Obrazy na stronie
PDF

do zgromadzenia XX Pijarów i w różnych zakładach naukowych pijarskich pełnił obowiązki nauczycielskie. Od 1809 roku sprawował obowiązki nauczyciela w liceum warszaw.: a w r. 1817 był mianowany professorem matematyki wyższej w uniwersytecie warszawskim. W roku 1813 wydał: Jeometrya podług Lacroix, dla szkól departamentowych, z figurami. Warsz. w 8ce, do której po pewnćj zmianie i niektórych skróceniach trzecie wydanie gotował; a.w r. 1818 algebrę dla szkół wojewódzkich. Warsz. w 8ce. 2) Arytmetyka która jest wzorową pod względem pedagogicznym.

Prócz powyższych dzieł ogłoszonych drukiem zostawił Dąbrowski w rękopiśmie: 1) Zastosowanie Algebry do jeometryi linii i powierzchni drugiego rzędu. 2) Rachunek różniczkowy z wużniejszemi zastósowaniami. 3) Rachunek integralny i rózniczkowy z przystosowaniem. 4) Algybrę transendentalną. 5) Stereometrią. 6) Trygonometryą. Wszystkie te pisma jako tćż i inne dzieła oddał zasłużonemu rektorowi kollegium XX. Pijarów w Warszawie do druku. Umarł dnia 6 marca 183G.

