Obrazy na stronie
PDF

quod colligendarum frugum tradiderat disciplinam, A vult ista persuasio, ut divinis rebus.funestae calami

post mortem ob beneficium, quod ex frugum copia nascebatur, et sepulta in eo loco esl ^, pariter et consecrata, et divino cum filia appellata nomine. Amat enim Græcorum levitas eos, qui sibi aliquid contulerint, vel qui consilio aut virtute se juverint, divinis appellare nominibus. Et sic ab ipsis beneficiorum gratia repensatur, ut deos dicant, et deos esse credant, qui sibi aliquando profuerint. Sic de Libero Nisa b non dubitat, nec de novis ambigit Sparta sideribus c, cremat et consecrat Herculem d tristis OEtas e, et a vanis Cretensibus f adhuc mortui Jovis tumulus 8 adoratur. Additur tamen, sacratissimi Imperatores, ad hujus profani erroris augmentum, quod hos homines (id est, Liberum et Proserpinam), majore quasi auctoritate defendat. Nam Liberum ad Solem volunt referre commenta Græcocorum li, Proserpinam vero Liberam dicentes Lunam esse confingunt i. Quod quam absurdum et quam miserum sit, ex ipsa veritatis possumus ratione colligere. Quis vidit puerum Solem ? quis fefellit ? quis occidit ? quis laceravit ? quis divisit ? quis membris ejus epulatus est ? Quis Lunam rapuit ? quis abscondit j ? quis Plutonis conjugem fecit? Sed et errorem istum physica rursum volunt protegere ratione*, indivisam mentem, et divisam, id est, τὸν άμάριστον, xzi τόν μεμερισμόνον voûv î, hac se putant posse ratione venerari. Dicite mihi, o vos mortales, quid naturalibus rebusadditis funera ? quid Dei dispositionem crudelium mortium atrocitate polluitis? quid opus erat tam duro crudelique tormento? quid sibi C

[merged small][merged small][merged small][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors]

tatis ordo societur ? ut naturæ siderum, quam Deus summus certis legibus fecit, mortalis calamitas luctibus jungeretur ? Cui rei prodest quod facitis ? miscetis terrena coelestibus, caduca superis, tenebrosa lucentibus, dolores ac luctus hominum divinis honoribus consecrantes.

CAPUT VIII.

Continet maximam partem prosopopœiam qua sol divinum, quem homines ipsi exhibebant, cultum oratione ad eos habita refutare atque detestari fingitur. Si convocato omni genere humano Sol habita

concione loqueretur, desperationem vestram hac for

san oratione percuteret : Quis vos, caduci homines

B et per dies singulos summo Deo variis generibus

rebellantes, ad hoc tantum facinus impegit ut profano nefariæ cupiditatis errore et mori nie dicatis vestro arbitrio et vivere ? Atque utinam usitato more vel uno genere vesanæ cogitationis vestræ figmenta procederent! Utinam sine contunelia mei, sceleratæ cogitationis vestræ grassaretur inprobitas! Nunc vosmet per praecipitia jactantes, mihi quoque non parcilis, nec aliquam habet vester sermo reverentiam; sed cum dedecore meo in exitium vestrum mortemque properatis. Alii me apud Ægyptum undis Nili et rapidis verticibus m obstinato mentis furore submergunt m. Alii amputatis virilibus plangunt 0. Alii crudeli morte cæsum, aut in olla decoquunt, aut septem verubus corporis mei membra lacerata subfigunt T. Qui paululum mihi placida

[ocr errors][ocr errors]

