Obrazy na stronie
PDF

skiego, w którym spór między wiarą a wiedzeniem rozbiera. W r. 1846 ogłosił drukiem w języku niemieckim mowę jaką miał w Berlinie z powodu uczty danej przez niego na obchód urodzin Szellinga. W r. 1852 wydał w Krakowie znakomitą rozprawę: Swiatowoić w stósunku do obyczajów uważana. Często czynił wycieczki po Europie, mianowicie do Francyi, Niemiec, IIollandyi w celach naukowych odbywanych. Z każdej podróży przywoził Gołuchowski nowy zapas wiadomości, które do potrzeb kraju umiejętnie zastósować potrafi). Pracował ciągle i napisał dzieło pod tytułem: Dumania nad najtryźszemi zagadnieniami c2łowitka. Jestto owoc długoletnich rozmyślań, pomnik niepożyty na wieczną dla siebie i kraju chwalę zbudowany. Świat ten pożegnał 20 lUtop. 1858. 2) Józef Krem Kr urodził się w Krakowie 1806 z gimnazium tamtejszego wyszedł w 1823 r. i w ciągu lat czterech ukończył nauki filozoficzne i prawne w Uniw. Jagielloń.-kim i zaszczycony został oboj. pr. i filozofii Drem. Następnie przebywał w Uniwersytetach w Berlinie, Heidelbergu i Paryżu około lat trzech. W Berlinie prócz innych najwięcej go zajmował wykład filozofii Hegla; w Paryżu zaś odczyty historyczne Guizota. Czas wolny spędzał tam Kremer na szperaniu w bibliotece królewskiej rzeczy dotyczących prawodawstwa średniowiekowego. Przed wyjazdem z Francyi odwie dził Londyn i w październiku 1S30 r. wrócił do kraju. W r. 1833 został assessorem trybunału w Krakowie, ale ponieważ prawnictwo nie miało pociągu dla niego, rzucił więc ten zawód, oddał się głównie filozofii i zajmował się prywatnem nauczycielstwem. Wówc/.as zapoznał się z Winc. Polem i odtąd zespolili się życiem i myślą. W r. 1837 pisał rozprawy do Kwartalnika naukowego; otworzył zakład wychowania młodzieży i ten utrzymywał do r. 1847. W tymże roku został zastępcą profess. filozofii, a w r. 1850 otrzymał katedrę rzeczywistego professora. Wydał: Rożprawy filozoficzne .umieszczone w Kwartalniku naukowym (Kraków 1835—36), jako zasady logiki, filozofii, natury, antropologii, fenomenologii. Prócz artykułów pomniejszych, wspominamy o większego rozmiara rozprawach, jak: Kilka słów o Szylerie i dziewicy Orleańskiej w r. 1844. O przeczuciach w Wiązance p. Wilkońskiej, Poznań.1857. O epoce w której rozkwitła sztuka bytantyńska, w piśmie zbiorowćm: Dodatek do Czasu , zeszy listopad r. 1856. Z dzieł: Listy z Krakowa, tom I. Kraków 1843; tutaj objęte są: Ogólne zasady estetyki. Drugie wydanie tego tomu Igo, i tom 2gi i 3ci, wyszły w Wilnie r. 1855. Dwa ostatnie tomy zajmują: Dzieje artystycznej fantazyi. Wydal także: Wykład systematyczny filozofii obejmujący wszystkie jej części, tom I Krak. 1849, tom II Wilno 1852. Obecnie wydaje Kremer 5cio tomową Podróż do Wioch obejmującą: Historyą sztuk pięknych wedle pomników we Włoszech z której tom 1 wyszedł w Wilnie 1859 2 tamże 1860.

