Obrazy na stronie
PDF

artificium promerendi óbsequium est, obsequii (1) A Cui item dubium sit omne bonum, quia ad Deum vero disciplina, morigera subjectio est, quanto magis pertineat, pertinentibus ad Deum tota mente sectannos secundum Dominum moratos (2) inveniri opor- dum ? Per quæ in expedito (e) et quasi in præscriptiotet ! Servos scilicel Dei vivi, cujus judicium in suos, mis compendio (f) et commendatio et exhortalio de non in compede aut pileo vertitur (a), sed in æterni- patientia constitula (6) est. tate, aut pœnæ, aut salutis. CuM severitati declinan- CAPUT V. dae, vel liberalitati invitandæ, tanta obsequii diligen- Verumtamen procedere disputationem de necessaiia opus est, quanta sunt ipsa, quæ aut severitas com- riis fidei non est otiosum, quia nec infructuosum. Lominatur, aut liberalitas pollicetur. Et tamen nos non quacitas in ædificatione nulla turpis, si quando turde hominibus modo servitute subnixis (b), vel quoli- pis. Itaque si de aliquo bono serimo est, res postulat, bet alio jure debitoribus obsequii, verum etiam de contrarium quoque boni recensere. Quid enim secpecudibus, etiam de bestiis obedientiam exprimimus, tandum sit, magis inluminabis (g), si quod vitandum intelligentes usibus nostris eas a Domino (c) provisas sit proinde digesseris. Consideremus igitur de impatraditasque. Meliora ergo nobis erunt in obsequii dis- tientia : an sicut patientia in Deo, ita adversaria ejus ciplina, quæ nobis Deus subdit ? Agnoscunt denique, B in adversario nostro nata atque comperta sit ; ut ex qu;e obediunt, nos. Cui soli subditi sumus, Domino isto appareat, quam principaliter fidei adversetur. scilicet auscultare dubitamus? At quam injustum est, Nam quod ab æmulo Dei conceptum est, utique non quam etiam ingratum, quod per alterius indulgen- est amicum Dei rebus. Eadem discordia est rerum, tiam de aliis consequaris, idem illi per quem conse- quæ et auclorum. Porro cum Deus optimus, diabolus queris, de temetipso non rependere ! Nec pluribus de e contrario pessimus; ipsa sui diversitate testantur, obsequii exhibitione, debita a nobis Domino Deo. Sa- neutrum alteri facere (7), ut nobis non magis a malo tis enim agnitio Dei, quid sibi incumbat, intelligit. aliquid boni, quam a bono aliquid mali dictum (8) Ne tamen ut extraneum de obsequio videamur inter- videri possit. Igitur natales impatientiæ (h) in ipso jecisse, ipsum quoque obsequium de patientia trahi- diabolo depreliendo, jam tunc cum Domiuum Deum tur. Nunquam inpatiens obsequitur, aut patiens quis universa opera quæ fecisset, imagini suæ, id est honon (3) oblectatur (4). Quam ergo Dominus ómnium mini subjecisse impatienter tulit (Genes., III). Nec bonorum et demonstrator et acceptor Deus in semet- enim doluisset, si sustinuisset; nec invidisset liomini, ipso circumtulit, quis de bono ejus late (ö)(d) retractet? si non doluisset. Adeo (9) decepit eum, quia invide

LECTIONES WARIANTES.

1) Obsequi £!; - C . (6) Constituta Fran. Paris. in præscriptionis compendio 2j Secuiidum Dominum morigeros Pamelius legit ex 3 T de patientia constitutum est Rigalt. Waticamis. - - 7) Favere mrouwer. MS. .

3) Non abest Fram. Paris. - 8) Editum Fran. Paris. Rigalt.

$ 0bluctatur Rigalt.. 9) Ideo.

5) Lalere Fram. Paris.

