Obrazy na stronie
PDF

de sua, id est de fœminæ conditione didicisset, lætio- A (siquidem et metallorum opera nudaverant (b), et

rem habitum, ne dicam gloriosiorem appetiisset, ut non magis in sordibus ageret, et sqüalorem potius affectaret, ipsam se circumferens Evam lugentem et pœnitentem; quo plenius id quod de Eva trahit (ignominiam dico primi delicti, et invidiam perditionis humanae) omni satisfaclionis habitu expiaret (Genes., III, 16). ln doloribus et unxietatibus paries (!), mulier, et ad virum tuum conversio tua; et ille dominabitur (2) tui; et Evam te esse nescis? Vivit sententia Dei super sexum istum, in hoc sæculo : vivat et reatus necesse est. Tu es diaboli janua, tu es arboris illius resignatrix, tu es divinæ legis prima desertrix, tu es quæ eum persuasisti (3), quem diabolus aggredi non valuit. Tu imaginem Dei, hominem, tam facile elisisti :

herbarum ingenia (c) traduxerant, et incantationum vires provulgaverant (6),et omnem curiositatem, usque ad stellarum interpretationem (d), designaverant) proprie et quasi peculiariter fœminis, instrumentum istud muliebris gloriæ (e) contulerunt (f) : lumina lapillorum (g) quibus monilia variantur : et circulos ex auro, quibus brachia arctantur : et medicamenta ex fuco (h), quibus lanæ (7) colorantur : el illum ipsum nigrum pulverem, quo oculorum exordia (8) producuntur. Hæc qualia sint (9), interim jam ex doctorum suorum qualitate et conditione pronuntiari potest, quod nihil ad integritatem peccatores, nihil ad castitatem adamatores (10), nihil ad timorem Dei desertores spiritus, aut monstrare potuerunt aut præ

propter tuum meritnm, id est mortem, etiam Filius B stare. Si doctrinæ dicendæ sunt, mali magistri male

Dei mori habuit ; et adornari tibi in mente est super pelliceas tuas tunicas ? Age nunc, si ab initio rerum et Milesii oves tonderent, et Seres arbores nerent, et Tyrii tinguerent, et Phryges insuerent, et Babylonii intexerent, et margaritæ canderent et ceraunia coruscarent (a), si ipsum quoque aurum jam de terra cum cupiditate prodisset; si jam et speculo (4) tantum mentiri liceret: et hæc Eva concupisset (5) de paradiso expulsa, jam mortua, opinor. Ergo nec nunc appetere debet, aut nosse, si cupit reviviscere, quæ nec habuerat, nec noverat, quando vivebat. Ideo omnia ista damnatæ et mortuæ mulieris impedimenta sunt, quasi ad pompam funeris constituta. CAPUT II.

Nam et illi qui ea constituerunt, damnati in pœnam mortis deputantur : illi scilicet angeli, qui ad filias hóminum de cœlo ruerunt, ut hæc quoque ignominia fœminæ accedat. Nam cum et materias quasdam bene occultas, et artes plerasque non bene revelatas, sæculo multo magis imperito prodidissent

docuerint necesse est. Si mercedcs pro libidine, nullius rei turpis merces decora est. Quid autem tanti fuit ista monstrare sicut (11) conferre? utrumne mulieres, sine materiis splendoris, et sine ingeniis decoris, placere non possent hominibus, quæ adhuc incultæ et incompositæ et (ut ita dixerim) crudæ ac rudes, angelos moverant? Anne (12) sordidi, et per gratuitum usum contumeliosi amatores viderentur, si nihil foeminis in connul)ium allectis contulissent? Scd hæc non capit æstimare, nihil plus (i) desiderare poterant, quæ angelos possidebant, magno scilicet nupserant. Enimvero, qui utique interdum cogitabant unde cecidissent, et post libidinum vaporata momenta coelum suspirabant, illud ipsum bonum fœminarum naturalis decoris, ut caussam mali, sic remuneraverunt, ne eis profuisset felicitas sua, sed ut devectum (15) de simplicitate et sinceritate una cum ipsis in offensam Dei pervenirent. Certi erant omnem, et gloriam, et ambitionem, et affectationem per carnem placendi Deo displicere. Hisunt nempe angeli(j) quos judicaturi

