Obrazy na stronie
PDF

sem, Claromatinm Aquileiensem, Leonem Magnum, A multos fuisse diximus, non parum confert multiplex

et alios multos, qui doctrina ac morum integritate floruerunt in Ecclesiis Romanorum. Hoc si ita est, ut verisimillimum esse vix doctus inficiabitur, nullus relinquitur suspicioni vel dubitationi locus, quin genuinam habeamus in nostris mss. exemplaribus versionem Italam ; quia recitatis Scripturæ sententiis apudjam dictos Italos Patres, ex aequo respondet textus Evangelicus nostrorum codicum. At de his infra. Cæterum ne quod suboriatur ambiguum ex n0mine Vulgatæ, animadvertat lector studiosus duplicem esse Versionem Vulgatam; antiquam scilicet, quae usurpabatur ante ætatem Hieronymi; et hodiernam nostram, usu receptam in Ecclesia cathoJica. Prior auctorem habuit anonymum ; posterior et hodierna Hieronymi ipsius fœtus est, juxta allaiam a nobis ejus descriptionem in prolegomenis divinæ Bibliothecæ nuper editæ. II. Neque tamen ex eo quis opinetur unicum fuisse antiquæ Vulgatæ auctorem, sicut auctor hodiernæ nostræ unicus est (libris nonnullis exceptis) Hieronymus : huic enim opinioni ea obsistunt quæ de vario interpretationum genere scripsit S. Augustinus, lib. mi de Doctrina Christiana cap. 1 1 : Qui enim, inquit, Scripturas ex Hebræa lingua in Graecam verterunt, numerari possunt ; Latini autem interpre

illud genus capitulationum, ac sectionum contextus sacri, quod in diversis Bibliorum codicibus manuscriptis liodieque superest. Neque vero credibile est, eumdem interpretem Maulæi v. g. quatuor aut quinque modis diversis sacrum conlextum divisum reliquisse; et nunc in 28 sectiones, nunc in 88, vel in H 17 partes dispertitum voluisse. Sicut ergo diversa sunt genera veterum sectionum ejusdem contextus sacri, ac plane diversa anliqua capitula seu summaria præfixa sanctorum Bibliorum exemplaribus manuscriptis; ita varios ac diversos fuisse inlerpretes Latinos antiquiores omnino concedendum est. Præterea non idei,. slylus est, sed dissimiles prorsus phrases leguntur in ipso contextu antiquæ Vulga

B tae : ac nonnuinquam inter se adeo diversa sunt ejus

tes nullo modo. Ut enim cuique, primis fidei tempo- .

ribus, in manus venit codex Græcus, et aliquantulum facultatis sibi utriusque linguæ habere videbatur, ausus est interpretari. Eamdem Latinorum interpretum numerositatem agnoscit S. Hieronymus, his verbis in quatuor Evangelia præfatus : Si Latinis exemplaribus fides est adhibenda, respondeant quibus : tot enim sunt exemplaria pene quot codices. Sin autem veritas est quærenda de pluribus, cur non ad Græcam originem rerertentes, ea quæ vel a vitiosis interpretibus male edita, vel a præsumptoribus imperitis emendata perversius, vel a librariis dormitantibus aut addita sunt, aut mutata, corrigimus? Tanta codicum diversitas ab eodew nasci interprete neutiquam potuit; quare necesse est ut plures fuerint auctores hujusmodi translationum, quæ primis Ecclesiæ temporibus circumferebantur apud Latinos. Multos quoque conceptis verbis expressit Ilieronymus, dicens : Quæ a vitiosis interpretibus male edita sunt. Quem si

legeris aliquando de interprete Latino, quasi de uno D

disserentem, non statim sibi ipsi minime constanlem putes : tunc enim non de omnibus generatim latinorum codicibus sermonem habet; sed de peculiari quadam editione Latina, quam probabant Ecclesiæ Christianorum multæ, vel paucæ numero. Quemadmodum de Itala dicere possumus, quod sola in aliquo pretio fuerit Romæ, ac in cæteris Ecclesiis Italiae. Hujus vero editionis ltalæ unus erat auctor; quamvis permultæ in ejus exemplaribus invenirentur variantes lectiones, a librariis dormitantibus aut a præsumjtoribus imperitis derivatæ. Ad confirmationem ejusdem senteutiæ, qua latinos interpretes Scripturarum veteris ac Novi Testamenli