3) Karol Libelt urodz, w Poznaniu 1807; po ukończeniu tamże gimnazyum r. 1820, chodził na uniwersytet berlinski, gdzie 1829 otrzymał stopień doktora filozofii i napisał rozprawę o Spinozie, uwieńczoną złotym medalem. Naprzód dał się poznać z wielu rozpraw w Tygodniku literackim i Roku umieszczanych, które razem teraz zebrane są wydane jako pisma pomniejsze; później wykładał w Poznaniu Estetykę, a nakoniec napisał dzieło: Filozofia i krytyka, Poznań 1845—1850, w którem naprzód osądził swoich poprzedników, filozofią się zajmujących ziomków (t. I), a potem skreślił estetykę ogólną (t. II) i system umnictwa czyli filozofii umysłowej (t. III i IV). W r. 1854 wyszła w Petersburgu Estetyka, czyli umnictwa piękne, 2 tomy w 3oh częściach. Czarujący to wykład! Humor i prawda w kilku obrazach, Petersburg 2 tomy. System umnictwa, czyli filozofii umysłowej, 2 części Poznań 1857. Również dąży do zbudowania własnej zestawy (systemu). Tren to wski i Libelt także ponoszą trud tworzenia słownictwa filozoficznego; ostatni szczęśliwszy od pierwszego, który wpadł W ostateczność słoworobstwa, i często dla tego jest niezrozumiałym.

4) Fkrd. Bronisław Tiientowski urodził się 1808 pod Warszawą, uczył się w Łukowie u Pijarów, tudzież w uniwersytecie warsz. 1829, uciył w Szczucinie (w Angustowskiem) języka łacińskiego, historyi i literat polskiej. Od 1832 uczęszczał do uniwersytetów w Królewcu, Ilejdelberdze i Fryburgu w Bryzgowii, gdzie następnie przez kilka lat wykładał filozofią jako docent. Usiłuje on w dziełach swoich przeprowadzić własny system, wychodząc od tego na czćm Niemcy stanęli, a w szczególności chce znieść walkę empiryzmu ze spekulacyą. Niemieckich jego dzieł także pominąć tu nie można, bo od nich sam zaczął: Grundlage der uni versellen Philosophie, 1837. De vita hominis aeterna, Frib. Brisg., 1838. Voretudien zur Wissenschaft der Natur tom. 2, Lipsk 1840. Chowanna czyli system pedagogiki tom. 3, Poznań 1842. Stosuaek filozofii do cybernetyki , Poznań 1843. Myślini czyli loika tom. 2, Po/.nań 1844. Demonomania, Poznań 1844 i 54. Prócz tego są i jego rozprawy po dziennikach rozrzucone. Zapowiedział naukę o Bogu.

5) Jam H. S. Rzbsisski ur. 1803 w Galicy i, szkoły i uniwersytet ukończył w Krakowie i otrzymał stopień doktora filozofii i prawa; od 1828—31 zastępcą profes. fil. w uniw. Jagiell., od 1831 mecenasem przy sądach krakow., f 1842 r. Przysłużył się literaturze spolszczeniem dzieła Tennemanna: Iły* historyi filozofii podług przerobienia Wendta, tom. 2 Kraków 1836—37.

6) Józef SuriftJKi. Jak nietylko w tak nazwanej literaturze pięknej, ale i w rozlicznych kierunkach wiedzy ludzkiej, nowocześnie znakomite narodowe powstają talenta, z oryginalnemi, a więc polskiemi występujęce pomysłami, dowodzą świeże prace przytoczonego autora. Jego „Alyśl ogólna Fizyologii powszechne'/" (Lwów nakładem Kajetana Jabłońskiego 1860 roku) zasługuje na wszechstronne uwzględnienie i ocenienie.

Józef Supiński urodził się w r. 1804 we wsi Komanów pode Lwowem. Ojciec jego był sędzią w dobrach księżny marszalkowej Lubomir.skiej (dziś Potockich i Lubomirskich). W r. 1816 wziął go wuj jego Józef Mroziński (jenerał wojsk polskich, znany pisarz o języku polskim) do Warszawy, gdzio przeszedł liceum i wydział prawno-administracyjny w uniwersytecie warszawskim. W r. 1826, jako mngister praw wszedł do ministerium spraw wewnętrznych, gdzie po rok 1830 pełnił obowiązek sekretarza sekcyi. (idy po wypadkach listopadowych jenerał Chłopicki został dyktatorem, bióro jego zlożonem zostało między innemi z czterech sekretarzy, w rzędzie których znajdował się Supióski, jak o tem doniosły dzienniki ówczesne. Po upadku dyktatury, wszedł do wojska, a po wzięciu Warszawy z korpusem Rybinskiego do Prus; zkąd przeszedł do Francyi, gdzie wkrótce przybyła zona jego z Warszawy. Pracując na utrzymanie swoje i rodziny doszedł stopniowo urzędu Chef de comptabilite w kasie departamentowej w Lionie. Później był dyrektorem jednej z pierwszych fabryk pod Paryżem. Stęskniony za rodzinną ziemią powrócił do niej w r. 1844, mianowicie do Lwowa, gdzie został buchalterem galicyjskiej kasy oszczędności i urząd ten po dziś piastuje.