COMMENTARIUS.

ustinus, etiam infirmitas Dei fuit ex potestate. (lib. triplicem habet significationem, et omnes Tertulliano IV de Civit. Dei, cap. 9). TIG. convenire possunt. Prima, pr;escribere est præfinire,

CAP. IV.—(a) Non in compede aut pileo. Compedes ut præscriptum a testatore tempus, id est præfinitum. servitutis notæ erant, ut pileus libertatis. Unde Bruti Ergo, cum Deus tanti fecerit hanc virtutem , habes numismma pileo duobusque pugionibus insignitum, qui- compendiose præscriptum præfinitumque quid senbus restitutam a se patriæ libertatem significabat. lire de illa debeas. Altera significatio est, qua quis Millo hic dicere Anacharsin scytham, adeoque ser- post rei alienæ usucapionem contra omnem litis invuin, t7).» assumpsisse in gymnasiis. le PR. tentationem, sibi hoc unico verbo consulit; itaque

(b) Servitute subnixis. Hoc est, servis multo conatu qui præscripsit, elidit, adimitque omnem actionem et nisu allaborantibus. Auctor Poematum adversus contra se, et litem quamcumque internecal. Quid ergo

Marcionem, PQem. 5. . - hoc verbo compendiosius? Igitur habes compendium, Maluit afflictus populi portare labores }? impugnantes patientiam elidas, si tantum dicas, Subnixa cervice... omini est virtus : quo verbo omnem actionem adi

Et, - - - - 1) nes, non aliter alque illi qui præscripsere. Tertia et Pro patria quæ belligero subnixa labori. RlG. propria est: nam præscriptio iu jure est exceptio, et (e) Usibus nostris a Domino provisas. Alludit ad pra'scribere est excipere, aut exceptionem opponere, illiid Gen. l : DQminamini piscibus maris, etc.; item et actorem excludere; hoc sensu qui se judicio dequod est Gem. IX : Terror et tremor vester sit super fendit, et crimen in adversarium transfert, cum illud omnia animuantia, etc. PAM. refellit, dicitur adversario suo præscribere. Ergo _ (d) Quis de bono ejus late relraclet ? Quis de bono habes compendium, quo præscribás tuis adversariis. ejus satis unquam dixerit ! Retractare, apud Tertul- Quod hoc `compendiüm? Virtus est Dei , eaim Deus lianum est, tractare, disputare, disserere. At iu om- magni habet, Deus in semetipso circumlulit. LAc. mil)us antiquis exemplaribus legitur: Quis de bono ejus CAP. V. — (g) Magis illuminabis. Vere spectat ad lalere traclet ? Nec debuit mutari. Nam et commode illuminationes Rhetoriiim. Itaque non audio illos, qui explicari potest : Quis de bono ejus latere aut reli- de baptismo nescio quid finguiit. Scio baptismum ilíu

cei'e •;! se cogitet ? Rig. - _ . - minationem dici, teste etiam Paulo; sed liic augurari . (e) Per quæ in expedito., Phrasis, jurisconsultorum aliquid de baptismo, insulsum est. I,Ac. in expedito esse. Hinc illud Ulpiani l. si dubitet. ff. de (h) Natales impatientiæ. Appellat impatientiæ nata

fidejuss.: Cum numeratio totius debiti non sit in expedito. les, originem sive initium impalientiæ. Sic lib. 1 Siniiliter et illud : !n præscriptionis compendio, PAM. adv. Marc. natales agnitionis dixit; et lib. de Pallio, (I) ln præscriptionis compendio, Præscribo injuro natales mundi, luiEN,

[ocr errors]

