Obrazy na stronie
PDF
ePub

indigilaro quonam reram ordine, librorum serie, A aliquandiu saltem in orthodoxæ fidei gremio condissertationum accessione , 'lcctionum collatarum stiterint, idcirco omnem illis fidem abrogare ncc par varictale, commentariorum ubcrtate ac delectu , ap nec fas est : quinimo in quibus cum Catholicis conpendicum et indicum culmine hic nova edilio sit spirant, in jis eo major .penes ipsos fiducia est , ab aliis sccernenda.

quod hinc et inde collusionem fieri et amice con• ARTICULUS PRIMUS.

jurari nemo sanus existimabit.

His catholicis rei Patristicx positis crileriis, nunc DE AUCTORITATE TERTULLIANI.

deveniendum est ad proposilum nostrum ; nunc æqua ? Auctoritas in co qui potestalem habens alios do lance ac firma æstimandus est QUINTUS SEPTIcet , recto a duplici capite deducitur, nempe lum ab MIUS FLORENS TERTULLIANUS, 10t vetustarum ipsius scientiæ estimatione, tum ab ejusdem vera disciplinarum peritissimus; pliilosophica, bistorica, citalis fiducia.

juridica, oratoria ac poetica cruditione potens; multa Uni el soli Deo summa auctoritas est, quippe cui suscepiam ante fidem forensi laude florens ; florensoli summa sit veritas in cognoscendo, el summa in tior claccepta fide, utpote lolius Christianorum caussx, dicendo veracitas.

coram imperatoribus, in orbis Romani foro, defensor Quælibet alia co major evadit auctoritas, quio pro- B et patronus; are a Christo Domino secundæ ac Apopior ad illam accedit el perfectior ejusdem particeps stolorum proxime praco; primus Ecclesiae Latine efficitur.

lestis et vindex, imo unus cujus vindiciæ ad nos perve. Hinc nobis Catholicis nulla sub sole major, imo nerint; insignes Africanæ fidei primiliæ; virorum apomaxima in celo el in, terra, nec alia ac Dei ipsius est, stolicorum alumnus; magister et ipse martyrum, ponEcclesiae docentis polestas, quie verbo virtutis Dei (I), lificum el doctorum; Rom' ad sacra provectus, Carin quo sunt omnes thesauri sapientiæ el scientiæ abscon thaginique in presbyterii albo adscriptus; arcanorum dili(1), quæ infallibili nec unquam ad consummationem scientissimus; omnium suze alalis hæreticorum desæculi delicienda Spiritus Sancti assistentia, nililur, bellator, imo Montani eversor egregius ; et lamen (ulia regitur ac confirmatur.

nam absit!) montanista, hærcticus, haerescosque caput Porro omnibus Catholicis qui sesc Ecclesiæ legi- emortuum, Ecclesize tandem jam non liomo!... limos filios probare, student , necesse esse docet Cui cum lot successere vices, multiplex ejus esse B. Vincentius Lirinensis, ut sanctorum Patrum fidei debet æstimatio, aliaque evadit prout aliam ipso inhæreant, adglutinentur, immoriantur (2). Eam vero, tantum a se diversus induit personam. Ac ante omnia consentiente loia Traditione, legem ad assensum in eo, haud secus ac in cæteris Ecclesiæ doctoribus, Patribus præslandum ponit, ut quidquid non unum c nonnullius est pretii cruditionem profanam a sacra aut duos lantum, sed omnes pariter uno eodemque suppellectili, scriplorem privalum ab auctore catholico consensu aperte, frequenter, perseveranter lenuisse, vel montanisia, rem mere literariam aut historicam a scripsisse, docuisse cognoveris, id tibi quoque intel caussa dogmatica secernere. ligas absque ulla dubitatione credendum.

At quid caussi esset cur in' hoc opcris mere Patribus vero sigillatim sumptis nulla alia com patristici procemio ac primo limine diuin Septimii propetit auctoritas, nisi privata , ex variis dignoscenda fana laude morarer ? Paucis igitur absolvan qualis sit indiciis, quorum alia unicuique sunt quasi propria, rhetor, grammaticus, dialecticus, seu forme excultor alia vero desoris desampla.

