Obrazy na stronie
PDF

140. Nutu tradere. (nisi traducere quis malit.) To m. A 144. In partem unam incumbere. Tom. W. lib. de Tri

I. lib. de Pall. cap. 4. num. 84.

* • Wide : Acie figere, et digito destinare. Est deridentium et improbantiiim aliquid clanculum inter se, quod palam facere non sit impune vel decens: quum neque conjectis in hominem remve oculis, neque protentis digitis id facere licet : tum clanculario saltem ac nutu demonstrari potest. A 31. Oculis clausis. Tom. I, lib. de Pall. cap. 2. num.

20. Apolog. cap. 5. n. 56. Tom. III. lib. de Resurr.

carnis, cap. 51. num. 361. Si subaudias verbum, liquet, res est clarissima, luce meridiana clarior, ut nolens volensque quivis vel videre possit vel inlelligere. Si subaudias Agere quid,

mit. cap. 25. mum. 102.

Sumplum a militia, ubi in- dextrum vel sinistrum latus sive cornu sive partem majore impetu et pertinacia conversa undique signa inferentibus adversariis incumbitur. Quibus dejectis et loco summotis proclivis sit victoria,Cæsa. 2. Bel. Ga!. Cæsar ad dexterum cornu profectus ubi suos urgeri, etc. His verbis se explical Auctor lib. de Trinit. Inclinaverant, trahere, superare, quæ a militia ducta sunt.

145. Pepone magis insulsus. Tom. lII. lib. de Anima cap. 32, num. 387.

IIirovsc molles et faciles dicuntur, metaphora

a maturis fructibus ducta ; vel eliam a cucumeribus,

est abrupte, temere , sine discrimine facere. Ut im- B qui pepones quod mollescant, et, simul atque matu

pingunt in odium nominis Christiani clausis oculis, et c;ecitate odii in uaufragium, qui rei veritatem neque explorant-neque explorare laborant, sed affectibus suis iniquissime indulgent ; et juxta Terent. Neque jus neque bonum atque æquum sciunt. Melius, pejus, prosit, nihil vident, nisi quod lubet. B. August. Quae tandem vis, nisi cæcitas et vaiuitas animi cogit hominem clausis, ut dicitur, oculis, tanquam in alterum jacere, quod cum in eum jecerit, continuo redeat ? B. llieronym. More Andabalarum in tenebris gladium ventilant, et : Melius est tamen clausis (quod dicitur) oculis Andabalarum more pugnare, quam directa spicula clypeo non repellere ve

[ocr errors][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small]
[ocr errors][merged small]

Videantur hoc loco adnotat. Pamelii, .et Feuardentii ad illud B. Irenæi lib. 1, cap. 5, nuim. 10. 0 pepones Sophistæ vituperabiles, et non viri : quod ex Homer. llia 3. desumptum est. δ *irov;, xäx' ίλίτμ', âza:!8s;, ox i*' &ματοι id est : 0 molles, mala probra, et Acheides, haud enim Acluuvi, Quod Virgil. imitatus : 0 vere Phrygiæ, neque enim Phryges. Siguificat itaque proverbium : excordeim esse, vel corde esse insulso. In corde enim primariæ auimi vires. Ilinc cordati , quibus cor recte affectum est ct robustum. Excordes , quibus peponis instar, molle, flaccidum , minime virile. Vide supra : Cerebrum vel cor non habere , et, Cerri in

[ocr errors]

137. Personam agere. Tom. III. lib. IlI. adv. Marc. cap. 11. num. 77.

Vide infra : Scemam decurrere. Persona , pro munere sive partibus. Cicer. Il;is partes leuitatis semper egi, illam gravitatis personam non appetivi. Ab histrionum persona. Personam gerere.tueri, sustinere, agere, ab hislrionicis auctoribus. 448. Physcone impurior. Tom. I. lib. de Pall. cap. 4, num. 79.