[merged small][merged small][merged small][ocr errors][merged small]

CAP.I.—(a) Ceraunia coruscarent. Ceraunia gemma D tum arguit, quæ, licet essent christianæ, non minus sumus, bi sunt angeli quibus in lavacro renuntiamus; A in prædicationis delegatione successisse, vel quia

[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]

hæc sunt utique, per quæ ab homine judicari meruerunt. Quid ergo facient (!) apud judices suos res eorum? quod est commercium damnaturis (a) cum damnandis? 0pinor, quod Christo et Beliæ. Qua constantia tribunal illud ascendimus (2), decreturi adversus eos, quorum munera appetimus? Nam et vobis eadem tunc substantia angelica repromissa , idem sexus (b) qui et viris, eamdein judicandi (c) dignatiomem pollicetur : nisi ergo hic jam præjudicaverimus, res eorum prædamnando, quas in illis tunc damnaturi sumus, illi potius nos judicabunt atque damnabunt.

CAPUT III.

Scio scripturam Enoch, quæ hunc ordinem angelis

dedit, non recipi a quibusdam, quia nec in armarium B

judaicum (d) admittitur. Opinor, non putaverunt illam ante cataclysmum editam, post eum casum or

bis, omnium rerum abolitorem, salvam esse potuisse.

Si ista ratio est, recordentur pronepotem ipsius Enoch fuisse superstitem cataclysmi Noë, qui utique domesuico nomine et hæreditaria traditione audierat et meminerat, de proavi sui penes Deum gratia, et de omnibus prædicatis ejus; cum Enoch filio suo Mathusalæ mihil aliud mandaverit, quam ut notitiam eorum posteris suis traderet. Igitur sine dubio potuit Noë,

et alias non tacuisset tam de Dei conservatoris sui dispositione, quam de ipsa domus suae gloria. Hoc si non tam expedite haberet, illud quoque assertionem scripturæ illius tueretur. Perinde potuit abolefactam eam violentia cataclysmi, in spiritu rursus reformare : quemadmodum et Hierosolymis Babylonia expugnatione deletis, omne instrumentum judaicæ litteraturae (e) per Esdram constat restauratum.Sed cum Enoch eadem scriptura etiam de Domino prædicarit, a nobis quidem nihil omnino rejiciendum est (5), quod pertinet ad nos. Et legimus (II Tim., III, 16), omnem Scripturam ædificationi habilem divinitus inspirari. A Judæis potest (4) jam videri propterea rejecta (5), sicut et cætera fere quæ Christum sonant. Nec utique mirum hoc, si scripturas aliquas non receperunt de eo locutas, quem et ipsum coram loquentem non erant recepturi. Eo accedit, quod Enoch (f) apud Judam Apostolum testimonium possidet (Ep. Jud., v. 14).

CAPUT IV.

Nulla nunc muliebri pompæ nota inusta sit præ

damnationis, de exitu auctorum. Nihil angelis illis

imputetur, præter (6) repudium cœli, et matrimonium carnis. Rerum ipsarum qualitates examinemus, ut consilia quoque concupiscentiæ earum deprehen

[merged small][merged small][merged small][ocr errors][merged small][merged small]

* COMMENTARIUS. (a) Quod est commercium damnaturis cum damnan- C cap. XXIII. Idem lib XII contra Faustum, ubi de Judamus. Habitus fœminæ'duplicem (a) speciem circum- A et necessariores exhibeant rebus humanis, et nihilo

dis. Quasi christianis mulieribus omni commercio aut exemplo mterdiceret cum ethnicis mulieribus. Nihil enim aliud ad sui patrocinium adducebant, cum immodicus ille cultus ac nitor reprehendebatur, quam necessitatem negotiandi, agendique cum ethnicis. Hic tamen licet id non damnet, cum aliquando exigeret aut cognatio aut officii necessitas, äut aliquid simile, prohibet damnabilem gentilium nitorem in christiana foemina. LE PR.