literaria, qualisve sit philosophus, philologus, In jis autem ipsis consideranda sunt sive quæ ad antiquitalum indagator, historiarum tenax, juris intellectum recte instilulum, sive quæ ad sanam vo peritus, omni scientiarum genere exercitatissimus. Juntatem pertinent ; hinc nimirum corum ingenii vis, Porro quid de ipsius dicendi, disserendi ct doctrinarum ubertas, loquendi modus ac consuetudo, argumentandi genere sentiendum sit, paulo infra unde lulo credi potest quod non decipiantur; illinc habes eleganter et diserie a doctiss. D. Lumper autem morum probilas, vitæque sanctitas, qua omnis

cxplicatum (1). Pauca tantum addere juvat, ne delicafepellitur suspicio an decipiant aut decipere velint. Dlissimus lector ac politioris minervæsludiosior salebris

Ad hæc quasi intrinseca auctoritatis signa accedunt Tertullianz latinitatis offendat el bcreat. Primus lum diversæ temporum, locorum, dignitatum, cæte. fere omnium Tertullianus dogmala traditurus ac mysreque in quibus auctores scripserunt circumstantie, teria hucusque latio sermoni prorsus ignota, proinde tum potissimum tanti prelii judicium quo Ecclesia

novas intrudere formulas ac inaudita vocabula, salscriptores quosdam titulo tacito vel solemni, speciali tem alio sensu

usurpala poluit, imo et debuit. vel specialissimo probal el dijudicat.

Nascebatur ac propemodum in cunis vagiebat latinitas No vero amovcantur aut respuantur scriptores

illa ecclesiastica, quæ suos ab initio habuil modos; quoiquot ecclesiastici, qui summos ac legitimos

suas sive in soluto sermone, sive in rhythmico modulo sanctitatis apices nondum fuerint adepli, ncc rectum

leges, apprime tractandis cælestibus sacramentis acfidei tramitem indeclinabili pede triverint; cum enim

commodalas, habuit, sansit, ac servavit. Quibus autem

esformandis ac per ora hominum evulgandis haud exi(1) llebr. 1, 3. (2) Col. II, 3.

gua est Tertulliani laus mirum in modum profuisse; (5) Vincent. Lirin. Connontil. II, 20.

(9) Vid. iafr., 1. I, col. 89 96.

[ocr errors][ocr errors]

quippe cujus ingenium demirati, ac loquelam ipsam, A Scripturae sacra disseruerit, ex variis tamen ejus arduam licet et asperam, imilati, singuli post cum ac operum ' locis colligi potest, libros sacros nostra præsertim plures quos peperit Africana Ecclesia, #tale a pseudocriticis e numero canonicorum clarissimorum virorum in his tempestatibus sera

ejectos, inter sacros divinitusque inspiratos ab co cissima, duce Cypriano, sui, ut ait, magistri inerentis connumerari (1). simi cultore assiduo, se suámque orationem ad Ter At susdeque vertitur Tertulliani exegetici auctoritas, tulliani dictionem certatim effinxerunt.

modo lides sit ejus editori novissimo, ac procacissimo llaud abs re erit obiter animadvertere quemdam obtrectatori, J. Salom.Semlero, qui, præfracta fronte, defectum subiisse, post ejus a recta fide discessum, Ter asscruit hunc scriptorem oculis suis manibusque nunquam tulliani ingeniam. In libris, ultima, ut videtur, actate usurpasse græcum ullum codicem Erangeliorum aut sua in fxce montanismi exaratis, aut asperior fit et

Epistolarum, aliorumve sacrorum Bibliorum, nec uninæqualior, impotenti abreptus loquendi prurigine, ac quam græcos codices, utpote adulteratos, adhiinquiela pugnacilale; aut obscuriori sententia, velut bere voluisse; - hunc eumdem, græcorum codicum de industria, sese obvolvit, nec nisi per intricata loquis libentissime nescium, latinos libros corrupisse et tur enigmata; que præsertim vitia in libro de Pallio, et auxisse glossis sententiisque interpolatis, adhucdum adversus Valentinianos quasi digilo palpanda occurrunt. B superstilibus, quarum primus et solus auctor certus Eamdem in pejus mutationem forsan reperire est,

est ille Tertullianus (2). Sed quzenam, amabo, fides cum, vel oblita incompla inconcinnæque dictionis

huic innovandi prurigini adco petulanti, ut idem auasperitate , rem penitus ac sententiaruin viscera in deat profiteri latinos omnes scriplores nunquam in trospicies. Illa Apologetici, Præscriptionum, libro

hisce primis scculis libros græcos consuluisse, omncs rumque de Oratione, Baptismo ac Pænitentia majes una conjurasse ut novas glossas invitis Græcorum coditas ac grandis eloquentia , interdum acerrima ac

cibus, suis libris ex consullo insererent; cjus vero laconica brevitale temperata, in inconditam ac

