Obrazy na stronie
PDF

videre ; ut provisum observes, mandare fidei tuæ. A proderis. Cæterùm christianis sæculo digressis nulla

Nam sæcularibus satis agentes sumus et utrique nostrum consultum volumus (4). Si talibus tabulas (a) ordinamus, cur non magis de divinis atque cœlestibus posteritati nostræ prospicere debeamus,et legatum quodammiodo prælegare, admonitionem et demonstrationem eorum, quæ ex bonis immortalibus, et [de] (2) hæreditate cœlorum deputantur? Tu modo ut solidum capere possis (b), hoc meæ admonitionis(3) fidei eommissum, Deus faciat : cui sit honor, gloria, claritas, dignitas (4), potestas (5), mune et in sæcula sæculorum, amen. Praecipio igitur tibi, quanta contimentia potes, post excessum nostrum renunties nuptiis : nihil mihi isto nomine collatura, nisi quod tibi

restitutio nuptiarum in diem (6) resurrectionis repromittitur, translatis scilicet in angelicam qualitatem et sanctitatem: proinde sollicitudo nulla (c) quæ de carmis velo vel in Domini sententiam illam (7), quam septem fratribus per successionem nuptiis voluerunt, neminem tot maritorum resurreclionis die offendet, nec quisquam illam confusurus exspectat. Quaestio Sadducæorum cessit sententiæ Domini. Nec (8) me putes propter earmis tuæ integritatem mihi reservandam, de contumeliæ dolore suspectum, insinuare jam hinc tibi consilium viduitatis : nihil tunc inter nos dedecoris voluptuosi resumetur. Nec enim tam frivola, tam spurca Deus suis pollicetur. Sed an tibi vel cuicum

LECTIONES WARIANTES.

(1] Ita er auctoritate cod. Agob. cons. vol. talibus talibus órd. hunc locum emendavit Rigalt.; Wouwer : Si de talibus ord. Seml. ex ed. princ. volumus talibus ord. teri : et talibus ord., vel si talibus ord.

2) De abest uliis.

5) Ac inserunt alii.

4) Et add. alii.

(5) Et additur. (6) Die, alii. $ Vulgo : Proinde soll. n., qu. de c. zelo. Vel Domini

sententia Seml. vel in sententiam illam illa quam septem fr. per suce. nupsisse voluerunt, Seml. : nuptiis evolvere nemo tot mar. res. die offendet. Cod. Agob. ? Proinde soll. n. quæ de e. zelo venit. etiam iilain quam septem fratribus per successionem maritorum resurrectionis dies offendet etc. unde Rigalt. haec sola retineri jussit : Proinde soll. n. quæ de c. z. Wenit etiam illam septéin maritorum res. die offendet. (8) Ne Semler.

COMMENTARIUS.

CAP.I.—(a) Talibus tabulas ordinamus.Tertullianus Ecclesiæ carthagiuiensis presbyter,ætate jam ingravescente admonitus, libros ad uxorem adhuc vividam duos, quasi testamenti tabulas condidit : quorum altero quidem delectissimae conjugis fidei committit, ut si prior ipse ad Dominum migraverit, nuptiis secundis abstineat; altero præcipit, ut si minus abstinendum sibi ducat, tantum Christiani nuptias sequatur. Itaquè priore libro pra'fatur, hancce curam homine esse Christialio dignissimam. Etenim omnes ferme homines rebus suis, humanis et mortalibus, sollicite atque anxie providere, ac super iis tabulas ordinare, quas diligeutissime servari cúpiant. Quod si momenlaneis ac perituris tantopere cavent; cur non tnagis de divinis atque immortalibus bonis posteritati suæ consultum velint? Nam sæcularibus, inquit, satis agentes sumus, et utrique nostrum consultum volumus. Si talibus ordinamus, cur non magis de divinis atque lestibus posteritati nostræ prospicere debeamus? Sic in vulgatis euitionibus. Aliis placuit, si de talibus ordinanius. Liber Agobardi genuinæ lectionis vestigia servavit : Utrique nostrum consultum volumus talibus tulibus ordinamus, etc. Facilis hallucinatio fuit, Talibus scripsisse pro Tabulis, præcedentis vocabuli repercussu. Quare sic edidimus: Utrique nostrum consultum v0lumus talibus tabulas ordinamus : cur non magis de divinis atque cælestibus posteritati nostræ prospicere debeamus? Rig.