fuerit oratione blanditus, quadrijugi currus a aurigam me esse confingit. Projicite aliquando tanti furoris exitium , et salutari persuasione convicti, veram salutis viam quærite. lnimicus Dei est, qui hæc aut cogitavit, aut finxit; nec facinns ejus simplex aut usitata poena comitatur, qui sacra profanis persuasionibus polluit, qui de præclaro opere Dei b tanta confingit. Lugete mortuos vestros, et ipsi simili morte morituri. Mittite regibus vestris, ut vultis, inferias, et orbitates eorum alio remediorum genere mitigate. Lugete Liberum, lugete Proserpinam, lugete Atym, lugete Osirin e, sed sine nostræ contumelia dignitatis. Nolo me per tumulos eorum favilhasque ducatis, nolo ut errori vestro nomen meum fomenta suppeditet. Ad lucem diei a Deo factus sum, hoc mihi sufficit solum. Quid me honesti mumeris dignitate privatis? Aliud me Deus fecit, aliud esse jussit, et vos me pro libidine vestra dividitis d, pro arbitrii vestri cupiditate laceratis? Quicquid sum simpliciter Deo pareo, nec alind volo de me intelligatis nisi quod videtis. Hoc Deo gratum est, hoc Deus libenter amplectitur, hoc homines ad salutis viam ducit, si projectis erroribus Dei gratiam simpliciter ac fideliter audiatis. Hæc quidem, sacratissimi imperatores, prosopopœiaco me sermone dixisse sufficiat. At ego nunc sacrarum lectionum institutione formatus, perditos homines religioso sermone convenio. Si dii sunt quos colitis, cur eos lugetis * ? Cur eos annuis luctibus plangitis? Si lacrymis et luctu digni sunt f, cur eos divino honore cumulatis? Unum itaque e duobus facite, aut nolite eos lugere, si dii sunt : aut, si luctu eos dignos putatis ac lacrymis, deos eos appellare nolite, ne luctibus ac lacrymis vestris majestas divini nomiuis polluatur. Sed quia mens perdita, et sceleratæ cupiditatis laqueis implicata, nulla potest ratione revocari, persequar cæte

[ocr errors]

A ra, ut publicatis omnibus atque detectis, quæ profana consecravit improbitas, misericordia Dei in nomine Domini nostri Jesu Christi lapsos erigat, fugientes ad:se revocet, dubitantes confirmet, errantes eorrigat, et quod est potissimum, vitammorientibusdonet.

CAPUT IX.

Luctum de morte Adonidis a Marte in aprum converso percussi perstringit, et narrationem Evangelicam de ejecto dæmonio paucis commemorat. ln plurimis Orientis civitatibus, licet hoc malum etiam ad nos transitum fecerit 8, Adonis h quasi maritus plangitur Veneris, et percussor ejus circumstantibus vulnusque monstralur. Mars enim in porci sylvestris speciem formamque mutatus, ut sibi priB mas partes in amore Veneris vindicaret, incaute contra se ruentem i percutit juvenem. Si Deus erat Adonis, cur rivalis insidias nesciebat ? Si homo, cur cum superiore certabat? Sed et ahium audio j cum Venere conjugale habuisse consortium. Vulcanus, nisi fallor, ab his deorum cultoribus maritus Wemeris esse perhibetur. 0 vanorum hominum ridenda persuasio! Inter duos maritos adulter positus ab uno capitur , alterum vincit. Sed vide , ut adulter Dens maritum vinceret, quod sibi corpus elegit, porens esse maluit : qui, si habebat corporis mutandi potestatem, leonis debuit potius speciem formamque suscipere. Sed leonem dicunt, qui naturas animalium norunt, in illa agrestis animi feritate pudicitiæ servare virtutem. Merito igitur ab adultero C leonis spernitur forma et hibidinosi animalis eligitur. Hic jam Evangelicæ traditionis secreta tractemus. Ejecto dæmonio Dominus porcorum gregem donat (Matth. viu, 31, 32; Marci v, 15; Luc. viu, 52, 55). Nec immerito, ut cum libidinosis animalibus per dura præcipitia fluctusque jactatus, per mortes porco.

άγα)iaxovtai xai 0py&vrai. Wow.— Firmicum legisse Clementem ex hoc loco patet. Idem expressit et AEggius c. 21. Vide quoque Athenag. Iegat. c. {2 et 25.

8 Quo tempore Adonidis Mysteria Romam deve. nerint, scriptores haud commemorant; probabile tamen est, hoc Hadriani aut certe Heliogabali temporibus factum esse.

" Arnob. vii, 53. Lactant. 1, 17. De tota bac fabula Cf. 1'ilienscher Erklarung des Mythus Adonis (Gotha, 1800); et Creuz. u, p. 95 seq.

* Loco serentem, ut habet editio princeps. 0vid. Metamorplm. x, vers. 710:

Forte suem latebris vestigia certa secuti
Excivere canes, silvisque exire parantem
Fixerat obliquo juvenis Cinyreiùs ictu.
Protinus excussii pando venäbula rostro. Wow.

j Et c. x, Audio Cinyram Cyprium. Hæc verba indicare videatur hominem, qui ex aliorum relationibus penitiorem sacrorum Hellemicorum notitiam hausit, cum ipse in religione Christiana ab infantia inde educatus fuerit. Nec obstant verba c. 8 : Au ego munc sacrarum lectionum institutione formatus, erditos homines religioso sermone convenio. Nam aud nimis urgendum est illud nunc, quasi provectiore ætate ad legendam S. S. taudem accésserit. Referendum potius est ad sequenlia pcrditos homines .... C0nvent0,

rum varias, digna nece immundus spiritus carperetur. A santur, et quicquid hominem perdidit, colitur,etfunest;

