Obrazy na stronie
PDF
ePub

nulli in suis exemplaribus audere aliquid potuerint, A tius sumenda sint beati Scriptoris verba, haud ila in ecclesiasticis lamen id fieri potuisse, difficillimum proclive est creditu primis illis fidei temporibus lot puto. Aut enim privatim a sacris dunlaxal ministris, privatos interpretes passim fuisse, longe vero diffiaut publice a lectoribus, et quidem präsentibus fere cilius, si de Veleris lostrumenti versionibus loqui vosemper episcopis legebantur.

luerit, quod de Novi etiam Testamenti interpretibus Si quid tamen conjicere licet, non prinio, sed al dicendum puto, cum , qui ad fidei sacramentum lunc lero fortasse sæculo, incerlum præsumptione, an vocabantur, indocti ut plurimum, ac populus escredulitale, paucorum scholiis lentari cæpia cum sent. Ac propterea non de primo sæculo, ac sequenti, Græcorum, tum Latinorum codicum facies. Mox au sed de iis temporibus intelligendum existimo laudacla in dies et lilleris, et divitiis Ecclesia, libertas lum viri sanctissimi locum, quæ supra letigimus. Es major gliscere cæpit. Eruditis Græcorum ingeniis sic etiam latius sumendos interpretes illos , non apostolicæ in scribendo simplicitatis , Latinorum quasi versiones integras cuderent, sed veluti scho. vero illius, qua primi interpretes, ad populi captum liastas, qui locorum aliquot, ut sibi ipsis videbantur, idLwTEÚOVtes, usi in transferendo fuerant, male per emendatores, aut illustratores essent. Non raro læsis. Adhuc tamen, ni fallor, intra privatorum can etiam Græcæ linguae imperiti; ut proplerea male incellos coacta licentia, intactisque Ecclesiasticis exem- B tellecta pejus redderent. Cujus rei liquidum exemplaribus. Donec, ruentibus in pejus, teste Eusebio plum dabit locus argentei codicis, ubi privatus ille ( H. E. viii, 1), cum populi, tum antistitum mori cum Latino apographo, exemplaris Græci collationem bus, Deo sic permittente, ingrat:c vineæ suæ horribi instituens, verba illa Lucæ 11, 4, 5 oíxou vai tās lis illa persecutorum lempestas incubuit (A. C. 303). Dlatpias Acolo, reddidit, de domo el Patria David.

Tunc prima, et quidem luctuosior sacrorum codi Sed quæ magis me movent ul credam, plures illas cum clades fuit, jussis ubique magistralibus, non

Latinas versiones nibil aliud fuisse, quam privalosolum Ecclesias diruere, sed præ cæteris divinos li rum, ut diximus, hac, illhac in codicibus suis addilabros ab episcopis ipsis, eorumque ministris acerrime menta, duo præsertim sunt. Unum , jam primis illis quæsilos in plateis publice urere. Quot proinde in fidei temporibus sacrorum monumentorum, ul quæruinis, antea cælati, perierint; quot vi ac tormentis que, ab apostolorum, aut discipulorum manibus exiextorti, quot a servis, ab ancillis, a transfugis delati,

verant, adornatam a Romanæ Ecclesiæ interpretiquoli demum melu a fidelibus, imo a præsidibus Ec

bus versionein Italiæ, ac proinde vicinæ Africa, clesiarum, eorumque ministris miserrime proditi, aliisque occidentis Ecclesiis præslo suisse, unde fideunde traditorum nomen usurpari cæptum, quicum

lium pietati consulerelur. Allerum antigrapha e ve. que tristissimam illam Ecclesiæ faciem in Historiis C lustioribus

, quæ ante Hieronymum, atque Augustitemporum viderit, is secum repulet. Inde factum, num ferebantur, expressa; in quibus additamenta dirutis Ecclesiis, earumque exemplaribus aut com illa quidem, sed fundus, atque idewTiouos supralaubustis aut aliter consuniplis, cessante demum perse

datæ versionis manifestissime apparent. culione, ut privatorum apographa, quorum pleraque Dixi interpretes. Nam, quod ad le olim perscripsi, aut lalere facilius, aut serri alio poluerant, in prio haud unum, eumdemque suisse, cum ratio temporum subsidium adhibita interim a nolariis ecclesiasti rum si a primo , Matthæi, ad novissimum, Joannis, cis fuerint; lum a librariis ut fidelium pietali satis Evangelium , qui effluxerant anni pulentur; tum fieret. Et ita a primæva illa codicum puritate de maxime evincit styli diversitas, ut observat Millius flexum, Scholiis subinde, librariorum præsertim aut ( Proleg. 1, ad Edit. Ev. Matth.); e qua non satis alignorantia, ut novitatis impulsu, quae, perinde ac cac lente Marzianæus, non secus atque e dissimili sectioleris mercibus, pretium libris augere solet, in tex num, el capitulorum in codicibus facie, plures Latilum adscitis.