(b) Tu modo ut solidum capere possis, hoc meæ admonitionis ac fidei commissum. Alludit ad solidi capacitatem inter virum et uxorem, quæ non nisi certis casibus permittebatur ex lege Juliâ èt Pappia. Qua de re exstat inter fragmenta Ulpiani titulus xvi. Ad easdem quoque leges allusit etiàm libro de Monogamia : Aliud est si et apud Christum legibus Juliis agi credunt, et existimant cælibes et orbos ea- testamento Dei solidum capere non posse, Rig.

(c) Proinde sollicitudo nulla, quæ de curnis zelo venit. In vulgatis editionibus legitur : Christianis saeculo digressis nulla restitutio nuptiarum in diem resurrectionis repromittitur, translatis scilicet in angelicam qualitatem et sanctitatem. Proinde sollicitudo nulla quæ de carnis zelo, vel Domini sententia, illa quam septem fratribus per successionem nupsisse voluerunt, meminem tot maritorum resurrectionis die offendet, nec quisquam illam confusurus exspectat. Quæstio Sadducaeorum cessit sententiæ Domini, Quæ lectio Tcrtul

[merged small][ocr errors]

liani sensum pene obruit præfocatque. Haec enim, Proinde sollicitndo nulla quæ de carnis zelo, pendent imperfecta. Jam illud Vel Domini sententia, plane imporiunum est, et sequentibus haud congruit. Sequentia vero : Illa quam septem fratribus per successionem nupsisse voluerunt, neminem tot maritorum resurrectionis die offendet, tertullianicum dicendi genus minime sapiunt. Agobardi liber mendosa hæc esse indicat, verum nec ipse caret mendis. Sic enim habet : Cliristianis sæculo digressis nulla restitulio nuptiaruin in die resurrectionis repromiuitur, translatis scilicet in angelicam quantitatem et sanctitatem. Proinde sollicitudo nulla quæ de carnis zelo venit, et jam illam quam septem fratribus per successionem maritorum resurrectionis dies offendet, nec quisquam illam confusurus exspectat. llæc vetustissimi exemplaris scriptura satis admonet veram atque germanam adulterina superjecta vitiatam fuisse, ac vitii partem sane discutit : reliquum discerni ac discuti posse mihi videtur, si posteriorem periodum sic legimus : Proinde sollicitudo nulla quæ de carnis zelo venit, etiam illam septem maritorum resurrectionis die offendet, nec quisquam illam confusurus exspectat. Quæstio Sadducæorum cessit semtentiæ Domini. Ait Tertullianus, suum illud ad uxorem de nuptiis non repetendis praeceptum, minime esse viri zelotypiæ livore succensi, cui doleat quod se mortuo uxor alterum sibi forsan quæsitura sit maritum ; nullam hinc ad defunctum contumeliam pervenire; nempe resurrecturis Christianis nullam repromitti nuptiarum restitutionem, otioso et inutili iunc immortalibus sexuum officio, quod hic mortalibus tantisperim solatium mortalitatis, et substituendæ sobolis gratia fuerat concessum. Cui sententiæ firmand;e, Christi ipsius testimonium profert, qui cum a Sadducæis argumento in fraudem compósito rogaretur, —Quid oliip in corporum resurrectione futurum esset mulieri cüidam, quæ septem maritoruim uxor fuerat, hoc est, elatis jam sex maritis septino nupserat, séxies vidua septimas nuptias constitutas babebat; malitiam quæstionis simplicissimo responso confutavit : nullam uunc fore nuptiarum mentionem hominibus sanctitate angelicâ donatis; proindeque non esse cur illa septem maritorum metuat, ne quis de tot maritis resurrectionis die tanquam rivalibus exulceratus uxori quondam suæ sit molestus, ac repeiitas nuptias veliii probrum ol)jiclat. Sig libri veteiis benefiçio verus ac germanus Tertulliani sensus suademus, licet retractare (1). CAPUT II. Non quidem abnuimus eonjunclionem viri ac foeminæ benedictam a Domino (2), ut sciremus (5) generi humano et replendo orbi et instruendo sæculo excogitatam, atque exinde permissam; unam tamen. Nam et Adam unus Evæ maritus, et Eva una uxor illius, una mulier, una costa. Sane apud veteres nostros ipsosque patriarchas non modo nubere, sed etiam plurifariam matrimoniis uti fas fuit, erant et concubinae : sed licet figuratum (4) in synagogam et Ecclesiam (5) cesserit, ut tamen simpliciter interpretemur, necessarium fuit instituere, quae postea aut amputari, aut temperari mererentur. Superventura enim lex erat, oportebat legis adimplendæ caussas præcucurrisse. ldem (6) mox legi succurrere habebat, Dei sermo circumcisionem inducens spiritalem. Igitur per licentiam tunc passivam (b), materiæ subsequentium emendationum pr;eministrabantur, quas Dominus Evangelio suo, dehinc Apostolus in extremitatibus sæculi aut excidit redundantes, aut composuit inconditas. UAPUT III.

