Obrazy na stronie
PDF

solute definisset de omni muliere. Ant cum unum A tulat ( distinguit autem utramque speciem suis voca

gradum sexus nominat, alium tacendo secernit. Potuit enim, inquiunt, aut et virgines nominare specialiter aut compendio generaliter fœminas.

CAPUT XXII (1).

Qui ita concedunt, recogitare debent de statJ vocabuli ipsius, quid est mulier a primis quidem litteris sanctorum commentariorum ; nam inveniunt sexus esse nomen, non gradum sexus. Siquidem Evam (a) nondum virum expertam Deus mulierem et fæminam (Gen., II, 23.) cognominavit : fœminam, qua sexus generaliter, mulierem, qua gradus sexus specialiter. Itaque jam tunc innupta adhuc Eva mulieris vocabulo fuit, commune id vocabulum et virgini factum est. Nec mirum, si Apostolus eodem utique spiritu actus, quocum omnis Scriptura divina, tum (2) et illa Genesis digesta est, eadem voce usus est mulierem ponendo; quæ exemplo Evæ innuptæ et virgini competat. Caetera denique non sonant, nam et hoc ipso, quod virgines non nominavit, sicut alio (b) in loco, ubi de nubendo docet, satis prædicat de omni muliere, et de toto sexu dictum, nec distinctum esse inter virginem, omnino non nominat. Qui enim alibi distinguere meminit, ubi scilicet differentia pos

[ocr errors]

bulis designans) ubi non distinguit, dum utramque. non nominat, nullam vult differentiam intelligi. Quid quod græco sermone, quo litteras Apostolus fecit, usui est mulieres vocare tam (c) fœminas, id est yvvaixac, quam 0n\*jac. Igitur si pro sexus nomine vocabulum istud frequentatur, quod est interpretatione pro eo, quod est fœmina, sexum nominavit, dicens yvyaixa. In sexu autem et virgo contingitur. Sed et manifesta pronuntiatio est : 0mnis, inquit, mulier adorans, et prophetans intecto capite dedecorat caput suum (I Cor., XI, 5). Quid est omnis mulier, nisi omnis ætatis, omnis ordinis, omnis conditionis ? Nihil mulieris excipit, dicendo omnis; sicut (d) nec vir nec velandi; proinde enim omnis vir (Ibid.), inquit. Sicut ergo in masculino sexu sub viri nomine etiam invcstis velari vetatur, ita et in fœminimo sub nomine mulieris etiam virgo velari jubetur. Æqualiter in utroque sexu minor ætas majoris sequatur disciplinam : aut velentur et virgines masculi, si non velantur et virgines fœminæ, qui nec isti nominatim tenentur. Aliud sit vir et investis, si aliud est mulier et virgo. Nempe propter Angelos (Ibid.) ait velari oportere, quod Angeli propter'filias hominum desciverunt a Deo. Quis ergo contendat, solas mulicres,

LECTIONES WARIANTES.

(1) Cap. XVII ed. Leop.

(2) Divinitatum Murat. nullo sensu.

COMI\IENTARIUS.

[blocks in formation]
[ocr errors]

1otum sexum, sed gradum et parlem foeminei sexus, mulieres videlicet nuptas, eo in loco Apostolus significavit.Quin ipse eadem in Epistola ad Cor., cap. VI, virgines a mulieribus distinxit, inquiens : μεμάρισra , δε % yvvà zzi , rap0£voc, divisa est mulier, et virgo. Non hic áutem solum, sed et in lib. de velandis Virginibus, quem postea conscripsit in schola Montani, simile sibi argumentum Tertullianus objecit. Inquit ibi, cap. 4 : 0pponitur nobis, nullam mentionem virginum ab Apostolo factam, ubi de velamine præfinit, sed tantum mulieres nominatas : cum si voluisset et virgines tegi, de virginibus quoque cum mulieribus pronuntiasset, quomodo illic, inquit, ubi de nuptiis tractat, quid observandum sit etiami de virginibus, declarat. Itaque non contineri eas lege velandi capitis, ut non nominatas in hac lege; imo ex hoc revelari, quia non jubentur, quæ mec nominantur. MURAT. CAP.XXII.—(a) Evam nondum virum expertam,elc.Ut ostendat Tertullianus, nomine yvvxuxöc nuptas ac iniiuptas foeminas significari, e Genesis cap. II, v. 25, exeinplum profert; ibi enim de Eva loquensDeus : ****, inquiiini LXX Interpretes, z)*0r,a{rxi yvvà, à ru ix τοῦ &v^p); aùri : i) , p0^. Scilicel : ipsa vocabitur mulier, quia de viro suo sumpta est, ut alibi aptissime interpretatur idem Tertullianus, versionem τῶν LXX secutus. Vulgatus autem interpres habet : quæ vocabitur virago, quoniam de viro sumpta est. Supra etiam dixeral `divinus Scriptor : Ædificavit Dominus Deus costam, quam tulerat de Adam, in mulierem, sie yvvzîzz. Ulrobique Eva, quanquam adhuc virgo iieque virum