nas versiones asseruit. Tum est vero similius, in Ad ea itaque tempora referendum censeo slalom Ecclesia cæterarum omnium principe non unum illum Latinorum exemplarium, in quibus multa fuisse dumtaxat interpretem floruisse, sed plures; ut, si

D a viliosis interpretibus male reddita, a præsumpto quis illorum, cui transferendi munus incumberet, ribus imperitis emendata perversius, a librariis dor aut temporibus exclusus, aut ægritudine præpeditus, mitantibus vel addila, vel mutata, mixta demum om aut demum morle prævenlus vacuam provinciam renia in Evangeliorum serie querebatur postea Hiero liquisset, præsto esset alter, qui eamdem curaret. nymus ( Ep., ad Dam.), tot pæne fuisse asserens Nam, quod Valtonus asseruit ( Proleg. 8, § 1), Laexemplaria quot codices. Inde orla opinio illa de tinam nempe Ecclesiam sine Latina versione stare pluribus N. T. Latinis versionibus; quam promovit non potuisse, ita evidens esse arbitror, ut nihil main majus Augustini locus aller (De Doct. Christ. gis. Qua enim lingua in synaxibus sacrorum Libro1.), ubi ait, qui Scripturas ex Hebræa lingua in rum lectio ad populum fieret, nisi ea, quæ populi Græcam verlerant, numerari posse,

Latinos autem esset? Ac propterea, quod præeunle Grotio, putavis interpretes nullo modo. Ut enim cuique, primis fi Millius ( Adnot in Marc. ), linguam scilicet Græcam dei temporibus, in manus venerat codex Græcus, et Romæ tunc temporis, atque Italiæ familiarem fuisse, aliquantulum sacullatis sibi utriusque linguæ habere somnium mihi est: En illius verba, quibus laudalam videbatur, ausum fuisse interpretari. Verum, nisi la Valloni opinionem eversum ivit. PATROL. XII.

2

Nempe hdud notarunt, inquit ( Proleg. n. 377), A sebius (H. E. 111, 24); et qui Magistri sui præcepta eloper annos, a fundatione istius Ecclesiæ, ad constitutio quentiae ornamentis exponere ούτε ήδεσαν, ούτε ενεnem usque canonis N. T. fere quinquaginta, nequidem xeipour. Qui enim in persuasibilibus humanæ sapiencogitatum fuisse de scriptis evangelistarum el aposto liæ verbis prædicare Christum , et hunc crucifixum lorum in unum colligendis ; multo minus de transfe nescirent, quibus pigmentis id facere aggrederentur? Tendis illis in alias linguas ; tum vero nascenti huic Et sic expediebat, inquit Erasmus (Edit. v, N.T, Ecclesiæ neuliquam opus fuisse Latina versione. Fide ap. Froben. et Episcopium), apostolos eo sermone libus nimirum, qui jam Romæ agebant, advenis Judæis, niti, qui latissime patebat; et a litteratis pariter ac Ægyptiis, aliis lingua Græca familiariter nota erat, ac illiteratis intelligebatur. Quod postea de prima vis plane vernacula. Quod idem et de provincialibus, alia interpretibus aflirmal, idem scilicet de istorum orarumque quarumdam orbis partium Christianis dicen tione, ac de sermone apostolico valere; quum sermo dum. Nolum illud poetæ :

Romanus adhuc esset promiscuæ multitudini comNunc totas graias habet orbis Athenas.

munis. Ac propterea multa illos in transferendo iri

(Juven., Sal. xv.) buisse vulgo idiolarum, quibus ea lum scribebantur. Sed et Hieronymus de Orientalibus etiam sui ævi : Quod vero pro coronide ex llieronymo allulit « Sermone græco omnis loquilur Oriens.)