De homine qui se in omne luxus libidinisque genus ingurgitat. Fuit enim Plolemæus Physcom. 8. Ægypti Rex, qui quum Cyrenæ imperaret fratri Evergetæ defuncto successit, qui supra belluinam libidinem et

crudelitatem (quæ facinora commemorat Justin. lib. A 85) sagina ventris, et corporis vultusque deformitate

belluæ quam homini similior. Quæ fœditas in eo pellucidæ vestis subtilitate, quasi de industria, sive potius ex inlemperanlia augebatur, infame Physconis nomen ex re tulit, quasi ventricosi et aquarioli , propter abdominis studium. pùzaw enim à 542 rp», Ã **zù;, άατά τις ρύrawc, quod est, intestinuiu crassum. Cui et Persius ait : l°inguis aqualiculus propenso sesquipede exstat. 149. Plagæ occurrere. Tom. III. Scorp. advers. Gnost. cap. 5. num. 55. Sumptum a gladiatoribus, qui vel adversarii peti tioiiem corporis declinatione effugiunt, vel parmula excipiunt, ut sit frustra conatus. Wide supra : In alium ictum considerare,"B. Ilieron. contra Jovin. Quasi de loco videmur cedere, et adversario feriendi occnsionem dare. Et : directa spicula clypeo refellere veritatis. 150. Plaudere in sinum. Tom. W. lib. de Pudic. cap. 9. num. 42.

Si qua vobis exempla in sinum plaudent, hoc est, tam grata vobis accidant, quae informatam in animis vestris opinionem videantur confirmare, ut inde tacitam apud vos voluptatem sentiatis, vestroque affectui indulgeatis. Apud Homer. iv 6vu% z* ip*iv. Tib. In tacito gaudere sinu.

151. Plaudere parti. Ibidem, cap. 16. num. 160.

Legitur apud. Tertull. diversæ parti supplaudere, vel subplaudere, quasi suffragari el subscribere aliorum sententiæ. Ab iis qui pedibus strepitum edunt, vel manuum complosione approbant. Cicero: Pedem nemo in illo judicio supplausit. 152. Polycrale felicior. Tom. I. Apolog. cap. 11.

nnm. 173.

Polycrates, Sami Tyrannus, aureus fortunæ fœtus, cui ad nulum voluntatemque omnia fluxerunt. Scd qui tamen prosperum ad invidiam usque vitæ cursum miserabili exilu in Mycalensis montis vertice cruce suffixus conclusit. Val. Max. lib. 6. cap. 11.

153. Pompeio sublimior. Ibidem.

Pompeii elogium habes apud Cicer. Orat. pro Leg. Manil.; Apud Plin. lib.Vll. toto cap. 26, a quo ait non modo Alexandri Magni rerum splendorem æquatum, sed etiam Herculis prope ac Liberi. Cognomentum Magni cum Alexandro commune, communem quoque sublimitatis titulum dedit. A54. In ponti aétu medio hærere. Tom. III. lib. I, - adv. Marc. cap. 7. num. 50.

Virgilius lib.V.

Saxis in procurrentibus haesit. Et: . In scopulo luctantem brevibusque vadis,

Et lib. X.
Inflicta wadis dorso dum pendet iniquo,

Quæ, uti Tertullianicum, Proverbialiter accipi p0ssunt. Contrarium erit ex eodem lib,

Labitur alta secans, fluctuque æstuque secundo.

Æstus antem aliquando accipitur pro ipsa maris crescentis decrescentisque commotione, hoc est, accessu sive incremento, vel recessu sive reciproca. tione. Aliquando pro arena illa instabili, quæ absorbet et haurit omnia. Virgil.

Furit æstus arenis..... Et

Æslu miscentur arenæ Similia illa : Haerere in iisdem scopulis, in aqua, in vado, in salebra. Metaphoræ a navigantibus ductæ, qui vado illisa navi cursum institutnm tenere non possunt. Sic dum navis æstu reciproco huc et illuc impellitur, neque progredi potest, ut significetur proverb. Se non extricare aut expedire, non satisfacere argumento, sed eodem relabi. Vide : Fluctus utrimque.