rat autem, quia doluerat. Doluerat, quia patietiter utique non tulerat. Quid primum fuerit ille angelus perdiiionis, malus an (1) impatiens, contemno quærere; palam cum sit, impatientiam cum malilia, aut malitiam ab impatientia auspicatam, deinde inter se conspirasse, et individuas in uno patris sinu adolevisse. Alenim quam primus senserat, per quam delinquere intraverat (2), de suo experimento quid ad peccandum adjuvaret (3) structus (4) eamdem impingendo in crimen homini advocavit : conventa statim illi mulier, non temere dixerim per colloquium ipsum ejus afflata est spiritu impatientia infecto, usque adeo (5) nunquam omnino peccasset, si in (6) divino interdicto patientiam perservassel (7). Quid quod non sustinuit sola conventa; sed apud Adam nondum maritum, nondum aures sibi debentem (a) impatiens etiam tacendi est, ac (8) traducem (b) illum ejus, quod a malo hauserat, facit (9). Perit igitur et alius homo, per impatientiam alterius; perit mox et ipse per impatientiam suam utrobique commissam: et circa Dei præmonitionem, et circa diaboli circumscriptionem (c), illam servare, hanc refutare non sustinens. Hinc prima judicii,unde delicti origo : hinc Deus irasciexorsus, unde offendere homoinductus. Inde in Deo prima patientia, unde indigmatio prima. Qui tunc maledictionesola contentus, ab animadversionis impetu in diabolo temperavit.Aut quod crimeu anle istud (10) impatientiæ admissum homini imputatur ? Innocens erat, et Deo deproximo amicus, et Paradisi colonus. At ubi semel succidit(14)impatientiæ desivit(12) Deo sapere, desivit coelestia sustinere posse. Exinde (d) homo terræ datus, et ab oculis Dei ejectus, facile usurpari(13) ab impatientia cœpit (e) in omne quod Deum offende

LECTIONES

[ocr errors]

A rel. Nam statim illa semine diaboli concepta, malitiæ fœcunditate, iram (14) filium procreavit, editum suis artibus erudiit (15). Quod enim (16) ipsum Adam et Evam morti immerserat, docuit et filium ab homicidio incipere (Gen., IV). Frustra istud impatientiæ adscripserim, si Cain ille primus homicida, et primus fratricida, oblationes suas a Domino (17) recusatas æquanimiter nec impatienter tulit, si iratus fratri suo non est, si neiminem denique interemit. Cum ergo, nec occidere potuerit, nisi iratus; nec irasci, nisi impatiens : demonstrat quod per iram gessit ad eam referendum,a qua ira suggesta est. Et hæc quidem (18) impatientiæ tunc infantis quodammodo incunabula. Cæterum quanta mox incrementa, nec mirum. Nam, si prima deliquit, consequens est, ut quia prima, idcirco et sola sit matrix in omne delictum, defundens de suo fonte varias criminum venas. De homicidio quidem dictum est. Sed ira editum a primordio, etiam quascumque postmodum(19)causas sibi invenit, ad impatientiam ut ad originem sui confert. Sive enim quis inimicitiis, sive prædæ gralia id scelus conficit, prius est ut aut odii aut avaritiæ fiat impatiens. Quicquid compellit, sine impatientia sui non est ut perfici possit. Quis adulterium sine libidinis impatientia subiit? Quod et si pretio in fœminis cogitur venditio illa pudicitiæ, utique impatientia contemnendi lucri ordinatur. IIæc, ut principilia (f) penes Dominum delicla. Nam ut compendio dictum sit, omne peccatum impatienti:e adscribendum. Malum

c impatientia est boni. Nemo impudicus non impatiens pudicitiæ, et improbus probitatis, et impius pietatis et inquietus quietis. Ut malus unusquisque fiat, bonus perseverare non poterit. Talis igitur excetra (20) (g)

VARIANTES.

Ciac. 11) Semel succuhuit alii, Jun. non probat. {? Desinit— desinit Rhem. ^. 15) In usum occupari Jum. 14) Mira Jun. . {5) Erudivit Latin. 16) Quid enim Latim. 17) Ad dominum Hhem. 18) Et haec quidem abest Rhem. Fran. 19) Postea Fran. Paris. Rigalt. (20) Exoedra Jun. exhedra Paris exedra Rhen.

COMMENTARlUS.

(a) Nondum aures sibi debentem. Alludit ad conjugum inter ipsos debita, quæ bona fide exsolvi etiam Apostolus voluit; ita ut aures debeat conjux conjugi appellanti poscentique, Rig.