[ocr errors]

experta yvy}, mulier appellatur. Igitur per hoc vocabulum non gradus sexus, seu nuptarum ordo significatur, sed generaliter fæmineus sexus : atque Tadeo tum virgines, tum nuptæ ab Apostolo jubentur velari. MURAT. (b) Sic alio in loco, Eamdem Epistolam 1 ad Cor., cap. VJI, n. 54, innuit, ubi ita loquitur Paulus: Mulier innupta, et virgo, cogitat quæ Domini sunt, ut sit sancta corpore et spiritu. Quæ vero nupta est, cogitat quæ sunt mundi, quomodo placeat viro. Si, inquit Tertullianus, innuptas a nuptis distinguere voluisset Apostolus, velari mulieres jubens, eas aliquo distinxisset vocabulo, quemadmodum fecit, ubi revera illas distinguere voluit. Apparet igitur, tum nuptas, tum innuptas uno mulieris, seu yvvxix 3c nomine fuisse comprehensas, quando eas Paulus distinguere noluit. Eadém ratione respondet idem Tertullianus in lib. de vel. Virgin., cap. 5. MurAt. (c) Quam faeminas. ld est potius quam fœminas. Esi elegans in hebr;co sermone dicendi formula, et aliis in Iocis a Tertulliano usurpata. MuRAT. (d) Sicut nec vir, nec velandi. Apostolus in laudata Epistola I ad Cor., cap. XI, n. 4. Omnis, inquit, vir orans aut prophetams velato capite, deturpat caput suum. lnfra vero addit : Vir quidem non debet velare caput suum. Cuicumque igitur viro, quando orat, turpe esse velari ait Paulus, et omnem virum nomimans, omnes cujuscumque ordinis, ætatis et conditionis masculos intelligit. Igitur sub nomine omnis mulieris fœminas omnes, tum virgines, tum nuptas ac viduas complectitur. Üæterum, quin hæc verba sint in codice nostro vitiata, nemo dubitabit. Fortasse restitui poterunt, aut saltem iis lux aliqua affulgebit, si quod ille in lib. de vel. Virgin., cap. 8, refert, nos quoque referamus. Apostolus : « Omnis, inquit, mulier. » Quid est omnis ? nisi omnis generis, omnis ordinis, omnis conditionis, omnis dignitatis, omnis ætatis? Siquidem omne, totum est, et integrum, et nulla sui parte defectum. Pars autem mulieris et virgo est. AEque et de viro non velando omnis, inquit. Ecce duo diversa nomina, vir et cupiscentiæ, nisi si non licet et virgines specie præstare, et amatores invcnire? Imo videmus quod (b) non virgines solas concupierint, cum dicat Scriptura filias hominum (Gen., VI. 2.), quia potuit uxores hominum nominasse, vel foeminas iiidifferenter. Etiam quod ait, Et acceperunt sibi in uxores (Ibid.) in eo facit quod accipiuntur in uxores, quæ vacant scilicet. De non vacantibus autem aliter enuntiasset. Itaque (c) vacant tam viduitate quam et virginitate : adeo sexum nominando, generaliter filias et species in genere commiscuit. Item cum (d) dicit naturam ipsam docere, foeminas velandas esse , quæ capillum pro tegumento et ornamento mulieribus assignarit ; nonne idem tegumentum et idem honor capitis virgini

id est nuptas jam, et virginitati (a) defunctas con- A

(I Cor., XI, 6), et virgini perinde. In quibus ergo una conditio capitis deputatur, una et disciplina capitis exigitur, etiam ad eas virgines, quas pueritia defendit; a primo enim fæmina nominata est. Sic denique et Israel (e) observat. Sed si non (f) observaret, nostra lex ampliata atque suppleta defenderet sibi adjectionem.Virginibus quoque injiciens velamentum excusetur. Nunc ætas, (g) quæ sexum suum ignorat, simplicitatis privilegium teneat. Nam et Eva et Adam, ubi eis contigit sapere, texuerunt (h) statim quod agnoverant. Certe in quibus pueritia mutavit, sicut naturæ, ita et disciplinæ debet ætas esse munifica. Nam et membris et officiis mulieribus resignantur. Nulla virgo est, ex quo potest nubere, quoniam ætas jam in ea nupsit suo viro, id est tempori ; sed ali

bus quoque adscriptus est ? Si mulieri turpe est radi, B qua (i) se Deo vovit. Jam et crinem (i) exinde transCOMMENTARIUS.

