Obrazy na stronie
PDF

tant, et ita eum erubescentia sua pereunt. Intoleran- A sed ubi pœnitendum est (5) deserit miserum : quia

dum scilicet pudori, Domino offenso satisfacere, saluti prodactæ reformari (a). Næ tu verecundia i)omus, ad delinquendum expandens frontem, ad deprecandum vero subducens. Ego rubori locum non facio, cum plus de detrimento ejus acquiro, (t) cum ipse hominem quodammodo exhortatur, Ne me respexeris, dicens, per te mihi melius est perire. Certe periculum ejus tunc, si forte, onerosum est, cum penes insultaturos in risiloquio consistit, ubi de alterius ruina alter attollitur, ubi prostrato superscenditur. Cæterum inter fratres atque conservos, ubi communis (2) spes, metus, gaudium, dolor, passio (quia communis spiritus de communi Domino et Patre), quid tu hos (3) alind quam te opinaris (b) ? Quid consortes casuum tu0

factum est salutare, Miserum est secari et cauterio exuri, et pulveris alicujus mordacitate (6) cruciari: tamen quæ per insuavitatem medentur, et emolumento-curationis offensam sui excusant, et præsemtem injuriam superventuræ utilitatis gratia commendant. CAPUT XI. Quid si præter pudorem , quem potiorem putant, etiam incommoda corporis reformident, quod inlotos, quod sordulentos, quod extra lætitiam (f) oportet deversari , in asperitudine sacci, et horrore cineris,' et oris de jejunio vanitate (g) ? Num ergo in coccino (l) et Tyrio (i) pro delictis supplicare nos condecet? Cedo acum crinibus distinguendis, et pulverem

rum (c), ut plausores, fugis? Non potest corpus de B dentibus elimandis (j), et bisulcum aliquid ferri vel

unius membri vexatione lætum agere : condoleat universum, et ad remedium conlaboret, necesse est. In uno et altero Ecclesia est, Ecclesia vero Christus. Ergo cum te ad fralrum genua protendis, Christum contrectas, Christum exoras. AEque illi cum super te lacrymas agunt, Christus patitur, Christus Patrem deprecatur. Facile impetratur semper, quod filius postulat. Grande plane emolumentum verecundiæ occulialio delicii pollicetur. Videlicet si quid humanæ notitiæ subduxerimus, proinde el Deum celabimus ? Adeone existimatio hominum et Dei conscientia comparantur? An melius est damnatum latere, quam palam absolvi (d)? Miserum est sic ad Exomologesim

aeris nnguibus repastinendis. Si quid ficti nitoris, si quid coacti ruboris, in labia aut genas urgeat. Praeterea exquirilo balneas lætiores hortulani maritimive secessus: adjicito ad sumptum ; conquirito altilium enormem saginam; defecato senectutem vimi. Cumque quis interrogarit, cuinam ea largiaris (k) : Deliqui, dicito, in Deum, et periclitor in æternum perire. Itaque nunc pendeo, et maceror, et excrucior, ut Deum reconciliem mihi, quem delinquendo laesi. Sed enim illos, qui ambitu (7) obeunt capessendi magistratus, neque pudet, ueque piget incommodis animæ et corporis, nec incommodis tantum, verum et contumeliis omnibus emiti in caussa votorum suorum.

pervenire (e). Malo enim ad miseriam (4) pervenitur, C Quas non ignobilitates vestium affectant ? Quae non LECTIONES VARIANTES.

1) Quin Latin. et Jun.

2) Species Fran. Paris. 5) Tuos Seml. Leop. tu hos Rig. eae cod. div.

{} Ad miseriam fram. Paris. Rigalt. amans si perv.

Seml. adventum est volebat Rhen. minus bene. (5) Desinit Fran. 6) Cruciari Fran. Rig. anxiari Seml. 7)Ambitus Riq.

- COMMENTARIUS.