[ocr errors]

exemplaria; ut integra quædam capitula, id est par1es in his inveniantur, quæ absunt iu aliis. Hujus varietatis exempla subministrant duo codices nostri manuscripti Italæ versionis : Corbeiensis enim legit exempli gr., Numquid minima es ? San-Germanensis autem, Non minima es. Vixque una in eis pagella legi poterit, quin dissimiles occurrant plurases, verborumque ordo diversus. Deinde additamenta, nec eadem in illis sunt, nec iisdem locis inveniuntur. Matuhaei cap. 20, assumentum ex Lucæ Evangelio retinet Corbeiensis codex, quod non extat in SanGermanensi ; et vice versa Sau-Germanensis quædam refert de baptismo Christi, quæ non leguntur in Corbeiensi. Quæ profecto non unum, sed plane diversosinnuunt auctores, seu interpretes Latinos Evangelii secundum Mauhaeum. Quod vero de Evangelico volumine dicimus, de aliis etiam libris intelligi necesse est, juxta traditam ab Augustino superiorem regulam, qua statuit interpretes Græcos posse numerari, Latinos autem won posse. III. Id jam commune veteris translationis codices habuisse dicimus, quod universi alienis additamentis permixti circumferrentur. Causas et originem hnjus perturbationis sacri coutextus ac permixtionis luculenter expressit Ilieronywus præfatione ad Damasum Papam, cujus jussu Evangelica volumina Latina Græcæ fidei reddidit, ex iisque resecuit quæcumque male addiua erant, vel ab interprelibus, aut a librariis antiquis. Magnus siquidem, inquit, hic in nostris codicibus error inolevit: dum, quod in eadem re alius Evangelista plus divit, in alio, quia minits putaverint, addiderunt. Vel, dum eumdem sensum alius aliter eaepressit; ille, qui unum e quatuor legerat, ad ejus exemplum cæteros quoque æstimaverit emendandos. Unde accidit, ut apud nos mixta sint omnia : et in Marco, plura Lucæ atque Matthæi; rursum in Matthæo, plura Joannis et Marci; et in cateris reliquorum quæ aliis propria sunt, inveniantur. Hujus confusionis errorem susuulit S. doctor, et singulis Ewangelistis sua quæque restiuuit, cum Eusebianos canones inseruit Lauinæ suæ Evangeliorum uranslationi. De quo si lector scire voluerii, editionem nostram divinæ Bibliothecæ S, Hieronymi consulendam mouenius,

Omnia igitur apud Latinos permixta fuisse testis A inquit, natione Afer, Aquileiensis episcopus, imperante

accedit Hieronymus; testes quoque accedunt duo manuscripti codices nostri; ubi Marci, ac Lucæ plura in Matthæo inveniuntur. Utque res firmetur exemplis, nonnulla proponemus loca permixta in nostris exemplaribus Italicæ versionis. Capitulo iv, col. 162 (hujus nostræ editionis) monet nota marginalis (*) assumentum quoddam esse translatum e Lucæ capite sexto, §. 26, in codicem San-Germanensem. Nam, quod minus dixerat Matthæus de hominum benedictionibus, quibus etiam pseudoprophetæ prosecuti sunt, id ex Luca addendum putaverunt scriptores antiqui. Undein Matthaeo ita legi volebant: Sic enim persecuti sunt prophetas, qui erant ante vos. Nolite gaudere, cum benedixerint vos omnes homines; sic enim fa

