Obrazy na stronie
PDF

cabulo et Deum cum suis honoramus, et præcepti A optare, quasi sit et aliud (5), de quo ei possit opta

[blocks in formation]

Tertulliano tamen, quod est ad nos Dei filios, placuisse videtur, ut quoties appellamur filii, præter Deum patrem nostrum £cclesiam itidem majrenj nostram, quæ nos per Christum iogo geiiuit, intelligamtis. Uiio igitur vocabulo Patris Deum cum suis, id est I)eum Patrem, et Filium ejus æterimum, et matrem Ecclesiam honoramus. Præcepti vero neminimus, cum Christus Mattlm, eo testante, edixerit me quem in terris patrem vocemus, nisi quem habemus in coelis. Quod àd Ecclesiæ nomen hic usurpatum eruditissimus Albaspinæus attulit, facile amplecti non possumus. Censet en:m vir clarissimus, Spiritum sanctum per hoc vocabulum a Tertulliano significari, cum is in lib. de Bapt., cap. 6, Ecclesiam in Palre, et Filio, et Spiritu saiicto cónstitutam aflirmet; et in lib. de Pudicit., cap. 21, hæc habeat : Nam et ipsa Ecclesia proprie et principaliter ipse est Spiritus, in quo est Triuitas, divijitatis, Pater, Filius et Spiritus sanctus. Illam Ecclesiam congregat, quam Dominus in tribus pgsuit. T;im Albaspinátu§: quibus locis existimat Tertullianus, Ecclesiaiii esse in Patre, Filio et Spiritu sancto, sed præcipue in Spiritu sancto. Unde concludit, hoc loco mentiönem fieri Spiritus et Ecclesiæ in oratione dominiga, quando dicimus : Pater noster. Qui enim invocat Pairem, Filii quoque et matris Ecclesiæ, sive Spiritus sancui numen implorare videtur : atque ita uno nomine, Patris videlicet, tres personæ recensentur. At nolim e libro de Pudicitia laci hujus explicationem peti, siquidem certum n;ihi videtur, non alium ibi Spiritum sanctum intelligi, quam heresiarcham Monlanum, cujus deliramentis ut Tertullianus assentaretur, Ecclesiam in eo proprie et principaliter constitutam somniavit, imo ipsum esse Ecclesiam lepidissima opinione csl arl)itr;itiis. Contra cum hucusque S. llilario teste credium fuerit, lilyrum de 0ratione a Tertulliano catholico scriptum fuisse, nescio quam bene huic libro lucem afferre possimus, productis alterius libri nugis ac somniis.' Si vero Ecclesiam in Patre, Filio et Spiritu sancto constitutam dicamus, quod recte dici potuisse non inficior, ne ita quidem ab hisce ambagibus nos expediemus, ut serio cogitanti patebit. MuRAT.

(a) 0blitos patris denotamus. Nam I)ominus dixit : Ne quem dixeritis palrem ; unus est enim Pater vester in cœlis. Hoc est præceptum, de quo sensit Tertullianus. G. PANcinol. Et oblitos palris denotamus. In malam partem vox denotare sumitur, hicque Jud;cos perstriiigit auctor Tertul. qui Christum per prophetas promissum non modo non ut Deum et Me-siam exceperunt, verumetiam infami supplicio affecerunt.

LE PR.

CAP. III.—(b) Etiam qui de ipso Subaudi: Etiam qui de ipso Deo interrogaverat Moyses, mouem Dei quod esset, aliud quideli uoluen audiverat Rogante enim