B Millius , e tanta adnotationum messe, quam a scrip. Scis quid de constitutione illa Canonis senserim ; toribus ecclesiasticis summa diligentia collegerat , quam, nullo teste, serius quam par erat, distulisse in æslu illo rerum alio spectanti extra aream exciMillium non dubilo. Nunc, quod e re nostra est, quis disse manifestum est. Nihil enim Orientis cum 0cunquam credat, ex solis dumtaxat Judaeis, Ægyptiis, cidente instituta inibi comparatio ad hocce argualiisque Orientalibus nascentem Romæ Ecclesiam mentum facere poterat. Neque obstant que poslmoconstitisse? Quid ibi l'etrum , quid Paulum biennio dum adjecit; non stalim a suscepta fide Christi, sed illo, quo libera in cuslodia mansit, egisse putemus, post annorum complurium inlervallum deliberatum nisi ut omnibus, qui ad audiendum convenissent, de translationibus Bibliorum , aut saltem librorum Evangelicæ doctrine lumen affunderent; sive Græ aliquot N. T. in usum publicum conficiendis. Italicis, sive Barbaris, quibus se debitorem Apostolus cam vero, cum apud Italos , et auspiciis , ut omnino fatebatur ? Adde discipulos, neque eos tantum, sed credibile pulal, Ecclesiæ Romanæ prodierit, vix e Gentibus recens ad fidem conversos, ubicumque se esse ut edita censealur ante tempora Pii papæ ; quod offerret occasio, eamdem, apostolorum exemplo, in is esset lum Latinorum primus; et res Ecclesiæ diufamiliaribus , contubernalibus, no!is serere salagen tius paulo , per annos scilicet quindecim adminisles. Quoti propterea , non ex solo Oriente, in am- C trasset. Nam cæteri pontifices, inquit , eousque fere plissimo illo Nationum gurgile coelestium charisma Græci fuerant. Hæc enim omnia duo præsertim intum participes facii? Al Salyricus diffusas per Orbem firmant : vnum, quod ipsemet asserebat, haud opus Græcas litteras scripsit. Esto : poetica licet tepon. fuisse latina versione , græca Lingua jam Rome ac Addi quin etiam poterat locus alter (Salyra vi), provincialibus familiari , nisi si forte hanc Pii temubi pulidulas quasdam pro nativis anima et vita , poribus evanuisse arbitrabatur : quod tamen expeyuxriv ac Gorio effutientes irridet : Græcanicos inde rientia ipsa refellit. Linguæ enim populorum omnes earuin concubilus salse comminiscens. Et erant pro longo usn firmantur , neque aut emori illas, nisi fecio Romæ grammatici plures, qui Græcas litteras everso penitus rerum statu , aut paulatim obsolesdocerent. Erant et in opulentis privatorum domibus, cere, nisi exterarum Gentiuni alluvione contingit : quorum multi Græce sciebant. Demus hoc ipsum

quorum neutrum , forenle , ut erat, imperio, acciItaliæ urbibus, demus Galliæ, Britanniæ : si placet, disse compertum est. Alterum, pontifices ad Pium etiam Africæ demus. Quid lum? Ut nos Latinam, usque ferme Græcos, tum hunc Latinorum primum sic illos Græcam linguam, non domestico usu, sed a fuisse. Exciderant nempe viro eruditissimo primus præceptoribus discere oportebat : cujus rei exempla post Petrum Linus, post hunc fortasse etiam Clenon pauca ab antiquitate præslo essent, si opus fo- D tis, cerle tertius Clemens Latini. Et quidem Linum ret. An idem propterea de cæleris omnibus dicen duodecim annis res Ecclesiae administrasse a veledum ? Quid ingens illa in urbe , in agris, per llaliam ribus discimus. Cur itaque non sub hoc potius, quam servorum colluvies ? Quid propolæ, institores, lanji, post lam laxum temporis spatium adornata sub Pio fabri, fullones, sutores (ridiculus sim, si tot aries sacrorum N. T. librorum translatio fuerit? An deeoperasque ad censum vocare velim), uno verbo , rant principi omnium Ecclesiæ , in frequentissimo quid tanta viliorum capitum multitudo Romæ, in co gentium e provinciis imperii ad Urbem appulsu , eoloniis, in municipiis , ubique; tum et honestorum rum, simul ac prodierant, apographa , ut no verti hominum, quibus arcta res domi esset ? Num et hi commodum possent ? An fortasse non opus, aucto dieculas in ludo iri verant, græce loqui ut addisce in dies credentium numero , ut verlerentur? Neureni? Et tamen ex iis ut plurimum primis illis fidei trum profecto, ni fallor. Quæ omnia dicla sint argutemporibus constabat Ecclesia , infirma mundi eli menti hujus gratia; in quod olim egregia Millii Progente Deo ut sapientiam sæculi confunderet. Hinc legomena observantes cum incidissemus, dubia primerilo apostolos την γλώτταν ιδιωτεύοντας dixit Εu mum aliqua cartis inlevimus; nunc vero e re nata