Jatinä translationis prima initia et recentia rudimenta disfuentem facundiam, obvia quæque, vel insuisa,

ab ipsius Tertulliani tempore, nisi ab ipsomet oriri ? jactitantem, nec scurrilitatem ant petulantiores jocos

Sed quid ea commemorem, dum in hac eadem disseraspernantem dilabitur.

tatione Tertulliani obtrectator eo audaciæ devenerii, Sed cum bæc, ut dixi, ad profanam crilicen polius

ut, discussis tam longi temporis tenebris, ita enim haquam ad dogmaticam Tertulliani auctoritatem fa- bet, ipse adeo novus ac præposterus homo, inauditam ciunt, huc demum vcla damus, haud alio, nisi inviti,

ab omni retro antiquitate deprehenderit quamdam jam abripiendi.

conjuratorum tam græcorum quam latinorum, Roma Per eruditionem sacram, inquit Walchius (1), intel. C degentium, societatem, cx cujus officina clam prodiero ligimus illam quæ versalur in rebus non a natura pa

multa Tertulliani, nonnulla Clementis Alexandrini, telaştis ac humana facultate cognoscendis, scd divi

omnia Irenæi opera, plane supposititia el spuria? Ilæc nitus manifestis ac sanctissimo codice (cui cl vene

quæ cum primum prodierint, portentis similia merito randa aceedit Traditio catholica), comprehensis.

habita fuere atque ab ipsis Germaniæ viris doctissimis Notitia harum rerum variis constat disciplinis, nempe impctita ac profligata (3), satis est, ut reprobata deriTheologia Exegetica, Dogmatica, Polemica , Mo deantur, exposuisse (4). ralis , Symbolica, Catechelica, lomiletica , una

Magna autem assurgit dogmatica Tertulliani catho. cum Vistoria Ecclesiastica.

lici auctoritas ; nec interdum montanistæ aspernanda. Porro cum his fere omnibus titulis commendatur Triplicem enim quo usi fuere patres in exponenda fide Tertullianus, hinc præcipua desumenda sunt propria modum, nempe tum symbolicum, quo gravissima ipsi ac peculiaria anctoritatis signa.

fidei dogmata, connexi paucis, continuo recitantur; Tertullianus, 11 a Verbo Dei initium faciamus, illius

tum polemicum, ad refellendos Gentiles, Judaeos, aut interpretationi, ac Exegeticæ scicntiæ suam affert

hæreticos accommodatum; tum discursivum seu symbolam minime aspernandam. Sive enim catho

calecheticum, qui pro christianorum fidelium usu, licus, sive monlanista, semper docuit Scripluram

D modo unum, modo alterum explicat doctrine punveteris no vique Testamenti inspiratam fuisse (2).

clum , mirum in modum idem Noster comprehendit. Nec minus Scripturæ plenitudinem quam ejus divini

(1) Cr. Gottefr. Lumper. llist. Theol. Critic. de vila, latem adoral (5): nec cam adorando traditionem aufert, scriptis atque doctr. SS. PP. I. VII, c. 6, art. 1, ino et ad eam, seu ad A postolos el discipulos Domini p. 242 el 899. teferendam esse Scriptura interpretationem aperto

(2) Dissert. de varia et incerl, indole hor. libror, ad declarat (4). Quamvis nullibi ex professo de canono

opp. Tertull. ed. Halæ Magdeburg. rurs. recusa 1828,

(3) Cf. Joh. Dan. Schumann Obss.in velcrib. Eccles. (1) Bibl. Patristic. edit. nov.len. 1831, c. 7, § 46. scriptor. spec. Ill c IV sæcul. de interpolation. quibus(2) Cf. I de Culiu fæmin. cap. 3, t. I, col. 1307. De

dan Codici N. T. Tertullianeo perpcranų aplictis conjeResurrectione Carnis, cap. 22, 1. II, col. 823. Lib. III

clura. Hannov. 1776, 1777, 4o.-C. W. Fr. Walchii de Adv. Marc. cap. 6, col. 325. Lib. V, cap. 7, col. 485.

authentia libror. Irenæi contra J. Sal. Semi. in novy. Lib. de Anima, c.p. 2, col. 648.

commenti. societ. regiæ Goelling. T. V, pari. II, p. 5. (5) Lib. contr. Hermog. c. 22, t. II, col. 247.

(4) Cf. quæ infra obiter perstringuntur l. I, col. 55,

56'in nol.; t. II, col. 639, 549, 551, 552, 551, 518, (4) Scorpiae. ca 12, t. II, col. 145.