mulier. Omnis uterque. Duæ leges obmoriæ invicem hinc velandi, inde nudandi. Igitur si eo quod dictum sit omnis vir, commune est nomen viri etiam nondum viri, masculi investis : commune autem cum sit nomen secundum naturam, communis est et lex non velandi ejus, qui inter viros virgo est, etc. MuRAT. - - - (a) Et virginitati defunctas concupiscentiæ. Hic mihi veibum aliquod desiderari videtur, cujusmodi esse ignes excitare, aut quid simile, ut sit sensus : Num iiupt;e tantum ac virginitate carentes angelorum hoininumque concupiscentiam accendere possunt? neque virginibus licet forma corporis excellere, sibiqué amatores invenire ? MuRAT. - (b) Imo videmus. Imo, inquit Tertullianus, Angeli virgines potius quam nuptas conggpiisse videntur, siqüidem Scriptura testante, cap. VI Gen., n. 2; Vi. deiites filii Dei filias hominum quod essent pulghræ, acceperunt sibi uxores ex omnibus quas elegerant, Igitur non' uxores hominum, non fœminæ indifferenter a filiis Dei, sive ab Angelis, ut Tertullianus interpretatur (quam solide non quæro) expetit;e fuerunt, sed virginies, et quæ vacabant, hoc est nondum conjugatæ. Quámobrem' ita legendus mihi videtur Tertulliani Jocus : Imo videmus quod virgines solas concupierint. Infra etiam uirores pro uxorem legendum esse, nemo neget. Ilunc eumdem Genesis locum a Tertuliiano tractatum videas in memorato libro de vel. Virgin., cap. 7. MurAt. (c) Itaque vacant. Id est : illæ dicuntur vacare, quá aut virgines, aut viduæ sunt. MURAT. (d) Item cum dicit, etc. In eodem cap. XI Ep. 1 ad Cor., n. 14 : Ipsa natura, inquit Apostolus, docet vos, quod vir quidem si comam nulriat, ignominia est illi. ìiulier vero si comam nutriat, gloria est illi, qu0niam capilli pro velamine ei dati sunt. Igitur cum virginibus quoque capilli pro velamine ne a natura sint dati, velô et ipsæ üli debent. MuRAT. . . . (é) Sic denique et Israel observat. Judæis etiam fœminis in usu fuisse, ut velato capite incederent, idem ' Tertullianus alibi testatur, nempe cap. 4, libri de Cor. militis, cujus hæc sunt yerba : Apud Judæos tam solemne est fæminis eorum velamen capitis, ut, inde n0scantur. Tum addit exemplum Rebeccæ adhuc virginis, quæ velata ad sponsum profecta est, et SuSannae, quæ cum judicio sisteretur, operta erat velamine prò more cæterarum , mulierum hebrægrum; Similiâ repetii in lib. de vel. Yirg., cap. 41. Rabbi etiam Natliam, in Aruch, veli cujusdam tenuis mentionem facit, quo fæminarum capita obtegi solebant, MutAt. (f) Sed 'si non observaret. Quanquam virginibus judäis velandi capitis consuetudo non esset, nihiloiminus in lege Cliristianorum servandus foret hujusmodi ritus; nam in Novo Testamenlo veteres leges et ampliatæ et suppletæ suut. MultAt.