CAPUT X. Flagitia in cultu Veneris Paphiæ explodit. Audio Cinyram Cyprium a templum amicæ meretrici donasse b, ei erat Venus nomem. Initiasse etiam Cypriæ Weneri plurimos, et vanis consecrationibus deputasse. Statuisse etiam, ut quicumque initiari vellet, secreto Veneris sibi tradito, cassem in manum d mercedis nomine deæ daret. Quod secretum quale sit, omnes taciti intelligere debemus, quia hoc ipsum propter turpitudinem manifestius explicare non possumus e. Bene amator Cinyras meretriciis legibus servit, consecratæ Veneri a sacerdotibus suis stipem dari jussit, ut scorto. CAPUT XI. Item flagitia Jovis Sabazii.

Sebazium colentes Jovem f anguem, cum initiantur, per sinum ducunt £. Adhuc primi erroris vitia gras

a Tota hæc narratio Eulhemerum sapit. b Scilicet doctrina arcanae in Mysteriis Veneris in templo Paphio et sacro horto, cujus nomen ispô; xiirjs hodieque siiperest (Voyage d'Ali-Bey, 11, pág. 129), mystis tradita. « Cleriens Alex. Protrept. c. 2, p. 12; Lactantius 1, 17; et Theod. de Cur. Graec. affect. dissert. 5 ed. Schultzii tom. IV, p. 767. 0mnes ex Euhemero: Quæ (Wenus) artem meretriciam instituit, auctorque mulieribus in Cypro fuit, uti vulgo corpore quæstum facerent. Hesselii`Eniìius p. 525. Ex Trogo suo idem refert Justinus xviii, c. 5. Commodiani Instr. xvi : - - - - - - - - Phariam una cœlestem, Virgines et Venerem, cui conjuges vestræ delumbant.

Hanc meretricem a Cinyra inter deos relatam habet quoque Ariiobius iv, 2δ. d In manum, sic correxit Wowerus. Scaliger : assem unum, cum in editione principe legeretur, secreto Veneris sibi tradito asse, manum mercedis m0mine deae daret. e Ex Clementis Protreptici c. 2, p. 15, et Arnobii lib. v, c. 12, hocce secretum discimus. Ilic &λόν zάνδρον xzi φαλλὸν traditum fuisse scrihit ; ille : nec Üypriæ Veneris abstrusa illa initia præterimus, quorum cónditor indicatur Cinyras reae Cypri fuisse, in juibus sumentes ea certas stipes inferunt, ut merelrici, et referunt phallos propitii numiinis signo donatos. Cf. Orell. ad h. 1.; Lucianum de Dea Syria c. 16; Meursium in Cypro p. 109, et Dissertat. nostram : tler Tempel der Himimlischen Gottin zu Paphos, p. 17. Templum Veneris Aphacenum in Libano monte ob scelera ibi commissa infame, Constantinus M. destruxeral. Ilinc forte apud Firmicum recens templi Paphii memoria, et h. l. commemoratio. Ilaec flagitia in templis Phœniciis Veneri dicatis tangit quoque Alhanasius xorà 'E\\. c. 26. f Ilunc deum, qui est Dionysus (Creuz. III, 544) vel Lunus (Creuz. p. 550) et ad religiones Phrygias pertinet (ibid. 358) loquuntur inscriptiones, quæ cum Justino M. Apol. 1, p. 45, et Firnico Jovem eum faciunt ex sequioris Paganismi omnia fere numina confundente syncretismo.

[ocr errors][ocr errors]

anguis * callida et malitiosa crudelitas adoratur. CAPUT XII. Item et Corybantum flagitia foedosque ritus. In sacris Corybantum parricidium colitur 1. Nam unus frater a duobus interemptus esi, et ne quod indicium necem fraternæ mortis aperiret, sub radici. bus Olympi montis a parricidis fratribus consecratur 1. Hunc eumdem Macedonum colit stulta persuasio.* Hic est Cabirus, eui Thessalonicenses quondam cruento cruentis manibus supplicabant 1. Consid... randum itaque est, quale sit numen, quod parrici. dalis amentia, ut parricidium coleret ”, invelit. CAPUT XIII. Narrationibus de Deorum facinoribus quævis flagitia hominibus commendari, et nomina hominibus inferiora atque deteriora pingi docet. Quapropter quicumque hæc sacra devota monio

