Obrazy na stronie
PDF

obscure significant subsequentia ejus verba : Ferro enim mori ætas quoque major optaverit ( Tertullian. Apologet. cap. 9, pag. 319). malebat quippe uno gladii ictu, quam diuturno ac languido miserandorum infantium modo interfici. De hac porro infantium expositione, hujusque argumentationis viribus, a nobis in nostra de Minutii Felicis Octavio dissertatione, et locis ibidem citatis disputatum est (Dissertat. in Minut. 0ctav. cap. 9. art. 12). Omne porro homicidii genus sic Christianis interdicebatur; ut ipsis etiam conceptum utero, Tertulliani verba sunt, dum adhuc sanguis in hominem delibatur, dissolvere non liceret (Tertullian. loc. cit.), id est, dum fœtus in matris utero nondum humanam figuram acceperat. Non eniin omnia h0minis membra simul formantur, nec anima statim fœtui infunditur, sed post multos a conceptu dies, uti putant philosophi, nosque alibi ostendimus (Dissertat. in Lactant., cap. 27, art. 2, et 40. art. 6). Atqui si ejusmodi abortiones provocare Christianis nefas erat, quanto magis quoslibet occidere homines! Quis igitur non indigne ferat illos homicidii tam temere postulari ab ethnicis, qui tam frequenter alios homines crudelissime occidebant, ut jam dictum eu adhuc dicendum est?

AntiCUlUS IV.

Quam certo Tertullianus asserat epotum ab ethnicis humanum sanguinem publicis in ludis Jovi dicatis, et ab his qui comitiali morbo remedium quærebant, atque ab aliis,'qui sicut Catilina faedus cum aliquibus inibant : item in Africa Bellonæ sacratos hausto signatos fuisse sanguine, alque ab aliis crimen his magis exsecrandum perpelrari.

Qua Tertullianus evidentia demonstravit nihil esse falsius, quam infantis a Christianis sacra sua mysteria celebrantibus occisi sanguinem potari , eadem certitudine ostendit tanti flagitii conscios reipsa esse gentiles. In ludis etenim Latiaribus, de quihus in superiori articulo egimus, humano, ait Tertulliamus, proluunt sanguine (Tertullian., Apologet., cap. 9, p. 517); vel sicut in alio libro: Latio ad hodiernum Jovi media in urbe Roma humanus sanguis ingustatur ( Scorpia. cap. 7 ). Ignotus vero libri de Spectaculis, post Cypriani opera editi,

[ocr errors]

auctor describit quomodo impium illud sacrificium D habeat Lucianum (Lucian. Dialog. Toxar. seu de amiAd haec vero Cornelius Tacitus, ubi de fœdere A

fieri solebat : Plura, inquit, prosequi quid est necesse, vel sacrificiorum in ludis genera monstrosa describere ? Inter quæ nonnunquam et homo fit hostia latrocinio sacerdotis, dum cruor etiam de jugulo calidus acceptus patera, dum adhuc fervet, et quasi sitienti idolo in faciem jactatus, crudeliter propinatur (Auct. lib. de Spectac. ). Nos vero de hoc tam absurdo, quam crudeli sacrificio disputavimus in nostra de Minutii Qctavii dissertatione ( Dissertat. in Minut., cap. 9. art. 3 et 4), ubi etiam egimus de iis, qui comitiali morbo laborantes, polato jugulatorum in his spectaculis hominum sanguine medicinam quærebant. Nam hi, uti ait Tertullianus, munere in arena noxio

cit. pag. 630). Nam testatum hic facit Scythas in calicem ex incisis digitis sanguinem distillasse, ac inlincta gladiorum suorum cuspide, simul bibisse, atque ita pepigisse fœdus, quod postea dirimere nemini licebat. De quibusdam vero populis, Axiacarum vicinis, hæc Pomponius Mela memoriæ prodidit : Bella caedesque amant; mosque est bellantibus cruorem ejus, quem primum interemerunt, ipsis e vulneribus ebibere...... Ne foedera quidem incruenta sunt. Sauciant se, qui paciscuntur, exemptumque sanguinem ubi permiscuere, degustant. Id putant mansuræ fidei pignus certissimum (Pompon. Mel. lib. II de Situ orb. c. 1. pag. 27).