dem , cum

eadem retractantes latius paulo diduximus. Et qui- A Locus alter, quem ad Græcam originem exigere

ex antiquitate monumentum supersit videtur, esi divinus ille év apzõ v ó lóyos, quæ velus nullum, unde translationis illius lempus eruere pos interpres, In principio erat Verbum. Tertullianus vero simus, conjecturis, ut ipsemet fecerat, tentantes (Adv. Praxeam, c. 20), Et in primis ipsa statim preiler, si qui forte aditus ad veritatem daretur. Recie, falio Joannis evangelizatoris demonstrat, quod relro an secus, apud æquos rerum æstimatores judicium fuerit, qui caro fieri habebat :s In principio eral sermo, esto.

el sermo erat apud Deum , et Deus erat sermo. ) Itaque ad institulum redeuntes, dicebamus ex al Sermonis vocabulum, quod Latinorum primus Afer latis Hieronymi atque Augustini verbis firmalam apud iste in hoc Commate usurpare voluit, quomodo ad multos opinionem illam de pluribus in Latina Ec

fontem exigat, innuunt duo præ cæteris loci, quorum clesia versionibus; quamvis postea petitis aliunde primus in Apologetico sic se habet (cap. 21): Jam subsidiis fulta se latius diffuderit. E lectione scilicet

ediximus, inquit, Deum universitatem hanc VERBO, el Patrum, quæ plerisque, etiam doctissimis imposuit. ratione , el virtule molitum. Apud vesiros quoque saCum enim viderent sacri Textus pericopas diversi pientes Aozor, id est SERMONEM, atque Rationis constat mode ab illis efferri; sæpe etiam easdem ab eodem

artificem videri universitalis. aliter , atque aliter adductas, diversis propterea B

Aller est adversus Praxeam (cap. 5); eo etiam intranslationibus usos arbitrabantur. Varias quidem , signior, quod vir ætate nostra celeberrimus, ad firinquit Huetius (De Claris Interp.), ac plane diversas

manda, quæ de sensu voculæ illius sóyos apud Evaninter se editiones secutos Tertullianum, Cyprianum, gelistam commentus est, adhibuerit. Ante omnia enim Ambrosium, Latinosque Patres deprehenderis, si rem

Deus eral solus, ipse sibi el mundus, et locus, et omnia. explorare tanii vobis est. Verum ul repentino illæ oriul

Solus aulem , quia nihil aliud extrinsecus præler illum. enatæ fuerant, ila posl vitam non diuturnam subito

Cæterum ne tunc quidem solus; habebat enim secum , occasu evanuerunt. In quo tamen Virum amplissimum,

quam habebal in semetipso, RATIONEM suam scilicet. quæ prima se menti objcceral, rerum species fefellit.

Rationalis etiam Deus, el Ratio in ipso prius, et ila ab Pamelius peculiari versione sua usum Tertullianum

ipso omnia. Quæ ratio sensus ipsius est. Hanc GRÆCI asseruit (In Vita Tertull., ad. An. Chr. 197). Frequen, sójov dicunt , quo vocabulo etiam SERMONEM appellatibus illius græcismis , ut arbitror, motus; lum quod

mus. Ideoque jam in usu esl nostrorum , per simpliciveluisti interpretis locos ad Græcum fontem exigere

talem interpretalionis , SERMONEM dicere apud Deum alicubi soleat; ut manifeste Matthaei v, 3; et Joannis i,

suisse. Cum magis RATIONEM competat antiquiorem ha1, quo tamen scriptore, sicuti nemo alius lain !ocu

beri, quia nun sermonalis a principio, sed RATIONALIS ples in adducendis e velere Novoque Instrumento di-C

