Obrazy na stronie
PDF
ePub

f) GRODZICKI STANISŁAW urodził się w Poznaniu 1541 r.

Udał się na uniwersytet krakowski i wnet w poczet nauczycieli slawnéj tej szkoły policzony został. Gdy Adam Konarski bisk. pozn. Jezuitów do Poznania sprowadził i Herbest Benedykt sukienkę Lojoli oblekl, sława tego zakonu i przykład Herbesta, takie na nim uczynily wrażenie, że odtąd postanowił zrzec się wszelkich widoków światowych i slużyć Bogu w zakonie Jezuickim. W tym celu udał się do Rzymu i w kwietniu 1571 r. w 29 roku swego życia wstąpił do nowicyatu tego zakonu Za powrotem do Polski przeznaczony do Wilna, zastawszy całą nieomal Litwę nowościami zarażoną, wytępianiu ich żarliwie się poświęcił, przeto téż apostołem Litwy był nazwany. Slynął jako kaznodzieja w mowach, jako teolog w pisınach. Umarł w Poznaniu 1615 roku. Pisma jego są;

1. O poprawie kalendarza. Kazań dwoje. W Wilnie r. 1587 w 4ce.

2. O jednej osobie w używaniu sakramentu ciała Pańskiego. Kazań VI w Wilnie r. p. 1589 w 4ce.

3. Kazanie 1sze o czyszczu przy pogrzebie p. Katarzyny z Tęczyna Radziwiłłowny wojewodziny wileńskiej miane w Wilnie 1592 w 4ce.

4. Oczyszczu kazanie wtóre przy pogrzebie J. O. pana Olbrichta Radziwilla w Wilnie 1593 w 4ce.

5. O straszliwym sądzie Pańskim na pierwszą niedzielę adwentu kazanie w Wilnie 1603. W języku łacińskim napisał kazań tomów 8 z których lszy tom wyszedł w Krakowie a reszta za granicą.

W’ymowa Grodzickiego nie porywa wprawdzie umysłów tak, jak wymowa Skargi, ale styl jest czysty, jedrny i pełny, a często w rozwlekłość przechodzący. Kazania téż jego bardziej są uczone, niż do serca przemawiające. Cóżkolwiek bądź, dla chcących atoli poznać i zgłębić nieprzebrane skarby języka naszego z tej epoki, są one ważnym materyalem.

g) KARNKOWSKI STANISŁAW wychowany na dworze stryja

swego Jana Karnkowskiego biskupa kujawskiego. Po ukończonych naukach w Perugia we Włoszech i otrzymaniu stopnia mistrza prawa, za powrotem do kraju został kustoszem gnieźn. i scholastykiem łęczyckim, następnie sekretarzem króla Zygmunta Augusta i referendarzem koronnym. W r. 1567 otrzymał biskupstwo kujawskie. Rozruchy w Gdańsku z polecenia Zygmunta uspokoił i pewne prawa zwane konstytucyami Karnkowskiego Gdańszczanom nadal. Henrykowi Welezyuszowi do wstąpienia na tron polski wiele dopomógł i tegoż w imieniu stanów witał. Stefana Batorego i żonę jego Annę uroczyście koronował. Od tegoż króla w r. 1582 na arcybiskupstwo gnieźnieńskie wyniesiony, synod prowincyonalny zwołał i na nim wiele użytecznych ustaw obmyślił. Zygmunta III i jego żonę koronował. W czasie dwóch bezkrólewiów, najwyższą władzę troskliwie sprawował. W Kaliszu kollegium i szkoły Jezuitów zaJożył i opatrzył, nieszczesnem zwołaniem zjazdu nieprawnego w r. 1590, celem uchylenia ustaw sejmowych, nienagrodzone krajowi zrządził szkody i przedstawił buntownicze zgorszenie. Szkoda że tak wiele pięknych przymiotów dumą, porywczością i uporem skaził. Pomimo jednak tych przywar, był miłośnikiem nauk, opiekunem uczonych, zakończył życie z żalem całego narodu w Łowiczu 8 czerwca r. 1603 przeżywszy lat 83. Tu należą:

1. Kuzanie o dwojakim kościele chrześciańskim etc. w Krakowie 1596.

2. Messiasz albo kazanie o upadku i naprawie rodzaju ludzkiego, przez przyjście na świat Jezusa Chrystusa, do tego dołączył kaz, o kościele w Poznaniu 1597. Wydane 2gie w Poznaniu u Kamieńskiego 1847 w wielkiéj 8ce.

3. Eucharistia, albo o przenajswiętszym sakramencie i ofierze ciała i krwi Pana Zbawiciela Boga naszego,

[ocr errors]

pod osobą chleba i wina, kazaú 40 w Krakowie roku 1602. W pismach tych styl Karnkowskiego jest na

turalny i jasny. h) SUKOŁOWSKI SranıšŁAW urodził się w r. 1536; staraniem

Jakóba Bielińskiego suffragana plockiego wziął początkowe nauki. W r. 1561 wziął pierwszy wieniec w naukach wyzwolonych, a rok później doktora. Język grecki i łaciński posiadał w wysokim stopniu a mianowicie tym drugim pisał wybornie i mówił z wielką latwością. Wyjechał potém za granicę do akademii włoskich i niemieckich, iżby się ugruntował w naukach duchownych i świeckich. Za powrotem do kraju został professorem w akad. krak. jużto iżby z plonu który przywiózł był pożytek, jużto iżby drugich ucząc ksztalcił samego siebie. Wkrótce został kanonikiem katedralnym krakow. Stefan Batory po objęciu tronu, powołał go na swojego spowiednika i kaznodzieję. Kaznodzieja był zawolany, i to w dwóch językach: bo przed królem, kazal po łacinie, a dla dworu po polsku. Mawial téż Bulogneti, legat Grzegorza XIII i to o vim dał zdanie: „Trzy rzeczy widziałem w Polsce podziwienia godne:

Stefana króla najmędrszego, Zamojskiego kanclerza najroztropniejszego i Sokolowskiego kaznodzieję prawie boskiego.“ Nakoniec stargany pracą od młodości swojéj nieustanną r. 1592 lat mając blisko 56 chwalebnego biegu życia, z powszechnym żalem wszystkich dokonał. Wyszły kazania jego lacińskie i wszystkie dziela, zebrane w jedną księgę z napisem: Stanislai Socoloviä can. cracov, apud Stephanum I Pol. Reg. Concionatoris opera. Crac. 1591. Daniel Sygoniusz z Lwowa kan. krak. przełożył na język polski Kazanie o czci i chwale P. Chrystusa w N. Sakramencie. druk. w Krakowie 1590.

Józef Sprawiedliwy, czyli kazanie o śmierci Pańskiij (Justus Joseph) przetłumaczył na język polski ksiądz Jan Bogusławski proboszcz w Michocinie czyli Tarno

brzegu, obecnie Dzików. Kraków 1594. Jan Januszowski przełożył na język polski.

1. Szafarz, albo o pohamowaniu niepotrzebnych utrat (Quaestor" sive de parsimonia) Kraków 1586.

2. Poseł wielki o wcieleniu Syna Bożego (Nuntius salutis) w Krakowie 1590. i) Piotr Skarga PAWĘSKI. Ur. 1536 w miast. Grojcu