inter Rhadamistum et Mithridatem : Mos est, inquit, regibus, quoties in societatem coeunt, implicare dextras, pollicesque inter se vincire, nodoque præstringere. Mox ubi sanguis in artus extremos se effuderit, levi ictu cruorem eliciunt, atque invicem lambunt. Id fœdus arcanum habetur, quasi mutuo cruore sacratum (Corn. Tacit. lib. XII Annal. post med.). Quid plura? Valerius Maximus de Sariastre, seu Tigrane Minore, qui relicto patre suo, ad Pompeium Magnum , ac deinde ab eodem Pompeio ad patrem suum defecerat, h;ec scribit : Sariaster adversus patrem suum Tigramem, Armeniæ regem, ita cum amicis conseusit, ut omnes deaetris munibus sanguinem mitterent, atque eum invic, m sorberent (Val. Max. lib. IX. cap. M I. caeter. § 5). Neque humaniores Romani ab hac barbarie ferisque moribus longe aberant. Etenim nescio quid, ait Tertullianus, et sub Catilina tale degustatum est (Tertullian. Apologet. cap. 9. pag. 521), nihirum quando contra Rempublicam conjuravit, ut alibi ostendimus (Disser;at. in Minut. 0ctav. c. 9. art. 4 ). Mos porro ille, humanitatis plane expers, viguit non modo in profanis, sed sacris etiam gentilium cœtibus, nec tantum in remotis a Tertulliano bar])aris gentibus, sed in ipsa quoque Africa, eoque ipso tempore, quo hunc Apologeticum scribebat. De iis enimvero, qui Bellonæ mysteriis initiabantur, hunc loquitur in modúm : Ilodie istic bellonæ sacratos sanguis de femore proscisso in palmulam exceptus, esui

ARtICULUS V. 0stenditur quomodo humanis carnibus vescerentur gladiatores, Scythæ, Messagetae, et Derbices, qui suscepta religione christiana, ab his discesserunt [eris moribus. Pergit Tertullianus , planumque omnibus facit elbnicos non solum bibisse hominum sanguinem, sed illorum etiam pastos esse carnibus. Primum enim gladiatores, post finita spectacula, de arena, inquit, ferinis obsoniis cænant (Tertulliam. Apologet. cap. 9.

pag. 522), id est, cœnantes vescuntur carnibus fera

rum, quas paulo ante in circo inlerfecerant. Atqui feræ illæ crudas hominum, a se in iisdem specuaculis trucidatorum, carnes proxime devoratas, nondum digerere potuerant. Ab his itaque crudelissimis

B gladiatoribiis ipsorum ursorum, sicut Auctor noster

loquitur, alvei appetuntur, cruditantes adhuc de visceribus humanis (Ibid.). Et ita quidem in Rigaltii editione : sed in antiquioribus pro verbo cruditantes, legimus trucidantibus ; mendose omnino : in manuscriptis vero nostris et aliis codicibus constanter ha

` betur, cruditantibus adhuc de visceribus humanis, sive

adliuc crudis, nondumque in ursorum, qui ea voraverant, alvo et ventre digestis. Utrum autem haec vera sit lectio, quis certo sine correctioris alicujus codicis ope definire audeat? At quæcumque sit, satis patet Tertullianum nihil aliud significasse , nisi a gladiatoribus appeli ac mandi carnes ursorum. qui paulo ante hominum viscera et carnes devoraverant, et idcirco in eorum stomacho erant adhuc in

datus signat (Tertullian. ibid.). At in omnibus nostris C digesta.

exemplaribus manuscriptis pro sacratos.... esui legiinus sacratus.... et sui. Sed uullus horum verborum sensus. In editionibus Rigaltio vetustioribus, sacratus..... et suis datus signatis. Sed vix meliorem inde sensum efficias. Corruptus igitur fuit hic Tertulliani locus, et ad illum sanandum quidam pro et sui, vel et suis, sive esui, legi volunt haustui. Et id quidem de sanguine in palimulam excepto, melius quam esui dici potest. Neque nos quidem huic conjecturæ multum repugnabimus, si adhuc sacratos pro sacratus , emendandum esse ostendas. Nam Minutius Felix ( Minut. 0ctav. ), qui plura ex hoc libro delibavit, Tertulliani sensum his expressit verbis, ubi sicut ille ethnicis objectat : Bellonam sacrum