Literatura, poezya i ekonomia polityczna była od łat młodych jego ulubionym zajęciem. Między innemi napisał w uniwersytecie rozległy poemat „Karpaty* którego rozbiorowi Brodziński kilka prelekcyi poświęcił; na rok przed rewolucyą napisał trajedyą wierszem w 5 aktach pod napisem: Arcea, która trzykrotnie przedstawioną była, później trajedyą Iłegulua, która juz za późno wykończoną została. We Francyi był jednym z założycieli szkoły polskiej pod Paryżem dotąd istniejącej.

W roku 1848 we Lwowie był współredaktorem „Dziennika narodowego." Później pisywał artykuły do innych pism treści spółecznej, dziś do „Kółka rodzinnego."

W tym roku (1860) ogłosił: „Myal ogólna Fizyologii powazechnej." Dzieło to policzyć śmiało możem do najznakomitszych naszego piśmiennictwa, tak pod względem formy jak treści, tak pod względem wzniosłości pomysłów, jak grun townego i uczonego ich obrobienia. Nie jest to fizyologia w zwyczajnem tego wyrazu znaczeniu, stawająca obok dzieł Mngendiego, Jana Mullera, Carusa i naszego Andrzeja Śniadeckiego; jestto raczej filozofia społeczeństwa ludzkiego, dla tego fizyologią powszechną przez autora przezwana, że wedle jego widzenia rzeczy, ogólne prawa świata fizycznego, sa, prawami wszechistnienia, a zatem i społeczność ludzka, jako część onego, tym samym prawom w rozwoju swoim ulegać musi. Zdanie Augusta Comte: .że w naszym okresie wszystko staje się fizyką; że już istnieje fizyka nieba i ziemi i pozostaje do utworzenia fizyka ostatnia, tu jest spółeczna, i że jej powstanie uzupełni naukę filozofii powszedniej" zdanie to, zda się, naprowadziło naszego autora na rzucenie ogólnego tylko zarysu do filozofii spółecznej. Przez tegoż autora zapowiedziana: Szkolu paleka gospodarstwa tpoieernego. Będzie to ekonomia polityczna, oparta na powyższych zasadach , zastósowana do natury społeczności polskiej. ..' • § 145. Prawo 1 nauka gospodar. narado* »t(to. Mniej teoryą a więcej stroną praktyczną* zajmują się dotąd nasi uczeni tego wydziału. W części zaś teorycznej tej gałęzi nauk odznaczają się w tym okresie:

1) Ignacy Daniłowicz urodził się we wsi Hryniewiczach na Podlasiu w powiecie Bialskim d. 30 lipca 1789 z ojca Mikołaja, miejscowego unickiego plebana i matki Domiceli z Michniewiczów. P. Siderowicz wydając Skarbiec podał wiadomość o życiu i pismach J. Danilowicza, których 14 wydanych w różnych czasach wylicza. Najglówniejszą pracą i najpiękniejszą pamiątką po pracowitym badaczu zostanie przygotowany przezeń statut litewski Zygmunta I który wydal hr. Działyński i obecnie Skarbiec wydany przez p. Siderowicza, bez którego przyszłemu historykowi Litwy obejść się będzie nie podobna.

2) Jan Wincenty Bandtkie (Stężyński) urod. w Lublinie 1783. Po śmierci rodziców w 12 roku starszy brat Jerzy Samuel będący wówczas w Wrocławiu, zajął się dałszem jego wychowaniem. W gimnazium Ś. Elżbiety korzystil z nauk słynnych w świecie uczonyoh professorów. Po ukończeniu szkół uda) się do Halli saskiej, pragnąc się wy

« PoprzedniaDalej »