Deus etiam anle principium, el quia ipse quoque SERMO vinis auctoritatibus, ila nemo liber magis; et qui ex

RATIONE CONSISTENS priorem eam, ut substantiam osamplo memoriæ penu sæpe eas repetens, aliter eas

tendil. dem, atque aliter efferat; aliquando eriam, unius

Hunc ipsum, quem el Virlulém, et Rationem, et scriptoris verbis pro alterius acceptis, quod in laudato

Spiritum dixit, Sapientiam alibi appellat (Adv. HerMatthæi constat. Cum enim nolum sit, Marcionem,

mog., cap. 18) : Si vero SOPAIA eadem Dei sermo est , rejectis aliis, solo Lucae Evangelio, et quidem nec

et sensu SOPHIA ; el sine quo factum est nihil, sicut et integro usum ; ac propterea ex hoc ipso convenire

disposilun sine soPHIA; quæ omnia vocabula jam coleum vellet Tertullianus : Venio nunc, inquit , ad or

legerat in Apologetico (cap. 23), asserens Christum dinarias senientias ejus, per quas proprietatem doctrince e cælis venturum cum totius mundi molu, cum horsuæ inducit ad edictum (ut ita dixerim) Christi. Beati

rore orbis, cum planetu omnium, sed non Christia. mendici (sic enim exigit interpretatio vocabuli , quod in

norum , ut Dei Virlulem , el Dei Spiritum, et Sergræco est) quoniam illorum est regnum cælorum; in quo

monem , et Sapientiam , e: Rationem, el Dei Filium. tamen et Tertullianum memoria, et Pamelium Ter

Num vero constans sibi Novalor isle vocabulorum tullianus fefellit. Ait enim in notis ad hunc locum, Græce est Lucæ #twxoi, quod proprie mendicos signifi. D (ut merito illum vocat Pamelius) cum , spposita pricat. Ast non sunt ea Lucæ, sed Matthæi; in quor que,

mævi interprelis versione, qua cæteroqui utebatur, ac in illo idem profecto commalis initium paré ploc o

Abyov Sermonem potius, quam Verbum vertere maTruyOi, verum non eadem quæ sequuntur. Et tamen

luii ? Audi illum aliter pro veritate efferentem (De Troyous illos, quos inibi Mendicos verti vult, Egenos

Præscript. Hæret., cap. 13): Regula est autem fidei , alibi appellat, ut observavit Pamelius ipse , adducio

ut jam hinc, quid defendamus , profiteamur , illa scililoco ex lib. de Idololatria xii, cui addere alterum po

cet , qua creditur unum omnino Deum esse; nec alium terat ex laudato adversus Marcionem , ubi et mendi

præler Mundi conditorem, Filium ejus appellatum; cos, et pauperes Egenorum nomine comprehendit.

qui universa de nihilo producerit per VERBUM suum Ei plures adducere possemus, si res posceret. Quæ primo omnium demissum. Id Verbum, filium ejus apvero affert e Commentario in Epist. ad Romanos,

pellamus. olim Ambrosio tribulo, ambigua omnino sunt; neque Eamdem vocem usurpat semel et iterum lib. de Car. assertam Tertulliani versionem statuere ullo modo ne Christi (cap. 12, 18), VERBUM frequenter appelpossunt.

lans. Tunc hæreticos suorum temporum antiqua Ver

sione utentes inducit ibidem , dicens, quoniam (in- A rum. , deinde generatus ad effectum, « Cum pararet quiunt), VERBUM CARO factum est.

cælos aderam illi simul. » Sed nullibi lam exerte vim voculæ Abyos expressit,

Nimbala sunt hæc, ut pleraque alia hujusce scrip. quam laudato cap. 24 Apologetici , 'ubi de Judæis lo loris, quæ adhuc lucem expectant: duæ scilicet na

tivitales illæ Sermonis, conditi primum ad cogitatum, quens : Quem igitur , inquit, solummodo hominem præsumpserant de humilitate, sequebatur uti magum

dein generati ad effectum. Sed facile ex iis, quæ æstimarent de polestate, cum ille dæmonia verbo de præstruxit, tum ex subsequentibus castigare eadem, hominibus exculeret, cæcos reluminaret, paralyticos atque ad purum recolligere possumus. restringeret , mortuos denique verbo redderel vilce ,

ele Antequam ad alia Lactantii pergam, est observalu menta ipsa famularel , compescens procellas, et frela dignum, quod scripsit Hilarius (Lib. x de Trin., pag. ingrediens; ostendens sese sóyou Dei, id est, VERBUM 334 edit. Veron.), hæreticorum aliquos volentes Uniillud primordiale primogenitum, virtule, et Ratione genitum Deum, qui in principio apud Deum erat comitalum , et spiritu fultum.