Constantino, in Evangelia titulis ordinatis, brevi et rustico sermone scripsit commentarios. Commentariorum ergo scriptores seriem titulorum seu capitulorum ordinatorum, et sacro contextui præfixorum observabant diligenter in suis expositionibus; ut ex titulis prænotatis facile lector intelligeret et inveniret loca ab ipsis illustrata. Ex his plane liquet genera illa diversa capitulationum, quæ in fronte SS. Bibliorum manuscriptorum leguntur, vetustissima esse, ac tempore Constantini Magni a multis jam fuisse usurpata, dum libros Evangeliorum describerent. Unde vera esse comprobantur, quæ de hocce argumento scribebat Cassiodorus lib. de Institut. divin. Litter. cap. 1, ubi ait titulos in libris sacris a majoribus nostris or

ciebant pseudoprophetis patres eorum. Vos estis sal B dine currente fuisse descriptos : Majores nostros vorequiras apud Matthæum, quod dicitur de primis A Porro, inquit, quantum commodi Lectori ipsi accidet,

terræ, etc. Similia sæpius occurrunt additamenta, ex Marco præcipue desumpta, ut est illud cap. xiv, pag. cxvi. hujus Rom. Edit. Non enim intelleacerant, sicut nec in panibus. Erat enim cor eorum obtusum : quod e Marci capite sexto, versu 52, in Matthæi contextum transtulerunt aut veteres librarii, aut alii scriptores. Præter hæc, plura adhuc retinuit additamenta Corbeiensis codex : sed ne in his recensendis diutius immoremur, consule subsequentem editionem sancti Mallhæi, col. 241, nota (^) et col. 243, nota (^) (hujus nostræ editionis), et in primis col. 277, nota (?) ubi legitur

celebre illud additamentum e Luca mutuatum, quod

mirifice eruditorum torsit aiuimos.

CAPUT II.

DE CAPITULIS PRAEFIXIS ANtE SACRUM CONTEXTUM EVANGELII. I. Antiquiora sunt Hieronymo illa capitula. II. Quæ in codicibus versionis Hieronymianæ præfiguntur, conservata sunt ex antiqua Vulgata et Italica translatione. llI. Utilitas hujusmodi capitulationum, seu capitulorum.

I. Merito haec eapitula Hieronymo vetustiora diximus; cum ex uno Juvenco presbytero, qui floruit tempore Constantini Magni, nobis scire liceat tot in ejus exemplaribus Matthæi posita fuisse, quot nunc leguntur in manuscripto Corbeiensi, inque aliis bene multis codicibus, qui antiqua contextus sacri retenta divisione, octo supra viginti capitula describunt ad frontem Evangelii secuiidum Matthæum. Idem probant sancti Hilarii in Matthæum commentariorum volumina, quæ per canones seu capitula dividuntur, prout textus Evangelicus in plures partes tunc divisus babebatur. Nec fefellit opinio quemquam eorum qui putarunt, titulos Matthæi Evangelio præfixos, jam Hilarii ævo in Evangeliorum exemplaribus fuisse prænotatos, illumque ex iis selegisse, quorum utiliorem duceret explanationem. Eo autem modo in Matthæum titulis seu capitulis ordinatis commentarios scripsit Hilarius, quomodo Fortunatianum Aquileiensem episcopum in Evangelia scripsisse testatur ipse Hieronymus libro de Script. Eccles. Fortunatianus,