565, 504.

1. V.

pp. 176-313.

[ocr errors]

Nam {res fidei formulas babei, mam camque bre- A opera veterum ciitorum iterum recensita, ad frontem viorcm in libro de Virginibus velandis (1),alieram-lon- hujusce lomi aslixa. giorem in Præscriptionibus Hæreticorum (2), tertiam et Allera manelinlegrior, nec salis celebranda Terlulsccentiorem in lib. adversus Praxeam (3).

liani laus, moralis nempe ac parenetica, ex mullis ejus Primus inter Latinos, quoslibet nascentis Ecclesiæ desumcnda libris, ad mores christianos pertinentibus. hosies polemicis el apologeticis scriptis aggressus Quorum duplex est series : prior anle susceptum ab cst. Adversus enim genles scripsit seplem quos inscri- auclore montanismum, posterior ab eo jam monlapsimus Apologeticos libros, nempe duos libros ad nista descripla, Porro in utraque ad vivum exprimilur Nationes, et Apologeticum magnum, hunc ad præsi- vitae christianæ speculum sive in cjus fonte perenni, des, illos ad plebem directos; item , de Testimonio orationc privata el publica (1), sive in ejus fluentis animæ, scu Apologetici caput 17 ubcrius Iractalum; uberrimis, sacramentis nempe (2), sive-in ipsius actiel librum ad Scapulam, quo de injusta ac crudeli per- bus communibus (3) aut præstantissimis (4), sive in secutione conqueritur et Christianorum virluies lau- ritibus liturgicis qui ei externam formam efficiunt (5), dibus cffert : quibus accedunt, ad Martyres apologia sive in vitəndis ubi periclitatur anima christiana de martyrii gloria, ad Christianos de Spectaculis mundi, carnisse illecebris (6), aut suscipiendis unde cihnicorum fugiendis dehortatio, ad omnes sive Christi B ca reviviscit operibus (7), aut obeunda qua glorificatur sive deorum cultores de Idololatria et grandi hujus martyrii cruenta palæstra (8). Equidem in his traccriminis gravitate.

landis frequentius ultra limiles legitimos abripitur ri. Justini philosophi, Irenæi martyris et aliorum quo- gidior montanistæ asperilas; at caule errori lalenti rum nomina ipse præ se feri, vestigia inseculus, Judzis

in nostris libris provisum- est. Prirlcrca nonnisi Messiam a prophetis prædictum advenisse demon

cffervescentis ingenii, ad magna excitantis ac comstral (4); omnesque hæreticos, tum generatim in Præ- muncm hominum modum excedentis, impclus plescriptionibus, ne ipso quidem Montano excepto, ju- rumque notandus est. gulal , lum speciatim , singulari quasi certamine,

labeas igilur velim TERTULLIANUM CX suis tanlumconfodit. Hinc enim inconditam Gnosticorum calcr- modo scriptis ac solo peculiari penu commendatum. vam decies exagital, vincit et contundit (5), ncc hanc

Commendant eum præterea liicc prisca quibus scribeaciem, ut videlur, nisi boste suso fugaloque, vel cme

bat tempora, primus inter Afros, inter Latinos primus rillis veteranusque miles, deseruit. Praxeam insuper, post Pontifices Romanos, qui agnitus saltem sit et qui Deum unum, sed non Irinum, asserebai, nec non el servalus ; fausta docentium el discipulorum lempora, Montanum, ad quem miserabiliter defecit, oppugnavit cum in novo Christianorum semine serveret calidior in hoc clegantiori ac pulchello de Pænitentia libello: C Christi et martyrum sanguis, cum adhucdum Apostolosophistarum demum insulsa philosophomena de Anima, rum vox sonaret ac repræsentaretur facies, cum authenexplodit. Hoc indefesso labore ac perpetuo certa- licæ eorum literæ palam recitarentur (9). Commendant mine, decertavit Terlullianus : cumque, ælale pro

eum et urbs patria ac Ecclesia cujus primus fuit, quem veclior ac vulnere insanabili afflicius, in Montani par- noverimus, sacerdos; Carthago , ut mula Roma tes desciisset, pedum nihil ab impetu remitteret , victrix, sic a lide devicta, ula Peiro Roma, sic a Petri acrius sesc ad prielia accinxit ac sibi dixisse visus est: discipulis acquisita; nova, si vis, al suorum infantium Vac mili si non dimicavero!