4) Kazimierz Buciiowski. Urodził się we wsi Giołczowie w wojew. sandom. 1784 r. Utraciwszy wcześnie rodziców był pod opieką przyrodniego brata, mając lat 16 ukończył szkoły w Kielcach, poczem udał się do Wiednia, a ztąd do Królewca, gdzie słuchał przez półtrzecia roku prawa. Pozbawiony środków dalszego utrzymania się z szczupłego majątku po ojcu niedbałym zarządem opiekunów zmarnowanego, musiał się sam z dawania lekcyi utrzymywać. Ztąd przeniósł się do Magdeburga w 22 roku życia, gdzie był nauczycielem. Po utworzeniu księstwa warsz. wszedł do bióra księcia Józefa Poniatowskiego, i dosłużył się stopnia oficera artyleryi. Później zajmował się niejaki czas wychowaniem synów ministra Łubieńskiego. Zajął wreszcie posadę nauczyciela matematyki w nowo-utworzonćj szkole departamentowej w Sejnach, zkąd przeniesiony w r. 1812 na tęż samą posadę do gimnazyum poznańskiego. Z Poznania oddalił się był na krótki czas do szkoły wojewódzkiej płockiej, ale wnet na opuszczone powróciwszy miejsce, odtąd ciągle w zawodzie nauczyciela matematyki przy szkole tej pracował, zastępując przez niejaki czas rektora togo instytutu. Posiadał on dar rzadki udzielania uczniom nauki w sposobie jasnym, zwięzłym i logicznym, wykład ciągle uwagę swych uczniów w natężeniu trzymający, nadto rzadką powagę nauczycielską, jednającą mu nadzwyczajne uszanowanie uczniów i rzetelne poważanie współkolegów. W r. 1821 kiedy matematyka w gimnazyum poznańskiem najbardziej kwitnęla, nawet nad zakres gimnazyalny posunięta, wydał dzieło pod tyt.: Początki wyższej analizy czyli zasady rachunku całkowitego i roz* niczkoweyo z zastosowaniem do n"jitazncj'Zyh materyi matematyki czystej. Poznań 1822, owoc kilkuletniej i mozolnej pracy. Odtąd widocznie na silach upadać zaczął, cierpiąc ciężką hipochondryą, z której go najbieglejsi lekarze wyleczyć nie zdołali. Od r. 1837 od obowiązków nauczycielskich został uwolniony. Umarł nagle 9 stycznia 1842. § 114. IV astronomii odznaczali się naukami swemi: 1) Marcin Odi.amcki Poczoiilt urodził się 1728 w grodzieńskiem. Początkowo nauki pobierał u Jezuitów w Wilnie, a następnie wszedł do ich zakonu. W r. 1754 został wysłany do Pragi dla wykształcenia się w giecczyznie i łacinie, zkąd wrócił w r. 1756. W r. 1761 wysłany został z innymi młodzieńcami z funduszu księcia Michała Czartoryjskiego kancl. lit. dla ćwiczenia się w wyższych naukach w Niemczech, Włoszech i Francy i. Z powrotem do kraju objął katedrę matematyki i astronomii w Wilnie i o założenie nowego obserwatoryum postarał się nie szczędząc na to własnego majątku. W r. 1799 usunąwszy się od steru, nic przyjąwszy wyjednanego dla siebie biskupstwa w Rzymie, oddawszy majątek synowcowi, a obserwatoryum i własnym kosztem nabyte niektóre instrumenta i książki Janowi Suiadeckiemu swojemu zastępcy i przyjacielowi, w r. 1808 pospieszył na łono dawnych towarzyszów zakonnych w Dynaburgu i tamże 20 lutego 1810 życie zakończył. Prace jego astronomiczne zawierają się w 34 księgach obejmujących obserwacye tyluż lat. De la Landa ułożył z nich tablice Merkuryusza trudnego i mało dotąd uważanego planety. Do siedmiu gwiazd przez Flamstaeda oznaczonych, dodał dziewięć przez siebie uważanych i złożył z nich konstelłacyą Ciołka Poniatowskich i ich położenie w Efemerydach berlińskich czyli kalendarzach astronomicznych na rok 1785 ogłosił. 2) Jam Smadecki urodz, w Żninie w wojew. gnieźn. d. 29 sierpnia z Andrzeja i Franciszki małżonków 1756 roku. Uczeń szkół lublańskich w Poznaniu, później akad. krak., udał sic, po osiągnieniu stopni za granice, aby się tam w matematyce i astronomii udoskonalił, i tak wycelował w tych umiejętnościach, że zwrócił na siebie uwagę uczonych mężów w Niemczech, Francyi i Anglii. Zanim objął katedrę wileńską, odbył trzecią podróż za granicę do Ilollandyi, Francyi i Włoch, i zbogacony wiadomościami jakich nikt w kraju w takiej rozciągłości nie posiadał, wrócił do Wilna i pełnił obowiązki aż do r. 1825, będąc przytem rektorem uniwersytetu. Obsypany godnościami i szacunkiem uczonych obcych i współobywateli, uzyskał żądane uwolnienie tegoż roku. Ostatek życia przepędził na wsi, w majętności Jaszunach, 4 mile odległej od Wilna, w domu synowicy swojej. Umarł dnia 21 listopada r. 1830, a 74 swego życia. Piękną polszczyzną napisał: 1) Rachunku algebraicznego teoryaprzystosowana do linii krzywych. Krak. 1783, 2 tomy. 2) Rozprawa o Koperniku (która na wszystkie główne języki w Europie przełożoną została) r. 1802. 3) Jeografia czyli opisanie matematyczne {fizyczne ziemi. Warsz. 1803, Wilno 1809 i 1818. 4) Trygonometrya kulista analitycznie wyłożona. Wilno 1817 i 1820. Pisma jego wyszły w Wilnie r. 1818 w 4 tomach. Tom I zawiera żywoty uczonych. Tom II zagajenia i rozprawy naukowe. Tom III listy i rozprawy w naukach. Tom IV rozprawy filozoficzne i filozofią umysłu ludzkiego. Ogólny zbiór pism Śniadeckiego wydał Michał Baliński w Warszawie roku 1839 w 7 tomikach. Na początku zamieścił żywot uczony i publiczny Jana Śniadeckiego. Styl Śniadeckiego poprawny, jasny, i że tak rzec można przezroczysty. Filozofia rozumu ludzkiego czyli logika, jasno i zwięźle wyłożona od każdego czytaną być winna, ktokolwiek pragnie styl pisania uformować.

§ 115. Pisarze w hlatoryl literatury I hibllografll pracujący:

1) Józef Sołtykowicz który wydał: O stanie akad. krak. w roku 1810. Jestto pierwsze dzieło, w którem znajdujemy wzmiankę o zasłużonych w literaturze mężach.