cans Ecclesiasticos auctores, qui aliquot sæculis ante ejus ætatem in Ecclesia Christi celebres fuerunt. II. Tanta autem fuit usus ac vetustatis consuetudo, ut, abrogata veteri translatione Latina, retinerentur tamen indices titulorum et capitulorum antiquorum in nova Ilieronymi Scripturarum editione. De capitulis seu titulis veteris instrumenti voluminibus adfixis, satis abunde disputatum est in prolegomenis nostris ad frontem divinæ Bibliothecæ S. Hieronymi appositis: hic de titulis prænotatis initio Evangelii secundum Matthæum breviter disserere mihi tantum incumbit. Quod ut facilius, quantum res exigit, exequamur, meminisse debet lector studiosus Hieronymum , nullam in Evangelico textu a se edito divisionem agnoscere, præter eam, quæ in canonibus Eusebianis observata est. Quare alienæ ac spuriæ censendæ erunt in versione llieronymiana quæcumque capitulorum distinctiones et periochæ, quæ non consentiunt canonum Eusebianorum distinctionibus. lllis vero distinctionibus Euseb. titulorum antiquorum a mobis editorum nullum genus convenire perspeximus: non primum, quod per viginti et octo sectiones totum Matthæi partitur contextum; non secundum, in quo sunt tantummodo capitula octoginta septem vel octo; non denique tertium, etsi in eo numerentur sectiones septemdecim supra centum : quia Hieronymus Eusebium Cæsariensem secutus dispares habet numeros, dispares ab antiquis interpretibus Sacri contextus divisiones. Nam quod illi in 28, aut 88, ant 117, capitula dispartiti sunt, hic cum Eusebio in 555 canones sectum esse voluit, omni erroris confusione sublata ex distinctione hujusmodi canonum. At ut exploratum ratumque sit apud omnes eruditos, capitula a nobis jam edita ad frontem Evangelii secundum Matthæum mutuata esse et conservata iu versione Hieronymi ab alia antiquiore, quàm Italam dicimus, unum tantum monuisse sufficiat; nempe, nihil interdum legi in translationis Hieronymianæ contextu quod respondeat capitulis praenolatis. Capitulum v. g. xx, in primo indice, et in tertio 75, scriptum est de primis accubitis, seu accubitibus cænæ; frustra vero in textu Evangelico Hieronymi illis accubitis in caena; cum hæc parabola scripta sit et referatur a solo Luca. Unde evidens exsurgit argumentum, capitula jam dicua propria fuisse antiquæ Vulgatæ, et Italicæ versioni, quæ in Matthæo nonnulla retinebat ex aliis Evangeliis, ac præcipue parabolam invitati ad coenam, cujus hic sumptum est a nobis exemplum. Conferat qui voluerit Hieronymmianum Matthæi contextum cum capitulis a nobis editis, suatim multa loca deprehendet, quæ inter se minime consentiant; quæ tamen consentiunt cum Italicæ versionis contextu. Nec mirum quod illi perfecte conveniant, quia ex ea, et ad eam translationem adornati sunt indices horum capitulorum, de quibus sermo noster est.

si divinorum Librorum percurrerit titulos hosce quibus (ut cum Cassiodoro loquar) sacer textus quodam nobis compendio panditur : iisque in principiis lil)rorum de universa serie lectionis impressis, utiliter admonitus, salubriter reddatur attentus, el facile unamquamque rem dum quærit, inveniat, quam sibi cognoscit breviter indicatam. Accedunt et aliæ haud exigui momenti utilitates: nam nostris his titulis sive capitulis ad vetustiorem illam Latinam ex LXX Interpretibus editionem ex parte confwetis, et cditionis ejusdem (cujus nullum hodie integrum superest Latinum exemplum) fragmenta saltem reparantur: et brevibus veluti commentariolis manuducimur in prophetis maxime ad sensum Scripturæ altiorem : dum