(b) Nam et vobis idem sexus qui et viris. Id est, nullus. Sic Ovidius in Convivio Jovis apud Philemonem, postquam dixit edulia omnia fictilibus illata; Posthæc, inquit, cælatus eodem sistitur argento crater : hoc est nullo; nam erat quoque fictilis crater. Itaque hic ait Tertullianus, foeminis cœlo receptis eumdem fore sexum qui viris, hoc est, nullum; nam et viris nonaderit suus. Uterque despoliabuntur sexu suo : erunt sicut angeli, non augelus, non angela. Sic ipse, adversus Walentinianos; utrobique autem, vocabulo sexus officia sexuum significat, non formas sexuum maturales. Etenim redituras ad sua corpora demonstrat, lib. de Resur. RiG.

(c) Idem sexus eamdem judicandi dignationem pollicetur. Jure civili judicandi munus inter virilia censetur, a quibus arceri foeminas placuit. Apud Deum vero cum nulla sint hominibus jam cœlestibus officia sexuum, communi sanctorum gloriæ, sive quondam viro, sive quondam fœminæ pro sanctitatis ac beatitudinis prærogativa communis judicandi dignatio conceditur. Rig.

CAP. IIl.— (d) Nec in armarium judaicum admittitur. In eo scilicet canoneScriptur., qui servabatur in templo Hebræi populi succedentinm diligentia sacerdotum. Sic interpretatur Augustinus lib. XV. de Civilale Dei,

daîorum gente : Quid est aliud hodie gens ipsa, nisi quaedam scriniaria Christianorum, bajulans Legem et Prophetas, ad testimonium assertionis Ecclesiæ , ut nos honoremus per sacramentum , qnod nuntiat illa per litteram ? Et, in psal. LVI : Codicem portat Jualæus unde credat Christianus. Librarii nostri facti sunt. quomodo solent servi post dominos codices ferre : ut illi portando deficiant, illi legendo proficiant. Et, in Psal. LVIII : Ipsi habent codices unde prophetalus est Christus, et nos tenemus Christum. Quod ait Augustinus de servis qui post dominos codices ferunt, hoc de servis capsariis aöcipiendum est, quorum fit mentio lib. Ill de'Manumissis vind. : Si Collactaneus, si educator vel capsarius, id est, qui portat libros. Juven. : Quem sequitur custos augustæ vermula capsae. Ris. (e) Omne instrumentum judaicæ lit. Ab Esdrayetus testamenlnm restitutum fuisse constat, et nonnulla ab eodem sive a Josue immutata, aut addita , veluti quæ de Mosis morle et sepultura habentur. Le Pr.

(f) Eo accedit quod Enoch apud Judam Apostolum tesiimonium possidet. Paulum quoque ex apocryphis quædam citasse observat Hieronymus in Epist. Ad Ephes. cap. W. Ipse autem et ex libro Enoch historiam pròfert angelorum descendentium in montem Herimom ad filias hominum, Comment. in Psal. 15, non in auctoritatem , inquit, sed in commemorationem. Et in Epist. ad Lætám, de institutione filiæ apocrypha legi pósse ait, non ad dogmatum veritatem, sed ad $ignorum reverentiam. ldem in Epist. ad Titum . cap. 1. : Qui putant totum librum debere sequi eum qui libri parte usus sit, videntur mihi et apocryphum Enoch, de quo apostolus Judas in Epistola sua testimonium posuit, inter Ecclesiae Scripturas recipere, et multa alia quæ apostolus Paulus de reconditis est locutus. lug. . fert, cultum, ornatum. Cultum dicimus, quem mundum muliebrem vocant ; ormatum , quem immundum muliebreni convenit dici. Ille in auro, et argento, et gemmis, et vestibus deputatur : ista in cura capilli, et cutis, et earum partium corporis, quæ oculos trahunt. Alteri ambitionis crimen intendimus, alteri prostitutionis : ut jam hinc prospicias, Dei ancilla, quid ex his disciplinæ tuæ conveniat, quæ de diversis institutis censearis,scilicet humilitatis (1) et castitatis.

