Obrazy na stronie
PDF
ePub

ELENCHUS

OPERUM QUÆ IN HOC
QUÆ IN HOC VOLUMINE CONTINENTUR.

[blocks in formation]

619

Quindecim Fragmenta ex Opere Historico.

Fragmenta ex aliis S. Hilarii operibus.

S. Hilarii Epistola seu Libellus cum præfatione et dissertationibus.

Sermo B. Hilarii de dedicatione ecclesiæ.

Liber de Filii et Patris Unitate.

Liber de Essentia Patris et Filii.

Nicolai Fabri in Fragmenta Hilarii præfatio.
Index rerum et sententiarum.

Index Glossarum.

"723

- 727

877

883

887

Ibid.

915

1014

[ocr errors]

IN LIBROS DE TRINITATE

PRÆFATIO.

tinet. Eos quoque ab Ambrosio tritos fui se persuademur vel ex primis ipsius de Fide libris, in quibus plura ad horum Hilarii librorum imitationem-expressa identidem advertimus. Quamvis enim ca in proprium stylum converterit, adhuc tamen apparet unde delibata sint. At cum pro more ne eum quidem nominet, e cujus lucubrationibus profecit, nihil ab eo habemus, unde nobis constet quod quæritur. Nisi forte dicamus eum etiam suum de fide titulum ab Hilario assumpsisse. Quamquam bunc ipsi quodam modo præscripsisse videtur imperator Gratianus.

1. Hi libri Athanasio adscripti. Quantam Hilario A Trinit. cap. 10, sed a titulo indicando utrobique abslaudem pepererint. - Temporis dispendium facere merito judicaretur, qui in his libris auctori suo vindicandis illud consumeret. Quamvis cuin eos Athanasio adscriptos quondam viderint Philippus bona Spei Abbas et Joannes quidam ipsius æqualis et amicus, illos tamen ab Hilario profectos esse ex castigatiori. bus membranis postmodum agnoverunt. Qua etiam in re tanto consensu sibi concinit priscorum temporum omnis ætas, ut nihil certius, nibil exploratius a majoribus acceperimus. Propter hos præsertim libros eam Hilarius apud omnes cum Latinos tum Græcos promeruit scientia, fidei, et eloquentiæ laudem, ut, quod valde rarum, etiam ab adversariis cjus iidem libri summopere fuerint commendati. Sic enim ex vulgi fama testatum reliquit So- B tui queat. In vetustioribus si quidem desideratur zomenus lib. in, cap. 14 : Hilarii autem libros de fide, etiam ab iis qui contrariam tuebantur catholicæ fidei opinionem, admodum commendatos esse prædi

cant.

III. In hoc non magis consentiunt mss. — Neque ex antiquis exemplaribus quidquam magis certi sta

inscriptio, quæ in aliis de Fide, in aliis de Trinitate, in Vindocinensi de fide sanctæ Trinitatis adversus Arianos, quibus in Remigiano additur, vel cæteros kæreticos, in Telleriano autem de Trinitate contra omnes hæreses prænotatur. Sed insignis præ cæteris in Corbeiensi atque altero e Sorbonicis hæc habetur epigraphe: Hic insant libri Hilarii episcopi numero Xu, quas in exsilio conscripsit, missus (scil, in exsilium) ab hæreticis Arianis propter deitatis unitatem Domini Jesu Christi cum Patre. Beatissime presbyter Barbavio in Christo Jesu Domino nostro ulere felix cum om· nìbus tuis. Fides, spes, charitas maneat in cordibus nostris. Eamdem, paucis mutatis, inscriptionem præ se fert Pratellensis codex, in coque pro, felix cum_om