(a) Saluti prodactæ. Prodiga peccandi protervia perditissimæ. Rig. (b) Quid tu hos aliud quam te opinaris. Sic legitur in códice Divisionensi. Et esse verissimum puto. Rig. (c) Quid consortes casuum tuorum. Hunc locum sic expressit B. Pacianus : consortes casuum vestrorum timere nolite. Nullum corpus membrorum suormm vexatione lætatur ; imo pariter dolet, et ad remedium collaborat. In uno et altero Ecclesia est, in Ecclesia vero Christus; atque adeo qui fratribus peccala sua non tacet, Ecclesiæ lacrymis adjutus, Cliristi precibus absolvitur. PAM. - _ (d) Quam palam absolvi. Palam quidem et frequente Ecclesia absólvebanlur, verum satis mihi non constat

haec de sacramentali absolulione accipienda esse ; .

quin potius conjicerem, de ultima exomologesi, qnæ permölesta et plena pudoris videbatur, illud palam absolvi dictum esse; nam quid posset inesse pudoris aut verecundiæ in illa absolutione ? at vero in ultima exomologesi multa occurrebant quæ sine pudore non poterant ferri. Primum e limine in mediam ecclesiami adducebantur ab episcopo, istic ad ejus pcoes prostrati veniam peccatorum suorum deprecabantur, precibus et lacrymis totius fraternitatis gratiam et misericordiam sollicitabant, tandem in eodem statu permanentes, id est humi jacentes, a peccatis liberabantur, haec omnia multis ita permolesta videbantur, ut mallent in culpa remanete, quam hoc modo ab ea liberari. AlbAsp. (e) Miserum est sic ad exomologesin pervenire. For

ma loquendi abhorrentium aliquid, miserum est ! Sic IMoratius Deprehendi miserum est. Hic igitur aliuis abhorrens austeriorem pœnitendi formam , ait, iserum est sic ad exomologesin pervenire! Hmic respondet Tertulliamus ; Malo enim ad miseriam pervenitur, etc., hoc est, peccato. Et mala sunt quæ nos ad miseriam ducunt. Rig. CAP. Xl. — (f) Extra tætitiam. Non licebat pœnitentibus ullo delectationis genere, ne quidem balneis se oblectare. ALBASP. (g) Oris de jejunio vanitate. Etenim jejunio natiyus oris et forpm:e vigor evanescit. Allusit ad illud Matuh;ei, VI, 16: Äpzvtgova , <& rpirota ***». Vultu incedumt evanido. IliG. (h) In coccino. Per coccinum inquit Rhen. intelligit vestem cocco infectam, Martialis. Coccina formosæ donas et iamthina mœchæ. Coccum vulgo granum vocant latine reddentes *c% z%««ον græcum vocabulum. PAM. (i) Et Tyrio. Tyrium, inquit idem , appellat vestimemitum ex purpura Tyria constans. 0vid.: Sive erit in Tyriis Tyrios laüdabis âmictus. Qui etiam annotat cedo hic accipi pro da. PAM. (j) Et pulverem dentibus elimandis. Aptissime verbo elimare usus est, nam limus vocatur illa scabrilies, seu sordes illæ dentibus adhærentes. At præter pulverem, dentifricio utebantur veteres. Videsis Apuleium in apolog. LE PR. (k) Cuinam ea largiaris. Sic emendavimus secuti vestigia scripturæ veteris, Cur anima largiaris. Rig.

atria nocturnis et crudis salutationibus occupant? A sidia, cur salutem tuam deseris? Cur cessas aggredi,

Ad omnem occursum majoris cujusque personæ decrescentes, nullis conviviis celebres, nullis comessationibus congreges, sed exules a libertatis et lætitiæ felicitate. Idque totum propter unius anni volaticum gaudium (a). Nos, quod securium virgarumve petitio sustinet, in periculo æternitatis tolerare dubitamus? et castigationem victus atque cultus offenso Domino præstare cessabimus, quæ gentiles nemine omnino læso sibi irrogant? Ili sunt de quibus Scriptura commemoral : illis qui delicta sua velut procero fune nectunt (b). CAPUT XII. Si de exomologesi retractas, gehennam in corde