Moyse. Exodi cap. 5: Si dixerint mihi, quod est momen ejus, quid dicam eis ? Divit Dominus ad Moysem : Ego sum qui sum. ld est summa essentia, qui sumi per miie ipsum, et a me pendeo ; unde aliud nomen et diversum a paire Moyses audivit. Sed Filius nobis hoc nomen manifestavit ; prodendo enim se esse Filium , manifestavit Patrem. G. PANciftol. (e) Jam enim filius morum Patris nomen est. Dei noiiien Aloysi quidem patefactum: at nomen Dei Patris memini , et iie ipsi quidem Moysi, proditum fuerat. Patris ergo nomen novissime cognitum , cum Filii nomen in Christo innotuit. Si enim Cliristus Dei Filius, ergo et Deus Pater. MuRAt. (d) Et apertius. Manifestavit nomen Dei, quia fecit ut sui Pater agnosceretur. Alii interpretantur, quod Deum gentibus ignotum manifestaverit, et impletum est illud Psalmi XXI : Narrabo nomen tuum fratribus meis, ubi Euthymius sequitur interpretationem Tertulliani. Idem liabetur apud Paulum ad Hebr. cap. ll. G. PANcirol. (e) Ut sanctificetur postulamus. Dei nimirum sanctificatio est optimus vivendi modus , sic in cap. II, propli. Amos Cyrillus Alex. : Âyi43sw £yovraç èsàv, oi **»**; âp%ως. Deum sanctificare dicuntur qui bene vivunt. Le PR. (f) Quasi sit et alius de quo ei possit optari. Hoc est, Quasi ulla sit alia majestas iiuminis ullius, de qua ei possit optari ut sanctificetur. Eteniim nulla est, cum unus sit Deus, et praeter eum nullus. Rig. (g) Quando non sanctificatum. Ilieronymus, ep. 15ö: Non quod nobis orantibus sanctificetur quod per se sanctum est, sed quod petamus ut quod per naturam sui sanctum est, sanctificetur in nobis. Rig. (h) Illa Angelorum circumstantia non cessant. Sic liabet liber Agobardi. Circumstantiam dicit apparitionem, satellitium , stipatum, et congruenter nomiui colleciivo pluralis numeri verbum apposuit. RiG. (i) Et mus Angelorum, si memineriiiius, candidati. ln libro Agobardi legitur, si meruerimus. Sed candidati dicuntur qui dignitates ambigunt, digni vel indigni ; nec refert, ut id vocentur, bene an niale sint meriui, est enim commune vocabulum. Is vero quem penes est datio dignitatis, cum advenerit conferendae dies, tunc inerita singulorum expendet, et in lignos ablegabit, quamvis candidatos. Itaque magis placet qüod et in antiquissimo Ful. Ursini codice, ei in editione Rhenani legitur, si meminerimus. Tertüllianus ubique illud suggerit, nes apud Deum fore sicut angelos, et de familia angelica deputari, et repromisSam esse nobis angelicam substántiam. Quare hic etiam nobis aureim vellit : Et, si bene meminerimus, inquit, angelorum candidati sumus, et jam hinc cœieslein illam acclatuatiouuin ediscimus, Sanclus, Suncius, Sanctus. Rig.

hinc coelestem illam in Deum vocem, et officium fu- A cando, operando, sustinendo. Sic enim ipse pronun

tur;o claritatis ediximus. Hoc quantum ad gloriam Dei. Alioquin quantum ad nostram petitionem, cum dicimus : Sanctificetur nomen tuum (Matth., VI, 9), id petimus ut sanctificetur in nobis, qui in illo sumus: simul et in c;eteris, quos adhuc gratia Dei exspectat, ut et huic (!) præcepto pareamus, orando pro omnibus, etiam pro inimicis nostris (Matth., V, 44). Ideoque suspensa enuntiatione non dicentes : Sanctificetur in nobis, in omnibus dicimus.

CAPUT IV.

Secundum (a) hanc formam subjungimus fiAT voluNtAs tuA (b) IN coELis et IN TERRA, non quod aliquis obsistat quominus voluntas Dei fiat, et ei successum voluntatis suæ oremus ; sed in omnibus petimus fieri voluntatem ejus.Ex interpretatione (c) enim figurata carnis et spiritus, nos (2) sumus cœlum et terra. Quanquam elsi simpliciter intelligendum est, idem tamen est sensus petitionis, ut in nobis fiat voluntas Dei in terris, ut possit scilicet fieri et in cœlis. Quid autem Deus vult, quam incedere nos secundum suam disciplinam ? Petimus ergo, substantiam, et facultatem voluntatis suæ subministret nobis, ut salvi simus et in cœlis, et in terris ; quia summa est voluntatis ejus, salus eorum , quos adoptavit. Est et illa Dei voluntas, quam Dominus administravit prædi