2) Feli* Bentkowski ur. 1781 w Lubartowie, uczęszczał do szkół w Warszawie 1800 r. w zakładzie pedagogicznym w Cylichowie nie daleko Frankfurtu nad Odrą, a w następnym roku w uniwersytecie w Halli. W roku 1804 objął obowiązki nauczyciela w liceum warszawskiem, a wr. 1817 został professorem historyi powszechnej przy uniwersytecie warszawskim. Obok tych obowiązków był 9 lat dziekanem i dyrektorem gabinetu numizmatycznego. W roku 1838 został naczelnikiem głównego archiwum, który urząd aż do śmierci sprawował. Umarł 23 sierpnia 1852 roku. Prócz rozpraw dziejów polskich dotyczących, w języku niemieckim, drukowanych w 1802 i 1803 w pismach peryodycznych Eunomia wydawanej w Berlinie i Pedagogische Zeitschrift Gutsmutha wWejmarze, wydał: 1) O najdawniejszych kriązkach drukowanych w Polsce. Wars7. 1812 r. 2) IJistorya literatury polskiej, wystawiona w spisie dzieł drukiem ogłoszona. Warsz. i Wilno 1814, 2 tomy. 3) Wstęp do hiftoryi. Warsz. 1821. Rys nauk historycznych dla słuchaczów akademickich. 4) Spis medalów polskich, lub s dzirjami krainy polskiej stycznych. Warsz. 1830 roku. 5) Rozprawy między uniioskami Tow. warsz. Przyj. Nauk. deputacyi o ortografii polskiej 1830. 6) O znakach przecinkowych w piśmie czyli znakach pisarskich. Wars. 1830. 7) Guizota dzieje cywilizacyi europejskiej, przekład z francuzkiego w Warsz. 1842 r.

3) Jerzy Samcel Bandtkie, jeden z najpierwszych bibliografów i pi.«arzów polskich, urodz, się w Lublinie 14 listopada 176S r. Początkowa nauki pobierał w Wrocławiu, dalsze w Halli i Jena. Roku 1811 wezwany przez Izbę edukacyjną do Krakowa, zajął się tamie mozolnem urządzeniem bibloteki uniwersyteckiej przyczem wykładał publiczne lekcye bibliografii. W roku 1819 został obrany senatorem Rzeczypospolitej z akademii na rok jeden. Rozstał się z tym światem w skutku uderzenia paralitycznego dnia 11 czerwca 1835 roku. Zostawił Bandtkie po sobie pamięć w następujących dziełach: 1) Zebranie historycznokrytyczne dla objaśnienia hisloryi wschodniej części Europy, wydane w Wrocławiu 1802 r. w języku niemieckim. 2) O godności hrabiów w Sląsku. 3) Dzieje narodu polskiego trzy wydania. 4) Historya drukarń krakow. 1815.

5) Ilistorya biblioteki uniwerersytetu Jagiellońskiego 1821.

6) Ilistorya drukarń w Polsce 1825 i 26.

4) Józki' Mikymilian Ossoliński hrabia na Tęczynie, urodził się roku 1748 w Woli Mielęckiej. Uczył się u Jezuitów pod Naruszewiczem. W roku 1825 został wielkim ochmistrzem królestwa galicyjskiego, a dnia 17 marca 1826 roku zakończył życie. Gdyby mąż ten innych swoich prac naukowych nie zostawił, samo to już dzieło: Wiadomości historyczno - krytyczne do dziejów literatury polskiej o pisarzach pohkich, także postronnych którzy w Polsce lub o Polsce pisali, oraz ich dziełach, 4 tomy. Kraków 1819 do 1822, zdolne jest ustalić sławę jego.

5) Joachim Lelewel profes. uniw. wileńs. wydał Bibliograficznych ksiąg dwoje, z których rozebrane i pomnożone zostały dwa dzieła J. S. Bandtkie Historya drukarń krakow., tudzież Historya biblioteki uniwers. Jagiellońskiego w Krukowie, a przydany katalog Inkunabułów polskich 2 t. w 8ce Wilno 1823—1825.

§ 116. (■rMiiiiimtjrry I §lowniknrze.

Gdy wszystko krzewiło się i wzrastało i uprawa języka ojczystego nie mogła być zapomnianą, by go zachować w zupełnej czystości. Najwięcej zrobił ks. Onufry Kopczyński. Inni pracownicy są:

1) Stanisław Kleczewem. Reformat prowincji ru

« PoprzedniaDalej »