At nolune, inquies, corruptum quoque est nomen alvei, ac scribendum potius alvi, qui ciborum sunt receptacula. Non absurde quidem, si dixeris meliorem partem pro toto a Tertulliano accipi, hancque emendationem quodam saltem codice probaveris. Non enim ursorum duntaxat alvi, sed aliæ etiam illorum carnes comedi solebaut , quemadmodum colligi potest ex Apuleii verbis, quibus magnificentissimum gladiatorii ludi apparatum describit : Ur

.• - - - - sam, inquit, quæ cæteris sarcina corporis prævalebat,

quasi cibo parandam, portamus ad nostrum receptaculum (Apuleii lib. IV Metamor. pag. 59). Quid ergo vetat quominus communem omnium codicum retineamus vocem alvei, qua significentur vasa, in

suum haustu lumani cruoris imbuere. Widesis quæ D quibus semicoctæ tantum erant ursorum carnes , utebantur eorum calvariis (Strab. lib. VII Geogr. p. A ( Athenag.

in nostra de hujus libro dissertatione annotavimus (Dissertat. in Minut. 0ctav. cap. 9. art. 4. et cap. 20 art. 5). Ethnicos porro, ut falsi criminis accusare Christianos magis, si umquam fieri poterat, magisque puderet, iis horrendum aliud crimen honestis, prout res postulabat, verbis exprobravit. Sed illud nec a nobis nominandum , multo minus explicandum, quod saiyrici tamen poetæ manifestum satis faciunt, et passim insectantur (Tertullian. Apologet. cap. 9. pag. 525. et lib. I ad Nation. cap. 15. pag. 580).

quas gladiatores tanta aviditate appetitas comedebant ? Quamobrem Tertullianus inde concludit : Huctatur proinde ab homine caro ursi, pasta de homine (Tertullian. Apologet. cap. 9. pag. 523), a quo paulo-antea occisus fuerat. Verum hisce gladiatoribus longe immaniores alii procul dubio erant, de quibus ille non ita quidem affirmate, sed hunc duntaxat in modum loquitur : Aiunt et apud quosdam gentiles Scytharum defunctum quemque a suis comedi (Ibid.). At sane istud haud dubitanter pronuntiare poterat. Ex Strabone enim

vero discimus hospites immolalos fuisse a Scythis,

qui illorum carnes mandebant, ac poculorum loco 298). Tum paulo post de Massagetis, Scytharum aut populis,aut vicinis,hæc memorat: 04varos δέ νομίςs rat arap' aùroî¢ âp tatos, &rav yrp 4aavtsc xata* oráat μετὰ τá» qrpo£zτείων κρεων zzj &vaut; 3p»%*t : Mortis genus optimum censent, si senio confecti cum carnibus ovilis conciduntur, unaque devorentur ( Ibid. pag. 515). Strabonem vero sequitur Eusebius, qui Massagetis adjunxil Derbices, tradiditque ab utrisque immolatos, quos cariores habebant, ætate jam eflœtos parentes, eorumque usos carnibus, tanquam epulis lautissimis (Euseb. lib. lII Præpar. Evang. cap. 4. pag. 11). Si quid vero clarius expressum desideras, adi Pliuium (Plin. lib. VI natur. IIist. cap. 17), et qui eum sequitur, Solinum (Solin. cap. 15. pag. 54), qui diserte affirmant antliropophagos esse Scythas, humanis corporibus vescentes. Ab Ilerodoto quoque disces Melanchænos, a migra veste sic dictos, Scythicis vixisse institutis, solitosque carne vesci humana (Ilerodot. lib. IV. § 107). lluc accedit Mela, quem audire poteris hæc narrantem : Pocula ut Essedones parentum , ita inimicissimorum capitibus earpoliumt. Apud antropophagos ipsæ etiam epulæ visceribus humanis apparantur (Mel. lib. II de Sit, orb. cap. M. pag. 27). Eusebius porro, jam a nobis laudatus,ibidem asseruit Massagetas ac Derbices, ubi primum christianæ religioni nomen dederunt, ab his discessisse feris inhutmanisque moribus (Euseb. loc. cit.). Cæterum in nostra de Minulii Felicis libro dissertatione (Dissertat. in Minut. 0ctav, cap. 9. art. 2), et aliis locis ibi citatis, ostendimus Christianos nunquam hujus antropophagiæ, sed solos gentiles reipsa coiiscios fuisse el re0S. ARTICULUS VI. Quam perspicue Tertullianus ostendat Christianos secreti in sacris suis synaxibus incesti falso falsius accusari, quo gentiles Jovis exemplo palam ac sæpius contaminabantur. - - Manifestum unicuique jam fecimus quibus, ac quam validis rationum momentis Tertullianus noster penitus obtriverit insulsam plane ethnicorum calumniam, qua elhnici Christianos infaimi suis in synaxibus incestu contaminari impudentissime mentiebantur. Quo enim pacto illi sacra sua mysteria incestu tam sæpe repetito coinquinare voluissent, qui præceptam sibi a Christo conjugum castitatem, aut perpetuam virginitatem, tametsi non imperatam, summo, sicut alibi patefecimus, studio servabant? Verum ea tamen fuit ethnicorum impudentia, ut eis falsissime objectarent secreti incestus crimen, quod reipsa ab illis ipsis non solum occulte, sed luce omni, ut ait Tertullianus, et nocte omni, ac toto conscio cælo ( Tertullian. lib. I. ad Nati., cap. 16. p. 581), tam impune quam audacter perpetrabatur. Quidni vero tantum scelus perpetrassent, quos, ut ille jure prorsus nerito urget, Jupiter'ipse docuit (Idem, Apologet. cap. 9. pag. 325), suo videlicet exemplo incestus facere? Quis enim nescit quam vere Athenagoras