[ocr errors]

Marc. cap. 37. num. 607. Præruptum, substantive, ut abruptum quidquid altum et præceps, saxa prærupta, el mons præruplus , altus. Plin. Graecis &täxpxavov, unde proclive præcipitium. Explicat se Tertullianus : Sciens præceps ituros homines, ipse illos in præruptum imposuit : ut sit: aperto periculo exponere, nec satis providere, ne quid mali contingat, ut si homini avaro et furi pecuniæ adiministratio committalur, adoles

centi libidinoso pudicitia virginum.

156. Profundum inenarrabile. Tom. II. lib. de Idol.

cap. ult. num. 169.

Qui mavi excussi in maris profundum delabuntur, natatione vix unquam emergunt de periculo ineluctabili. Vide Hypobrychium, ei : Naufragium. Contrarium erit illud Virgil. lili. V. Fundo vix tandem redditus imo est. et lib. 6. Adnabam terræ, et jam tuta tenebam. 157. Ad regulas perducere. Tom, III. lib. I, adv. Marc. cap. 22. num. 155. Regula, alias norma, est instrumentum fabrile quo structuræ longitudinem, an respondeat, exigunt fabri, et utitur Tertull. verbo fabrili, ad examinandam Dei bonitatem. Hinc illa: Regula rectior, Amussi exactior, ad perpendiculum et amussim. Rem diligenter

D expendere, ut omnibus suis partibus numerisque ab

solute tractetur.

158. Sardanapalo mollior. Tom. I. lib. de Pall. cap. 4. num. 79.

Sardanapalus postremus Assyriorum Rex, vir muliere corruptior, inquit Just. lib. 1, qui inter scortorum greges inventus, purpuram colo nere, et muliebri habitu, cum mollitia corporis et oculorum lascivia omnes foeminas anteiret, pensa inter virgines partiri, adeo ut ejus cognomen ob insignem mollitiem in proverbium abierit apud Græcos et Latinos. 459. Scenam decurrere et desaltare. Tom. lll. lib. III. adv. Marc. cap. 11, num. 7. : Scena, proprie fons theatri, locus nimirum Acto

rum, ol structus peripetasmatis, e quo in prosccnium A 165. Sylvam cædere et truncare. Tom. 1. Apolog. riora dicimus. Hinc illa : In sole caligare; adversus A cœperunt. Qui vero quum cliens non esset, nec ordi

acturi histriones prodibant. Frequenter pro ipsa fabula, Tragœdia, aut comœdia. Wirgil. Scenis agitatus Orestes;

id est, Tragœdiis celebratus et frequenter actus. llorat.

Quam non adstricto percurrat pulpita socco.

Pulpita pro scena, hoc est, quam inconditas et male aptas conscribat comœdias. Erit igitur decurrere scenam, perficere ejus rei, quæ instituta erat, summam. Gicero: Quæ abs te breviter de arte decursa sunt. Decurrere scenam phantasmatis Tertull. est, omnino et absolute probare carnem Christi phantasima tantum fuisse, et in eo probafido hærere. Sic Cael. ad Cicer. hb. 8. Scena totius rei, hoc cst, id in quo tota res vertitur, et consumi debet. Lib. advers. Valentin. appellat Tertult. desultricem virlutem, instabileiii et ma!e firman, el motoriam, et inde : desultorii homiucs, a desultoribus equitibus proprie etiam usurpat, uti decurrere, ut desaltare, sit saltu minico repræsentare. Nam in scena, orchestra chori propria est , sicuti scena histrionum, in qua mini solebant stias actiones exhibere. àpyqarws , ars sallandi, et ipsa saltatio, ut alludat ad uirosque utroque verbo, ct ail * cei icos histriones, et ad mimos, et ab iisdem diversas trahat metaphoras. 400. Scalpellum immergere. Tom. I. lib. de Pall.

cap. 11. num. 175.