quod scias mederi tibi? Mutæ quidem animæ et irrationales, medicinas sibi divinitus attributas in tempore agnoscunt. Cervus sagitta transfixus, ut ferrum et irrevocabiles moras ejus de vulnere expellat (d) scit sibi dictamno medendum. Hirundo, si excaecaverit pullos, novit illos oculare rursus (e) de sua chelidonia. Peccator restituendo sibi (f) institutam a Domino exomologesin sciens, praeteribit illam (Dan IV)? quæ Babylonium regem in regna restituit? Diu enim pœnitentiam Domino immolarat, septenni squalore exomologesim operatus, unguium leoninum in modum efferatione, et capilli incuria horrorem aquilinum (1) præferente. Proh malæ tractationis (g)? quemhomines

considera, quam tibi exomologesis exstinguit: et pœnæ B perhorrebant, Deus recipiebat (Exod., XIV). Contra

prius magnitudinem imaginare, ut de remedii adeptione non dubites. Quid illum thesaurum ignis æterni æstimamus, cum fumariola quædam ejus tales flammarum ictus suscitent, ut proximæ urbes aut jam nullæ exstent, aut idem sibi de die sperent. Dissiliunt superbissimi montes ignis intrinsecus foetu : et quod nobis judicii perpetuitatem probut, cum dissiliant, cum devorentur, nunquam tamen finiuntur. Quis hæc supplicia interim montium non judicii minantis exemplaria deputabit ? Quis scintillas tales non magni alicujus et inæstimabilis foci missilia quædam et exercitoria jacula (c) consentiet? Igitur cum scias adversus geheunam post prima illa intinctionis dominicæ munimenta, esse adhuc in exomologesi secunda sub

autem ægyptius imperator , qui populum Dei aliquando afflictum, diu Domino suo denegatum persecutus, in prælium irruit, post tot documenta plagarum, dissidio (2) maris, quod soli populo pervium licebat, revolutis fluctibus perit. Pœnitentiam enim et ministerium ejus(h) exomologesin abjecerat. Quid (5) ergo ultra de istis duabus humanæ salutis quasi (4) plancis (i), styli potius negotium quam officium conscientiæ meæ curans (5) ? peccator enim omnium notarum cum sim, nec ulli rei nisi pœnitentiæ natus, non facile possum super illa lacere, quam ipse quoque et stirpis humanæ et offensæ in Dominum princeps Adam exomologesi restitutus (j) in paradisum suum, non tacet.

[merged small][merged small][merged small][merged small][ocr errors][merged small]

(a) Propter unius anni volaticum: gaud. Nam consulatus, inquit Rhen., erat magistraius annuus. Item aliæ quædam functiones annuae. Et vero antiqua vox volaticum pro inconstanti , etiam Ciceroni usitata lib. II ad Att. et de Harusp. cap. 43. PAM. (b) Vae illis qui delicta sua, étc. Nemo odoratus est locum, cum is sit lsaiæ, W : Oùzi ot drtar&μενοι τ&ς άμxprias άς σχοινω μακρά. Sed Tertullianus nunquam legebal latinum textum qui habet, qui trahitis inig!g; in funiculis vanitatis. Cum sèptuaginta ha»eant, tae illis qui delicta sua velut longo fune nectunt. I)e fune contemptionis alia est ratio, lege lib. IV adv. Marcionem et lib. adv. Judaeos. LAc. CAP. XII. — (c) Exercitoria jacula. Lusoria. Rig. (d) Ferrum ei irrevocabiles moras ejus. Hamatile spiculum significat, quod ubi penetravit in vulnus, reyocari aut avelli nequit, nisi vulnus ipsum novo vulnere diducatur. RIG. (e) 0culare. id est oculos reddere. Hoc ipso usus est verbo de Pul. et in Apolog.: quod mihi pro argumento est hunc Tertulliani esse libellum. ALBASP. (f) Restituendo sibi. Restitutioni suæ. Rig.