que alii fæminæ ad Deum pertinenti(a) proficiat, quod A posteritatis castigatione, aut praestruam Christum se

Sed non ideo præmiserim de libertate vetustatis et

parandis matrimoniis et (7) delendis conjunctionibus advenisse, quasi jam hinc finem nubendi præscribam. Viderint, qui inter cætera perversitatum suarum disjungere doeent (c), carnem de (8) duobus unam, negantes eum, qui fœminam de mascnlo mutuatus, duo corpora ex ejusdem materiæ consortio sumpta, rursus im se matrimonii compactione (9) eompegit. Deniqué prohiberi nuptias nusquam omnino legimus, ut bonum scilicet : quid tamen bono isto melius sit, accipimus ab Apostolo, permittente quidem nubere (d), sed abstinentiam præferente : illud propter insidias teiitationum, hoe propter angustias temporum : qua ratione utriusque pronuntiationis inspecta facile dimoscitur, necessitate nobis concessam esse nubendi po

B testatem : quod autem necessitas præstat, depretiat

ipsa. Quod denique scriptum est, Melius est nubere quam uri ( I Cor., VII, 9), quale hoc bonum est, oro te, quod mali comparatio commenda%? Ut ideo melius sit nubere, quia deterius est uri. Atenim quanto melius est neque nubere neque uri ! [Sed] (10) etiam in persecutionibns (e) melius est (11) ex permissu fugere de oppido in oppidum, quam eomprehensum et distortum negare. Atque ideo beatiores, qui valent beata testimonii confessione excedere. Possum dieere :

[blocks in formation]

optime constituitur, Et erit operæ pretium pluscula etiam de sequentibus ad camdem incudem refingere, quæ cum editione Pamelii si conferantur, oppido meliora, etiam me indicente apparebunt. Rig. (a) Fæminæ ad Deum pertinenti. Hoc est, Christianæ. Rig. CAP. II. — (b) Licentiam passivam. Nuptias multiplices passim concessas. Rig. CAP. lll. —(c) Inter cætera perversitalum suarum. Marcioniuas notât; apud Marcionem enim, ut scribit I, 1, in eumdem, non tingitur caro, nisi virgo, nisi vidua, nisi c;elebs, misi divortio baptisma fuercata. Rhen. (d) Permittente quidem nubere. Nuptiæ permittuntur

ob infirmitatem, sed iis alistinentiâ potior habetur, D

sic apud S. Ambrosium, lib. 1, de Virg., quæ nubit non reprehenditur : quæ abstinet laudatur. Et B. Hierotymus in ea verba Apostoli: si autem acceperis uxoreiii, non peccasti : Aliud est enim, inquit, non peccare, aliud bene facere. LE PR. (e) Etiam in persecutionibus melius est ex permissu fugere de oppido. quam comprehensum negare. Notissima est Pauli ad Üorinthios scribentis sententia : Melius esse nubere quam uri. Tertullianus disputat contenditque, multo melius esse nec nubere, nec uri , quod ut evincat, comparatione utitur alterius sententiae qua docetur, melius esse Christiano in persecutionibus fugere, quam Christum negare; cui Statim subjicit, fonge melius esse nec fugere, nec negare. Qui locus in exetmplaribus editis adeo depravatus circumfertur, ut vis argumenti minus intellecta flaccescere videatur. Sic edidit Pamelius : ln persecutionibus melius est er