leg. pro christiam.) aliique Ecclesiæ Patres iisdem ethnicis objecerint, quod ab illorum scriptoribus palam prædicabatur, hunc ipsum Jovem ex matre sua, et filia Core, seu Proserpina suscepisse liberos? Quis etiam vel primoribus labris editos a profamis poetis libros attigit, nec illico exhorruit áb illis Junonem induci, quæ se ejusdem Jovis sororem et uxorem esse jactitabat? Atqui μιμητ&ς θεὸν, ait Justinus martyr, xa)òv eìvat τΖντες γούντaι : Omnes 'pulchrum autumant se deorum esse imitatores (Justin. Apologet. I). Quamvis autem ethnici se illum revera imitatos fuisse negassent , vitio tamen Christianis dare non poterant, qiiod a Jove summo, ut aiebant, deo, actum fatebantur. De his porro illius sceleribus nos satis superque in superiuribus nostris disserta

B tionibus disputavimus.

Summum porro, vel potius summe impium illum Jovem imitabanlur Persæ, quos cum suis, ait Auctor noster, matribus misceri Ctesias testificatur ( Tertullian., Apologet., cap. 9, pag. 525). Antiquiores manuscripti nostri codices Cfteseas, in libro ad Natiomes Thesias scriptum exhibent ( Lib. I ad Nation., cap. 16, pag. 581). De hoc autem nomine Ctesias, et nefando illo Persarum scelere in aliis nostris dissertationibus egimus (Tom. l Apparat., pag. 12ò9, et Dissert., in Armob., cap. 24, art. 2; tom. I Apparat. , pag. 1259, et dissert. in Minut., cap. 20, art. 2).

Tum delinc Tertullianus Macedones in magnam incestus suspicionem , aut certe comprobationem vemisse hinc colligit : Quia cum primum, inquit, 0Edi

C pum tragædiam audissent, videntes incesti dolorem tor cum fingeretur flere incestum, quem cum n:atre inscius fecerat, tum Macedones hunc bellicosi regis fletum deridentes, hoc dicterio pupugerunt : Age duc in matrem , quasi metropolim quamdam subacturus. Hunc autem esse Auctoris nostri sensum liaud inepte forsan colligi potest ex illius ad Nationes libro, ubi hæc uberius hisque verbis explicat : Cum primus scenam eorum Macedonum OEdipus intravit, trucidatus oculos, risu ac derisu eacceperant. Tragædus comsternatus, retracta persona , numquid , ait, domini , displicui vobis ? Responderunt Macedomes : Imo tu quidem pulchre (manuscriptus codex pulcher). Inde autem sic argumentatur : Aut scriptor vanissimus, si finxit; aut 0Edipus dementissimus, si ita fecit : atque exinde alter ad alterum , elaune tem matera dicebatis (Tertull., lib. I ad Nati., cap. 16, pag. 581). Audis sane Tertullianum narrantem a Macedónibus primo quidem risu ac derisu exceptum fuisse personatum OEdipum , quem tamen sibi non displicere postea confessi sunl : tum deinde secum colloquentes hæc vicissim protulisse verba Elaune ten metera. Quæ quidem si genuina sint, his significatur, alterum imacedonem dixisse alteri : Agita, instiga, stimula , impelle matrem , et imitare OEdipum. Eo enim sensu verbum i)aww ab Aristophane (Aristoph., Electr.,