jam felix mater et exsultans; quam modo nobiles Primus iterum hic latinis auribus dedit ausculian- partus orbi renuntiarunt, lum Martyres Scyllitani , dum ac luculento sermone concinnalum de re dogma- lum Perpeluz, Felicitatis et sociorum agmen, quorum rica in specie distincta (ractatum. Adeo vero in hisce Septimius noster suit coævus,imo, ut quibusdam placet, dogmatibus seorsim sumplis, excelluit, ut, ausim di. leslis et encomiasles (10). Ecclesia hircdiu sanctitate cerc, decurrentibus in immcnsum annis, nihil florens et doctrina virorum sibi a Tcrtulliano contiadhucdum prodiisse qui Tertulliani libros de Oratione, nuo succedentium, haud secus ac si hic Noster eorum de Baplismo, de Pænitentia, de Patientia, cæterosque ingenia excitaverit, manus ad prælium docuerit, orquos dogmaticos inscribendos censuimus, superasse D lines ad aciem instruxerit, eisque novum, veluti belli merilo cxistimclur.

tesseram, indiderit, effinxeriique eloquium, in lolo Interea haud inficias ibo vel 0;lina Terlulliani deinceps occidentali orbe christiano evulgandum. scripta hinc ct inde plurimno sphalmate laboraro, Commendant eum et viri sanctissimi quibuscuni mulia labc venenosa fodari. Quc cum optimo el s3- simul deguit, aut conversalus est, aul necessitate , lulari antidolo aliquatenus sanala , videas reliin, ex

(1) Lib. de Oratione.

(2) Lib. de Baptismo, de Penitentia, de Eucharist., Cap. 1, t. II, col. 888,

lib. de Coron. Milil., de Matrimon., lib. ad Uxor. (2) Cop. 13, 1. II, col. 26.

(3) De Patientia, de Cultu fæminar, (3) Cap. 2, 1. II, col. 156.

(4) De Virg. vel. (4) Cf. G. H. Scharffenberg comment. Academic. (5) De Orat. de Justino, Tertulliano el Cypriano adv. Judæos disput. (6) De Spectac. Lund. Goth. 1820, in-4°.

17 De Pænitent., de Jejun. (5) In libr. Scorpiac., adv. Gnosticos, adv. llermo. (8) Ad Marlyr., Scorp. gen., adv. Marcion. V;- adversus Valentinianos;- de (9) De Præscript. cap. 56, 1. II, col. 49. Carne Christi; de Resurrectione carnis.

(10) Cr. Disseri.J.A. Noessels, infra, 1. I, col.85,899.

[merged small][merged small][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors]

virum gravem,

sludiorumve similium commercio junclus, Irenæus A Dei .decreto , ut hæc nova tot vulneribus adolescens quem venerabundus meminit', Caïusque Hippolylus- Ecclesia, Judæis landem, Ethnicis, Gnosticis que, ejusdem Irenæi discipuli , Clemens Alexan- triumphatis, se huic offensionis lapidi impingeret, drinus corvus, Origenesque quem Romæ fortasse ac dum tanti animi subsidio recreari mereretur; eumobvium habuit, summi demum episcoporum Epi- dem lapsum amitteret, infensum sustineret, reluctanscopi, qui integerrimam ipsi instillavere doctrinam, lcm ac per quadraginta annos in matris suæ gremium quam lotam Romæ cum sanguine suo Apostoli profu insultantem lugeret. Nec jam quærendum est, ut mulderunt (1). Commendant eum et sexcenti quos præ lis placuit, an plus Ecclesiæ profuerit quam nocuerit, oculis habuit auctores cujuslibet generis , sacri et magis vero an sibi ad vitam, necne profuerit. Ecclesiæ profani, historici, philosophi, poetæ, juris omnium homo non est, ille lot laboribus desunctus, lot ceriaque disciplinarum perili, quorum volumina noclurna minibus redux! Utinam vero melius confidamus his manu versavit et diurna, ac in omnibus suis labellis piis identidem per opera ejus respersis precibus, ac vopræfixil testimonia. Comnendant cum et posteri, lum ejus adimpleamus, cum dicerel calechumenis : sive ab ipso proximi , sive novissimi, tum conge Igilur, benedicti, quos gratia Dei exspecial , cum de illo neres ejns africani, quorum dux D. Cyprianus, Sep sanctissimo lavacro novi natalis ascendilis, el primas timii libros periturus , dicere consuevit : Da ma- B manus apud Matrem cun fratribus aperitis , pelile de gistrum (2); lum nostrales, quorum præco Cl. Bossue Patre, pelile de Domino, peculia, gratias, distributiones tius Meldensis, quoties Tertullianum excital, in has charismatum, subjiciente: Petite et accipietis, inquit. Quievoces aut siinilia : Magnum virum,

sistis enim, el invenistis ; pulsastis, el apertum est vobis. auctoritate, pondere polentem , erumpere videtur. Tantum oro, ul, cum petilis, etiam TERTULLIANI pecca