permissu fugere de oppido in oppidum, quam compressum et distortum negare: at quæ ista beatitas est : ideo ne qui neget, beati testimonii confessione ercidere ? Possum dicere: quod permittilur non est bonum. Quid enim necesse mori mihi? si ploro, bonum est : si timeo. Quod permittitur, suspectam habet permissionis suæ eaussam. Mire torsit Rhenanum hic locus, et est ab eo editus hoc tenore verborum : atque ut verisimile est, manuscriptis ita commonstrantibus : Melius est et permissu fugere de oppido in oppidum, quam compressum et distortum negare, atque isto beata est. Idemve quid negent beati testimonii confessione excidere. Possiin dicere, Quod permittitur non est bonum. Quid enim necesse est mori mihi, si ploro bonum est : si timeo. Quod permittitur, suspectam labet permissionis suæ causam. Quæ proeul dubio boui sensus expertia sunt. Videamus an exemplaris nostri Beneficio mens Auctoris reduci queat. ln eo legitur : fn persecutionibus melius est fugere de oppido, quam comprehensum et distortum negare; atque ideo beatiores qui talent beata testinuonii confessione ercedere, Possum dicere, quod permittitur bonum non est. Quid enim necesse est mori mihi, si ploro bonum est. Quod si timeo quot permittitur, suspectam habet permissionis suæ caussam. fta omnino ille Agobardi liber, qui etiam ope aliqua indiget, verum lcvissima, hac, opitior : Etiam in persecutionibus melius est eae permissu fugere, quam comprehensum et distorium negare, atque isto beatiores qui valent beata testimonii confessione non excidere. Possum dicere : Quod permittitur, bonum non est. Quid enim? Necesse est mori mihi. Si ploro, bonum cst; est mori mihi. Si ploro, bonum est, quod si (1) timeo, quod permittitur, suspectam habet permissionis suæ caussam : quod autem melius est, nemo permisit, ut indubitatum et sua sinceritate manifestum. Non propterea appetenda sunt quædam, quia non vetantur, etsi quodammodo vetantur, cum alia illis præferuntur : prælatio enim superiorum (2) dissuasio est infirmorum (5). Non ideo quid bonum est, quia malum non est : nec ideo malum non est (4), quia non obest. Porro plane (5) bonum hoc antecedet, quod non modo non obest, sed insuper prodest. Itaque (6) malle debes, quod prodest, quam quod non obest. Ad primum enim locum certamen omne contendit : secundus solatium habet, victoriam non ha

[graphic][graphic][graphic][graphic]

quod permitlitur bonum'non est.Quid enim ? Necesse A

CAPUT IV. Sed carnem legimus infirmam, et hinc nobis adulamur impensius: legimus tamen et spiritum firmum. Nam in uno sensu utrumque posiuum est. Caro, tcrrena materia est, spiritus vero cœlestis. Cur ergo ad excusationem proniores, quæ in nobis infirma sunr, opponimus: quæ vero fortiora (10), non tuemur ? Cur coelestibus terrena non cedant? si spiritus carne fortior, quia et generosior, nostra culpa infirmiorem (A 1) sectamur. Nam disjunctis(12) matrimonio duæ species humanæ imbecillitatis necessarias nuptias faciunt. Prima quidem potentissima, quæ venit de concupiscentia carnis : sequens de concupiscentia sæculi. Sed utraque repudianda est a servis Dei, qui et luxuriæ et ambitioni renuntiamus. Carnis concupiscentia ætatis

bet. Quod si Apostoio auscultamus, obliti posterio- B officia defendit, decoris messem requirit, gaudet de

[blocks in formation]