III. Jam capitula isthæc, etsi aliena a Wersione B solo quasi digiti nutu pulclire inonemur ubi Christum,

IIieronymi, nec ejus respectu genuina esse definitum sit, ea tamen aut aspernanda, aut abjicienda minime censeo; non uno enim modo juvare possunt ad perfectam antiquæ Wulgatæ Latinæ cognitionem. Unde accidit ut hisce capitulis ignotis apud eruditos homines, quemlibet ipsi errorem sequerentur, de additamentis veteris translationis Latinæ disputantes. Quid vero habeant utilitatis indices illi capitulorum ad dirimendas hujusmodi doctorum virorum lites, ex uno capitulo in exemplum adducto facile planum fiet. Ambiguum et controversum est apud nonnullos hujus ævi scriptores, an in veteri Vulgata sancti Mauhaei cap. 20, legeretur additamentum quoddam ab Evangelio S. Lucæ mutuatum. Asserunt quidem

Ecclesiam, Sacramentaque novæ Legis sub typico aliquo velamine requiramus.

CAPUT III.

De UtilitAte Editionis ANTIQUÆ WulgAtae, ET DE WETUSTATE AC PRAESTAMTIA NOSTRORUM MSS. CoDiCUM.

I. Juvat ad intellectum Scripturæ; ad recitata a Patribus testimonia comprobanda; et ad manifestandam fidem Ecclesiæ veteris. II. Ante octingentos aut nongentos annos scripti codices nostri ; et in Monasteriis insignioribus conservati. I. Utilem sæpius esse interpretationem diversam

ejusdem Scripturæ docuit S. Augustinusde Doctrina

Christiana lib. ii, cap. 12. Etenim de multitudine

illi ; negant vero alii. Sed ne diutius lis sub judice C Latinorum interpretum, postquam monuit lectorem, vos : nam illam tantum arrogantiam Judæorum re- A mysterio fixam ratamque habuisse antiquos Patres ac

[merged small][merged small][merged small][ocr errors][merged small]

statim ista subjungit: Quæ quidem res plus adjuvit intelligentiam, quam impedivit, si modo legentes non sint negligentes. Nam nonnullas obscuriores sententias plurium codicum sæpe manifestavit inspectio, sicut illud Jsaiæ prophetæ unus interpres ait : Et domesticos seminis tui ne despexeris (Is. lviii, 7): alius autem ait : Et carnem tuam ne despexeris : Uterque sibimet invicem adtestatus est. Namque alter'ex altero exponitur; quia et caro posset accipi proprie, ut, corpus suum quisque ne despiceret, se putaret admonitum ; et domestici seminis translate, Christiani possent intelligi, ex eodem verbi semine nobiscum spiritaliter nati: nunc autem collato interpretum sensu, probabilior occurrit sententia proprie de consanguineis non despiciendis esse præceptum, quoniam domesticos seminis, cum ad carnem retuleris, consanguinei potissimum occurrunt, etc. Quod una Isaiæ sententia demonstrat Augustinus, in promptu nobis est sexcentis ex Matthæi Itala versione exemplis, evincere : quia quotquot sunt variantes in manuscriptis codicibus lectiones, tot fere inveniuntur expositiones contextus sacri : sicut illud Joannis Baptistæ ad Judæos : Et nolite dicere intra vos, Patrem habemus Abraham, obscurius positum in Vulgata hodierna, et in codice Corbeiensi*veteris translationis, manifeste declaravit varians lectio SanGermanensis exemplaris : Et nolite præferre vos, dicentes, Patrem habemus Abraham. Sensus itaque increpantis liquidus est, cum dicitur, nolite præferre tundit Joannes, neutiquam genus ex Abraham deductum vituperans. Eamdem affert lucem huic sententiæ Matthæi : Beali misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur, codex San-Germanensis ; ubi legimus : Beati misericordes, quoniam ipsis miserebitur Deus. Potest enim quis Wulgatæ lectioni hunc tribuere intellectum, ut qui hominum sui similium laborum miserelur, ejus quoque in laboribus et ærumnis constituti misereantur cæteri homines. Sed alius interpres docet misericordem queinque id ex sua misericordia expectare posse, quod ejus sine dubio Deus tandem miserebitur. Obvia sunt cuique in nostra, Matthæi antiqua Wulgata similium variantium lectionum exempla innumera : quare nullum aliud impræsentiarum adjiciemus. • Multum etiam juvat editio nostra ad confirmanda recitata a. SS. Patribus Scripturæ testimonia, quæ sæpius vitiosa fuisse nonnullorum criticorum perversa asserit contentio. Tales audivi dicentes, incuriosos esse priscos doctores ecclesiasticos, utpote qui memoriter Scripturarum verba recitantes, nunc addant, nunc auferant, nunc ordinem perversum in eis sequantur. Quasi nihil ipsorum interesset quibus verbis proferrentur oracula Christi, et prophetarum, modo sensui et intelligentiæ recitatio non nocuerit. Sed istiusmodi suspicionibus reclamitant exemplaria Italicæ versionis, ac religiosos fuisse Patres in citandis divinis Scripturis probe demonstrant. Cum igitur apud ipsos plurimas legeris senlentias textui hodier