(b) Ac traducem illum ejus quod a malo hauserat, facit. In antiquis exemplaribus legitur, ad traducem ad illum. Quod etsi vitio non caret, tamen ostendit quid sincerum haberi debeat : adtraducem illum ejus quod a malo lauserat, facit. Evam, inquit, solam convenerat Saianas; solam afflaverat spiritu impatientia infecto. At illa, impatiens etiam tacendi, pravam Satanæ suggestionem transfudit in suum Adain.liaque ipsa fuit jeccati tradux in Adam , exindeque illum fecit ejusdem peccati adtraducem, hoc est, administrum et collegam traducendo in communem prosapiam peccato. RiG.

(c) Et circa diaboli circumscriptioncm. Deceptionem intelligit, qua diabolus Evam circuinvenerat : l)arc refutare debebat Adam. Circumscribere decipere significal. Et Ciceroni circumscribcre senatum, est auctoritate seriatum privare, tracla a fabris aut chir

TERTULLiANi. I.

urgis metaphora, qui quæ præcisuri sunt, prius circumscribunt. Et revera primi parentes nostri a dia

D bolo sunt circumscripti, cujus astu de paradiso sunt

ejecti atque exilio damnati, omni jure possessiouis sibi adempto. RheN. (d) Exinde homo terræ datus. Ipse , lib. de Pallio; Pellitus orbi ceu metallo datur. Rig. (e) Facile usurpari ab impatientia coepit. Usurpant proprie, ad quos jus possessionis spectat. Sic impatientia veluui jam possidens homineiw, facile eum ad quidvis traxit quod Deum offenderet. RhEN. (f) Hæc ut principalia. Haud absimiliter S. Cyprianus, lib. de Bono pa. c. 5 : Adulterium, fraus, liomicidium, mortale crinem est. Hoc interim notandum, quod quum S. Augustinus et alii recentiores delicta áccipiant pro peccatis minoribus, Tertullianus in genere accipiat pro omni genere peccatorum ; ubi autem de gravioribus agit, addit : principalia, capitalia, 111ortalia. PAM. (g) Talis igitur excelra. De exhedra interpretatus esl locum huic líhenanus, nos taiuen maluiuus aiius

(Qwarante.)

[graphic][graphic][graphic][graphic][graphic][graphic][graphic][graphic][graphic]

delictorum, cur non Dominum offendat improbatorem malorum? Annon ipsum quoque lsvael per impatientiam semper in Deum deliquisse manifes1um est, exinde cum oblitus brachii cœlestis, quo aegyptiis afflictationibus fuerat extractus, de Aaron sibi deos duces postulat, cum in ido!um auri sui collationes defundit (Exod., XVII)? iam necessarias enim Moysis cum Domino congredientis impatienter exceperat moras (a). Post mannæ escatilem pluviam (b), post petræ aqualilem sequelam desperant de Domino, tridui sitim non sustiuendo. Nam hæc quoque illis impatientia a Domino exprobatur. Ac ne singula pervagemur, nunquam non per impatientiam delinquendo perierunt. Quomodo autem prophetis manus (1) intulerunt, nisi per impatientiam audiendi (Act., WIII, Sap. II)? Domino autem ipsi, per impatientiam videndi (c). Quod si patientiam inissent, ]iberarentur. CAPUT VI.

Ipsa adeo est, quæ fidem, et subsequitur, et antecedit (Gen., XV). Denique Abraham Deo credidit, et justitiæ deputatus (2) ab illo (d) est : sed fidem ejus patientia probavit, cum filium immolare jussus est, ad fidei non tentationem dixerim, sed typicam contestationem (e). Cæterum Deus, quem justitiæ deputasset, sciebat. Tam grave præceptum, quod nec Domiiio perfici placebat, patienter et audivit, et si Deus voluisset, implesset. Merito ergo benedictus, quia et fidelis; merito fidelis,quia et patiens. Ita fides patientia illuminata, cum in nationes seminaretur