Quod si timeo quod permittitur, suspectam habet pernissionis suæ caussam. Ait Tertullianus : Christianis ab tyranno ad defectionem requisitis, licere quidem fuga saluti suæ consulere, ac melius esse uti permissu et fugere, quam comprehensos crucialibus ad perfidiam compelli. Deinde apponit, longe melius esse fixo pede tyrannum et uncos et cruces exspectare ac perpeti, nec datæ Christo fidei sacramentuin violare. Pergit gravissimus censor, et fugam illam quam permissam esse dixerat, obstruit. Possum dicere, inquit, quod permitlitur, bonum non est. Quid enim ? imminet cervici gladius, æstuat fornax, tormenta crepant, necesse est mori mihi. Si fletu et ejulatu pavidus tormenta, mortem deprecor, bonum est quod permittitur, nempe fugere. Quod si illud ipsum quod permittitur timeo, dictante conscientia tam heatæ mortis fugam indecoram esse Christiano, id jpsum quod mens mea fugam permissam suggerit quiem, non tamen sine metu probri, satis arguit suspectam esse perimissionis illius caussam ; animum §cilicet parum fortem, parum tenacem fidei; vitium imbecillitalis; cui malo fuga pro remedio sit indulta. Adeo si cui bonum fuerit fugere, me in vitium imbecillitatis incideret, melius profecto fuisset non fugisse, comprehensumque tormenta fortiter pertulisse, neque negasse. RiG. (a) Felicem illum qui Pauli similis exliterit. B. Pauluii cælibem vixissé probant hæc verba; illud autem apud Tertullianum certissimum ; excepto enim B. Petro apostoli omnes continentes fueruni, ul patet ex lib. de Monog. Le Pa.

CAP. IV. — (b) Quarum nomina penes Dominum. Sæpe occurrit in antiquis martyrologiis, Et alii sancti, quorum nomina Deus scit. LE PR.

(c) Quæ nullam formæ vel ætatis occasionem præmissis maritis sanctitati anteponunt. Post repressam eorum, qui imbecillitatis humanae prætextu secundis nuptiis impensius favebant, sententiam, Tertullianus uxori suæ adversus ipsam imbecillitatem consilia diciat, quasi amulela, vel potius vwwr, pax. Disjunctis matrimonio, inquit, duæ species humanae imbecillitatis necessarias nuptias faciunt. Prima quidem potentissima, quæ venit de concupiscentia carnis : sequens de concupiscentia sæculi. Sed utraque repudianda est a servis Dei, qui et luxuriæ et ambitioni renuntiamus. Carnis concupiscentia ætatis officia defendit, decoris messem requirit, gaudet de coiitumelia sua; dicit virum necessarium sexui, ut auctoritatis et solatii caussa, vel nt a malis rumoribus tuta sit. Et tu adversus consilia hæc ejus adhibe sororum nostrarum exempla, quarum nomina penes Dominum, quæ nulla formæ vel aetatis occasione pressæ, maritis sanctitatem anteponunt. _Ilæc fuit in vulgatis lactenus editionibus scriptura. Unde aliquis dicãt, invalidum esse hoc Tertulliani adversus secundas nuptias argumentum, ab exemplis eariiim, quæ nulla formæ vel ætatis occasione pressæ maritis sanctiuatem anteponunt. Nam quid mirum si deformes et jam vetulæ, in viduitate perseverant? castæ sunt, quia nemo rogavit, et res exempli fuerit, si qua lioc afflicta infortunio, alterum inveniat maritum. Nempe aliter exaravit manus Auctoris, stili sui diligentissima. Weteres membranæ habenl : Et tu ad• tionem velut munera maritalia (1),quotiescumque desiderant, consequuntur. Sic æternum sibi bonum Domini (2) occupaverunt, ac jam in terris non nubendo, de familia angelica deputantur (a). Talium exemplis foeminarum ad æmulationem te continentiæ exercens, spiritali affectione carnalem illam concupiscentiam humabis; temporalia et volatica desideria formæ vel ætatis iniimicantium bonorum compensatione delendo (3). Cæterum (4) hæc sæcularis concupiscentia caussas habet gloriam, cupiditatem, ambitionem, insufficientiam, per quas necessitatem nubendi subornat, videlicet coelestia repromitlens, dominari in aliena familia, in alienis opibus incumbere (5), cultum de alieno extorquere sumptu, quem non sentias cedere insuccubuisse, et uno matrimonio omnem concupiscentiam hujusmodi expiasse. Nubamus quotidie, et nubentes a die illo (2) deprehendamur, ut Sodoma et Gomorrha, Nam illic non utique nuptias et mercimonia solummuodo agebant : sed cum dicit, nubebant et eniebant (a), insigniora ipsa carnis et sæculi vitia (3) denotat, quæ a divinis disciplinis plurimum avocent: alterum per lasciviendi voluptatem ; alterum per acquirendi (4) voluntatem. Etenim (ö) illa tunc cæcitas longe a fiuibus sæculi liabebatur (b). Quid ergo fiet, si quæ olim delestabilia sunt pelles Dominum, ab his nos nunc arcent ? Tempus, inquit, in collecto est; superest, ut qui matrimonia habent, tanquam non habentes agant. CAPUT VI.