Magnum igitur QUINTI SEPTIMU FLORENTIS TERTUL loris meminerilis (1). LIANI nomen : at quanto majus, ni velut fulgur, de cælo

ARTICULUS II. cecidisset ille Africanæ Ecclesic Lucifer, qui mane

DE USU TERTULLIANI. oriebatur; nisi in lerram corruisset, qui vulnerabat genles; nisi dixisset in corde suo : Ascendam super alliludi Quod modo ad dignoscendam veram TERTULLIANO nem nubium (3) ! Ut enim Salan, ila hic fulgure super

auctoritatem, hoc ad reclum antiquissimi hujus Patris bie dejecius, cccidit, semelque lapsus, an surrexerit, usum acrius omnino judicium requiri arbitramur. nemo vel audet percunctari. De Salomone quæritur; Iterum igitur debet in ejus scriptis considerari tum de Origene disputatur; de Tertulliano siletur. Diuturno auctoris nunc catholici , nunc montanisl conditio, tumen senio contabuit, ncc ei defuit longum pænitendi

lum librorum doctrina aut eruditio, utraque vero aul spatiuni. Mansissc vero misere pervicacem, ac velut C sacra , aut profana. Sacra ejusdem doctrina ad fidei uno iclu quo ruil delirantem ad usque octogesiinum (1) De Baptismo, cap. 20, ultima verba. Ea est juserme ælatis sux annum, imo per quadraginta ct diciorum de viris sunimis non raro varietas, ut cum amplius annos, stetisse infensa in Ecclesiain ira fero ad cælum iisque extolluntur ab his , ab illis depri

mantur ad imun. İla sere accidit Tertulliano nostro; cem, ac lela vel deficiente manu minilantem, ultima sicut enim non desunt illius contemptores, ila vendiejus scripta nimium suadent et revincunt.

ces et laudatores nactus est plurimos, eosque perEcquis ergo inscrutabilia Dei judicia non reformi

quam liberales. Fuere quibus omnia ejus opera quir det, non horreat? Quis ad hunc finem cessurum

supersunt in montanismo scripla videntur ; dum alii

eum ad sceleralam Montani coinmunionem delapsum fore tam faustum TERTULLIANI initium existimassel ?

esse negant. Quin non defuere qui Tertullianum celeDato sub ineuntis srculi ortum Apologetico, habitisque brant a martyrio, quod sub Decio sustinuisse dicilur.

De his et aliis ad Tertulliani historiam, auctoritalemcrteris pro caussa christiana concionibus, confirmalis

que pertinentibus cf. Magdeburg. cent. III, cap. 12;indc confessoribus aut ad lauream martyribus evectis, Joach. Zentgravii Exercitatio, de lapsu Tertull. ad Mondefervente persecutionum æslu ac respirante paululum ianistas, Argent. 1704, 4o; - Timanni Gessellii Hist. Ecclesia, landem quadraginta ferme annis ad pacem

sac. et Eccles. N. T. p. 299; Petri Alisji Diss. de vila et

scriptis Terlulliani, Paris. 1680,8°;-De la Molte, llisi. composita , jam novus rerum ordo oriebalur et ju

de Tertull. el d'Origène, Lugd. 1701, in-8°;-Nicol. Lo cundior temporum facies; jam, suspensis auribus, sive D Nourry, dissert. ini Tertull. Apolog. libb. ad Nal.et lib. gentes, sive Christiani, evangelizantibus pacem, evan ad Scap. in fra, l. I, col. 705, sqq.- Juh. W. Hopfmann

Diss. O.S.T. Terlulliani quæ supersunt omnia in monte gelizantibus bona assentabantur. Quod autem in Gal

lunismo scripta videri, Vitemb. 1738, in-4°;--J.A. Nocsliis Irenæus, in Ægypto Clemens, in Latio flippolylus, sell, Disseri. III, de vera ætate ac doctrina scriptorum hoc in Africa, lioc in lolo Occidente Tertullianus vide quæ supersunt Q. Sept. Fl. Tertulliani, Hal. 1757;batur acturus : adeo ut, devicta plebc, devincerentur

ejusd. ires commentai. ad hisl. eccles. pertinentes, llal.