A gratiam legi superduceret, ampliandæ adimplendæ. que legi adjutricem suam patientiam praefecit, quod ea sola ad justitiæ doclrinam retro defuisset. Nam olim et oculum pro oculo, et demlem pro denle repetel)ant, et malum malo fœnerabant (Exod., XXI; Deut. XIX) : nondum enim patientia in terris,quia Ilec fides: scilicet interim impalientia occasionibus legis fruebatur. Facile erat, absente domino patientiæ et magistro (f). Qui postquam supervenit (g), el graliam fidei patientia comp0suit, jam nec verb0 quidem lacessere, nec Falue quidem dicere sine judicii Wericulo licet. Prohibita ira, restricti (5) animi, compressa petulaiitia manus, exemplum linguæ venellum, plus lex quam amisit invenit, diceule Chrislo (Matth., V, 44) : Diligite inimicos veslros, et maledicentibus benedicite : et orate pro perseculoribus teslris, B ut filii sitis Patris veslri cælestis, Wides quem molis patrem patientia acquiral? Hoc principali praeceplo universa patientiæ disciplina succincla est, quandame digne (4) quidem malefacere concessum esl (l). CAPUT WII. Jam vero,percurrentibus nobis caussasimpalienliae, cætera quoque præcepta suis locis respondebunl, Si detrimento rei familiaris animus concilalur, omni pene in loco de contemnendo sæculo, Scripluris d0minicis commonetur : nec major ad pecuniæ com* temptum exhortatio sul)jacet, quamquodipseDominus in nullis divitiis invenitur, Semper pauperesjustificat, divites praedamnat (i). Ita detriumentum (5) patientiæ fastidium opulentiæ (j) præministravit, demoli*

per semen Abrahæ, quod est Christus (Gal., III), et C trans per abjectiouem divitiarum, læsuras qu®|ue LECTI0NES WARIANTES.

[merged small][merged small][ocr errors][merged small]

sequi qui excetram, hoc est serpentem, seu hydram abTIeróule victam explicant. LE PR. (a) Impatienter exceperat migras. Pqstremum istud voòabulum non legitur in codice Pithœi, ut in hoc commate repetendum de præcedenti videatur, collaiiones, Mosis videlicet cum Domino, Rig. (b) Post mannæ escatilem, etc. De manna Hebræis in Jéserto vagantibus concessa loquitur , uti postea de aquæ abuiidatia quam Moses a Domin9 obtinuit, loca óbvia sunt hac de re infinita, tum apud profanos, tum apud sacros scriptores. Nonnulla de his in animadvérs. nostris dixiinus adversus Præadamitas; hic subjungam Salvianum, lib. 1. de Gubern. : Rorantes escis cöelestibus polos, salientes rupibus aquas. Satis quidem poetice. LE PR. . . ., ,. - - - (c) Per impatientiam etiam videndi. Per invidiam : neè énim patienter aut libenter videtur cui invidetur, ei esse odio solet invidentibus. Sic Christus Judæis invisus, et, Sciebat Pilatus traditumit sibi a Judæis per invidiam. RiG. CAP. VI. — (d) Justitiæ deputatus est ab illo. In Abraham typica fidei contestatio. Neque enim illud ad fidem aliaih^ quam vivam pertinere ipse Auctor hic jndicat dum siibjicit: Sed fidem ejus patientia probavit; el paulo post; fides patientia illuminata. Cui similem plane hafies locum apud S. Cypr.epist. 65. PAM. (e) Sed typicam contestationem. Hoc est, exemplum, figúram, sacramentum, mysterium. RiG. (I) Et magistro. Ignatius Martyr. epist. ad Smyrnem. ait fideles eruditos a Patre per Filium, II&ripa,

[ocr errors][merged small][merged small][ocr errors]

eorum (a) computandas non esse, Quod ergo nobis A cupiditatibus quaesluosa pericula mercimoniorum in