suas velut dotes Domino assignant : ab eodem digna- A stia recogita, et terrena despicies. Nihil viduitati apud

Deum subsignatæ necessarium est, quam perseverare. CAPUT V.

Adjiciunt quidem sibi homines caussas nuptiarum de sollicitudine posteritatis, et liberorum amarissima voluptate. Sed id quoque penes nos odiosum est (12). Nam quid gestiamus liberos gerere, quos cum habemus, præmittere optamus, respectu scilicet imminentium angustiarum (c), cupidi et ipsi iniquissimo isto sæculo eximi (13) et recipi ad Dominum, quod etiam Apostolo votum fuit. Nimirum necessaria soboles servo Dei. Satis enim de salute nostra (14) securi (15) sumus ut liberis vacemus: quærenda n0bis onera sunt (d), quæ etiam a gentilium (16) pr0fanis vitantur, quæ legibus coluntur, quæ parrici

te (6). Hæc procul a fidelibus, quibus nulla cura to- B diis expugnantur (e). Nobis (17) quidem plurimum

[blocks in formation]

versus consilia hæc ejus, adhibe sororum nostrarum exe:npla, quarum nomina penes Dominum, quæ nullam formæ vel ætatis occasionem, præmissis maritis, sanctitati anteponunt. Utitur exemplis earum quæ maritis suis jam cœlo receptis, hos enim præmissos dicit qui uxoribus suis ad Deum præivere, ac diem suum priores obiere; quæ, inquam, maritis suis jam coelo recep:is, quamvis formosæ, quamvis ætate florentes, nullam tamen pulchritudinis aut juventæ occasionem obtendunt, nec blandiri sibi patiuntur : sed carnis suæ integritatem unicarum nuptiarum honori ac memoriæ Tperservant. Pergit Tertullianus : Malunt enim Deo nubere; Deo speciosæ, Deo sunt puellæ; cum illo vivunt, cum illo sermocinantur, etc. RiG. (a) De familia angelica deputantur. Quasi jam translatæ in angelicam qualitatem, ut sup. et lib. I de Cultu fœm. : Nam et vobis eadem tunc substantia angelica repromissa. RiG. (l) Non gallicos multos. In exemplari scribitur, Non calligus multos, pro gallicos. Hujusmodi naevi apparent in mánuscriptis non raro, litterarum transpositione. Sic paulo post, hac ipsa pag. Legibus locuntur, pro legibus êoluntur. Sic de calonica gloria, pro, de Laconica gloria. Itaque hic legendum : Gallicos multos, nec Gerinanicos bájulos. Uiide ortum illud, quod in Rhenani editionibus cernitur, Gallicos vultus. Scio placere posse quod in quibusdam mss. reperiri aiunt, Galli