tiavit, non suam, sed Patris facere se voluntatem (Joan., VI, 39). Sine dubio quæ faciebat, ea erant voluntas Patris, ad quæ nunc nos velut (d) ad exemplaria provocamus, ut praedicemus, et operemur , et sustineamus ad mortem usque. Quæ ut implere possimus, opus esl Dei voluntate. Ita (3) dicentes: Fiat voluntas tua, vel eo nobis bene optamus, quod nihil mali sit in Dei voluntate, etiam si quid pro meritis cujusque secus irrogatur. Jam hoc dicto, ad sufferentiam nosmetipsos præmonemus. Dominus quoque cum sub instantiam (4) passionis (e) infirmitatem carnis demonstrare jam in sua carne voluisset, Pater, inquit, transfer poculum istud (Luc., XXII, 42). Et re

[blocks in formation]

LECTI0NES VARIANTES.

1) Hujus Jum. 2) Noi Venet. Male. . 3; Item Semler. Paris. Venet. Leop.

COMMENTARIUS.

[ocr errors]
[blocks in formation]

pov) 2. Est enim Verbum Dei artifex, et efficiens, et est ipse Patris voluntas. Cui consentit S. Augustinus, lib. XV, de Trin., cap. 20, ubi Filium dici ait Voluntatem de Voluntate. Quidam , inquit, ne Filium consilii, vel voluntatis Dei dicerent unigenitum Verbum, ipsum comsilium seu Voluntatem Patris idem Verbum esse dixerunt. Sed melius , quantum existimo, dicitur consilium de consilio, et Voluntas de Voluntate. Faustinus itidem, in lib. contra arianos, cap. 1: Pie ergo dictum est, quod Filius Voluntas est Patris. Idem seiiserunt Origenes, Clemens et Cyrillus Alexandrini, Gregorius Nyssemus, Hieronymus, Ambrosius, Marius Victorinus, et alii. Cum præterea Deus omnia per Filium feeerit, hinc est quod Filius potentia, seu potestas, et vis, et virtus, et manus, et brachium Patris appellatur. Cujus rei testimonia producere superfluum reor. Mur. At.

]) CAP.V.— (i) Itaque si ad Dei voluntatem. Scilicet si

a Dei arbitrio pendet regni coeleslis adventus, nosque illud anxie optare, atque exspectare in recitanda oratione dominica profitemur, cur quidain sæculi mundique fiiiem serius desideranl, cum regnum Dei, ac æter

^aXfelicitas, quam votis prosequimur, non nisi consummato saeculo et mundo, impetrari possit? Quibus ex verbis fortassis intelligas, quod aliis in locis apertissime TertuiJianus sensit, nempe animas piorum corpore solutas a cœlesti beatudine arceri, donec novissimum judicium a Christo in fine mundi instituatur, Cum verò in eadem opinione non patici ex antiquis Patribus fuerint, illam Tertulliano veniant libentissime impertimur, quam reliquis negaremus, si post contraria conciliorum decreta idem sentire et scribere pergerent, cujusmodi sunt nostris temporibus Græci schismatici in eadem sententia perseveranles. MuRAT.

(j) Ad nostram suspensionem. Quia nos sumus susquemdam (a) saeculo (2) postulant, cum regnum Dei, quod ut adveniat oramus, ad coi:summationem sæculi tendat? Optamtis maturius regnare, et non diutius servire. Etiam si (0) præfinitum in oratione non esset, de postulando rcgni adventu, ultro eam vocem

repræsentatio, quomodo quidam protractum (1) A ter qtiod conflictamur,imo potius propter quod oramus.

[blocks in formation]

CAPUT VI.

Scd quam eleganter diviiia sapientia ordinem orationis instruxit ! ut post coelestia, id est post Dei nomcn , Dci voluntatem, et Dei regnum , terrenis quoque necessitatibus petitioni locum faceret? Nam et edixerat Dominus : Quærite prius regnum, et tunc vobis etiam hæc adjicientur (Matth., VI, 55). Quanquam pANEM NosTRUM QuotidiANUM DA Nobis hodie (d), spiritaliter potius intelligamus. Christus enim panis noster est, quia vita Christus, et vita (6) panis. Ego sum, inquit, panis vitæ (Joan., VI, 35). Et paulo supra : Panis est sermo Dei vivi, qui descendit de cælis. Tum quod et corpus ejus in pane (e) cense

[merged small][merged small][ocr errors][ocr errors][merged small]

pensi exspectantes, quando ad suum regnum nos I)eus voêal)it. Quarè ergo quidam protractum quemdam, id est prorogationem , quamgaia postulànt, ut iii hoc sęculo diutius vivant G. PANC. —. Et ad nosfram suspensionem. Id est ad christianos dumtaxat, augue eorum statum et conditionem, non

autem ad Judàeos au gentiles; suspendere enim apud `.