appetere minime opus est quia nec Dominus appetivit, detruncatum vel etiam ademptum non agre sustinere debemus. Cupiditatem omnium malorum radicem Spiritus Domini per Apostolum pronuntiavit (I Tim. VI, X ). Eam non in concupiscentia alieni tantum constitutam interpretemur; nam et quod nostrum videtur, alienum est : nihil enim nostrum, quo. niam Dei omnia, cujus ipsi quoque nos. Itaque si damno affecti impatienter senserimus (1), non de (2) nostro aimissum dolentes, affines cupiditatis deprehendemur, Alienum quærimus, cum alienum amissum (3) aegre sustinemus. Qui damni impatientia concitatur, terrena cœlestibus anteponendo, de proximo in Deum peccat. Spiritum enim quem a Domino sumpsit, sæcularis rei gratia concutit. Libenter (4) igitur terrena amittamus, coelestia tueamur. Totum licet sæculum pereat, dum patientiam lucrifaciam. Jam qui minutum sibi aliquid aut furto, aut vi, aut etiam ignavia, non constanter sustinere constituit, nescio an facile, vel ex animo, ipse rei suæ manum inferre possel in caussa eleemosynæ, Quis enim ab alio secari omnino non sustinens, ipse ferrum in corpore suo (5) ducit? Patientia in detrimentis, exercitatio est largiendi et communicandi. Non piget donare eum, qui non timet perdere. Alioquin quomodo duas habens tunicas, alteram earum nudo dabit, nisi idem sit, qui auferenti tunicam, etiam pallium offerre possit (Matth., W)? Quomodo amicos de mammona fabricabimus nobis (Luc., XVI), si eum in tantum amaverimus, ul amissum non sufferamus? Peribimus cum perdito. Quid hic invenimus, ubi.habemus amittere (b)? Gentilium est, omnibus detrimentis impa4ientiam adhibere, qui rem pecuniariam (6) fortasse animæ anteponant. Nam (7) et faciunt, cum lucri

mari exercent; cum pecuniæ caussa etiam in foro nihil damnationi timendum aggredi dubitant; cum denique ludo et castris (c) sese locant (d), cum per viam in mores bestiarum (e) latrocinantur. Nos vero secundum diversitatem, qua cum illis sumus, non animam pro pecunia, sed pecuniam pro anima deponere convenit, seu sponte in largiendo, seu patientem in amittendo. CAPUT VIII.

Ipsam animam ipsumque corpus in sæculo isto expositum omnibus ad injuriam gerimus, ejusque injuriæ patientiam subimus; minorum deliberatione (8) (/) lædemur ? Absit a servo Chrisli tale inquina

B mentum, ut patientia, majoribus tentationibus præ

parata , in frivolis excidat. Si manu quis tentaverit provocare (9), præsto est dominica moneta (g): Verberanti te (inquit Matth., V, 39) in faciem, etiam alteram genam obverte. Fatigetur improbitas patientia tua. Cujus (10) ictus ille sit, dolore et contu. melia constrictus, gravius a Domino vapulal (h). Plus improbum illum cædis sustinendo; ab eo enim vapulabit, cujus gralia sustines. Silinguæ amaritudo maledicto sive convicio eruperit, respice dictum (Matth.,V,12) : Cum vos maledixerint, gaudete. Dominus ipse maledictus in lege est (Deut., XXI, 23), et tamen solus est benedictus (Gal., III, 13). Igitur Dominum servi consequamur, et maledicamur patienter,

[blocks in formation]

LECTI0NES WARIANTES.

{! Ita Rigalt. Semler. Impatientes erimus Paris. Leop. 2) De non nostro Rig.

5) l)olentes add. Fran.

4) Libenles Fran. Rig.

δ) Corpori suo Rig. * (6) Pecuniarum Fran.

7) Quid Latin. - _ - • ---

8) Delibatione Latin. Pith. et Rigalt. Statuunt scribi possé : de liberatione. Latiniusemendavit : de libatione.

(9) Provocari Rhen. . _.

10) Quivis Fran. Paris. Rigalt.

{%) Maledicto Fram. Paris. inaledictus Jyouw. MS.

COMMENTARIUS.