g) avvs dicebant sic rhv μητ£pa (Tertullian., Apologet., cap. 9, pag. 525). Mirum autem quam corrupte et varie haec græca verba in manuscriptis nostris codicibus, et aliis edilis scripta sint. In tribus enim vetustioril)us legitur eAArNe eIc THN aAirEePA vel THN AAITePA in aliis duobus elline eistena ligera : in prima editione Basileæ anno 1512, Fatev eic rhv μ*τ£pa. In secunda anno 1528, legitur charactere latino tantum ememe, et alia verba omissa sunt. Denique in libro ad Nationes lalinis etiam litteris habetur : Elaune ten metera. A librariis igitur græce nescientibus corrupta fuerunt græca illa verba, nec facile dixeris, quæ reapse a Tertulliano scripta sint. Golhofredus tamen, qui primus hosce libros typis

D edendos curavit, nullus plane dubitat veram esse

fianc posteriorem Agobardini codicis lectionem, atque ab eodem Tertulliano græcis litteris scriplum, g) avvs eis r*v μαrip* : Rigaltius vero in antiquis codicibus scriptum asserit, ἐλαυνε εῖς r}v μηrigae. Sed qui hi codices, et utrum a nostris diversi sint, indicare debebat. Nam præter jam notatos, et a nobis lectos codices nullum alium habuit, sed quasdam tantum non omnino certas Fuldenses lectiones. Sed quid de græcorum verborum , a librariis corruptorum, vera lectione statuere poteris, nisi sanos codices ad manum habeas ? Expende tamen utrum Tertulliani sensus exprimatur his latinis verbis : Age duc in matrem. Nam introductus in scenam OEdipus rex bella

v. 755 et 740), llomero, et aliis græcis scriptoribus,

accipitur. Quoquo autem verbo usus sit Tertullianus, eo plane incesti haud immerito arguit Macedones, qui illud aut in OEdipo laudaverunt, aut ejus exemplo ad perpetrandum sese invicem provocabant.

A iter, pratereuntibus tractus, domo excidit. Qui eum nu-
trierat graeculus, vel a limine, graeculo more captaverat
intrans. Inde mutatus (Ibid., etc.). Sed plura ibi redar-
guuntur librarii errata. Primum enim Rigaltio per-
suasum adeo fuit, pro senatus, ibi legendum reatus, ut
illud reposuerit in ipso Tertulliani textu. Deinde ex
eo resecavit hæc verba : Qui eum nutrierat, et hæc
vel a limine : ac praeterea verbum intrans, auferendum
adhuc arbitratur. Primæ autem emendationis hanc
affert rationem ; quia li;vc caussa si a senatu judicata
fuisset, a Fusciano non del)uit ámplius judicari. Po-
tius itaque legendum Fusciano judicata punitione rea-
tus. Nec parum quidem probabilis videtur haec con-
jectura. Quid tamen si aliquid ibi desit, et Tertullia-
nus significare voluerit sententiam Fusciani a senatu
B probatam fuisse? At ipse Rigaltius nobis non edixit,
cur ex Auctoris nostri textu penitus abstulerit hæc
verba : Qui eum n*rierat. Numquid ibi tain inutilia
sunt, ut nemine monito, amputari debuerint? Non-
ne postea dixit : Alumnus in pueritia ? Denique ista,
vel a limine, et intrans, detrahenda suspicatur , quia
posterius prioris interpretatio est. Sed de his alii ju-
dicent. Nobis autem si conjiciendi locus daretur, pro
his verbis progressus iter, legendum suspicaremur,
progressus puer, de quo nimirum ibi agitur, et cujus
pueritia paulo post memoratur.
Quantumvis autem depravatus sit hic locus, non
tamen minus certa est hujus nefarii incestus historia.
Recte ergo concludit inde Tertullianus plures alios
fuisse parentes ejusdem reos criminis, quod quidem