Tertull. est distingueré, separare, limitare, ut paulo ante suspensa enuntiatione, id est restricta. Hæc tamen al) auctore dicta putabam, quod existimaret cum cæteris illius ævi fafo functos, non prius debere frui beatitudine quam s;eculum finitum esset, atque adeo moram illaiu suspensionem vocare. ALBASP. (a) Protractum quemdam sæculo postulant. 0rantes pro inora finis. Ric. (b) Etiam si præfinitum. Etiam si in oratione domi: miéa' non essei pósitum Adreniat regnum tuum, illud optare debuisseiiius . G. PANc. (c) Clamant ad Dominum invidia animæ martyrum. Siê emendavimus ex antiquis-imo exemplari, cum antea legeretur , clanant ad Dominum in visu, nullo sensu. úamant invidia, hoc est, clamando invidiam f;ciunt. Usurpata saepius huic auctori locutio in ApoJog. . In sacco et cinere voluntates invidia cælum tundiîuus. Libro de fuga in persec.: Dominus est, potens est : omnia illius sünt : ubi ubi fuero, in manu ejus sum : faciat quod vult, non discedo : et si, perire me volet, ipse perdat, dum me ego servo illi, malo invidiam ei facere per voluntatem ipsius pereundo, quam bilem per meam; evadendo. Et libro adversus psychicos : Annuo rilu saccis velati et cinere conspersi idolis suis invidiam supplicem objiciunt. Sic etiam Tacitus, Annal., XI : 'Vibidiam depellere nequivit, quin multâ cum invidia flagitaret, ne indefensa conjux exitio daretur. Et Juvenalis, sat. 15 :

Anne aliam terra Memphitide sicca. iuvidiam facereut molefiti surgere Nilo ?

Clamant igitur ad Dominum invidia animæ martyrum sub aiiari, hoc est, multa cum invidia flagitant, invidiam Deo faciunt, Deum invidia tundunt, sanguine per tot cruciatus fuso invidiam ol)jiciunt Deo; Tam suiii obnixæ et efficaces martyrum voces, ut ab Deo vel invito, sanguinis ob ipsius jumen fusi vindig!am extorquere vaieant : adeoque ipsum, nisi petentibus

anniiat, invidia crudelitatis el immisericordiæ onerare videantur. Idem. CAP.VI.—(d) Da nobis hodie.S.GregoriusNyssemus, orat. 4, in orat. dominicam, discendain inculcat hominihus hanc scientiam, ut inde nescant de crastino non de bere esse solliciti,etenim à tì* %uip** *oi διέους xai r&' εἰς τ}ν λα£px» oro , òtòw ** : qui diem tibi dedit, dabit quoque diei necessaria, AlbAsp. (e) Corpus ejus in pane censetur, Tria intelligi posse per verba illa, Panem nostrum, Tertullianus monet : scilicet alimenta corporea, tum aliumenta spiritalia, denique vivificum sacra- mensae cibum, et realitatem corpóris et sanguinis dominici in sacramento altaris. Postremum hunc sensum eruditissiuius Pamelius illustravit, inde probans, vere corpus et sanguinem Christi secundum Tertulliani menteum in Eucharisli:e sacrameuto contiueri. l'raeter illa quæ Pamelius affert, possunt et alia Tertulliani verba referri idem prol);intia dilucidius. I.ib. V contra Marcionem, cap. 8, h;vc ille scribit: Proinde panis et calicis sacrámento jam in Evangelid* probavimus corporis et sanguinis dominici veritatem adversus phantasma Marcionis. Christi carnem non veram, sed phantasticam, atque apparentem dumtaxat, impins Marcion arbitrabatur. Si ergo per sacramentum paruis et calicis probatur veritas corporis, et sanguinis dominici, quis non intelligat, verum el substantiale in augusto sacramento haberi corpus el sanguinem Christi? Alia colligas e reliquis ejus in Marcionem libris. Tum in lib. de Idol., cap. 7, haec animadverte : Ad hanc partem &-lus fidei perorabit, ingemens Christiumnm ab idolis in Ecclesiam venire, de adversarii officina in domum Dei, attollere ad Deum Patrem manus matres idolorum; his manibus adorare, quæ foris adversus Deum adorantur: eas manus admovere corpori Domini, quæ dæmoniis corpora conferunt, etc. Ubi in christianos idolorum arlifices invenitur, qui manibus iisdem quibus idola formabant, Christi corpus, uti ferebat eorum temporum consuetudo, recipiebant. Vide etiam, cap. 14, lib. contra Judæos. Proinde corpus ejus in pane censetur (verbiim censetur idem significat ac est secundum juriscoiisultos) iudicat, nos sub nomine panis petere vivificum Christi corpus, ita ut, postulato pane, dominicuin sacramentum, et individuitatem a corpore Christi postulemus. Murat. Tum quod et corpus ejus in pane censetur. Sic viJetur explicari posse : Per panis sacrameiituum commendat corpus suum. Quem