(a) Læsuras quoque earum, etc. Laesuras vocat detrimenta sive dispendia, quum aliquid de re familiari

via in mores bestiarum latrocinantur. Sic ipse lib. de Anima : Quia et ipsa bestiis objecerit eos, quos in sylvis

nostra amittitur. Potuisset dicere jacturas, sed placuit D et aviis trucidaverit. In mores bestiarum, hoc esi, in ex ore promuntur, hominem communicari (1)? Item A interim, quem credis reversurum? Profectio est,

novum vocabulum. RheN. (b) Quid hic invenimus, ubi habemus amittere ? Alliidit ad verba Christi apud Matth. X, 39. Qui invenerit auimuam suam, perdet eam : et qui perdiderit animam suam propter me, inveniet eam. RiG. (c) Cum denique ludo et castris. Ludum gladiatorium intelligit, cujus præfectus lanista dicebatur ; per castra, militiam. RheN. (d) Sese locunt. Fuit iste turpissimus acquirendi «juaestus mos : nam honesto etiam loco mali, cum ad egeslalem pervenerant, locabant, auctorabantque se ad lulum gladiatorium. \leminit hujus moris Seneca epist. 87. Utrum se ad gladium locet, an ad cultrum. Niliil mirum : nam quid paupertas non efficit ? de qua Cyrill. Alex. hom. 5. de festis Paschalib. LAc. _ (e) Per viam in mores bestiarum lalrocinanlur. Codex Pithœi, per via in memores. Vestigia sunt veræ lectionis quàiii fuisse arbitramur hujusmodi : Per in

morem bestiarum, more bestiarum. I{1G. CAP.VIII.—(f)Minorum deliberalione lædemur. Hanc scripturam constantissime servant libri veteres minorum, hoc est, pecuniæ. Deliberatione autem positum vi detur pro,liberatione. Et Christianæ plailosophiæ scitum est, divitias inter impedimenta censeri. Eodemque sensu posset etiam legi, Minorum de liberatione demur? quod et Pithœo visum. ltig. (g) Dominica monela. Sic monelam usurpat a monendo pro monitione, sicut a sequendo sequelam. RhEN. (h) Gravius a Domino vapulat. Ictu contrario, seu

[ocr errors]
[ocr errors]

(Mauh., XII) : manere nos omnis vani et supervacui dicti reatum? Sequitur ergo ut a quo nos Dominus arcet, idem ab alio æquanimiter pati admoneat. Hic jam (2) de patientiæ voluptate. Nam omnis injuria, seu lingua,seu manu incussa, cum palientiam offenderit, eodem exitu dispungetur (a), quo telum aliquod in petra (3) constantissimæ duritiæ libratum (b), et obtusum. Coincidet enim ibidem irrita opera et infructuosa, et nonnunquam repercussum in eum, qui emisit, reciproco impetu sæviet. Nempe idcirco quis te lædit, ut doleas : quia fructus lædentis in dolore læsi est. Ergo cum fructum ejus everteris, non dolendo, ipse doleat necesse est amissione fructus sui : uunc tu non modo illæsus abis (4), quod etiam solum

quam putas mortem. Non est lugendus qui antecedit, sed plane desiderandus.Id quoquedesiderium patientia temperandum. Cur enim immoderate feras abiisse, quem mox subsequeris? Cæterum impatientia in hujusmodi, et spei nostræ male ominatur, et fidem prævaricatur. Et Christum laedimus, cum evocatos quosque ab illo quasi miserandos non æquanimiter accipimus. Cupio, inquit Apostolus (Phil., I), recipi (c) jam et esse cum Domino. Quanto melius (d) ostendit votum Christianorum? Ergo votum (10) si alios consecutos impatienter dolemus, ipsi consequi nolumus. CAPUT X. Est et alius summus impatientiæ stimulus, ultionis

tibi sufficit, sed insuper adversarii tui et frustratione B libido, negotium curans aut gloriae, aut malitiæ. Sed

oblectatus, et dolore defensus. Hæc est patientiæ utilitas et voluptas (5).

CAPUT IX.