Deus Verbum, non substantivum Deum, esse, sed

Sermonem vocis emissæ, ut, quod loquentibus est Ex his, quæ fusius data opera attulimus, satis li

suum verbum, hoc sit Patri Deo Filius; atque ex his quet , non inter translatores, qui versionem integram cuderint, sed inter scholiastas illos referendum B subrepentes , non Deum Verbum hominem sc ex

partu Virginis efficientem extitisse, sed, ut in proTertullianum , quos supra dicebamus velusti inter

phetis spiritus prophetiæ, ita in Jesu Verbum Dei pretis locos hac illac sollicitasse. Et quidem com

fuisse dicentes. Num ex vocali Terlulliani ac Lacpendio nullo, nisi novitatis , quam in rebus istis sæ

tantii Sermone, suum illum vocis emissæ effinxerant pe inutilem, non raro etiam periculosam exilus

novalores isli ? quis divinel? comprobavil. Adde etiam haud satis commode Ser

Sed ad Lactantium ut redeam, dixi non magis hunc monem usurpasse. Jam enim non Verbum Dei, sed

quam Tertullianum sibi constare. Promiscue enim Verba essent intelligenda : ac propterea , cum in ad

vocibus Verbum Sermo usus, ubi integrum Joanducto loco adversus Praxeam apud suos in usu fuisse

nis locum adducere voluit: Joannes quoque, ait, ita ait, per simplicitatem interprelationis Sermonem di

tradidit : « In principio erat Verbum, et Verbum erat cere , recte Clericus, quamvis fine alio, per imperi

apud Deum, et Deus erat Verbum. At slatim, quasi tiam adjecit.

aqua isla e rivo, non ex fonte hausta minus saperet, In eodem censu , Latinorum alter , præsultore suo

semetipsum, atque una interprelem corrigens , subnihilo constantior, nihilo etiam castigatior Lactantius

jungil : Sed melius Græci Abyov dicunt, quam nos Serfuit , Dei filium nunc Verbum , modo Sermonem ap- C monem. Abyos enim el SERMONEM significat , et Ratiopellans (De Vera Sapientia 1v,8,9). Cum enim dixis

NEM, quia ille est vox, et sapientia Dei. sel, Sermonem esse spiritum cum voce aliquid signi

Veteribus hisce scholiastis accensendus est Joanficanle prolalum; in hoc tamen angelicos spiritus, et

nes Clericus, qui ulrumque, in additamentis suis ad divinum illum Sermonem differre ail , quod scilicet

Novum Henrici Hammondi Testamentum (Edit. alspiritus naribus, ore sermo procedat : angelos propter

lera Francofurt 1714. pag. 391), secutus, non Verea ex Deo tacitos spiritus exiisse (bene, quod non ex

bum, aut Sermonem, sed Kalionem vertere maluit: naribus Dei dixerit) quia non ad doctrinam Dei tra

Initio erat Ratio, eaque Ratio erat apud Deum, et dendam, sed ad ministerium creabantur. Illum vero

Deus eral ea RATIO. cum voce ac sono ex Dei ore processisse, quia voce

Cur ita senserit vir profecto eruditus, sed audax, ejus ad populum fuerat usurus. Clauditque mirabile

et sibi ipsi quamsæpissime nimis indulgens, aperuit hoc ratiocinium, inquiens. « Merito igitur Sermo et

ipsemet epistola altera ad lectorem, præfixa AnimadVerbum Dei dicitur. )