tur. Hoc est corpus meum (Luc., XXII, 19). Itaque A accommodavit illius hominis, qui provenientibus (2)

petendo panem quotidianum, perpetuitatem postulamus in Christo, et individuitatema corpore ejus. Sed et quia carnaliter admittitur ista vox, non sine religione potest fieri et spiritalis disciplinae. Panem enim peti mandat, quod solum fidelibus necessarium est ; tera enim nationes requirunt. Ita et exemplis inculcat, et parabolis (a) retractat, cum (b) dicit : Numquid panem filiis pater aufert, et canibus tradit (Matth., XXV, 26)? Item : Numquid filio panem poscenti lapidem tradit (Matth., VII, 9)? Ostendit enim, quid a patre filii exspeclent. Sed et (c) nocturnus ille pulsator panem poscebat (Luc., XI, 5) (1). Merito autem adjecit : Da nobis hodie, ut qui præmiserat: Nolite de crastin0 cogitare quid edatis. Cui rei, parabolam quoque

fructibus ampliationem horreorum , et longæ securitatis spatia cogitavit; is ipsa nocte moritur (Luc., XII, 16). CAPUT VII.

Consequens (d) erat, ut observata Dei liberalitate, etiam clementiam ejus preearemur; quid enim alimenta proderunt, si illi (5) reputamur revera quasi (e) taurus ad victimam? Sciebat Dominus se solum sine delicto esse (f). Docet itaque petamus dixiiTti Nobis debitA NostrA. Exomologesis est, petitio veniæ; quia qui petit veniam, delictum confitetur. Sic et pœnitentia demonstratur acceptabilis Deo , quia (4) vult (g) eam, quam mortem peccatoris (Ezech. XXXllI, 11). Debitum autem in Scripturis delicti figura est (h), quod perinde judicio debeatur, et ab eo exigatur, nec

LECTI0NES WARIANTES.

(!) Pulsabat Semler. . . - B Leop.
{3} Qui pro venientibus distincte legit Jun., parum bene. (4) Qui mavult primus et solus Leop.
3) Si in eis reputamur. Jum. Frameq. Si illis Semler.