[ocr errors][merged small]
[ocr errors][merged small]

veneratur, cuicumque placet superstitionis istius me- A catur 1. Adulteria omnia eorum enumerare dificile

tuenda contagio, aut malis suis solatium quærit, aut facinora eorum tacita collaudal cogitatione, hoc optans, hoc quærens, hoc utique magnopere desiderans, ut et sibi liceat, quod diis suis licuit, ut et se ad consortium talis vitæ morum similitudo perducat. Adulterio delectatur aliquis a, Jovem respicit, et inde cupiditatis suæ fomenta conquirit, probat, imitatur, et laudat, quod Deus suus in cygno fallit b, in tauro rapit c, ludit in satyro d, et ut liberalis in flagitiis esse consuescat, quod inclusam regiam virginem auro largiter fluente corruperit e. Puerorum aliquis delectatur amplexibus, Ganymedem in sinu Jovis quærat f, Herculem videat Hylam impatienti amore quærentem *, Hyacinthi desiderio captum Apollinem discat h. Chrysippum i alius, alius Pelopem j videat, ut per deos suos sibi licere dicat *, quicquid hodie severissime Romanis legibus vindi

attamen coleret melius cum orationis serie congruere videtur. a Hujusmodi exprobrationes in Actis quoque martyrum passim leguntur. Sic v. c. Symphorianus martyr coram judice dixit : Apollinem vero istum quis nesciat, apud Amphrysum fluvium Admeti regis fuisse pastorem ; qui voluptatum suarum illecebras recolens laureas diligit sertis coronas (Ruinarti Acta primorum martyrum sincera et electa p. 72). Achatius episcopüs, ibid., p. 140, de Apolline : Ut erat turpis in pueros, forma Hyacinthi cujusdam captus, ut bene nostis , incaluit. et miser atque ignarus futuri , disco illum quem optabat videre occidit. AEsculapium fulminatum, Venerem adulteram, Jovem in Creta sepultum in sequentibus commemorat. Jovis, Martis, Vuleani scelera Theotechus martyr ostendit in Actis S. Theodot. (Ibid., pag. 565.) Neque deerunt alia hujusmodi testimonia, si Acta martyrum evolves. Wide,

est. Quis Amymonem m ? quis Alopen "? quis Me. nalippen °? quis Chionem, Ilippothoemque P corri. pit? Nempe Deus vester hæc fecisse memoratur. Ille, quem volunt severis oraculis errantium hominum peccata corrigere, Steropen amat q, Æthusam rapit, Zeuxippem stuprat, quærit Prothoen et Arsinoæ adultera cupiditate blanditur. Sed ex isto corruptarum mulierum grege una puella amatorem Deum et vitavit et vicit. Daphnen r enim divinans Deus et futura prædicens, nec invenire poluit, nec stuprare. Muliebria patitur aliquis, et effeminato corpori solatium quærit? Videat Liberum amatori suo post mortem etiam promissae libidinis praemia imitatione flagitiosi coitus repræsentantem *. Siquis

[merged small][merged small][ocr errors]
[ocr errors]

Junone sorore; de llercule et Æsculapio, p. 446. Cf. Justin. M. Apol. 1, c. 9; Arnob. iv, c. 26; ubi spurci deorum amores recensentur ; et Orellium atQue Meyerum de Arnobio, p. 244. Eadem fere habet Clem. Alexandrinus Protrept., c. 2, p. 27. Indigna deorum facta deos illos nón esse lüculenter probant. Athanas. xατὰ `E). c. 12. De singulis vide Mythographos. Pauca tantum notabimus.

b Ledam.

c Europam.

' Antiopen : Qvid. Metamorph. vi, 110 ; Hygin. Fal). 8; Apollod. 111, c. 5, 5; Nonni Dionys. vii, 125, xvi, 252; et scholiast. Apollon. Rliod. iv, 1090, ed. Brunckian;e posterioris; Arnob. iv, 26. Ludit significatione Wenerea. Ovid. de Arte amandi. 1, 91, 6 15 ; Metam. vi, 151; et Burmann. ad Ovid. dé Arte amandi, p. 546.

e Danaen. Ilorat. Od. iii, M6.

' Minuc. Felix c. 22: .... et in Ganymedem Jovis sluprum cælo consecratum.

* Ilunc quoque habet Arnobius, a Clemento mutualus. Orel!. I. c.