II. Non una ratione ab antiquis inscribuntur.- Non ita constans est veterum in iis inscribendis consensio. Hieronymus de Script. eccl. in Marcello et Hilario, vetus Codex canonum Ecclesiæ Romanæ c. 41, et Ado Viennensis in Chronico eos contra Arianos inse bunt. Eosdem de fide appellant alii longe plures numero, et auctoritate non inferiores. Quos inter præcipui sunt Rufinus lib. 1 hist. cap. 31, Cassianus lib. vi de luc. c. 24; Leo Papa epist. alias 97, c. 3, Patres concilii Chalcedonensis Act. 2, p. 357; Theodoretus Dial. и, p. 106; Leontius Byzant. C nibus tuis, legere est, felix curationibus tuis. Nonnul

lib. I contra Nestorium et Eutych. ubi Hilarium. ut
ex Nicænæ synodi Patribus unum falso commendat.
Neque alio eos titulo laudant Alcuinus contra Feli-
cem lib. Iv; Ratramnus Corb. Spicil. t. vn, p. 335,
Joannes Diaconus commentario nondum vulgato in
Pentateuchum, et Hincmarus de Prædestin. cap. 25.
Quibus aperte suffragatur Oratio olim inter sacro-
sancta Missæ sacrificia in Natali S. Hilarii legi soli-
ta, in qua habetur: Deus, qui infusus corde beati
Hilarii antistitis, quasi de tuo templo, FIDEI responsa
dedisti, etc. Quo etiam alludere videtur et benedictio
in perantiquo Pontificali Ecclesia Ebroicensis ad
kal. Nov. in Natali S. Hilarii prænotata: Sit apud
te pro nobis exorator, qui tunc contra hæreticos pro le
adstitit assertor: ut te retribuente populus crescat in- D
numerus, quod sudavit IN FIDE sacerdos, etc. At apud
Cassiodorum lib. 1 Instit. c. 16, de Trinitate in-
scriptos eos videre est, consentiente Fortunato lib. 1
Vita S. Hilarii, juxta quos a Philippo abbate de fide
sanctissimæ Trinitatis appellantur. Libros cosdem
laudat Augustinus epist. cLxxx, n. 3, et lib. vi de
PATROL. X.

lam in expendendo titulo operam ponimus, de inscriptione ipsa non tam solliciti, quam ut inde consilium auctoris exploratum habeatur.

IV. Illos DE FIDE inscribere licet. Etsi non apparet prima fronte cur hoc opus de Fide inscriptum sit; si tamen propius inspiciatur totius operis ratio, non displicebit titulus satis congruens cum iis libris, in quibus Filii et Patris consubstantialitas, præcipuum fidei nostræ caput ac fundamentum, ubique propugnatur; quique ad hoc maxime sunt suscepti, ut ca fides, in qua renati sumus, illæsa et integra teneretur. Neque sane probabile videtur, tot tamque diversos scriptores græcos ac latinos in eamdem inscriptionem conspirare potuisse, nisi ab ipsomet auctore instituta esset. Conjecturæ huic plurimum favet quod lib. 1, n. 16, Hilarius ipse testatur se ad hos libros scribendos animum appulisse, ut eos compesceret, qui evangelicæ fidei corrumpunt sacramentum. Iino num. 34, totius operis sui studium in insi.uanda maxima et gravissima totius fidei intelligentia ponendum esse declarat. Unde lib. x, num. 5, totius fidei demons1

corum testimoniorum responsionibus eorum vesanam doctrinam destrueret, et fidem Ecclesiæ firmius robo

raret.

trationem vocat, quidquid eo usque disseruit. Quid A bus eorum agnitis, legis et prophetarum atque evangelivero sibi velit evangelicæ ɓdei sacramentum, cap. 13 in Matth., n. 6, explicat his verbis: Quumquam ad fidei sacramentum, id est, ad Patris et Filii et Spiritus sancti unitatem, etc. ubi fidei sacramentum idem sibi esse significat, quod Trinitatis mysterium. Mittimus interim singulare in iis libris haberi pratroci nium fidei. Eo namque statim perducitur liber primus, ut in Dei rebus non humano sensui, sed Dei ip sius de se testimoniis credendum esse quisque persuadeatur. Tum liber tertius in id unum niti videtur, ut ad capiendas res divinas hominem infirmitatis suæ convincat, doceatque nullum ei esse uisi in fide præsidium. Quod quidem rursum quarto, quinto, aliisque libris sæpenumero inculcatur.