C0MMENTARIUS,

admodum Augustinus, lib. I Quaest. evang. 43, dixit: Per vini sacramentum commendat sanguinem suum. RiG. — Tum quod corpus ejus in pane. Quisquis diligenter hæc verba atlenderit, nunqüam Auctoreum in adversariorum sententiam transiisse dicturus est. Trifariam enim hæc Christi verba: Panem nostrum {j; explicat. Primum de pane communi, deinde de hristo qui credentium verus est panis: postremo de corpore Ühristi quod est in Eucharistia ubi animadvertendum est eum discrimen constituere inter Jesum, quatenus fideles et credentes nutrit, et eumdem ipsum Jesum in Eucharistia existentem. Nam ubi exposuit, quamobrem Jesus panis sit eorum qui ipsum C. vonfitenîur atque in eum credunt, alium rursus affert modum quo ipsemet Christus et panis. Itaque duos illos panés duplicemque alendi modum hoc loco distinguit, quod facere nihil fuit necesse, si Christus sola fide in Eucharistia sumitur, quemadmodum sola fide ab iis sumitur, qui in eum ejusque Evangelium credunt. Praeterea loquitur ut plurimum verbis jurisconsultorum propriis, apud quos censetur idem sonat ac est. Albasp. — Corpus ejus in pane censetur. Ipse in eamdem sentenliam explicat locum ex Jeremiæ prophetia, Veni mittamus lignum in panem ejus, lib. advers. Jud., et lib. III advers. Marcionem, et lib. IV. Sic etiam libr. de Resur. carnis, pag. 585: Caro corpore et sanguineChristi vescitur, ut et anima de Deo sagine. tur. AlbAsp. — In pane censetur. Ilabetur. G. PANcit.

(a) Parabolis retractat. Tractat et confirmat. G. PANcim. (b) Cum dicit: Numquid panem filiis, etc. Intelligit quod legitur in Matthæi cap. XV, et Marci cap. VII, quando Cananæa rogabat Dominuim ut filiam suam a dæmonibus liberarei, ipse respondit: Non est bonum sumere panem filiorum, et dare canibus, id est ethnicis, ubi in parabola intelligit corpus suum sub nomine panis, ei canes ethnicos. Tertullianus vero illa verba aliquantum mutat, sed idem est sensus. llis omnibus vuli probare, panem pro corpore Christi accipi. PANC. (c) Sed et nocturnus ille pulsator, Qui petiit paues ab aimico media nocte, et eos habuit. (Lucæ cap. XI). G. PANcirol. CAP. VII. — (d) Consequens erat. Nunc exponit alia verba Et dimiitte nobis debita nostra, postquam dixit de liberalitatel)ei, qui nos alit. G. PANCiitol. (e) Quasi taurus. Qui saginatur, ut occidatur. Idem essei de nobis, nisi delicta remitterentur. G. PANcirol. (f) Sciebat Dominus se solum. Sane intelligendus locus, sicuti et similes Scripturœ sacræ loci, uti aliTERTULLIANi I.

cubi annotavit S. Augustinus, . ne excludatur beata virgo Deipara, quam sine omni delicto vixisse ille asserit. PAM.

(g) Qui vult eam. Subaudi magis; et est elegans locutio. De hoc Ezechiel, cap. XXIII. G. PANciitol.

(h) Debitum autem. Nomen debiti significat delictum, et est ejus typus, seu figura, et significatio, quia sicut exigitur in judicio a debitore, nisi remittatur delictum, ita et delictum. PANc. Debitum autem in Scripturis delicti figura est. Quod observat Tertullianus, debitum in Scripturis, delicti figuram esse, quia perinde judicio debeatur, et ab eo exigatur, nec evadat justitiam exactionis, nisi donetur exactio : consentaneum videtur iis quæ tradit Aristoteles, Ethicor. W., contractuum alios esse voluntarios, alios involuntarios. Qui rem aliquam vendit, contrahit cum emptore, teneturque actionibus empti et venditi, voluntario contractu. Qui crimen aliquod committit, contrahit cum lege, ita ut poenae, quam lex crimini dixit, fiat obnoxius, etiam molens et invitus. Sic debitores sumus Deo, qui delictis quotidianis Dei mandata spernimus, eoque nomine debemus poenas non leves ; nec habemus unde immensæ et infinitæ majestati satisfacere possimus, qui per nos nullius pretii sumus. Deus igitur creditor noster tanta nos quamvis immerentes, beneficentia prosequitur, ut quo pacto liberari possimus edoceat. Remittite, inquit, et remittetur vobis. Erga hominem delinquit homo? quicquid intercedit, utique humanum est, quantulum èst quod debetur? quantulum est quod remittitur? At èrga