versionibus suis in xviii prima commala Evangelii Vocalem hunc Sermonem, sicuti alia, quæ postea Joannis; ubi tamen faletur, non defuisse, qui ægre afferemus, hauserat e Tertulliano ; cujus insignem ferrent, Rationem a se verti, non Sermonem , aut profecto locum habemus adversus Praxeam (cap. 7): D Verbum. Ul primum, ait, Deus voluit ea, quæ cum Sophiæ Ra Qui fuerint isti, et an vetustissimam Latinæ Ecclelione, et Sermone disposuerat intra se, in substantias, sive versionem, scriptis suis propugnaverint, ingenue el species suas edere, ipsum primum protulit sermo faleor me nescire. Si quid propterea ad hocce argunem, habentem in se individuas suas Ralionem el So

mentum attulero, quod prius ipsi vulgaverint, honori phiam, ut per ipsum fierent universa, per quem erant mibi verlam eadem cum doctis sensisse. Sin aliter, cogilata, alque disposita; imo el facta jam, quantum quæcumque ea demum sint, mea erunt. in Dei sensu. Hoc enim eis deerat, ut coram quoque in Asserit itaque Clericus ambiguam per se esse vosuis speciebus, atque substantiis cognoscerentur, el le cem sóyos, et tam Rationem verli posse, quam Vernerentur. Tunc igitur etiam ipse Sermo speciem, et or bum; statimque addit : Si posterior significatio in Ocnatum suum sumit, SONUM, et vocem, cum dicit Deus,

cidenle obtinuit, ob veteris interpretis Latini imperiFiat lux. HÆC EST NATIVITAS PERFECTA SERMONIS, dum

liam, aul si mavis inoviam linguæ Latinæ, Græci Paex Deo procedit, condilus a Deo primum ad cogitatum tres passim ostendunt, cum hac de re agunt, se Ralioin nomine Sophiæ, « Dominus condidit me initium via

nem non minus, quam VERBUM intellexisse.

Si vera hæc sunt, ut certe verissima, Aóyov æque A patiatur me non incommodiorem usurpare, ob doctissiVerbum significare, ac Rationem, et hanc non minus, morum Patrum Græcorum perpeluum usum. Sinal inquam illud Græcos Patres intellexisse, quæ fuit causa lerea me illico significare voce Ratio, quod ipse rogaut velustum interpretem sollicitarel? An illius impe tus quid sibi VERBUM velit, cogitur tandem vocare interriiia ( quam vocem Clerico excidisse non dubito)? num SERMONEM , hoc est , RATIOCINATIONEM. Audial Haud equidem ; rectissime enim vertit, si ejusdem- denique Tertullianum, qui ita adversus Praxeum cap. 5, mei calculo verli ita polerat. An inopia linguæ La adducto subinde loco, quem nos supra retulimus. linæ ? Nempc mysterium fuerint Christianis illorum Ludit nos Clericus, cum Rationem et Verbum nutemporum inaccessum voces Ralio et Sapientia ab das voces expendendas obtrudit, quæ plura citra ethnicis scriptoribus in divinis passim adbibila, ut substantiam significare possunt. Divina sunt hocce in propterea inopia pressus, nihil aliud præter Verbum loco, quibus de agimus. Divina scilicet Ratio, el e afferre poluerit.

Ratione Verbum ; si év åpxõjam æternun, jam subPergil deinde inquiens : Ipsi Latini, qui expende stantia e substantia cum Tertulliano (Adv. Praxeam, Tunt vocem Græcam, falentur polius Rationem esse in cap. 7), et substantivum cum Hilario, el consubstantelligendam, quam quod Laline dicitur VERBUM; cum tiale cuin Ecclesia. non λόγον προφορικόν, verbum prolatum, sed ενδιάθετον και An vero incommoda voce usus fuerit interpres, insilum, seu internum , non externum se intellexisse cum hoyov, non Rationem, sed Verbum transtulit, dixerunt : Nam quid est VERBUM internum, præler judicent eruditi. Æque Rationem ac Verbum verli RATIONEM, seu RATIOCINATIONEM. Prætereu universa poluisse, tum hoc non minus quam illam intellexisse Ecclesia Christiana, Græca et Latina, Jóyou miscel cum Græcos Patres fassus est Clericus; ac propterea se copia, quæ eadem est cum RATIONE, sed diversissima a nonnihil a Latinorum consuetudine, ad sonum quod Verbo prolato. Igitur, quamvis a consuetudine Latino adtinet, non vero a re ipsa abiisse. rum nonnihil recesserim, ad sonum quod atlinet, a Quod postea Latinos hucusque omnes, qui, interreipsa nequaquam abii.