Scalpellus, vel scalpellum, est scalprum chirurgicum, p) t&tovov. Nescio an etiam scalpella, ut pistilla Plauto, pro pistillo, vulgo lanceola, a chirurgis tractum. Nam voce acerbitati, videtur cholerici Iiumoris in Wedio abundantia significari. Cicer. pro Sest. Non ea est medicina, quum sanæ parti corporis scalpellum adhibetur. Solent chirurgi immerso scalpello venam incidere, et humorem redundantem elicere. Usus erit proverbii in morborum animi medicina, uli et ea quæ consequuntur apud Tertull. Catluarticum dare. 161. Scipione justior, et mililarior. Tom. I. Apolog.

cap. 11. num. 175.

Plinius, lib. 7, nnm. 27. Cato primus tres summas im nomine res pr;rstitisse existimatus est : Optimus orator, Imperator, Senator; quæ mihi omnia etiamsi non prius, atfamem clarius fulsisse in Scipione .Emiliano videntur. Ejusdem laus apud Cicer. lib. de Amicit. Justitia et bonitas in altero Scipione Nasica, cemimendatur. Utrumque lamen et justitiæ et mili1aris scicntiae studium Scipioni minori sive AEmiliano attribuil Laelius apud Cicer. lib. eodem. Major, sive Africanus, utraque etiam laude excelluit.

462. Scyiha telrior. Tom. lII. lib. 1. adv. Mare. cap. ' 1. num. Mf.

Vide adnotat. Pamelii. Gens scythica omni memoria, et omnium fere gentium scriptornmque existinatione ad bella et ad immauitatem magis , quam ad ullum humanitatis studium nata.

cap. 4. num. 50. et 51. et lib. de Præscript. adv. liær. cap. 57. num. 222. Quo jure sylvam meam cædis, quæ a jure civili transfert omnia; hoc est: quid in meam possessionem irruis? in meam mcssem falcem immittis? ApolQg. Totam illam veterem et squallentem sylvam legum, noris principalium rescriptorum et edictorum securibus truncatis et cæditis. Sylva Latinis, uti et Græcis έλη, metaphorice, pro copia et materia. Cicero : Omnis ubertas et quasi sylva dicendi et : Iterum et sententiarum sylva. lloc autem proverbium sumptum ab arboribus, quæ vel putantur ne sylvescant sarmcntis, et in omnes partes nimiæ fundantur, vel radicibus una cum trunco exciduntur. 1* 164. Sylvam caedere , eradicare, et excaudicare. Tom. W. lib. de Pudic- cap. 16. num. 155.

Quantum securi omnem sylvam libidinum cædat, et eradicet et excaudicel. Addit, Ne quidquam de recidivo fruticare permittat. Est penitus aliquid abolere, idemque cum superiore. N;im truiictis est stipes ipse ramis et frondibus exutus. Caudex cum frondibus. Itaque truncare, et excaudicare, eadem.

165. Sylvam ingentem commovere. Tom. V. lib. de Trinit. cap. 16. n. 81.

Sylvam scripturarum commorere circa aliquid. Multa excutere, et undique argumenta desumere, lato campo evagari. C 166. Quanta sylva. Tom. lII. lib. de Anim. cap. %. num. 50. Quæ vis ? quæ copia ? quam ampla lateque patens materia ? 467. Socrate sapientior. Tom. 1. Apolog. cap. 11. num. 137. Non modo hominum existimatione , sed Pythii Apollinis oraculo sapientissimus judicatus Socrates , et cunctis pr;elatus proditur. Plin. lib. 7. cap. 31. Cicer. lib. de Amicit. 268. Solis pectines. Tom. III. lib. adv. Valent. cap. 3. mum. 94.

In pectinibus, quibus comas vel discriminamus vel D pectimus, radii densi et rari, a solarium radiorum similitudine, dicuntur ; et reciproca metaphora : pectiues solis, quod omnem in partem radios, quasi crenula instar pectinis intercisos emittat. Unde apud Lucret. Tela diei, quasi missiles, telorum in morem, radii. Et ix,6.) 2; Arìa», Sol. At cum his verbis , puerorum terriculamenta, uli et, Lamiæ turres, significentur, consueverunt fortasse wutrices, vel puerilem ejulalum compescere, vel obstiilalam , dum caput sibi pecti non ferunt, contumaciam, hisce verbis infringere, dum peclines solis., veluti strigiles, ad se afferri imperanl. 169. Solis radio scriptum. Tom. III. lib. de Resurr. carm. cap. 47. num. 341.