[ocr errors]

VH. Ot efficacius confutentur, simul refellitur Sabellius. Non minori quidem conatu adversus Sabellii, quam adversus Arii commenta videtur contendere: sed hoc tantum agit, ut Arianos efficacius configat, quos, ut ipse notat lib. x, num. 5, validissimis licet rationum momentis conterere frustra conaretur, quam diu in se vel levissimam relinqueret Sabelliance labis suspicionem. Sub specula enim, inquit, omnium hæreticorum ad occasiones singulorum verborum in os meum pendentium loquor. Sed pendentibus licet ita omnem de se detrahendi occasionem

meat: Nam quoque nunc secundum sancti Spiritus donum temperavimus totius fidei demonstrationem, ut ne quid ementiri saltem adversum nos criminis pos

sent.

V. Quomodo sint contra omnes hæreses. Hinc non B se sustulisse confidit, ut lib. x, n. 3, dicere non tiimmerito contra omnes hæreses dieti fuerint, in quibus non modo omnium generatim hæreseon caput ac principium, quo cuique fidem intra sensus sui fines concludere, et ad placita propria Scripturas detorquere permittunt, passim profligatur atque retunditur; sed et Arii, Photini, veterumque hæreticorum Hebionis, Valentini, Manichæi, Hieracæ, Sabellii jam tum propagate confutantur blasphemiæ; imo etiam prævertuntur nondum excitatæ Apollinarii, Macedonii, Nestorii, Eutychetis, Sacramentariorum, etc. Deinde cum Athanasius epist. ad Epictetum Synodum Nicenam vocet τροπαῖον οὖσαν πάσης αἱρέσεως, cumque hujus Synodi Symbolum contra omnes hæreses inscriptum in veteribus exemplaribus legere sit; eadem prope jure hi fidei ejusdem vindices libri titu- C lo eodem insigniri meruerunt,

VI. In Arianos potissimum intenti sunt. Falendum tamen est eos potissimum contra Arianam sectam fuisse conscriptos. Consilium suum declarat Hilarius ipse lib. 1, num. 47, ubi de Arianis, quorum nomini parcere solet, sermone habito statim subjicit: Horum igitur furori respondere animus «EDATsit. Neque illud libri septimi exordium, Septimus kie nobis adversum novæ hæreseos vesanam temeritalem liber scribitur, aliud sibi vult, nisi ut indicet in unam Arianam hæresim hactenus disputatum esse. Ac ne superfluis probationibus diutius immoremur, sufficiat illud lib. x, num. 8, ubi Ililarius ad finom hujus operis licet vergens, cum unis tamen iisdemque hæreticis, quorum stultissimis professionibus huc usque responderit, sese rem habuisse testificatur. Non enim obscurum est quas vocet stultissimas professiones, cum Arii ae sociorum ejus epistolam ad Alexandrum missam, in qua perfidiam suam consignarant, libris quarto el sexto totam describat, et in ea refellenda Tum in iisdem libris tum in sequentibus totus occupetur. Quo spectat illa tituli pars, quam præ se fert exemplar Vindecinense: In boc codice B. Hilarii quartus in ordine liber manifestissime kæreticorum pandit fallacem doctrinam. İdem ipsam illam perfidiæ eotum expositionem, quibus Ecclesiæ fidem nitebantur infirmari, ex eorum libris delatam præfatus Doctor in suo inseruit volumine: scilicet ut callidis propositioni

D

VIII. Libri scripti contra Arianos, contra Arianos non sunt inscripti. — Quamvis autem totum hoc opus contra Arianos scriptum ultro concedamus, ægre Lamen dabimus inscriptum contra Arianos. Quis enim credat Hilarium, qui ab Arianis ex nomine designandis de industria abstinet, illud in ipsa librorum fronte inscripsisse? Vix enim bis Arii, semel Ariomanitarum Vocabulum lib. VI, ex ipsius calamo excidit: alias vero prorsus parcit sectæ nomini. Hæc modo (Lib. VII, n. 3) nova hæresis, modo (tbid. n. 6) novella nunc hæresis, nunc (Lib. xn, n. 17) nostri temporis infidelitas appellatur. Hujus vero auctores similiter tectis verbis vocitari audias, aut non veri Dei prædicalores, aut (Lib. 11, n. 4) aliquos nunc hujus temporis prædicatores, aut (Lib. vi, n. 6) præsentes hæreticos, aut (Ibidem) dissimilem Patri Filium prædicantes, aut (Lib. xi, n. 4) novi Christi prædicatores, vel etiam (Lib. 1, n. 26) creaturæ prædicatores; nusquam Arianos.