(g) Nunc ætas, quæ sexum suum ignorat. Hinc patet, puellis, quæ nondum rationis usum attigerant, intecto capite procedere licuisse. Simplicitauis privile. gium Tertullianus appellat. Verum in iis quæ ad adolescentiam creverant, cum natura mulàretur, mutari quoque disciplinam decebat. Wide ipsum, ci. tato cap. 11 de vel. Virg. MURAt. (h) Teruerunt. Lego texerunt, ut Gen. cap. III, n. 7. MuRAt. (i) Sed aliqua se Deo vovit. Et ab ipsis Ecclesiæ incunabulis virgines fuisse, quæ suam virginitatem Christo dicarent, cum e nonnullis Tertulliani locis in memorato lib. de vel. Virg., tum ex hoc capite Qstendi evidenter potest, ut Subeat mirari quorümdam aut in re aperia cæcitatem, aut in improbanda re , tot sæculorum usu probata audaciam ; negant enim hunc morem aut in antiquis Christianórum Ecclesiis viguisse, aut in recenlioribus esse laudandum. At hic legimus, aliquas se deo vovere, sanctumque hoc institutum Dei gratia exerceri. Infra ait : Nupsisti Christo, illi carnem tuam tradidisti. Age pro mariti tui (scilicet Christi) disciplina. Si nuptàs alienas velari jubet Christus, suas utique multo magis. Ilis adde quæ doctissimus 1'amelius habet, praefai. in eumdem lib. de Virg. vel. Ego in argumeiito satis explorato aliis veterum testimoniis parco. MuRAT. (j) Crinem exinde transfigurat. Ubi virgines castitatem dicaverant , crinem transfigurasse diximus. Neque, ut arbitror, hoc nomine coinas tonderi Ter. tullianus significat; auctor enim ipsemet est, virginibus quoque turpe esse tonderi. Si mulieri, inquit, turpe est radi, et virgini perinde. Idem repetit in lib. de vel. Virg., cap. 7. Me quidem non fugit nonnullis in regionibus a sacratis virginibus crinem deponi consuevisse, ac præcipue in Syria et Ægypto, uti Hieronymus, in epist. 48. ad Sabinianum , aliaque monumenta testantur. Sed hujusmodi consuetudinem in Africa tribus saltem prioribus Ecclesiæ sæculis 9btinuisse, nusquam invenio. Censeo itaque nil aliud hic intelligi, nisi modestam crinium conipositionem, quam virgines tum servare incipiebant, cum se Cliristo dicabant. Et quidem antiquitus usitatum fuit ut crine soluio ac libero virgines incederent. Simul ac autem coiijugio sese obligabant, comæ illis coactæ et compositæ erant, ut jam in matronarum gravitatem transirent. Quæ igitur divino sponso nubebant, par erat ut crine composito, compresso ac transfigurato proderent se Deo nuptas, omnemque habitum ad mulieres convcrtendo, hoc est matronalibus se vestibus indueiudo, matronis sive mulieribus nuptis accenserentur. Reliquæ vero virgines in spem sæcularium nuptiarum educatæ, vix pueritiam transgressæ vertunt capillum, et acu lasciviore comam sibi inserunt, crinibus a [rvnde divisis, apertam professæ mulieritatem. Hæc

[ocr errors]

figurat, et omnem habitum ad mulieres convertit. A nuptas alienas velari jubet, suas utique"multo magis.

Totiim ergo (a) asseveret, et totum virginis præstet: quod propter Deum abscondit, plane obumbret. Interest nostra, quod Dei gratia exerceat, solius Dei conscientiæ commendare, ne quod a Deo speramus, ab homine compensemus. Quid denudas (b) ante Deum quod ante homines tegis! Verecundior eris in publico quam in Ecclesia? Si Dei gratia est et accepisti, quid gloriaris, inquit, quasi non acceperis (I Cor., IV, 7)? Quid alias ostentatione tui judicas? an alias gloria tua ad bonum invitas? Atqui et ipsa periclitaris amittere, si gloriaris ; et alias ad eadem pericula cogis. Facile eligitur, quod affectione gloriæ assumitur.Velare virgo, si virgo es; debes enim erubescere. Si

Sed non (e) putet institutione unusquisque antecessoris commovendam. Multi (f) (!) alienæ consuetudini prudentiam suam, et constantiam ejus addicunt, ne compellantur velari. Certe voluntarias (g) prohiberi non oportet, quæ se etiam virgines negare non possunt, contentæ abuti in fama suæ conscientiæ apud Deum securitate. De illis (h) tamen quæ sponsis dicantur, constanter super ineum modulum pronuntiare contestarique possum, velandas ex ea die esse, qua ad primum viri corpus osculo et dextera expaverint. 0mnia enim in his prænupserunt, et ætas per maturitatem, et caro per ætatem, et spiritus per conscientiam , et pudor per osculi experi

virgo es, plures oculos pati noli. Nemo miretur in E mentum, et spes per exspectationem, et mens per