* Ita quoque Arnobius. Hyacintho est alter occupatus. Ovid. Metamorph. x, 160 seq. Orell.—Commod. Instr. xi :

Ultimus ille dies fuit Hyacinthi sodalis.

* De Chrysippo Pelopis filio a Laio ob pulchritudinem rapto, a Pelope liberato, deinde ai) Atreo et Thyeste interempto agunt Pausan. vm, c. 20; et Hygin. Fab. 85; at a deo quodam adamatum fuisse, liaud legimus.

' Ilunc etiam recenset Arnobius, a Neptuno ama

[ocr errors]
[ocr errors]

mens et Arnobius habent l. I. Cf. Orellium in nolis, De Zeuxippe nihil legi. * Ovidii Metamorph. 1, vers. 490 seq. Hygin. Fab. 205. Commod. instr. xi : Lasciviens qui Daphnen sic cœpit amare. * Spurcam hanc fabulam narrant Clemens Alet. Protrept. c. 2, p. 29, et Arnobius v, c. 28, cum Firmico conferendus. Vide notas Orellii. Potestisne, verba sunt Arnobii, impubibus et prætertatis testris, qugs Liber indua erit, pactiones suis cum amaloribus indicare? A Gregorio quoque Nazianzeno commem0ratur arri) irsvrtx3, B. I Wow. ' Patrem fugaite. Fabula nolissima, ab Euhemi& mantur exempla. Cum matre concubuit ^, sororem duxit uxorem b ; et ut integrum facinus impleret incesti, filiam quoque animo corruptoris aggressus est c. Inferiores aliquis æmulo stridore persequitur, et adversarium cupit crude!i feritate torquere, ab Apolline ex Marsyæ casibus l crudelium tormentorum casus discat. Alienum aliquis desiderat et hoc cum morte domini conatur implere, videat ut llercules occiso Geryone lberas abegerit boves °. Si quis promiscua hominum cæde gaudet, præposteras Martis cupiditates diligenter inspiciat. Semina pene omnium scelerum a diis suis f peccantium turba collegit. Et ut perditus animus impune facinus posset admittere , ex præcedentibus facinorum exemplis majore se auctoritate defendit. Si stupri præmia corruptor inquirit, si viam optat sollicitationis addiscere, in sinu corruptæ mulieris aurum videat Jovis *. Si publicus parricida, commissam sibi regni custodiam nefaria prodere cupiditate desiderat, respiciat ad eos, qui Saturnum filio prodiderunt h. Quatenus jus lædatur hospitii, vel quatenus amicitiæ jura turbentur, vel quatenus mensæ conciliatio sancta violetur i. Si quis ad injuriam pronus quærit esse, ordinem scelerum de Tantali casibus discat i. 0 facinorosæ cupiditatis triste solatium ! 0 homi

institutum, et incestum desiderantibus a Jove su- A num deflenda persuasio! 0 infelicis imitationis cruen

[ocr errors][merged small]
[ocr errors][ocr errors]

ta meditatio ! Scenam de cœlo fecistis *, et errantes animos per abrupta præcipitia crudeli calamitate duxistis, cum hominibus peccare cupientibus facinorum via de deorum monstratur exemplis. Sed in ista criminum lege, in ista confessione scelerum gratias agamus illis, qui etiam exitia et mortes deorum istorum 1 nobis nescientibus prodiderunt: ut disceremus omnia per tot obstantes. Fuit enim et apud veteres, licet nondum terram illuminasset Domini nostri Jesu Christi veneranda dignatio, in spernendis superstitionibus religiosa constantia. Diomedes pudicus ac sobrius Venerem vulnerat, Martem vincit et percutit m. Oti et Ephialtæ m edicto Mars bellipotens temporali exsilio o damnatus,ferrea catenarum vincla sustinuit. Sarpedonem filium mortuum in Troja Jupiter plangit P. Et mercedem fabricatorum murorum Neptunus a superbo rege q non recepit. Alterius regis r Apollo greges pascit. Et soli omnia videnti alius * occisarum boum nuntiat mortes. Castores sepelit Sparta *, ardet apud Oetam IIercules u, et Æsculapius alibi fulminatur v, Vulcanus a patre præcipitatus pedem frangit x. Lycurgum fugiens Liber moritur y. Wenus in adulyerio deprehensa detegitur *, et post Dei nuptias Anchisæ hominis cubile sectatur *. Saturnus regno timens devorat filios b. Hic ex Creta fugiens c in Italia a Spartanis absconditur '. Ob amo

[ocr errors][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small]
« PoprzedniaDalej »