IX. Hilarius moderationem suam his libris patefecit. - Sicut cum solerter cavit, ne favere Sabellio videretur, egregium dedit prudentiæ specimen; ita hae agendi ratione singularem patefecit animi moderationem. Quam quidem longe clarius testatam facit, cum totis illis libris pravam Arianorum doctrinam convellere contentus, in nullum nominatim invehitur. Alicubi enim audies mala deflentem, quibus tum misere per eos afflictabatur Ecclesia: at vel unius eorum, per quos illa tam injuste patiebatur, nomen prodentem frustra exspectaris. Semel lib. x, incidit mentio exsilii sui; sed injuriæ sibi inatæ velut immemor, quærit potius unde de eo gratuletur, quam unde queratur. Neque cuiquam videri debet huic moderationis proposito adversari, quod Arianam hæresina non novellam modo, sed ei furentem et impiam frequens cognominet. Certis enim notis indicanda erat, cujus nomen proprium tacebatur. Vulgo autemi furentem illam cognominabant, cum nefaria illius indole conveniente nominle ratione. Ut euim ait Gre

14

quæ ad dicti libri xı argumentum in primo scribit, se nimirum vitiosas et irreligiosas de Spiritu sancto prædicationes ad hoc amovisse, ut illæsum atque incontaminatum regenerantis TRINITATIS sacramentum intra definitionem salutarem apostolica atque evangelica auctoritas contineret; neque jam per sensus humani sententiam Spiritum Dei inter creaturas quisquam auderet referre, quem ad immortalitatis pignus et ad divinæ naturæ consortium sumeremus (Lib. 1, n. 56). Ex his enim palam fit, eum hisce libris regenerantia Trinitalis sacramentum defendere voluisse, ut nihil de totius fidei (in baptismo susceptr) absolutione deesset. XII. Spiritum sanctum Deum non nominari perperam notat Erasmus. - Erasmo hic non succenscre vix

gorius Nazianz. Or. xxi, n. 3, 'Apeïos tūs pavias ènár A ritus sancti divinitate. filc non videntur tacenda, vos: ae rursum Or. xxix, n. 4, hanc sectam vocat τὴν ̓Αρείου καλῶς ὀνομασθεῖσαν μανίαν, hoc est, a furore recte cognominatam. Quidni etiam impia a temperante dicta sit, quæ a dilecto Filio Patrem optimum separabat? Denique Hilarius ipse sibi conscins quam moderate lis libris ac toto exsilii sui tempore se ges · sisset, ubi adversus Constantium scribendi quadam necessitate se constrictum vidit, libere contestatus est nikit a se hactenus in tempora maledictum, nihil in eam, quæ tum se Christi Ecclesiam mentiebatur... famosum ac dignum impietate ipsorum scripsisse aut locutum esse (Lib. in Const. num. 2). Non igitur sine causa crediderimus eum, qui ità affectus erat, lucubrationes suas contra Arianos minime inscripsisse. X. Inscriptio DE TRINITATE retinenda.- Minus con- B sustinemus, de docio praesule nostro, et antiquis stat an non de fide eas nuncuparit. At inscriptioni huic quamvis, ut superius ustensum est, multa faveant, iisque accedat exemplum Ambrosii, qui libros a se contra Ariananı sectam scriptos de fide compeljavit; cum tamen non vera sit, nisi quatenus fidei Homine Trinitatis mysterium significatur, nulla snecurrit ratio satis gravis, ut antiquum et a multis jam sæculis roceptum de Trinitate titulum immutemus: buic præsertim suffragante Fortunato, cujus auctoritas en pluris omnibus facienda, quo ipsummet Hilarii autographum vidisse potuit. Si enim illius ætate pii præsulis ad Abram epistola Pictavis tenebatur pro muuere conservata, quanto magis insignes illi libri ? Titulum eumdem confirmant liturgicæ preces in annua B. Hilarii solemnitate legi consuct:e, quæ etiam- C consideratissime abstinuerit, duin interim in alite num in duobus Ecclesia S. Gatiani Turonensis codicibus ab annis saltem 800 exaratis asservantur : in uno quidem ad primam novembris diem, in altero autem ad decimam tertiam januarii. Sic porro habent: Deus, qui venerabilem B. Ilitarii confessoris tul atque pontifiois festivitatem solemniter recurrentem populo tuo dedicasii, cujus lingua in sæculo pro sanGTÆ TRINITATIS æqualitate sie tonuit, ut mundi hujus principem miles tuus prosíorncret, ete. Exstat eadem oratie kal. noventh, assignata in Sacramentario regi bibliothecæ not. 3865, annos circiter 900 præ se ferente, is quo Symbolum Nicænum habetur sine additione Filioque.