(g) Pro malæ tractationis. Suspicor Tertulliannm scripsisse maletractationis dictione unica , cum dicat Turnebus lib. II, cap. 20, quæ malatractio a multis dicitur, eam ab Arnobio mualetrnclatio dici voce unica lib. lW adv. gentes. Apparet autem Arnobium imitatum esse scripta Tertulliani. Apud rhetoras etiam maletractatio dicitur unica dictionc. LAc.

(h) Paenitentiam et ministerium ejus exomol. Peccatori ad pœnitentiam admisso ministrabatur exomologesis, qua rite peracta, si satis episcopo et presbyteris et plebi factum fuisse videretur, Ecclesiæ reddebatur. Rig.

(i) Duabus humanæ salutis quasi plancis. Alii legunt, Pharis, sed ab veteribus libris id habeant, an ab ingenio, non tradunt. Illud autem, quasi plancis, propius accedit ad hæc veleris scripturæ vestigia, quasi plane. RiG.

(j) Adam exomologesi restitutus. Hoc contra Tatianuim hæreticum, cujus erat haeresis, Adam salutem consequi non potuisse; uti patet ex lib. de Præscript. adv. hæres. PAM.

[graphic]
[ocr errors][merged small][merged small][ocr errors][ocr errors][merged small][merged small]

1. Patientiam Dei erga nos, 11. ralum. IX. II. Patientiam Christi, III, IW. WIII. Vindictæ cupiditatem exstinctam. X. III. Natales impatientiæ ac ejus nuala in ipso IX. Irrita jam inimici incitamenta. XI. diabolo deprehensa. V. X. Palientiam virlutum matrem. XIII. IV. Fidem patientia probandam. VI. XI. Viriumque [ontem inexhaustum. XIV. V. Temporalia exinde spreta. VII. XII. Exempla patientiæ, demum mercedem W1. Injurias æqua mente latas. VIII. et fructum. XIV, XV. VII. Dolorem e suorum amissione tempe- EDD. - -— -_

CAPUT PRIMUM.

Confiteor ad Dominum Deum , satis temere me, si non etiam impudenter, de patientia componere ausum, cui præstandæ idoneus omnino non sim (1), ut homo uullius boni (a), quando oporteatdemonstrationem et comuumendationem alicujus rei adortos, ipsos prius in administratione ejus rei deprehendi, et constantiam commonendi (2) propriae conversatiowis auctoritate dirigere, ne dicta factis, deficientibus erubescant. Atque utinam erubescere istud remedium ferat, uti pudor non exhibendi quod aliis suggestum imus, exluibendi fial magisterium !Nisi quod bonorum quorumdam, sicuti el malorum, intolerabilis magnitudo est, ut, ad capienda et præstanda ea, sola gratia divinæ inspiratiouis operetur. Nam quod maxime bonum, id

A maxime penes Deum, nec alius id quam qui possidet dispensat, ut cuique dignatur. Itaque vel ut solatium erit disputare super eo quod frui non datur, vice lamguenlium, qui cum vaceiit a sanitate, de bonis ejus tacere non morunt. lta miserrimus ego, semper æger caloribus impatiewtiæ, quam non obtineo patientiæ sanitatem, et suspirem, ct iiivocem, et perorem necesse est, cum recordor, et in meæ imbecillitatis contemplatione digero, bonam fidei valetudinem, et dominicæ disciplinæ sanitatem, non facile cuiquam, nisi patientia assideat, provenire. Ita proposita Dei rebus est, ut nullum præceptum obire quis, nullum opus Domino complacitum perpetrare exuraneus patientia possit. Bonum ejus, etiam qui cæci (5) vivunt (b) summæ virtutis appellalione honorant (4). Philo

LECTIONES VARIANTES.

(1) Sum Paris. B (3) C;eca Rhen. Fram.
(2) Commendaudi Latin. (4] Honorent Fran. Paris.
COMMENTARIUS.