CAPUT V.

Aurum et argentum , principes materiæ cultus sæcularis, adsint (2) necesse est unde sunt; terra scilicet plane gloriosior, quoniam in maledictorum me

tallorum feralibus officinis (b) pœnali opera (c) de- B

plorata (5) (d), nomen terræ in igni reliquit, atque exinde de tormentis in ornamenta (e), desuppliciis in delicias, de ignominiis in honores, metalli refuga (f) mutatur (g). Sed et ferri et æris et aliarum vilissimarum materiarum par conditio est, et terreni generis, et metallici operis: quo nihil generosior judicari possit auri et argenti substantia penes naturam. Quod (4) si de qualitate usus gloria est auro et argento, atquin (5) imagis ferro, et aeri ; quorum ita disposita esl utensilitas, ut et proprias operas plures

minus auri argenti de sua vice (6) accommodent justioribus caussis. Nam et annuli (h) ferro fiunt; quædam esui et potui vascula ex ære adhuc servat memoria anliquitatis. Widerit, si etiam ad spurca instrumenta (7) auri et argenti demens copia desernit. Certe mec ager auri opere paratur, nec navis argenti vigore contexitur. Nullus (8) bidens aurum demergit in terram ; nullus clavus argentum intimat tabulis. Taceo totius vitæ necessitales ferro et æri innixas : cum illæ ipsæ divites materiæ, et de metallis refodiendæ, et in quocumque usu producendæ, sine ferri et æris operario vigore non possint (9). Jam igitur æstimandum est, unde obveniat tantâ 6ignitas auro et argento, cum (i) et consanguineis quantum ad genus, et potioribus quantum ad utensilitatem , materiis præferantur.

CAPUT VI.

Sed et lapillos istos, qui cum auro superbiam jumgunt, quid aliud interpreter quam lapillos et calculos, ejusdem terræ (j) minutalia ; nec tamen aut fundamentis demandandis, aut parietibus moliendis, aut fastigiis sustinendis, aut tectis densandis (k) necessaria? Solum (10) hunc mulierum stupgrem (l) aedificare moverunt, quia tarde leruntur, ut niteant, et

LECTIONES VARIANTES.

(1) Alii, humanitatis, minus bene.

(2j Id sint Lalin. bene. C (5) Deputata Fran. Non opus est.

4) Quid Lat.

$ At quin Lat.

6) De suo vicem Semt. 7) Instrumentis, alii. , 8) Nullum Venet. Semler. 9) Wigere non possunt Ertm. Latin.

(10) Olim liber Agobardi.,

COMMENTARIUS. .*

CAP. IV.—(a) Habitus fœminæ duplicem speciem circumfert, cultum et ornatum. Hujusce distiwctionis ratione duobus istis libellis duo tituli convenirent : huic, de cultu fœminarum, nempe auro , germinis et vesti])us : sequcnli, de ornatu fœminarum, cura videlicet capilli et cutis, etc. Rig. ÜAP. V. — (b) Feralibus officinis. Nan, metallorum operibus addicébántur damnaii, inque his sæpe chrisiiani. De quibus, XXV. epist. lib. III, Cyprianus martyr: Non [ovetur, inquit, in metallis, lecto et cultricis corpus. flumi jacent fessa laboribus viscera. Squallent sine balneis membra situ et sorde deformia. Panis illic eriguus, vestis algentibus deest, semitonsi capitis capillus horrescit, etc. ßhEN. (c) Poenali opera deplorata. I)ammatorum lacrymis D cl ploratu rigata. Rie. - (d) Paenali opera. Ita Cyprianus horribiles carceris atque funestas pœnalis loci tenebras, dixit ; item, sqüalorem carceris ac receptaculi pœnalis horrorem. Ei ad Donatum : Pergit poenalibus cum ulis pertinaciter adhærere. RheN. (e) De tormentis in ornamenta. Eleganter hic conjungit contraria, quorum hoc primum membrum comineiidat prosonomasia. Hinc illud Ambrosii : Vos vero beatæ virgines, quæ talia tormenta potius quam oruamenta nescitis. RheN. (f) Metalli refuga. Quasi, damnata ad metallum, inde fugerit. Hic vero observare est præclarum ingenii certamen Septimii nostri cum illis Plinianis, principio lib. XXXIIl. Rig. (g) Metalli refuga. De armillis seu torquibus hoc accipe. Hanc autem loquendi formulam reperies l. aut damnum ff. de pœnis : Quodque refugæ ex opere