[blocks in formation]

sunt Tertulliani ipsius verba in cap. 12 de vel. Virg. At cum cap. 1 1 dicat : Adspice nuptam illam tuam virginem et animam exspectatione, et carnem transfiguratione, nescio an huic loco tenebras addat, an illa verDa hinc sint corrigenda. Si quis crinem tranfigurare hic sumere velit pro meum orata virginum lascivia in componendis, interserendis, ac dividendis crinibus, ostendat in hac periodo Tertullianum de virginibus Deo dicatis nom loqni. MuRAT. (a) Totum ergo asseveret. Verum de virginibus sacris hic agi, imagis per ista persuadeor; sensus enim C est : Si ex quo virginitatem Deo dicavit, crinium licentiam comprimere, et gravitatem in vestibus præ se ferre virgo debet, cur postea intecto capite in sacris liominum conventibus conspiciendam se præbet? Omnino igitur ostendat se Christo nuptam , et totam sacræ virginis modestiam servet, plene obumbrando virgineum caput, quod propler Deum abscondit. a. MURAT. (b) Quid denudas ante Deum ? En quod Tertulliano minime ferendum videbatur, Sacratæ Christo virgines non secus ac imatronæ velato capite in publico procedebant, in ecclesia vero nequaquam. Ab ostentationis culpa immunes non 'credit has virgines Tertullianus, quæ veluti gloriabundae, se a divina gratia ad continentiæ votum eleclas, in reliquarum virginum conspectu jactare propriam virtuteam videbäntur. Cumque id a se fieri quædam responderent, ut exemplo suo alias ad sacrum virginitatis votum inci

quod a sacris virginibus nuptias simulari dixisset : nam revera Christo nupsere, illique suum corpus dicavere, ideoque ad instar nuptarum velato capite divinis officiis interesse debebant. Eadem habet cap. 16, de Wirg. velandis. Adimple, inquit, habitum milieris, ut statum virginitatis serves. Mentire aliquid ex lis, quæ intus sunt, ut soli Deo exhibeas veritatem. Quanquam non mentiris nuptam ; nupsisti enim Christo, illi tradidisti curmem tuam , illi sponsasti maturitatem tuam. Incede secundum sponsi tui voluntatem. Chrislus est, qui et alienas sponsas, et maritatas velari jubet : utique multo magis suas. Quare nullus dubito, quia Tertullianus hic de virginibus, non omnibus, sed Christo tantum dicatis loquatur ab iis verbis : Sed aliqua se Deo vovit, usque ad sequenlia : Sed non putel. MURAT.

(e) Sed non putet. Latere mendum in his verbis sentio, sed reparare non audeo. Fortasse legendum uniuscujusque. Sensus autem est; non esse virginum, quae antecesserunt, consuetudinetn pro ratione adducendam. MuRAT.

(f) Multi alienae consuetudini. Et hic verba corrupta cxistimo. Legere mallem multæ. Inquit autem, complnres virgines, ne in templo velari compellerentur, præcedentium virginum consuetudine sese tueri, saiis se prudentes arbitratæ, si quod illæ constanter fecerunt, et ipsæ facerent. MufAt.

(g) Certe voluntarias, Ita ego interpretarer. Velari

[ocr errors]

Tertullianus ait. MURAt. (c) Bene mentiris nuptam. Exploralum est, cunctas mulieres nuptas, ut Apostolo obtemperarent, tum in publicis lócis, tum in sacris ædibus velo capita obduxisse. Proinde hoc nuptarum indicium erat. Cum virgines sacrae pro nuptis Christo laberi vellent, iisdem vestibus, ornatibus et velamentis in publico utebantur, quibus matronæ ac nuptæ mundo ; in Ecclesia vero velum ad earum differentiam deponebant. Inquit igitur Tertullianus : Nenuo mirelur in tuam faciem, nemo mendacium tuum sentiat. Scilicet mendacium appellat, pium utique, se fingere nuptas, cum adhuc virgines essent. Si et in Ecclesia velo usæ fuissent virgines, nemo eas a nuptis distinxisset; et bene solum se nuptas mentiri poterant virgines, si caput ubique velassent. MuRAT. (d) lunw mientiri non videris, Se corrigit Tertullianus,

necessarium est. At qua: virginitatem voluntariam colunt, donec marituta sibi comparent, his prorsus interdicenda non est capitis nuditas , sed jmonendæ tantum ut meliora disciplinae consilia amplectantur, quamvis se virgines interdum mentiantur. Mendo. sutu codicem explicare per solas conjecturas cogimur. MURAT.