CAP. I. — (a) Homo nullius boni. Ubique fere abjectissime de se loquitur. Sic, lib. de Pœnit.: £am tu peccator nei similis, imo me minor(ego enim praestantiam in delictis meam agnosco), ita invade, Et lib. II de Cultu

foem. : Quod ipsum mihi , utique reprehendendo in

omnibus, reprehendere Deus permittat. et eod. : Uti

nam miserrimus ego, elc. Rig.
(b) Etiam qui cæci vivunt. IIæc scriptura est codi-

[graphic]

sophi quidem, qui alicujus sapientiæ animalia (1) A tientiæ exemplum. Jam primum (7) qui rorem (8) (f)

[blocks in formation]

'cis Ful. Ursini. In aliis legitur : quod magis ad genium Tertulliani jure videatur : quemadmodum apud Juvenalem : Qui curios simulant, et bacchanalia vivunt. RIG. Sic B. Cyprianus eodem hellenismo usus est, lib. de Bono pat. : Qui non loquimur magna, sed vivimus; quasi diceret : Où ) aparp* P*» λ£yoμεν, άλλα ςόμεν, pro λαμττρως. LE PR. (a) Illùm student. Sic habent exemy antiqua. IG, CAP. II. — (b) Non affectatio humana. Sic ex 3 Mss. pro affectio; nam liaud absimiliter S. Cypriamus, etiam citante Rhenano. PAM. (c) Caminæ æquanimitatis stupore formatæ. Intelligit cynicam sive diogenicam tolerantiam. Hunc locum, aîmulator Tertulliani , Cyprianus affert, lib. de Bono pat. RheN. (d) Stupore formata. Nam scilicet Diogenis patientia stupori belluino propior, quam humat; tolerantiæ. AC. (e) Sed vivæ ac cælestis disciplinæ, etc. Pro diligat, , aliquiando nobis scribendum esse visum est dirigat; nunc in delegat mutavimus : non male, ut putamus. 'Est delegare injungere sive committere aliquid :.sic Jib. II adv. Marc. l{IIEN. (f) Qui rorem lucis hujus. Et hunc locum suaviter edisserit Cypriamus, lib. cit. de Bon. pat. RhEN. Alii, ul La Cerda, leger. florem.— t Florem lucis. Flos de luce est ignis. Lucr., lib. IV: florentia lumina flammis; et lib. 1 : flammai fulserunt flore. Stat., lib. 1 Theb.: — arcano florentes lumine postes, Tertull., Apolog. 2, lumina floruisse. Joan. Chrys., hom. 10 ad pop. aut.: T& rouzta r&v äarpáy &y%n; astrorum varii flores. Plura his ego dicebam iii lib.VIIÆneid. In M. SS. est rorem -lucis, fortasse quia spargit ; sed nihil muto. • LAc. (g) Nomen cum familia ipsius persequentes. Reddam libéîis quod Ithenanus edidit, et exemplaria mss. comproljant : Nomen, familiam ipsius persequentes,

Qui cæca , vivunt; C Nomen autem dicit christianum, et familiam ipsius, tentatoris congressus solis verbis repellit (a), cum (1) A ne unius quidem discentis (8) gladium ultorem (9),