metalli, etc, progravi, nempe, supplicio lex loquitur. Et l. milites. ff. de re militari , quia custodiæ refuga, non militiæ desertor est LE PR.

(h) Nam et annuli. De illa annulorum gestatione videndus Clem. Alex. in synopsi vitæ christianæ sub fiuem libri tertii Pædagogi. LE PR.

(i) Consanguineis quantum ad genus. Consanguineas materias dicit, quæ sunt ejusdem generis , ejusdem originis, nimirum de terræ visceribus. Rig.

CAP. VI. — (j) Terræ minutalia. Ut lapillorum et gemmarum pretium elevet, vocal terræ minutias. Sic άpud Alexandrinum Clementem, Paed. lib. II. cap. 12, vocantur peregrini maris ejectamenta, et ramenta terræ, &**;«»'»y*£vr, c 04) 4*zn: i«£p&ap 47** * zzi τΖς yäc èx£*ya***. LE PR.

(k) Aut tectis densandis. Loquitur de tectis africaiìis , et orientalium regionum , quibus apud nos pergulae similes sunt. Germani terras vocant quasi Terracium. BuEN.

(I) Solum hunc mulierum stuporem ædificare noverunt. Ait Septimius, lapillos et calculos, quos fœminæ auro contra æstimare solent, ædificiorum commoditatibus inutiles, solum hunc mulierum stuporem ædificare; hoc est, nihil ex iis ædificari pQsse, misi mulierum superbiim, unde scilicet elatae's\perbia mulieres stupere ac rigere videantur, velut statuae spectaculo et admirationi positæ ac defixae. Stupenda Latini dicunt miranda , et stupere, mirari. Juvenalis , Nemo magis rhombum stupuit. Septimius noster hujus verbi significatum ad fatuam superbiam transtulit. Sic gloriam dicet vanam et stuporatam. Sic lib. I advers. Marc.: Supercilio stuporem suum ædificunt Marcionitæ. ut pendeant, et auro lenocinium mutuum præstant. Sed (1) si quid dc mari Britannico aut Indico ambitio piscatur, conchæ genus est, non dico conchylio aut ostreo, sed nec peloride gratius de sapore. Ad boc enim conchas moverim maris poma. Quod si concha illa aliquid intrinsecus pustulat (2), vitium ejus magis debet esse, quam gloriæ. Et licet margaritum vocetur , non aliud tamen intelligendum, quam conchæ illius aliqua dura et rotunda verruca. Aiunt et de frontibus draconum gemmas erui, sicut et in piscium cerebris lapidositas quædam est. Hoc quoque deerit (3) christianæ, ut de serpente cultior fiat. Sic calcabit (o) diaboli caput,dum de capite ejus, cervicibus suis aut ipsi capiti ornamenta (4) struit?

[graphic][graphic][graphic][graphic][graphic]

subdole substruuntur, ut floreant, et anxie forantur, A suorum, coram matronis erubescentem (6), nisi quod

CAPUT VII.

Hæc omnia de raritate et peregrinitate sola gratiam possident. Denique, intra terminos suos patrios non tanti habentur. Semper abundantia contumeliosa (b) in semetipsam (5) est. Apud barbaros quosdam, quia vernaculum est aurum et copiosum, auro vinctos in ergastulis habent, et divitiis malos onerant, tanto locupletiores, quanto nocentiores. Aliquando revera inventum est, quomodo ct aurum non ametur. Gemmarum quoqué nobilitatem vidimus Romæ de fastidio Parthorum et Medorum caeterorumque gentilium

nec ad ostensionem (7) fere habentur. Lalent in circulis (8) (c) smaragdi, et cylindros vaginæ suæ solus gladius sub sinu novit, et in peronibus uniones emergere de luto cupiunt. Nihil (9) denique, tam gemmatum habent, quam (10) quod gemmatum esse non debet, si non comparet; aut ideo comparet, ut neglectum quoque ostendatur.