1817;—Jos. Ant. Cantova de Septimio et S. Epiphanio el nobiles sapientesque, el ab imo ad summum dissert. JI, Mediol. 1783,8°;-H. Chr. Ballenstedt T'erædificarelur Ecclesia conderelurquc orbis christianus. lullians Geislesfahigkeiten. Religions Kenntnisse und theu

logie, III commenti., Helmst., 1785, in-8°.--Aug. NeanHæc erat, ni fallor, egregia pars cui destinabalur Ter

der Antignostikus, Geist des Tertullian. und einleil. in tullianus. Quid plura? cecidit, ad infernum detractus, in dessen Schrislen., Berol. 1825;- Fr. Münster Primorprofundum laci (4). Hoc erat ergo in investigabili dia Ecclesiæ Africanæ, Havn. 1829, in-4°;—C. Jos. He(O) Præscript., c. 36, 1. II, col. 49.

sele, Tertullian als Apologel. in Drey el all. Tübinger (2) S. Hieronym. De Scripi. Eccles..

Theolog. Quarlal-schrist. an. 1838;-J. A. Moehler. (3) Is., XIV, 12, 14.

Patrologie oder christliche Lilerærgeschichte, heraus(4) Is., XIV, 15.

gegeben von D. F. X. Reithmagr., Regensb. 1840. .

dogmata, cruditio vero ad ea quæ tunc in Ecclesia A Haec ergo Ecclesia una, apostolica, catholica, sancla, agi solebant, seu ad res disciplina referenda est.

immortalis ac visibilis, seu Romana, cui jus competit Ne in immensum hæc prævia roonita crescant, non

docendi omnes gentes, suam ab uno fonte, verbo nostrum est hæc sigillatim decurrere, nec ad amussiin

Dei nempe, sive scriplo, sive tradilo, doctrinam acciomnia ab co recte aut proterre dicia recensere, quo

pit. Porro ad eam jure proprio pertinct tum traditiosive ad cxegesim sacram , sive ad dogmaticam, mo

nes dignoscere, confirmare et sancire, tum Scripturas ralemve theologiam, sive ad ritus moresve Eccle

earumque inspirationem, interpretationem et canosix, temporumque ac opinionum historiam spectant.

nem staluere. Ubi enim apparuerit esse verilatem et Nonnulia tantum praecipua doctrinæ Tertullianex

disciplinæ et fidei christiance, illic erit veritas Scripturacapita, gravissimaque ejusdem errata, summatim in rum el expositionum, el omnium traditionum christiadigitanda sunt, ac excitanda insigniora ejus operum

narum (Lib. de Præscripl., cap. 19, 1. II, col. 31). loca, que potissimum in exegetico, dogmatico, morali,

Pauca addere est iis quæ antea de Scripturarum liturgico ci ascetico usu veniunt, quo ad ca plenius inspiratione, plenitudine adoranda, apostolica interintrospicicnda sese alacrior accingal quisquis rei pa- prelatione ac legitimo canone, ex Tertulliano diximus; tristice studet, ac præsertim junioribus theologie et

tantummodo, eum debere esse librorum sacrorum patrologie candidatis tutior expeditiorque via pateat. B usum, ut hæretici, parabolis abutentes, non effingant

Ante omnia ille:d plena voce prædicat Tertullia: ipsas materias doclrinarum, nec igitur ad eas proNUS, lolum fidei christianæ ædilicium in firmissima vocetur, nec in his constitualur certamen, in quibus aut veritate liistorica, ac veneranda Traditionis auctori nulla, aut incerla ricloria est, aut par incerla (Præscr. tale subsistere. Hæc sunt enim ineluciabilia facia, 19, t. II, col. 31): examinandum in primis esse cujus sint quibus, relutænea catena ac aurea, tota res christiana

Scripturæ, a quo, et per quos, el quando, el quibus sit pendci : Deus Paler mittit Filium suum in hunc

tradita disciplina, qua fiunt Christiani ; Deum permimundum, ut Ecclesiam christianam zdilicet. Jesus

sisse, imo voluisse eo modo dispositas Scripturas, ut Christus ad hunc eumdem finem 'millit Apostolos

relicis malerias subministrarent, qui sine Scripluris esse suos, el docet illos veritates omnes quæ huic ædifica non possunt (Ibid. cap. 39, col. 53). Præterea in tioni fundamentum suppeditant et incrementum. Tertulliano notatu dignus atque percelebris habelur Apostoli acceptam a Domino doctrinam tradunt om locus de Apostolorum literis authenticis, in quem viri nibus ad quas milluntur Ecclesiis. Ecclesiæ ista

perdocti varia commenti sunt (Ibid. 36, col. 49) (1). tenent firmissime illam Apostolorum doctrinam, ac