[merged small][ocr errors][merged small][merged small][merged small][merged small]

vis : ut non , satis habeam (1) semel alicui earum A debitum tollunt, voluntarii spadones pro cupiditate

regni cœleslis. Quod si salvo matrimonio abstinentia toleratur, quanto magis adempto ! Credo enim difficilius salvum derelinqui, quam amissum non desiderari. Durum plane et arduum satis continentia sanctæ fœminæ (12) post viri excessum Dei caussa, cum gentiles Satanæ suo et virginitatis et viduitatis sacerdolio perferanl? Romæ quidem, quæ ignis illius inextinguibilis imaginem tractant, auspicia pœnæ suæ cum ipso dracone (43) (e) curantes, de virginitate censentur. Achææ (I) (14) Junoni apud Ægium oppidum virgo sortitur : et quæ Delphis insaniunt, muhere nesciunt. Cæterum viduas Africanæ Cereri adsistere scimus, durissima quidem oblivione a matri. monio (15) allectas. Nam manentibus (16) in æternum (17) viris non modo (18) thoro deeedunt, sed et

Quod si habent (6), oblitterare debent quod ha- B alias eis utique ridentibus loco suo insinuant, ademptó

[merged small][merged small][merged small][merged small][ocr errors][ocr errors][merged small]

(a) Nubebant et emebant. Pamelius et La Cerda memoriæ lapsum hic arguunt. De Gomorrha enim et Sodoma scribit, quod de Noe temporibus Christus Jesus dixit Matth. XXIV. Sicut enim erant in diebus ante diluvium comedentes, et bibentes, et nuptui tradentes. In quo errasse ab iisdem etiam dicitur hic Auctor, nam neque sermo est ementium in Evangelio de temporibtis Noe. Le PR. (b) Longe a finib. saeculi habebatur. Hinc firmatur quod alibi observamus, Christia:ios ævo Tertulliani credidisse finem sæculi in proximo esse. Rig. CAP. VI. — (c) Pleræque Gentilium fœmin. IIoc argumento ad rem eamdem utitur llieronymus in epist. ad Salvinam adducto exemplo reginæ Carthaginis, quæ semel vidua testificatur apud magnum Poetam : Ille meos primus, qui me sibi junxit, amores Abstulit, ille babeat secum servetque sepulcro. Et in epist. ad Furiam. ldem argumentum tractat epist. ad Gerontiam; ubi reginæ Carthaginis adjungit uxorem Asdrubalis viduam, quæ se in incendium præcipitavit, ne pudicitiæ damna sentiret. De Gentili Calpiirnia Trebellius in 30 tyrannis. LAc. (d) Quot enim sunt qui statim a lavacro carnem suam obsignant. Sic lib. Il de Cultu fœminar. Non enim et multi ita faciunt, et se spadomatui obsignant ? RiG. ' (e) Auspicia pænæ suæ cum ipso dracone curantes. In codice Agobardi legitur, Romæ quidem, quæ ignis

illius ertinguibilis imaginem tractant, auspicia poenæ suæ cum ipso, de virginitate censentur. Quod explicari quidem pòssit, ut ignem Westæ auspicia esse dicat pœnarum, quæ miseras manent vestales, cum ipsa videlicet igne inextinguibili, quem Deus idolorum cultoribus paravil. Werum ne qüid dissimulem, magis placet editio Pamelii, quæ fuerat antea Rhenani, qui et codices manuscriptos bona fide repræseutabat: Auspicia pœnæ suæ cum ipso dracone curantes , ut intelligantur veslales ignem illum Vestæ inextinguibileim curantes, cum ipso dracone, hoc est, Satana carceris ignem sempiternum vomentis custode. Sic lib. de idololatria: Accendant igitur quotidie lucernas, quibus luae nulla est. Affigant postibus lauros postmodum arsurus, quibus ignes imminent. Illis competunt et testimonia tenebrarum et auspicia pœnarun. Eodem sensu, lib. II, de Cultu foem. Male ac pessime, inquit, sibi auspicantur flammeo capite. (f) Aclüeæ Junoni. Nos scripsimus Achææ. Nam Ægion oppidum est Achaiæ, ubi colebatur Juno. Auelór Plinius et alii. Hujus Jumonis ex hoc loco facit mentionem Hieronymus epist. ad Gerontiam, apud quem legitur in pérvulgauis editionibus, Junonisque Achivae. Rhen. •

(g) Continent etiam gehennæ sacerdotes. Sic emendaviinus ex antiquis illis membranis Agob. Gelicunæ, hoc est, Satanæ, idololatriæ. Rig.

[ocr errors]
« PoprzedniaDalej »