næ Wulgatæ minime consentientes, non statim erum- C

pas in vocem, eorum titubare fidem ; clamitans, quia quod tui codices habent, id sæpissime non habebant Patrum exemplaria ; vel polius tui non habent codices, quod illi legel)ant passim. Sic Leo Magnus, et ante euim Hilarius, et Ambrosius legunt : Et tu Bethleem Judææ , non est minima inter principes Juda : eae te enim exiet Princeps, qui regat populum meum Israel. Legebat Lucifer Calaritanus: Et nolite præferre vos, dicentes : Patrem habemus Abraham. Chromatius Aquileiensis: Beati estis, cum vos persequuntur, et exprobant, et dicunt omne malum adversum vos propter justitiam, mentientes. Denique Cyprianus, et alii : Ego tibi dico, quia tu es Petrus, et super istam petram ædificabo Ecclesiam meam, et portæ inferorum

fidelium plebes. Id enim non obscure indicavit capitulum 106 tertii indicis, quod his duobus verbis continetur, 0blatio ejus. Deinde in mss. codice Corbeiensi, post verba Chrisli: Hoc est corpus meum, addita sunt ista, quod pro vobis tradetur. Unde apparet, vetustiores Ecclesias, cum veram 0blationem, tum propriam Chrisli substantiam in sacramento altaris fuisse professas. II. Antiquitalem nunc et præstantiam codicum nostrorum Manuscriptorum brevi sermone perstringam; res namque isthæc potius oculis testibus, quam arguimentis percipitur ac demonstratur. Et utinam quot sunt in orbe christiano docti expertique homines, tot essent inspectores exemplarium nostrorum.

B Fallor, nisi ubique gentium testes accederent anti

quitatis, quam præ se ferunt prædicti codices. Nec miretur quis meam confidenliam, quia ex præjudiciis virorum doctorum ortum in me habuit. Unum, vel Juos profero testes W. C. F. Desmares, et Stephanum impriiuis Baluzium, cujus consiliis et amicilia tanto felicius utor, quanto sincerum magis in eo pectus semper expertus sum, oimique tempore in amicos promptissimum. ls ergo usu et volutatione innumerabilium mss. codicum locupletissimæ bibliothecæ Colbertinæ subactus, Corbeiensem nostrum Mallhaei codicem ante octingenios annos scriptum esse mihi concessit. Nec immerito, cum sit in antiquis meml)ranis exaratus liuleris Saxonicis, vel Merovingicis : mixtam enim habet elementorum formam. De San-Germanensi exemplari eleganter descripto, vetustoque charactere, idem fuit judicium apud multos studiosos homines, in rebus sacris, ac in veteribus monumentis curiosos; quorum alloquiis, et familiaritate cohonestatus, videndos ipsis ac scrutandos iion raro exhibui codices manuscriptos Italicæ versionis. Sodales meos ac compresbyteros taceo monachos, quamvis nonnulli ex eis, memine reclamante, consultissimi habeantur iu hoc eruditionis genere. Sed nullus a seipso, aut a suis testimonium accipere solitus est. Demum, ut uno verbo absolvam, præsto sunt manuscripti nostri omnibus repræsentandi curiosis, qui de eorum probata vetustate dubitare voluerint. Dixi conservatos fuisse codices nostros peranti