CAPUT VIII.

Proinde et vestium de coloribus honorem servi etiam eorum terunt. Sed et parietes tyriis et hyacinthinis et illis regiis velis, quæ vos operose resoluta transfiguratis, pro pictura abutuntur. Vilior est apud illos purpura, quam rubrica. Quis enim est ve

P stium honor justus de adulterio (d) colorum injusto

rum ? Non placet Deo, quod non ipse produxit, nisi si non potuit purpureas et aerinas (14) oves (e) nasci jubere. Si potuit, ergo jam noluit ; quod Deus noluit, utique non licet fingi. Non ergo natura optima sunt ista, quæ a Deo non sunt, auctore naturae; sic a diabolo esse intelliguntur, ab interpolatore naturae. Alterius enim esse non possunt, si Dei non sunt : quia æmuli sint necesse est, quæ Dei non sunt; alius autem, præter diabolum et angelos ejus, æmulus Dei non est. Cæterum, si materiæ ex Deo sunt (f), non statim et hujusmodi fruclus illarum (12); nam et omn

[merged small][merged small][ocr errors][ocr errors][merged small][merged small]

(c) Latent in circulis smaragdi. Sic habet exemplar V)

Agobardi. Circulis, hoc est, monilibus. Ipse supra, Circulos ex auro quibus brachia arctantur. Rις. CAP.VIII.—(d) Quis est vestium honor justus de adulterio colorum injustorum. Accusat luxum mulierum,quæ in vestimenta colorcs inducerent non nativos velleri aut lanæ, videlicet purpureos, hyacinthinos, coccineos; et hos esse ait colores injustos , et adulteria. Non placet Deo, inquit, quod non produxit. Deinde subridens: Nisi si non potuit purpureas et aerimas oves nasci jubere. Tum serio pergit : Si potuit , ergo jam noluit. Quod Deus noluit, non licet fingi. Argumentum etiam ad graviora notabileac fortissimum.Itaque colligit injustos esse colores , quos habent lanæ non suos, ac proinde adulteros. Mox argumentum explicat, et, lanas hujusmodi, imbulas coloribus non suis, vestium honorem praebere ait non justum. Westes autem alieno et ambitioso colore fucatæ honorem seu splendorem fulgoremve injustum, ad honestatem modestiamque christianam non pertinere. Itig.

(e) Nisi si non potuit purpureas et aerinas oves nasci jubere. Ita omnino legitur in vetustissimo codice, non ut hactenus editum fuit , aerias. Aerimas dicit oves colore aerimo, quem ut foemineis vestibus gratissimum laudat 0vidius, ubi, facta mentione tyrii muricis, statim adjicit :

Cum tot Ο pretio leviore colores, Quis furor est census corpore ferre suos?

Aeris ecce color, tunc cum sine nubibus aer, Nec tepidus pluvias concitat Auster aquas.

(f) Cæterum si materiæ ex Deo sunt, non statim et hujusmodi fructus illarum. Postquam . sub elogio atroci gravissimus censor vestes hyacinihinas, purpureas, ét aerinas, et caetera id genus luxuriæ instrumenta proscripsit, occurrit objectioni dictitantium, ea omnia quæ tantopere exagitarentur, non secus ac caelera a Deo esse créata ; colores illos mirabiles confici e succis herbarum et concharum salivis; herbas autem et conchas inter res a Deo creatas jure censeri, et creatas hominum caussa. Itaque distinctione cavillationem diluit, et materias quidem ex Deo esse fatelur, herbas, inquam , et conchas, et succos , et illas conclarum salivas nobiles. Sed earum rerum usum fruclumque, cum ad nequitiæ luxuriæque apparatus convertuntur, ex Deo esse negat ; proba$iue èxemplo spectaculorum, circi, arenæ, scenæ. Nam et equos, el pantheras, et vocem, ut res a Deo creatas et munerâ divina, spectare aut laudare quidem tes, sicut de ipsis suum volumen edidimus, ipsa etiam idololatria ex rebus Dei constat : non tamen ideo circi furoribus, aut arenæ atrocitatibus, aut scenæ turpitudinibus, christianum affici oportet, quia Deus et equum, et pantheram, et vocem homini dedit : nec ideo idololatriam impune faciet christianus, quia Dei conditio est et thus (a), et merum, et ignis qui vescitur (b), et animalia quæ victimæ fiunt, cum et ipsa materia, quæ adoratur, Dei sit. Sic ergo (!) et circa actum materiarum census a Deo (c) descendens, accusat Deo extraneum, ut reum scilicet gloriæ sæcularis. CAPUT IX.