Denique non solos Macedones, sed quoslibet alios C quia occultum fuit, debitas culpæ gravissimæ pœnas

eliam ethnicos hujus flagitii conscios esse inde convincit, quod filios, uti diximus, recens natos exp0nerent. Parentes siquidem illos alienæ misericordiæ antea expositos, postea non agnoscebant, nec ab illis agnoscebantur. Plerumque igitur contingebat, ut hac ignoratione libidinosi illi parentes stuprum incestumque filiis suis inferrent ( 7ertullian., Apologet., cap. 9, pag. 526, et lib. I ad Nation., cap. 16, pag. 582 ). Infaustissimo autem id Tertullianus probat exemplo, quod paulo antequam libros ad Nationes conscriberet, atque, uti videtur, imperante Commodo, Romæ acciderat. Tum enim Fuscianus, sicut ille ait, Urbi praefectus erat, cum puer quidam ex paternæ domus limine egressus, rapitur a græculo quodam , et in Asiam ducitur. Puer autem grandior factus, Romam reducitur, ubi a patre suo, illum amplius non agnoscente, constupratus est. Postea illum parentes quibusdam corporis maculis recognoverunt, ac luqueo, inquit Tertullianus, sibi medentur. Fuscianus vero horum bona puero adscripsit, non ad /iaereditatem, uti ait ille, sed ad stipendium stupri et inresti (Idem. lib. I ad Nati., cap. 16, pag. 582). Dubitandi porro locus dari videtur utrum improbus ille pater non solum a Fusciano, sed etiam senatu damnatus fuerit. Nam historiæ hujus initium in Agobardi codice sic legitur : Talis tragædia erupit, Fusciano præfecto Urbi, judicata punitione senatus. Fortuita negligentia comitum ultra januam progressus

effugerunt. Quis porro diffitebitur non ex hac tamtum historia, sed plurimis aliis exemplis, quæ retulimus (Dissertat. in Minut. Octav., cap. 10, art. 2), gentiles apertissime convinci incestus, cujus Christianos impudentissimo mendacio accusabant. Jam itaque ad alias non minus falsas eorum criminationes veniamus.

[blocks in formation]

nem. Quia autem religio christiana judaicæ erat proxima, hinc finxerunt gentiles a Christianis quoque asini caput adorari (Tertullian., Apologet., cap. 16, pag. 565 et seqq., et lib. I ad Nation., cap. 11 , pag. 577). Verum nos alibi hanc insulsissimam criminationem, non solum quatenus Judæos, sed etiam Christianos spectat, funditus evertimus (Dissertat. in Minut. 0ctav., cap. 11, art. 1). Reliquum itaque est, ut singulare aliquod factum expendamus, quod a Tertulliano nostro duobus in libris sic describitur : Nova jam Dei nostri in ista proxime civitate editio publicata est, ex quo quidam frustrandis bestiis mercenarius norius, picturam proposuit, cum ejusmodi incriptione : Deus ChristiANoRUM ONochoetes. Is erat auribus asininis, altero pede ungulatus, librum gestans, et togatus (Tertullian., Apolog , cap. 16, p. 372). Alio autem in libro id paulo fusius explicat : Jam de nostro Deo fama suggessit. Adeo nuper quidam perditissimus im ista civitate, etiam suæ religionis desertor, solo detrimento culis judæus, utique magis, quod bestiarum morsus , ad quas se locando quotidie toto jam corpore decutit, cum incedit, picturam in nos proposuit sub ista proseriptione : ONochoetes. Is erat auribus canteriorum, et in toga cum libro, altero pede ungulato ( Idem, lib. l ad Nati., cap. 14, pag. 579). Primum ergo dixit hoc factum esse nuper, sive paulo antea quam utrumque librum composuit, atque proxime in ista civitate, in qua commorabatur. De hujus igitur facti veritate nullus dubitandi locus est. Deinde illius auctorem fuisse judæum quemdam, suæ, id est, judaicae religionis desertorem, quique tunc solo detrimento cutis, hoc est, sola circumcisione judaeus, impios ethnicorum cultus profitebatur: sed hunc fuisse hominem perditissiiuum, ac plurium criminum publico judicio convictum, et propterea ad bestias damnatum , ut cum eis nimirum suo ordine pugnaret. Werum quia fas illi erat ab hac pugna aliquando vacare, ut lucrum majus faceret, sese quotidie frustrandis bestiis , hoc est, ad illarum impetus ac morsiis dimicando declinandos ultro locabat. Nam ut adprime Cassiodorus observat : Actus de testabilis, certamen infelix, cum feris velle contendere, quas fortiores se non dubitat invenire. Sola est ergo in fallendo præsumptio, unicum in deceptione solatium. Qui si