non vincent eum, etc. Werum quid otiose, ista com- D quos Italæ versionis in monasteriis insignioribus. omissa sunt. Mnlta correxi in secundo indice capitu- A auctore, sed præstantissimi hujus Wercellensis Ec

memoraimus, quando sufficienter a nobis alibi pertractata legantur. Consulat ergo curiosus lector annotationes nostras prolixas veruaculo sermone scriptas in versionem lualicam : et illico fateri cogetur summam esse utilitatem editionis lualæ seu antiquæ Vulgatæ, ad vindicandam ab omni iniqua suspicione SS. Patrum fidem in recitandis Scripturæ sententiis.

Non mediocre istud emolumentum quoque nobis erit ex editione antiqua Latina, quod ex capitulis eidem præfixis, ac ex ipso contextu innotescat fides veleris Ecclesiæ circa Eucharistiæ Sacramentum. Neque vero dubitare fas est, et veram corporis Christi substantiaum, et perfectam ejus oblationem in hoc

Quod ita esse nullus inficias ierit, qni historiæ ecclesiasticæ ac monasticæ mediocriter sit peritus. Priorem enim codicem ms. celebre monasterium antiquæ Corbeiæ in Francia servavit integrum et immaculatum. Alterum superstitem nobis tribuit monasterii hujus sancti Germani a Pralis bibliolheca vetustissima. Ambo hodie adservantur in eadem bibliotheca, Corbeiensis sub numerica nota 21, San-Germanensis autem sub numero 1δ, sed de codicibus manuscriptis hactenus. Cæterum moneo lectorem, me nonnulla supplevisse in margine paginarum, quæ vel incuria librariorum, vel interpretium imperitia male posita, aut lorum, quia plurimis soloecismls fœditatem sui publice legentibus præbebat. In tertio indice numeros apposui vulgares ad distinctionem cujusque capituli. His ergo fruere benevolus, et æqui bonique consule primam Italicæ versionis editionem ; in qua timeo, ne mihi multa exciderint propter scriptionem totius fere operis properatam. At cum plerique eruditorum vehementer impellentium ad finem editionis in causa sinu, cur properato opus esset, veniam ipsi tribuant lapso, et inculto sermoni, quem limare mihi non licuit.

EPISTOLA

RUGGERii NOVARiENSis, CAthedralis EUSEBIANÆ CANONICI, AD BLANCHINUM vERONENSEM.

Codicis Evangeliorum Vercellensis descriptio.

Wetustissimum tandemcodicem Evangeliarium Eu. sebianum jam multis ab hinc annis a plurimis sapientissimis viris, ac ernditissimis scriptoribus conquisitum, vota tua, vir clarissime, non solum ut antiquitatem spectares, verum etiam ut magis, ad confirmationem catholicæ fidei, quae sacrosanctis Evangeliis tamquam firmissimis propugnaculis roboratur, veritatem erueres, consequi potuerunt.

Prodit enim in lncem; illumque tenes diuturma temporum serie nulla oblivione deletum, sed 'cante, studiose, ac sedula diligentia adservatum, nunc vero, D. 0. M. opitulante, et eminentissimo, ac reverendissimo 0. D. Carolo Wincentio Ferrerio ord. Præd.