Nec omittenda que passim disserit lum de LXX Incæteris communicant, qux Apostolorum neminem

terpretum versione (2), tum de antiquissimis Biblioviderunt. El omsies istæ Ecclesiæ, invicem coadu- C rum latinis translationibus, jam nunc in Occidente naiil, unum idemque corpus in unitate ejusdem do vul is, majorique, eademve ac græcorum codicum cirinæ, ejusdemque lidei constituunt. Quis porro

auctoritate receptis. Ecclesiam hanc, columnam immobilem veritatis,

Ilis autem positis Ecclesiæ fundamentis, idem ut descrei, ut amplectalur sectas ab eadem sejuncias?

obiter subverlat caducas hæreticorum ædificationes, lloc est celeberrimum Tertullianæ præscriptionis

piunc eorum in verbo Dei facinora ac Scripturaru.. argumentum, palmare telum lotius polemica chiri credes exprobral, nunc hæresim et idoloftriam et prcsliane, pulcherrimum sanc ac invictissimum quod

fanam philosophiam parum inter se differre ostendii, usquam inter disceptantes suerit usurpalum,

nunc hæreseos charactcres a vera Ecclesia alienos omItaque, inquit magnus ille vir, lol ac tantce Eccle

mino describil ( Advers. Marcion., lib. V, cap. 17; sire, una est illa ab Apostolis prima, ex qua omnes

lib. IV, cap. 19 de Præscript., cap. 7, 17, 57, 40, (Prescr. c. 20).- Apostolos Domini habemus auctores, 41, 41); omnesque uno prescriptionis argumento qui nec ipsi quicquam ex suo arbitrio, quod inducerent, sive presentes sive futuras, ipsumque Montanismum ac elegerunt; sed acceptam a Christo disciplinam fideliter

Tertullianismum insanabili vulnere confodit et opnationibus assignaverunt (Ibid., cap. 6).- Nulla jam primit. gens Dei extranea est, in oninem terram, et in terminos D Nec tantummodo, ut voluit in recenti opere Neanorbis Evangelio coruscante (De Anima, c. 49). Innocen

der (3), in Gnoșticos, imo et in omnes hæreticos, ne tiam a Deo edocli, et perfecte eam novimus,ul a perseclo

novissimis quidem protestantium sectis exce; tis, inmagistro revelatan, el fideliter custodimus, ut ab incontemptibili dispectore mandatam (Apolog., c. 45). Nec

(1) Vide Pamel. noll. ad loc cilat. Ilug. Grotii iracl. dispectore lanen deficiel hæc secla quum tunc magis ædi

de verilale Christ. Relig. lib. III. nolal.; Dodwel,

disserl., l. I, § 41; Richard. Simon. Hist. crii, du N.T. ficari scias, cum cxdi videtur (ad Scap., 0.5). Plurcs ef ch. 4, p. 40; Nathan. Lardner. Glaubvürdigkeit der fcimur, quoties metimur a vobis : semen est sanguis Evangelischen Geschichte, part. II, cap. 27. $ 8, Christianorum ( Apolog., cap. 49, 1.1, col. 555 A.).

p. 501-508. Lumper. De vita et scriplis Tertulliani, in

Hist. Theol. crii. liller. SS. PP.l. VII, p. 257-262. At memento claves ejus lic Dominum Petro, el per

(2) Cf. Christ. Cellarii Dissert. XIII. ile LXX Intercum Ecclesiæ reliquisse (Scorp., c. 10). Ilabes Romam, prelib.;-Simon de Magistris, Disserl. subjunclas ediunde nobis quoque auctoritas praslo est. Isla quam felic

lioni Sepluagintavirali version. Deniel. ex codice ChiEcclesia , cui lotam doctrinam Apostoli cum sanguine giano; Lump. loc. cital. P. 666, el sqq. Adisis iolra

V. Le Nourry Dissertat.c. 6, art. 2, 3, p. 787 el sgg, suo profuderunt ! (Præscript., cap. 36, 1. li, col. 49). (3) Antignostibus. Geist. des Tertullian. a. c. i,

« PoprzedniaDalej »