[ocr errors]

XI. Titulo huic qui suiis fat. - Certe Hilarius ipse quadam modo videtur festinare ut titulum hune im- D pleat, cum in asserenda vera Trinitatis fide et in disserendo singillatim de Patre, Filio et Spiritu sancto librum secundum totum consumit, quem propterea lib. 1, n. 22, brevem demonstratæ Trinitatis sermonem cognemínai : ut non immerite libri v Initio profiteatur, sosc fidem et confessionem Patris et Filii et Spiritus sancti caperioribus libris sufficienter tradidisse. Et deinceps quidem ad defendendam Patris et Filii consubstantialitatem, de qua pene omnis erat controversia, diligentius incumbit : propositi lamen sui non immemor, ad scopum titulo præscriptum ante operis finem revertit, et librum xi non concludit, zrisi propugnata totius Trinitatis, az nominatim Spi

Patribus in præfatione sua perinde scriptitanti, ac si Spiritus sancti divinitatem asserere formidassent. Hos quidem Spiritus sancti cultores facit, sed ita ut simul in animum inducat aut eos coluisse quem non certo cognoscerent Deum, aut non ausos esse ore vel scriptis confiteri quod animo crederent. Neque novæ sunt Erasmi argutia. Longe ante illum Gregorio Nazianzeno teste Or. xxxvII, nun. 52, objecerant Pneumatomachi, nusquam se in Scripturis reperire Dei nomen Spiritui sancto adscriptum. Et Basilium quidem laudat idem præsul Or. xx, n. 100, quod eorum disputationi non nihil cedens, quos benigne ad veritatem reducere peroptabat, in libris de Spiritu sancto ab ea voce, a qua abhorrebant, pro tempore

vocibus e Scriptura petitis, testimontisque minime dubula eamdem vim habentibus, necessariisque argumentis adversarios ita comprimebat, ut nullo modo repugnare as contra niti possent. Alias vero tum privatis, cum publicis sermonibus Spiritum sanctum Dewn dicere numquam eum dubitasse testificatur.

XIII. Deus ab antiquis et in Scripturis appellatur.— Longius a scopo aberrarel oratio, si quotquot ex antiquis id ipsum asseruerunt, bic recensere aggrederemur. Unum itaque sit onmnium instar illud Tertulliani testimonium lib. adversus Praxeam num. 45: Duos quidem definimus Patrem et Filium, et jam tres cum Spíritu sancto, secundum rationem œcouomiæ quæ facit numerum ; ne, ut vestra perversitas infert, Pater ipse eredatur natus et passus, quod non licet øredi, quoniam non ita traditum est. Duos tamen Deos et duos Dominos numquam ex ore nostre proferimus : non quasi non et Pater Deus, et Filius Deus, el SPIRITUS Sanctus Deus, et Deus unusquisque, etc. Neque etiam concedendum Spiritum sanctum in Seripturis minime Deum nuncupari. Ambrosius lib. de Spiritu sancto, e. v, aliud proba¡ præsertim ex verbis Petri, Act. in, 3, etc., quibus ait primo, Ananía, cur implevit satanas cor tuum ad mentiendum Spiritui sancto; ac deinde subjicit, Non es mentitus hominibus, sed Deo.

XIV. Nugatur qui, cum rem habeat, quærit rei nomen. Cur Spiritui sancio Dei nomen Hitaríus non attriðnat.

Sed quidquid sit de hac disputatione, quod

mentum.