pretem seculi, Dei Verbum, non Ralionem dixere, Quinam fuerint Latini isti, qui expenderunt Græcam indoclos traducit, non ita scriplurum fuisse pulo, si, vocem Aóyos, facile est conjicere ex adductis e Ter subsidente æstu, et semetipsum, et una tol veterum, tulliano, atque Lactantio aucloritatibus. Quamvis recentiorumque doctissimos altentius inspexisset. mirum videri possit, exerlum hujusce locum, quem Hoc solummodo dicam ; quod omnibus in hac vita nos protulimus. Clericum præleriisse, cum alios degentibus familiare est, idem Clerico accidisse, ut ejusdem scriptoris ex libb. de Ira Dei el Divin. In sæpe humani aliquid palereiur. At Græci Patres slit. adduxerit. Nisi si forte, quod Verbum #popopixòv C voce légos semper sunt usi. Mirum sane, qua igitur ex ore Dei cum voce, ac sono procedentem minus alia, nisi Græca, Verbum exprimerent? Sed parum altenle descripseral; cum tamen prius a Deo mente fuerat Clerico e commate illo Yerbum extrudere, conceptum, adeoque evocáberov dixisset. Cæterum, nisi et sensum evangelista sollicitasset. Itaque ad quod non verbum prolatum, sive, quod Hæreticis ab illa sua, Initio erat Ralio, postquam dixisset, verba Hilario memoralis est loquentibus suum Verbum, šv àpxõ non esse referenda ad argumentum illius lihoc sit Patri Deo filius, sed insiluni, ingenitum Deo bri, quod est Evangelium. Omnes Grammaticæ ratioVerbum ejus unigenitum, et sapientiam Patris, sem nes, inquit, suadent proxime sequentium verborum poper intellexisse et Græcam et Latinain Ecclesiam lestalem, et seriem spectari polius oportere. Hic vero quis unquam dubitavit? At quid sit Verbum internum sequitur hóyos, et omnia ab eo facta, et mundum ab eo quæril Clericus. Recte quod, cum Rationem esse faclum ail evangelista, quæ ostendunt agi de omnium dixerit, semetipsum e vestigio recolligens, seu ratio

rerum INITIO, seu de creatione Mundi. Hujus ratioci cinationem adjecit. Sicuti enim interna hominis ra nii fundum commodaveral illi Grotius (Ad Joan. I, tiocinatio est humanæ mentis verbum, ita (nos mi 1), cujus verba sunt : Ev åpxă, desumplum ex seri divina isto, atque incomprehensibilia nisi huma Græco Geneseos. Deinde post plura , quæ erudite nis affectibus meliri non possumus), ita inquam co- D adtulit, Noto autem Scripluræ loco verbum inde sumpælerna älerna Ralioni Ratiocinario est Verbum illud tum ex sententia illius loci intelligendum est, Mosis Tertulliano primordiale , primogenitum et Dei Spiri. loci sententia hæc est : cum primum creavit Deus ccelus, et Dei Virtus, et Sapientia, et Dei Filius.

lum, et lerram, terra eral, elc. Ergo šv åpxă est, cum Verum in jis, quæ pro coronide epistolæ illius al primum rerum universitas cæpit creari. lulit Clericus, (parcat mihi memoria hominis, a quo Divinal Grotius cum verba év åpxi e Genesi denonnulla didicisse me fateor) majorem profecto, non sumpla idoneo teste nullo pronuntiat : quasi, vodicam bumanitatem, aut verecundiam, sed modes lens Evangelista æternam Verbi generationem ostenLiam desideres. Pergil enim dicens : Si quis objicial, dere, alienis ad hoc verbis indigeret. Quid enim voce Ratio qualitatem potius quam rem signari, ostendat proclivius, si in principio existens dicere volebat, vocem VERBUM apliorem esse ad significandam substan quam év åpzõ övta illud asserere ? Quod vero, non liam, el spondeo me, quæcunque dixi, palam revocatu de mundi creatione, sed de generatione Verbi agat tum ; aul si incommoda voce uli sibi licere censeal, ob inibi Joannes, ita evidens est, ul mirum videri posa LATINORUM, EORUMQUE INDOCTORUM consueludinem; sit virum cætera doclum hocce in loco extra oleas

« PoprzedniaDalej »