(h) De illis tamen, Nihilominus, quæ virgines voluntariæ dicuntur, adhuc velandas esse, Tertullianus arbitratur ex eo die , quo viris desponsæ fuerunt, se. que ad futuras nuptias parare c(eperunt. llas a vere muptis nihil differre contendit. Similia habet cap. H ! de Virg. vel. Sponsalia vero a Christianis dato osculo el dextera conjuncta peragi solita diximus. Cæterum quæ in isto capite afferuntur compendiose, ea fusius postea ab ipso Tertulliano pertractata fuere in sæpe memorato libro de Virginibus velandis. MURAt.

CAPUT XXIII (a) (1).

De genu quoque ponendo varietatem observationis patitur oratio per pauculos quosdam, qui sabbato (b) abstinent genibus. Quæ dissensio cum maxime apud Ecclesias caussam dicat, Dominus dabit gratiam suam, ut aut cedant, aut sine aliorum scandalo sententia sua utantur. Nos vero, sicut accepimus, solo (c) die dominico Resurrectionis non ab isto tantum, sed omni anxietatis (d) habitu, et officia cavere debemus, differentes etiam negotia, ne quem diabolo locum demus. Tantumdem et spatio Pentecostes, quæ eadem exultationis (e) solemnitatem dispungimur. Cæterum omni die quis dubitet prosternere se Deo vel prima (f) saltem oratione, qua lucem ingredimur ? Jejuniis autem et stationibus nulla oratio sine genu,

A oramus tantum, sed et deprecamur, et satisfaciinus

Deo Domino nostro. De temporibus orationis nihil omnino præscriptum est, nisi plane omni in tempore (g) et loco orare. CAPUT XXIV (h) (2). Sed quomodo omni loco (I. Tim., I, 2), cum prohibeamur in publico? Omni, inquit, loco, quem opportunitas, aut etiam necessitas importaret. Non enim contra præceptum reputatur ab Apostolis factum, qni in carcere audientibus custodiis orabant et canebant Deo, apud (i) Paulum , qui in navi coram omnibus Eucharistiam fecit. CAPUT XXV (j) (5). De tempore vero non erit otiosa extrinsecus observatio etiam horarum quarumdam. Istarum dico com

et reliquo humilitatis more, celebranda est. Non enim B munium, quæ diu inter spatia signant, tertia (k), sexLECTIONES WARIANTES.

[ocr errors][ocr errors][merged small]
[ocr errors]

ras, aliique non pauci. MuRAt. (d) Sed omni anxietatis habitu. Desiderari hic verbum abstinere mihi videtur. Cum genu flectere, et jejunare, moestitiam atque pœnitentiam spirarent, dominico die, nempe exultatioiiis die, abstinendum abeo more fuit. MumAt. (e) Quæ eadem exultationis solemnitatem dispungimur. Diximus et in Pentecoste genua non flexisse Christianos. Nescio an legendum : quæ eadem: exultationis solemnitas est, dispungimus. In lib. de Patientia expunxit pro præstitit usurpatum est a Tertulliano ; et dispuncta est pro absoluta cap. 5 de Carne Christi; et expunget pro perficiet in lib. de Resurr. carmis. In Iib.