mazowieckim, gdzie i początkowe nauki powziął; 1552 uczył się w akad. krak. i po dwu latach został bakaHarzem. 1555 objął zarząd uczelni warszawskiej a od 1557 prowadzenie w Wiedniu na naukach bawiącego Jana Tęczyńskiego, syna Jędrzeja kasztelana krakow., który Skardze potéin, gdy ten 1563 do stanu duchownego wszedł i kaznodziejstwo zaraz objął przy katedrze lwowskiej, dał probostwo w Rochatynie, które jednak wkrótce złożył zatrzymując kanonią do r. 1568, w którym udał się do Rzymu i tam 1569 wszedł do Jezuitów, w tém zgromadzeniu pełnił różne obowiązki wyższe, prorektora, rektora kollegiów w Wilnie, Płocku, Rydze i zastępcy prowincyala; 1584 mianowano go superiorem u św. Barbary w Krakowie a w styczniu 1588 Zygmunt III powołał go na kaznodzieję, i był nim aż do śmierci, † 27 wrześ. 1612). Z gorącego zapaśnictwa swojego z różnowiercami i szczęliwego nawracania ich do kościoła powszechnego nie mniej sławny jak i z kaznodziejstwa.

Pierwszeństwa mu dotąd nikt nie odebrał w tym zawodzie; również ze względu na piękność języka pierwsze zajmuje mniejsce w polskiém piśmiennictwie. Wzniosły głęboki, jasny i nieograniczoną moc rozczulenia słuchaczów posiadający. Kazania na niedziele i święta calego roku. Krak. 1595-97, 1602—9—10—18, Warszawa. 1737, Wil. 1793, w 3 tomach i w Lipsku 1743 Kazanie o siedmiu sakramentach, do których przydune przygodne, Krak. 1600. Jedne i drugie jeszcze kilkakroć osobno i w połączeniu były wydawane, także z innemi jego dzielami. Kuzania sejmowe wyszły pierwszy raz w Krak. 1600: i w tym samym pogrzebowe między któremi na pogrzebie Anny Jagiellonki i Anny Austryaczki celują. Także są pojedyńcko wydane kazania, jak Dziękowanie kościelne za zwycięztwo multańskie .... 1600. Wsiadanie na wojnę (szwecką 1601) Krak. 1602 także są wcielone do przygodnych. Przy

dano mu chlubne imię Piotra Zlotoustego. k) Fabian Birkowski (ur. 1566, Lwowianin; uczył się i na

uczał w akad. krak. wymowy i filozofii w młodości, 1592 został Dominikanem i przez 14 lat kazał w kościele krakowskim dominikańskim, sprawując i rektorstwo: po powrocie z Włoch byl kaznodzieją u Dominikanów w Warszawie, potem kaznodzieją obozowym, nakoniec nadwornym królewicza Wladyslawa, z którym był w Moskwie i we Włoszech, 1634 przeorem krak. klasztoru; † 9 grudnia 1636). Po Skardze w następstwie czasu aż do drugiej połowy XVIII wieku nie bylo lepszego od niego kaznodziei; jednak wzorowym nazwać go nie można, choć piękna w nim polszczyzna z uczonością, za często przywodzi łacinę i dowcipkuje. Ztąd ckliwy. Odznacza się nadto zamiłowaniem porównań, podobieństw i przystosowań; słowem goni za kwiatami. Zywot obozowy także wplyw nań wywarł. Kazania pogrzebowe, których 7 wyszło w Krakowie 1612–1633, a dwa w Warszawie 1625—1632 między temi na cześć Jana Zamojskiego, Skargi, Chodkiewicza, Krz. Zbaraskiego, i t. d. Kazań z okoliczności zaś 10 w Krak. 1624 do 1635, a jedno w Warsz. 1623. Kuzunia na niedziele i święta doroczne. Na każdą niedzielę po dwojgu kazuń i na święta przedniejsze. Krak. 1620. Tom II ma napis: Kaz. na święta doroczne. Na święta przedniejsze po dwojgu kazań. Wydania drugiego tom I wyszedł 1623 a tom II (właściwie trzeci, bo II przy Iszym jest niewymieniony), w którym środy i piątki przez post wielki i wiele świętych wspomniano, r. 1628. Bibl. polsk. Tu

« PoprzedniaDalej »