'scilicet Christi, hoc est Christianos. Ric. CAP. III.—(h) Sed contumeliosus insuper sibi est. Facie per deformitátem obnoxia probris et convitiis. Sic, lib. de Palio, oris contumeliam dixit, pro deformitate vultus. Et, lib. adv. Jud., Christum fuisse dicit ne adspectu quidem honestum. Et, lib. llI adversus Marcionem : Quodcumque illud corpusculum sit, quoniam habitum, et quoniam conspectum fuit; si inglorius, si ignobilis, meus erit Christus : talis enim habitu et adspéctu unnuntiabatur. Nempe hæc apud Isaiam verba : Vidimus eum, et non habebat speciem, neque decorem, non de tempore tantum passionis, sed de nativa corporis conformatione Septimius accipi voluit, ut præ deformitate factus ad contumelias videretur, adeoque ait ipsum sibi fuisse contumeliosum. Et, lib. de Carne Chr.: Adeo nec humanæ honestatis corpus fuit. Tacentibus apud nos quoque prophetis de ignobili aspectu ejus, ipsæ passiones, ipsæ contumeliæ loquuntur; passiones quidem, humanam carnem ; contumeliæ vero, inhonestam. An ausus esset aliquis ungue summo perstringere corpus novum ? sputaminibus contaminare faciem, nisi merentem ? Qui servili supplicio cruciandus pro nobis venerat, formam quoque servi susceperat, non *i8a, 3;i:, rvpxvvtòve. Origenes, lib. VI contra Celsum : όμελεγενg£vo': rotvvv yf/patrat rrspi *v£ άναι τάς γεγυ»£»** *** in zz%a 6ua, x. r. X.Augustinus in Ps.XLIII: Ut homo, non habebat speciem neque decorem ; sed speciosus forma, et eo quod est præ filiis hominum. Et Psal. CXVIII : Et ipse Sponsus, non carne, sed virtute formosus. In Ps.CXXVII: Sponsus est ille, quo nihil est pulchrius, qui quasi fædus apparuit inter manus persequentium ; de quo paulò ante dicebat Isaias : Et vidimus eum, et non habebat speciem , neque decorem. Ergo sponsus noster fœdus est? Absit. Quomodo enim illum virgines amarent, quae in terra maritos non quæsierunt? Ergo persequentibus fœdus apparuit. Et nisi eum faedum putarent, non insilirent, non flagellis cæderent, non spinis coronarent, non spade Domino fit (2) magister, docens hominem evadere ad salutem, (3) (b) scilicet veniam offensæ patieutiæ (4) eruditus, non contendit, non reclamavit, nec quisquam in plateis vocem ejus audivit, arundinem quassatam non fregit, linum fumigans non restinxit (Is. XLII). Nec enim mentitus fuerat propheta, imo ipsius Dei contestatio, Spiritum suum in Filio cum tota patientia collocantis (Joan., XllI, Matth. IX, Luc. IX, Luc. XWII, Matth. XIV, Matth. XXVI, Is. LIII, Matth. XXIX, Joan. XWIII, Mauh. XXVI, Matuh. XXVII, Marc. XV, Luc. XXIII, Joan. XIX ). Nullum volentem sibi adhærere non suscepit ; nullius mensam tectumve despexit : aquam (5) (c) ipse lavandis discipulorum pedibus ministravit. Non peccatores, non publicanos adspernatus est. Non illi saltim (6) civitati quæ eum recipere noluerat, iratus est, cum etiam discipuli tam contumelioso oppido cœlestes ignes repræsentari voluissent. Ingratos curavit, insidiatoribus cessit. Parum hoc, si non etiam proditorem suum secum habuit, nec constanter (7) denotavit. Cum vero traditur, cum adducitur ut pecus ad victimam, sic enim non magis aperit os, quam agnus sub tondentis potestate, ille, cui legiones angelorum, si voluisset, uno dicto de cœlis adfuissent,

probavit. Palientia Domini in Malcho vulnerata est. Itaque et gladii opera maledixit in posterum, et sanitatis restitutione ei, quem non ipse vexaverat, satisfecit, per (10) patientiam, misericordiæ matrem. Taceo quod figitur, in hoc enim venerat. Numquid tamen subeundæ morti etiam contumeliis opus fuerat ? Sed saginari voluptate patientiæ discessurus volehat. Despuitur, verberatur, deridetur, fœdis vestitur, fœdioribus coronatur. Mira æquanimitatis fides. Qui in hominis figura proposuerat latere, nihil de impatientia hominis imitatus est. Hinc vel maxime pharisæi Dominum agnoscere debuistis : patientiam hujusmodi nemo hominum perpelraret. Talia tantaque documenta, quorum magnitudo penes nationes quidem detrectatio fidei est, penes nos vero ratio et

B structio (11), satis aperte, non sermonibus modo in

præcipiendo, sed etiam passionibus Domini (12) sustinendo, probant his, quibus credere datum est, patientiam Dei esse naturam (d), effectum et præstantiam ingenitæ cujusdam proprietatis.