C etiam adversus Judæos : Itaque, ait, dispungamus or

dinem cæptum, hoc est absolvamus. Igitur tantumdem dispungimus hoc loco nil aliud significet, quam praestamus et absolvimus. MuRAT. (f) Vel prima saltem oratione. Celebres sunt apud antiquos i»0rvat seu matutinæ preces. De iis consule Constitu. apostol. lib. VIII, cap. 54, Chrysostomum, homil. in ps. CIX, et alibi, ac Basilium , in Regulis fusius disputatis, interrog. 57, ut alios omittam. Mur. (g) 0mini in tempore. Âlludit ad cap. II Epist. ad Timolh., ubi inquit Paulus : Volo ergo viros orare in omni loco. At de tempore nullam habet mentionem. MuRAT. CAP. XXIV. — (h) Tit. cod. Murat. De Loco. (i) Apud Paulum. Legendum videretur aut a Paulo. Respicit Act. apost. c. XXVII,n. 55. Paulus enim cum esset in navi, sumens panem, gratias egit Deo in conspectu omnium,et cum [regisset, cœpit inanducare. MuRAt. (j) Tit. cod. Murat. : De Tempore. CAP.XXV.—(k) Tertia, sexta,nona.Tempora,quibus orationi vacandum esset, alia alii constituerunt. Contitutionum apostolicarum auctor, l.VlI, c. 34, series quotidie orandum ait, nempe circiter auroram, hora tertia, sexta, nona, vespere, et circiter gallicinium. Chrysostomus, homilia in psal. CIX, series itidem oraiidum esse docet, sed non eadem horarum divisione utitur. S. Basilius septies in die preces ad Deum fuiidendas esse statuit. Clemens vero Alexandrinus, Strom. lib. Vil, hujusmodi horarum divisionem laudat quidem, sed aliâ subdit non contemnenda. Nonnulli, inquit, certas et definitas horas constituunt precationi, ut verbi caussa tertiam, sextam, nonam. At is, qui est cognitione præditus, per totam orat vitam, dum per preces suas cùm Deo versari studet. Tertullianus autem alibi, in libro nempe de Jejuu., cap. 10, teruiam, sextam et nonam orationi destinaas repetit. suamjue seutentiam iisdem confirmat exemplis. In synagoga quoque ter die quolibet precibus dari ope

ta, nona, quas solemniores in Scripturis invenire est. A cabitur fides tua. Aut quomodo secundum praeceplum Primus Spiritus sanctus congregatis discipulis hora pax huic domui (Luc., X, 5) dices, nisi et ejs, qui in tertia infusus est (Act. ap., II, 15). Pelrus, qua die domo sunt, pacem mutuam reddas? visionem colnmunitatis omnis in illo vasculo expertus CAPUT XXVII (d) (5). est, sexta hora ascenderat orandi gratia in superiora Diligentiores in orando subjungere in orationibus (Ibid., X, 9). Idem cum Joanne ad nonam in templum (e) Alleluia solent, el hoc genus psalmos, quorum adibat, ubi paralyticum sanitati reformavit suae (Ib., (f) clausulis respondeant, qui simul sunt. Et est oplII, 1). Etsi simpliciter se habeant sine ullius obser- timum utique institutum omne, quod proponendo et valionis præcepto, bonum tamen sit aliquam consti- honorando Deo competit, saturatam (g) orationem tuere præsumptionem, qua et orandi admonitionem velut optimam hostiam admovere. constringat, et quasi lege ad tale munus extorqueat a CAPUT XXVIII (4). negotiis interdum , ut quod Danieli quoque legimus Hæc est enim hostia spiritalis, quæ pristina sacrifiol)servatum utique ex Israelis disciplina (Dan., VI, 10), cia delevit. Quo mihi, inquit, multitudinem sacrificione minus ter die saltem adoremus, debitores Patris, et rum vestrorum ? Plenus sum haulocaustomatum arieFilii, et Spiritus saucti. Exceptis (a) utique legitimis p tum; et adipem agnorum, et sanguinem taurorum et orationibus, quæ sine ulla admonitione debentur in- T hircorum nolo. Quis enim requisivit ista de manibus gressu lucis et noctis. Sed et cibum non prius sumere, vestris (1saiæ, I, 11) ? Quae ergo quæsierit Deus, et lavacrum non prius adire quam interposita ora- Evangelium docet. Veniet hora, inquit, cum veri adotione, fideles decet. Priora enim habenda sunt spi- ratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate (Joan., ritus refrigeria et pabula, quam carnis, et priora coe- IV, 23). Deus enim spiritus est (ll Cor., If1, 17): et lestia, quam lerrena. adoratores itaque tales requirit. Nos sumus veri adoCAPUT XXVI (b) (1). ratores, et veri sacerdotes, qui spiritu orantes spiritu Fratrem domum tuam introgressum ne sine ora- sacrificamus orationem Dei propriam, et acceptabilem tione dimiseris. Vidisti , inquit, fratrem (c), vidisti quam scilicet requisivit, quam sibi prospexit. Hanc Dominum tuum : maxime advenam, ne angelus forte de toto corde (h) devotam, fide pastam, veritate curasit. Sed nec ipse a fralribus exemptis (2) priora fe- tam, innocentia integram, castitate mundam, agape cerit refrigeria terrena cœlestibus. Statim enim judi- (i) coronatam cum pompa operum bonorum inter