D Deum delinquit homo? jam hinc debitor homo, illiiic evadat justitiam exactionis, nisi donelur exactio, sicut A que qui tentat. Cæterum absit ut Dominus tentare

creditor et vindex Deus. Omnino tam impar certamem, quam disparata sunt ab humanis divina. Itaque hominem Deus induit, ut nostra cum suis compenset. Nostris legibus nobiscum agit: delegari sibi patitur. Debitores suut nostri, qui nobis injurias intulere. Delegamus debitores nostros Deo , quoties debitam nobis offensarum nomine satisfactionem debitori nostro sic donamus, ut ipsam illi a Deo condonari velimus. Tunc fit in cœlis acceptilatio, per quam vicissim Deus nostra erga se debita expungit. Quare, ille ditior et locupletior est erga Deum debitor, qui plures injurias pertulit, etenim plures habet quos delegare queat debitores suos creditori l)eo. Quid si debitórem non habeamus? Placet responsio, quam in scidis ad Augustinum suis Nic. Faber notaverat: Etsi scrutatori cordium Deo voluntas ad remissionem propensa sufficiat, quanto tamen diiior ille est debitor, qiianuo securior, qui non solum voluntate creditoreiu lil)e

[ocr errors]

illi servo dominus debitum remisit (Matlh., V, 25). IIuc (a) enim spectat exemplum parabolæ totius. Nam et quod idem servus a domino liberatus, non perinde parcit debitori suo, ac propterea delatus penes dominum tortori delegatur ad solvendum novissimum quadrantem, id est, modicum usque delictum, eo (b) competit, quod remittere nos quoque profitemur debitoribus noslris. Jam et alibi (c) ex specie (1) orationis: Remitlite, inquit, et remittetur vobis (Luc, VI, 57). Et cum interrogasset Petrus si septies remittendum esset fratri : 1mo, inquit, septuagies septies (Matth., XVIlI, 22), ut legem in melius reformaret, quod in Genesi de Cain septies, de Lamech autem septuagies septies ullio (d) reputata est (Gen., IV, 24). CAPUT VIII. Adjecit ad plenitudinem tam expeditæ orationis, ut mon de remittendis tantum, sed etiam de avertendis in totum delictis supplicaremus, Ne Nos iNDUCAS IN TENTATIONEM, id est ne nos patiaris induci, ab eo uti

vMdeatur, quasi aut ignoret fidem cujusque, aut dejicere (2) gestiens (e). Diaboli est et infirmitas et malitia. Nam et Abrahamum non tentandæ fidei gratia, sacrificare de filio jusserat, sed probandæ, ut per eum faceret exemplum (f) præcepto suo, quo mox præcepturus erat, neque pignora (g) Deo cariora habenda (5). Ipse a diabolo tentatus, praesidem (h) et artificem tentationis demonstravit. Ilunc (i) locum posterioribus confirmat : Orate, dicens, me tentemini (Luc., XXII, 46). Adeo (j) tentali sunt Dominum deserendo, qui somno potius indulserant quam orationi. Eo respondet clausula interpretans quid sit : Ne nos deducas in tentationem. Hoc est enim: sed (k) devehe (4) Nos A MALO. CAPUT IX (1).

Compendiis (m) pauculorum (5) verborum, quot attinguntur edicta prophetarum, Evangeliorum , apostolorum, sermones Domini, parabolæ exempla, præcepta? Quot simul expunguntur officia(n)? Dei

LECTI0NES VARIANTES.

8) Ex hac specie Rigalt. Paris. Venet. Seml. Leop.

2) Ita Rigalt. e cod. Agob. Paris. Venet. Dejicere sit

consentiens Seml. Leop.
(3) Ne quæ pignora cariora Deo haberet cod. Agob.

(4) Ita Rigalt. Paris. Venet. 1744. Evehe Rhen. Gelen. Fran. Venet. 1701. (5) Alii paucorum.

COMMENTARIUS.

rare, sed etiam re ipsa quod a se petitur exsolvere potest. Hoc autem ut queamus præstant qui nobis injurias inferendo se debitores nostros constituunt. Quam libenti igitur ac promoto animo, non dico parcere, verum etiam gratias agere illi debemus, qui nobis unde in gravibus debitis cum eo paria faciamus, cum quo nemo potest, suppeditant. Rig. (a) IIuc enim spectat. Ad hunc locum pertinet tota illâ parabola servi, cui dominus debitum remisit; ipse vero a conservo debitum sibi extorquebat, Significat autem, non dimitli nobis nisi ut ipsi injurias aliis dimiserimus. G. PANcinol. (b) Eo competit. Ad id pertinet, et hoc significat. G. PANciitol. (c) Jam et alibi, etc. De hac petitione, ut nobis delicta remittantur, quemadmodum uos aliis remittimus, alibi esl dictum. G. PANcirol. (d) Ultio reputata est. ld est facta. Cum enim Lamech occidisset virum, id est Cain, dixit, Gen., cap. IV: Septuplum ultio dabitur de Cain; de Lamech vero septuagies septies. Aliqui interpretantur septies iri ullum illum, qui occiderit Cain. Sed D. Hieronymus, epist. 125, ad Damasum, quæst. M, intelligit, non iri liberatum Cain, nisi in septima generatione,