A aliis Onochitis, in aliis Onochorsitis, vel Onochortissis, aut Onochotasis; in antiquis editionibus Onychites, in quibusdam tandem Öv.y,Xo;. In lihri autem ad Nationes inedito exemplari et aliis editis hoc nomen scribitur triplici modo, ac primo quidem Onocholtes; secundo, Onochoites; tertio, Onochoete (1dem. lib. I ad Nati., cap. 14, pag. 579). At quam variæ discrepantesque sunt hujus unius nominis lectiones, tam clare patet illud esse corruptum. Quamobrem eruditi plures viri in eo sanando non parum desudaveruut. Quidam enim putant legendum Onochoetes, ita ut hac voce significetur asinus sacrorum magister, et sacerdos, a quo alii initiandi erant. Malunt alii scriptum Onochorsites, ab asinino capite, alii Onocoites , id est, asinin;e originis et prosapiæ. Alii B ctiam 0notacoustes, græce ἀνωraxvvrrnc. Sed quid in uno hujus inscriptionis nomine inveniendo laborandum, cui hæc duo latina, Deus Christianorum præposita in Apologetico libro indicantur? Quid enim si posterius illud nomen a scelerato nugatore confictum, et a librariis deinde corruptum fuerit? Quid etiam, si vulgare quoddam punicum nomen sit, jamque penitus obsoletum ? Nonne nobis sufficere debet data ab Auctore nostro hujus nominis et picturæ explicatio : Is, inquit, erat auribus asininis, altero pede ungulatus, librum gestans, et togatus. Quod quidem aliis verbis in libro ad Nationes, sed idem omnino significantibus edixit. Pictus autem asinus ille erat togatus, sive toga contectus, et librum gestans in derisiim videlicet C Christianorum, qui sacra Evangelia summo habebant in honore, eaque secum ferre, ac suis in synaxibus palam legere consueverant.

At Christiani et Tertullianus illud divinitatis monstrum , ex impii nebulonis cerebro ortum, ac nomen ejus et formam riserunt. Quidni risissent illud auctoritate temporis, ut ille ait, destitutum, et qualitate auctoris infirmum (Idem, Apologet., cap. 16, p. 575, et lib. M ad Nation., cap. 14, p. 579) ?

Nec cst sane quod nobis aliquis objiciat non tam longe Gnosticos hinc recessisse, qui multo antea, sicui post Epiphanium (Epiph. hær. 26, p. 91) observavimus (Tom. l Apparat., p. 244.; Dissertat. in. Minut., cap. 11, art. 1), finxerant Sabaoth septimum Æonum, cœli et terræ esse conditorem, quem alii

feram non mereatur effugere, interdum nec sepulturam D asini, alii porci figuram præ se ferre effutiebant. Nam

poterit invenire (Cassiod., lib. V Variar. epist. 42, pag. 94). Talis erat judæus ille recutitus, cui præter circumcisionein, quotidie, ait Tertullianiis, toto jam corpore decutit, id est, plures singulis diebus plagas morsibus bestiarum accipiebat. At id genus hominum bestiarii cognominabantur, de quibus paulo ante disseruimus (Supr. cap.) In ludis itaque publicis nebulo ille pseudo-judæus ut christianam religionem ludificaretur, illam circumlulit descriptam a Tertulliano ridiculam plane imaginem, cujus haec erat inscriptio : Deus ChrustiAN0RUM ONOCHOETES ( Tertullian., Apologet., cap. 16, p. 372), sive ut in codicibus nostris manuscriptis et TERTULLiANi I.

hæc ridicula Sabaolh imago omnino diversa erat ab horrida Dei Christianorum figura, quam nequissimus et flagitiosissimus judaicæ religionis proditor insul— sissime excogitaverat.

Ad eam fortasse propius accedebat asinns albus, quem uti Suidas narrat ( Suid. ad v. Zzvzv), el nos alibi annotavimus (Dissertat. in Minut. loc. cit.). Zeno quidam Alexandrinus, judaicæ religionis desertor, per judæorum synagogam die sabbati traduxisse perhibetur. Verum tametsi id ante Tertulliani tempus actum fuisse probaretur, multum tamen ab illa pictura discrepabat, quam pseudo-judæus in Christianorum Dei derisionem , non in synagoga, sed

(Trente-trois.)

« PoprzedniaDalej »