) ad

menta ita versa erant, facile adiri posse, tanta qui- B utriusque meriti dispunctionem. Ilaec et nos risimus

[merged small][merged small][merged small][merged small][ocr errors][merged small][merged small][merged small][merged small][ocr errors][merged small][merged small][ocr errors]
« PoprzedniaDalej »