Pro perspicno, et eo quod claret. Nam quæ maxime constant, maximeque in confesso sunt, ea sole cla

[merged small][merged small][merged small][merged small][ocr errors][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][ocr errors][merged small][merged small][ocr errors][merged small][merged small][ocr errors]
[merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][ocr errors][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small]

Translatio ducta a fontibus, unile rivi et quasi venæ

182. Themistocle sublimior. Tom. I. Apolog. cap. 2. c aquarum deducuntur. Hinc illa : Divite velfenui vena,

num. 173.

Militarem illum appellat Tertull. Hinc legendum videtur militarior, vel militiæ aut militaris artis peritior. Ipsius autem adolescentis gloria eimieuit bello Medico, pugna Marathonia, sub auspiciis Miltiadis. Deinde aliquot annis post dux Allieniensium, adversus Xerxis navales copias ad Salaminem memorabili cum laude conflixit.

183. Titulum dispungere. Tom. V. lib. de Monog. cap. 8. num. 55. Dispungere rationes apud Iureconsultos est computum, ut vulgo loquimur, examinare, sive, ut Papian. describit, conferre accepta et data, et alibi :

percontari, examinare, describere rationes, pro eo D

quod est dispungere. Aliud est expungere, qiiod est wunctis circumducere et tollere, et quasi rem convectam eximere e codice. Utitur Tertull. metaphora a ratiocinatoribus ducta, et a censoribus, qui in tabulas referunt nomina et titulos eorum qui profitentur. Si proverbialiter usurpare placet, erit : rationem vel caussam, justane sit an contra, expendere; vel diju'dicare idoneusne sit quis ad munus aliquod obeundum et suis dotibus affatim instructus. Lib. IV. advers. Marc. Creatorem vocat judicen et dispunctorem meritorum. Lib. V. dispunctionem boni atque mali pperis. Lib. de Patieut. 0mnis injuria quum patientiam offenderit, eodem eritu dispungetur, quo telum in petra libratum et obtusum, hoc est : ovanesco1 et irri.

quod fontium alii angustiore vena manant, alii majore, ut flumen efficiant; vel etiam a metallis, quorum venae, ut genere, ita copia interdum differunt. Quintil. Pleniore canali fluunt. Eu poetæ venas ab Homero tanquam Poeseos fonte, duxisse dicuntur.

188. Wia eadem sursum et deorsum. Tom. III. lib. II. adv. Marc. cap. 28. n. 195.

Hoc proverbium Ileraclito usurpatum, transferre videtur Tertul!. ad suam argumentandi rationem. Nam eo faciunt : Supra, et infra se. llæc quidem ad dignitatem, illa sursum ac deorsum ad locum spectantia. IIoc enim vere est adversus Marcionem amtitheseis æmulas facere, quæ non solum in sententiis, si ignoravit, omnino non scivit, sed in vocabulis, qu;c dixi, consistant. Heraclitus usurparit forte in Psycliicis disciplinis hoc obscurius dictum; quum Sursum ac deorsum in loci ratione sint ex numero eorum quæ dicuntur orpb; ri, sive relata. Cicero : Ferri sursum rectis lineis, et deorsum ad lineam. Atque ita Tertull. argumentationem suam, rovrtovrwv Heracliti axiomate probat. 189. Wiva voce. Tom. III. lib. de Præscript. adv.

ret. cap. 21. num. 128.

Huic statim opponitur, per Epistolas, subintell. prædicando. Viva vox, quasi vivida atque eflicax ab ipso pronuntiantis ore, percepta, in qua nativa et genuina elucescit gratia, et aetio cum motu, quae in orationis est vita, inhærescil. Quæ omnia a scriptura,

« PoprzedniaDalej »