CAPUT IV.

Igitur si probos quosque servos et bonæ mentis, pro ingenio dominico conversari videmus (siquidem

[merged small][merged small][ocr errors][merged small][merged small][merged small]

tis inhonestarent; sed quia fœdus illis apparebat, fecerunt illi ista ; non enim habebant oculos unde Christus

ulcher videretur, etc. Denique Septimius noster, ib. III advers. Marcionem, Davidicum illud, Speciosus forma præ filiis hominum, explicans, ait : Nam, et si témpestivus decore, apud David, supra filios hominum ; sed in allegorico illo statu gratiæ spiritalis eum accingitur ensem sermonis, qui tere species, et decor, et gloriâ ipsius est. Cæterum habitu incorporali , apud èumdem prophetam, vermis etiam, et non homo, ignominia hominis' et nullificamen populi. Virum eximiæ pietatis et doctrinæ Jacobum Sirimundum audivi nar

fantem, se vidisse numisma vetus æreum, cusum (ut D

ipse arbitrabalur) sub Constantino : scalptura faciem êxhibebat sa;is deformem et horridam , et in altera parte, templum cum inscriptione : ANACTAC1C quæ vix alium^ indicare videatur , quam Christum, qui templum, hoc est, corpus suum, morte destructum ac dissolutum, tertia die restituit, vita resumpta, Itaque haud mediocriter aberrant qui vultum Christi esse aiunt, quem Fulvius Ursinus T. Quinctio Flatuinio tribuit (Iinag. illust. 126) Qua de re est cap. 1, lib. I, variar. lectiónum Jani Itugersii. Ad dominici vultus tristitiam pertinere videtur quod, apud Joannem, Judæi ætatem Christi quasi ad quinquagesinum annum vergentem denotant : in facie nimirum indecora, confusis ipsa deformitate lineamentis, multo plures quam haberet annos computabant. RiG. (a) Tentatoris congressus solis verbis repellit. Corruplüií prava distinctione locum sic facile rgstituemus: 1 teiilaloris congressus solis verbis repellit , cum de

domino fit magister, docens hominem evadere ad salutem scilicet veniam offensæ patientiæ eruditus. Non contendit , non reclamavit, etc. Satanam tentantem Christus repulit solis verbis, et quidem ex Scriptura citatis. Poterat Dominus viribus ' divinis et nutu ad ima tartari detrudere; sed maluit magistrum agere, et Scripturas calumniose citantem simplici Scripturarum veritate confutare. Subinde autem Tertullianus occasionem dicti illius : de domino fit magister, ab Satana ad hominem transtulit, contiuuoque adjecit, docens hominem evadere ad salutem. Sic ubique solet hujusmodi occasiones captare. Rfg. (b) Docens hominem evadere ad salutem. Hic plurima veterum librorum inter sese discordia. Anliquissimus P. Pilhoei : Docens hominem evadere mortem absolutem ; scilicet veniam offensæ patientiæ eruditus. Codex Divionensis : Docens hominem evadere mortem absolutam ; scilicet veniam offensæ patientiæ eruditus. Ursini: Docens hominem evadere mortem ; ad solitæ scilice veniam offensæ patientiæ eruditus. Tres Vaticani, Pamelio affirmante : Docens hominem etadere mortem, ob salutem scilicet venire offensa patientia eruditus. Pthenanus edidit. Docens hominem evadere mortem, absolute scilicet veniam offensæ patientiæ eruditus. Rig. (c) Aquam ipse lavandis discipulorum pedibus ministravit. Placuit hæc scriptura codicis Ursini, quia sic etiam, lib. de Baptismo, Aquam discentibus ministrat. £t tamen possit, nec siue ratione, defendi quod in Pithœano legitur, Atquin ipse lavandis, etc. Nám hic de ministerio tantum, illic de aqua sermo est. Rig. (d) Patientiam Dei esse naluràm. Nam, ut ait Au

« PoprzedniaDalej »