' Ne illa quidem impatientiæ species excusatur in amissione nostrorum, ubi aliqua doloris patrocinalur affectio (6). Proponendus est (7) enim respectus denunciationis Apostoli qui ait (I Thess., IV): Ne contristemini dormitione cujusquam, sicut nationes quæ spe carent. Et merito. Credentes enim resurrectionem Christi, in (8) nostram quoque credimus, propter quos ille et obiit et resurrexit. Ergo cum constet de resurrectione mortuorum, vacat dolor mortis,vacat et impatientia doloris. Cur ergo (9) doleas, si pe

et gloria utique vana, et malitia nunquam non Domino odiosa, hoc quidem loco (11) maxime, cum alterius (12) malitia provocata superiorem (e) se in exsequenda ultione constituit, et remunerans nequam duplicat quod semel factum est. Ultio penes errorem (f) solatium videtur doloris, penes veritatem certe (13) redarguitur malignitatis(g).Quid enim refert inter provocantem et provocatum, nisi quod ille prior (h) in maleficio deprehenditur, at ille posterior? Tamen uterque læsi hominis Domino reus est, qui omne (14) nequam et prohibet et damnat. Nulla in maleficio ordinis ratio est; nec locus secernit, quod similitudo conjungit. Absolute itaque præcipitur (i) malum malo non rependendum (Rom. XII). Par fac

riisse non credis? Cur impatienter feras subductum C tum, par habet (15) meritum. Quomodo id observaLECTIONES WARIANTES.

8 Coinquinari alii.

2) Admoneat etiam Jum.

(5) Petram Jun.

(4) Ibis Rhen.

(5) Voluntas Rhem. (6) Assertio Rhen., forte : do!ori p. affectio. (7) Proponemus Pouw. Ms. præponendus est Rhen. $ In abest Jun.

$. Enim Fran. . 10] Jun. distinguit: Quantomelius ostendit votum? Christianorum ergo votum etc.

11) Cum addit Fram.

£; Ab alterius Fram.
15) Certe Wouw. MS. certam Rhem.
14) Omnem Fram. Paris.
15] Habet et merilum h ouw. MS.

COMMENTARIUS.

commune vocant, factum est ut xzvvoiv sive commumicare, sit illis coinquinare, ceu vetus evangeliorum editio habet in quibusdam exemplaribus præcipue nostris. Erasimus clegantissime vertit, impuruwm reddere. Rhes.

(a) Eodem exitu dispungetur. Dispungere delere est et inducere, suumpta translatione a ceratis tabulis nomina continentibus, in quibus ea quæ dissoluta sunt graphio dispunguntur, deleuturque. Nam hoc verbuii ;id ratiocinia pertinere docet Ulpianus jureconsultus, cum , inquit, dispungere est, conferre accepta et data ff. de verborum significationibus. RhEN. (I) Quo telum. Librare hic pr9 magna vi conjicere accipit imitatus illud Virgilii, IX. AEneid. : summa telum librabat ab aure. Alioqui significatio propria longe alia est, pro ponderare. PAM. CAP. IX.—(c) Cupio,inquit Apostolus, recipi.Optime vulgatus collex habet dissolvi, nam in græco est &va£a E. La Cerda tuetur interpretationem hanc recipi ingeniosa explicatione, sed parum vera; aliis in locis versionem hanc sequitur Septiunius, ut cap. 28 de spect., et c. ö lil). I ad Uxorem. LE PR. (d) Quanto melius ostendit votum christianorum. Re

D

petendum de superioribus, quam Nationum quæ spe carent. Rig.

CAP. X. —(e) Superiorem se in exsequendo. Constituere se superiorem in ultione, erit gerere se instar principis, et sibi arrogare judicis potestatem. LAc. (I) Penes errorem. Penes ethnicos. Sic penes veritatem, id est, penes Christum. RiG. (g) Certe redarguitur mualignitatis. Rhenanus edidit. Penes veritatem cértam redarguitur malignitatis. Placet emendatio, certamen redarguitur malignitatis. Ilanc emendationem confirmat Augustinus, et Septimii verl)a habuisse videtur præ oculis, cum ita scripsit in psal. 56 : Contende cum malo, sed de bonitate; ipsa est enim vera contemtio, vel potius certamen salubre, ut sit bonus contra malum, non ut sint duo mali. Rig. (h) llle prior in maleficio deprehenditur. Etenim reddere malum pro malo, sive &vraroöovvat, quid est aliud quam άντιδwijaav διύrspav. Clem. Alex. Strom.

[blocks in formation]
« PoprzedniaDalej »