hujusque sanctæ Wercellensis Ecclesiæ episcopo vigi- C

lantissimo sic disponente, ac dignitatibus, et canonicis Eusebiani capituli annuentibus, mea ope, ac labore a suo exemplari fideliter, et ad amussim transcriptum. De vero possessore hujus sacri voluminis, præter antiquam constantissimamque venerationem, quam semper erga illud, capitulum et Ecclesia professa est, illud asservando in ipsomet sacro Reliquiarum deposito, ubi sanctorum prophetarum, apostolorum, plurimorumque martyrum ossa custodiuntur, exstant et documenta plurima certæ fidei, monimentisque publicis consignata, ex quibus ediscimus, librum quatuor Evangeliorum a magno sancto patre nostro episcopo et martyre Eusebio et Graecanicis litleris ante divum Hieronymum fuisse redditum. Ilac ipsa igitur facultate Græcarum litterarum lectionis atque scriptionis ea perfectione Romæ potiebatur, ut Julius pontifex Marci successor, qui Eusebium sacro presbyterali charactere insignivit, existimarit illum non sibi soli vacare, sed etiam Christianæ reipublicæ prodesse debere; ul habetur ex antiquissimis uabulis laujus Wercellensis Ecclesiæ, in quibus eumdem Eusebium, interpretem sacrorum Woluminum designatum. a summo pontifice fuisse traditur. Græcas enim litteras non alio proposito sibi fine didicerat, quam ut perfectius Sacrarum Litterarum arcana dignosceret. Quo tempore, quove loco, quem ad finem hoc opus. inchoaverit, composuerit atque perfecerit, non me

clesiae olim episcopi Joannis Stephani Ferrerii, testimonio, ex Vita P. N. Martyris et episcopi Eusebii ab eo scripta mutuato, patefacere contendam. Legitur itaque fol. 16 illius Vitae : Neque vero, hæc, aliaque dum ageret, sui obliviscebatur : immo constans traditio est, eum non modo ad occasionem tollendam, qua populus Ariana invidia seductus in eum peccaret, sed etiam ardenti studio vacandi sibi et Deo, secessisse in montes 0upae Buggellensis ditionis, et wltra Padum ad Castrum Credonense (tunc diœcesis Vercellensis) diversis temporibus; ut, qui tot curis juvandorum aliorum gratia distinebatur, haberet ubi subinde se colligeret, ac spiritum e cælo attraheret, majoresque ei ad Dei gloriam provehendam

B vires suppeterent.

Legitur etiam in eadem Vita manuscripta, Eusebium, dmm in his locis religiosis et sanctis moraretur, sua ipsius manu quatuor Evangelia scripsisse, quæ ad hæc usque tempora conservantur : quæ quidem sancta Evangelia totius postea vitae tempore ipsius fuisse caros comites, in ejus Wita narratum habemus. Siquidem illorum temporum Christiani homines, et perpetno apud se habere, ac circumgestare ea consueverant, quemadmodum a mulieribus etiam factitatnm novimus : id quod de sancta Cæcilia in primis satis constat, quae Christi Evangelia, uti ejns narrat Historia, semper in pectore gestabat suo. Immo idipsum nonnullis ad mortem usque familiare fuit, uti saneto Barnabæ, ad cujus defuncti pectus repertum est S. Matthæi Evangelium, ipsius Barnabæ manu deseriptum ; quo tempore in insula Cypro, Zenone imperante, corpus ejus inventum est.Quamobrem pie credendum existimo, librum hunc in promptu semper habuisse Eusebium, non secus atque Barnabam, et Cæciliam : sui illum thesauri instar duxisse; et ex hoc, omnium doctrinarum, virtutum, rerumque mirabilium, tamquam ex Oceano, tum venæ, tum fontes effluxerunt, quorum sanctos latices cum Eusebius ebibisset, dæmonia, dæmoniorumque ministros ejecit, vitiorum, schismatum, hæresum tetra monstra ex Ecclesia ejecit, exterminavitque. Neque enim fructus expectare poterant alii, aut ab instrumenti perfectione atque prestantia, aut a summa dexteritate peritiaque artificis, qui instrumento hnjusmodi

D usus est. Dolendum sane est, thesaurum huncnostrum

[merged small][ocr errors][merged small]
« PoprzedniaDalej »