(f) Exemplum præcepto suo. Qnod postea dedit Matthaei cap.XIV, ut oraremus, ne incideremus in tentationem. G. PANcifaol.

(g) Neque pignora Deo cariora. Pignora appellat filios, quos Christus se cariores non habendos jussurus erat; ait enim Matthaei cap. X: Qui amat fi;ium,

[ocr errors]

(h) Præsidemi, et artificem tentationis. Scilicet dialo. lum esse demonstravit Matthæi cap. IV. G. PANcirol. (i) Ilunc locum. Quod diabolus sit princeps tentationis, posterioribus, scilicet, verbis Evangelii demonstrat, 0rate, dicens Matthæi cap. XXVI, ne intretis in tentationem. G. PANcirol. (j) Adeo tentati sunt. Id est: itaque sunt tentati, quia non oraverunt. G. PANcinol. (k) Sed devehe nos a malo. Non hic, ut vulgo aecipere solemus, malum intelligit, seu mala, quae homini contigere, contingunt, aut contingere possunt; sed malum, hoc est malignum, seu diabolum, a quo nos liberari cupimus, ne in tentationem atque in delicta inducamur. Cum qua lectione potissimum consentiunt graeca orationis dominicæ verba, ubi legitur &** *•; rovr eo$, id est a cacodæmone, seu maligno. Chrysostomus sane et plures alii Patres hujusmodi interpre

quod fuit quando occisus est a Lamech : nam tunc a J) tationem adhibuerunt. Vocem quidem λύrat, quam

tremore est liberatus ut poena, quam hic patiebatur. Peccatum vero Lamech, id est, totius mundi et sangui. nis qui effusus est, liberatum est septuagies septies, id est septuagesima septima generatione, in qua fuit Christus, qui lolum orbem liberavit a sceleribus; nam ipse fuit septuagesima septima generatio ab Adam, Lucæ cap. III. Werum Tertullianus intelligit quia septies vindicandum erat peccatum Cain, et septuagies septies peccatum Lamech. A nova quoque lege jussum est, Matthæi cap.XWIII,uttoties peccatum dimitteretur, id est septuagies septies; sed ibi ponitur numerus fini1us pro infinito, et significatur semper esse dimittendum, ut D. Hieronymus, lib. III Comment. in cap. XVIIl Matthæi, et álii interpretantur. G. PANcirol.

CAP.VIII.— (e) Dejicere gestiens, h. e.: Absit ut Dominus tentare videatur qua$i gestiai nos dejicere, aut Supplantare nos cum dial)olo consentiat. (Vid. var. Icci). EDD.

nos libera latine reddimus, crude atque aspere Tertullianus per vocem devehe expressit, revera enim significat `prolege, defende, tuere, eripe, ac libera. MURAt. CAP. IX. —(1) In cod. Ambros.legitur tiiuli instar: Anacephalæosis. (m) Compendiis pauculorum verborum, etc. Editi libri habent paucorum. Ilinc Ambrosianus codex ms. exordium sumit. Recte autem Anacephalæosis inscribitur hoc caput, cum compendiose tola dominicæ orationis expositio ante legentium oculos exhibeatur. MuRAT. — Compendiis paucorum. Nunc epilogat, quomodo omnia mandata Scripturarum contineat oratio dominica. G. PANcirol. (n) Quot simul expunguntur officia? Legere maluissem ea ponuntur. Sed nulla Tertulliano barbarice scribenti de sermonis puritate sollicitudo. Aliis in locis, ac præcipue lib. III et IW ci in fide lib. V ad

« PoprzedniaDalej »