nes istæ profanæ spectaculorum sæcularium volupta, A ordinavit, . raritas et peregrinitas, apud extraneos

semper gratiam inveniens, de simplici causa non habendi, quæ Deus alibi collocavit, concupiscentiam concitat (7) habendi. Ex hac vitium aliud extenditur, immoderate habendi ; quod et si forte habendum sit, modus tamen debetur. Hæc erit (8) ambitio, unde et nomen ejus interpretandum est (9), quod, concupiscentia apud animum ambiente, nascatur, ad gloriæ votum ; grande scilicet votum, quod, ut diximus, non natura, nec veritas, sed vitiosa animi passio, concupiscentia, commendavit. Et ({ύ) alia vitia ambitionis et gloriæ. Sic et pretia rebus inflammavit, ut se quoque accenderet. Non (11) tanto major fit concupiscentia, quanto magno fecit quod concupiit ? De (12)

Nam ut quaeque (2) rerum, per singulas quasque B brevissimis loculis patrimonium grande profertur.

[merged small][merged small][merged small][ocr errors][merged small][merged small]

homini fas esse; non tamen inde statim sequi, ut C ut fratri laboranti adsit velocius, ut vulneratum a la

earum rerum usus ex Deo sit, puta equorum ad insanas in circo factiones, pantherarum $eu leonum ad fœdas viscerationes et auroces lanienas, voces artificum scenicorum ad vanas aut impudicas fabulas. Hæc enim ex Deo non esse, uti nec idololatriam, etsi thus, et merum, et ignis, quibus idololatria conficitur, a Deo sint creata. Cæterum , inquit, si materiæ ex Deo sunt, non statim et hujusmodi fructus illarum ; nam et omnes istæ profanæ spectaculorum sæcularium voluptates, sicut de ipsis suumi volumen edidimus, ipsa etiam idololatria, ex rebus Dei constat, etc. Rig.— De ipsis (alias de illis) suum volumen. Scilicet librum de Spectaculis. Edd. (a) Dei conditio est thus. Thus a Deo conditum est. Conditio , creatura. RiG. (b) Ignis qui vescitur. Qui depas; victimas. IG. (c) Sic ergo et circa actum materiarum census a Deo descendens. Iiic etiam aliquid indulsimus conjecturae, sic tamen ut ratio constare debeat apud judices haud iniquos. Actum vocat Tertullianus, rerum a Deo creatarum usum , cum ex iis aliquid agimus, cum iis utimur ad actum sive actionem cujusmodicumque sit. Materiarum vero, seu rerum creatarum duplex est census, hoc est , duplici consideratione censentur æstimanturque. Nam aliter equum christianus censebit, aliter gentilis. Equo christianus utetur, ut naturae vel ætalis imbecillitatem sublevel, ut maturius ad sacrificiorum oblationes celebrandas, vel ad Dei sermonem administrandum audiendumve occurrat,

tronibus in hospitium portari curet commodius. At gentilis equum carius emet quam pædagogum , ac diligentius erudiri curabit quam filium, ut nótis flexibus ad metas in circo decurrat, opposita effundat, almam occupet, unde sequatur aliud nihil, nisi ut insanientis populi clamoribus efferatur :

[blocks in formation]
[graphic]
« PoprzedniaDalej »