[merged small][ocr errors][merged small]

ram auctor est, Maimonides, in lib. de Prec. et Bene- psalmis frequens, eamque olim potissimum in Eccledict. sacerdot., cap. t. Idemque et in Ecclesia Dei §ia hierosolymitana usurpatam discimus a S. Gregorio, ler solitum fieri testatur S. Cyprianus, in lib. de Orat. lib. II, epist. 65. MuRAt. et S. Hieronymus, in epist. ad Lætam et Demelria- (f) Quorum clausulis respondeant, Legentium erudem. MuRAt. ditióni facerem injuriam, si post doctissimum sum(a) Exceptis utique legitimis orationibus. Preces matu- neque pium cardinalem Bonam de antiquissimo psaluiuas, ac vespertinas a lege pr;escriptas ait. De iis lo- lendi, ac davillicos psalmos aut recitandi, aut cauenqiiitur Chrysosloimiis, hóm. 22. ij Epist. ad Ilebr. di usu loqui vellem. Ejus librum de Psalmodia Vide et Cyprianutu , cap. u!t. de Oral., ubi mane et consulat quisquis saturari cupit. llic transiens ani

recedente sole necessario orandum ait. MuRAT. madverto, quam vetustus ille etiam sit ritus, quo

8? Tit. cod. Murat. : De [ratrum digressu. psalmi alternis in elioro, aliisque ecclesiasticis supAP. XXVI. — (e) Vidisti, inquit, frutrem. Haec e plicationibus recitantur. MURAt. . . .

sacris Scripturis citari vilewtur : locum vero innuere (g) Saturatam orationem. Sicuti jejuna oratio, alio

nescio. Qiiod patet, respicit ad c. XllI, n. 2, Epist. ad tamén sensu , a Cicerone dicta est, ita et saturata a h;ebreos,ubi Apostolus hospitalitatem commendans ait, Tertulliano dicitur, quæ preces , cum recitatione inlerduiu Angélos hospitio recipi. Sunt ejus verba : Et psalmorum conjungit. Ilaec est optima, hæc est piuhospitalitatemi nolite oblivisci, per hanc enim latuerunt D guis hostia,quamadaram divinam perducimus. MURAT. (placuerunt habem talii) quidam,Angelis hospiti9 receptis. CAP. XXVIII.— (b) De toto corde devotam. OratioÂlludit autem ad Angeios, qui se hospites Abrahamo ni, quam hostiam spiritalem appellat, singula tribuit, el Lot obtulerunt. liinc S. Ambrosius , in lib. de quæ victimis carneis conveniebant, nimirum ut de Abraluam, cap. 5 : Qui scis, inquit, an Deum susci- toto corde vovealur Deo, ut sit pasta, curata, integra, pias, quem hospitem putas? Abraham dum peregrinan- munda, coronata. MuRAT. tibus defert hospitium, Deum atque Angelos ejus suscepit (i) Aqape coronatam. Etsi agaparum nomine conhospitio. Quamvis et cum hospitem suscipis, Deum sus- vivia illa fere semper significari soleant, quæ a primis cipis, etc. Idem ab eo repetitur, lib. II, cap. 21, de christianis in sacro conventu celebrari solebant in pau0fficiis. Au in verbis Tertùliani aliquid fortásse desi- perum solatium, in mutuæ dileclionis communionem: deratur. MuRAt. interdum tamen ipsam Eucharistiam, atque incruen(d) Tit. cod. Murat. : De subjungendo psalmo. tum Sacrificium ea voce significarunt Patres. Neque ÜAP. XXVII.— (e) In orationibus Alleluia. De hujus vero ab agapis olim disjungebatur Dominici Corporis vocis autiquitate ac repetito usu in precibus sacris jam et Sanguiuis ministratio. Priore sensu intellexisse vialii satis egere, deque illa mentionem faciunl S. Au- detur Tertullianus, in Apologia, cap. 59 : Cæna nosgustinus, in psal. CVl et CX, S. Ambrosius, in Apologia tra, inquit, de nomine rationem sui ostendit. Vocatur pro Davide, Sozomeuus, lib. VIl, c. 15 el 19, S. Pau-- enim &y%τη, id quod dilectio penes Græcos est. la lib. limus, S. Hierouyiuus, lsidorus, Sidonius et alii. A etiam ád Alartyres, cap. 2, agapem fratrum vocat. Judæis ad Christianos transiii : est enim in davitlicis Hinc autem cjustat, post orauioiiem celebrari soli

TEmTULLiANi I. (Trente-huit.)

[graphic][graphic][graphic][graphic][graphic][graphic]
[graphic]
« PoprzedniaDalej »