-

prædictis hæreticis litteram, non spiritum sapientibus A ut incorruptæ ac divine naturæ non esset, quem respondit Gregorius Or. xxxv, num. 56, nune in ad immortalitatis pignus et ad divinæ naturæ consorpromptu est in Erasmum retorquere, quem tamen tium sumeremus. Qui plura volet, adeat librum xit, Pneumatomachis ita in hac argutandi ratione compa- n. 54, etc., ubi Spiritus sanctus ejusdem cum Paramus, ut nullo pacto comparatum velimus in fide. tre naturæ, virtutis ac substantiæ esse luculenter adstruitur. Illos porro Gregorius nugari docet qui, relictis rebus syllabas consectantur, quique audientes ea in Scripturis Spiritui sancto attribui, quæ non consentanea sint nisi Deo, adhuc quærant ubi illud Dei nomen ei adscribatur. Quid enim interest, utrum decem, an bis quinque, utrum homo, an ratione præditum et mortale unimal dicatur? Sane quibus placebit hæc Gregorii ratio, ii non inani scrupulo tribuendum existimabunt, quod Hilarius Spiritus sancti vocabulo Dei nomen non adjiciat. Hoc potius ita factum crediderint, quia ipsammet Dei naturam vel solo Spiritus nomine Blute scrutantis inest, quasi diceret : Qui omnia intelligere soleat. Neque vero dubium est eum externo illo litterarum sono expressius aliquid scriptis suis consignasse, quo Spiritus sancti divinitatem commendaret.

Ac

C

XV. Dei in eo naturam constanter prædical. primo quidem quoties inculcat, quod saepius facit, verbis baptismi Filium indicari et credi Patri consubstantialem, toties Spiritum sanctum utrique pariter consubstantialem esse profitetur. Non enim baptismi verba Filium magis quam Spiritum sanctum unius cum Patre naturæ ac substantiæ esse significant. Sed et cap. 13 in Matth. num, 6, diserte declarat, quod in Patre et Filio el Spiritu sancto absque ullo causæ externæ subsidio, quæ fermenti in morem eos copulet atque conjungat, omnia unum sint. Sic lib. u de Trinit. num. 28, Patrem et Filium et Spiritum sanctum spectat velut aliquod totum, quod nullatenus separari queat. Qui enim, inquit nominatim de Spiritu sancio, confessioni Patris et Filii connexus est, non polest a confessione Patris et Filii separari. Imperfectum enim est nobis totum, si aliquid desit a toto. Hinc in eodem lib. 1, n. 4, Arianorum doctrinas ut novas et humano ingenio confictas notat, quod dissolvant perfecti hujus sacramenti veritatem, dum substantias diversitatum IN BEBUS TAM COMMUNIBUS moliuntur. Hoc igitur a Deo traditum, et in Ecclesia semper creditum existimavit, Patrení et Filium et Spiritum sanctum res communes esse, neque in eis baberi substantiarum diversitates. Ita vero persuasum ci erat Patri consubstantialem esse Spiri- D tum sanctum, ut unam Patris et Filii esse substantiam lib. ix, num. 72, hinc demonstret, quod Spiritus sanctus, ut ex iis que Patris sunt, ita et ex iis quæ sunt Filii, suam accipiat. Non enim, inquit ibi, de creaturis sumebat Spiritus sanctus. Sumebat igitur de Crestore. Ut enim habet Ferrandus Diaconus epist. ad Anatolium, Omnis res aut Deus est, aut creatura ? si Deus est, creatura non est ; si creatura est, Deus non est. Quia porro aoster Hilarius Spiritum sanctum de Deo Creatore substantiam suam sumere certo sciebat; magno ctiam studio laboravit, uti ex libro 1, num. 36, audivimus, ne quisquam eum inter creatufar auderet referre. Ei quippe videbatur absurdum,

XVI. Luculentum de Spiritus sancti divinitate arguUnum dumtaxat ex eo loco proferimus argumentum, petitum ex verbis apostoli, Spiritus enim omnia scrutatur, etiam profunda Dei. Ex quibus ad Patrem conversus, sic eum cum magna Spiritus sancti reverentia alloquitur : Nulla te nisi RES TUa penetrat: nec profundum immensæ majestatis tuæ, peregrinæ atque alienæ a te virtutis causa metitur. TUUM EST, quidquid te init : neque alienum est, quidquid vir

etiam profunda Dei scrutatur, immensam majestatem metitur : non metitur autem nisi immensus et æqualis eidem majestati. Item: Qui scrutatur profunda Dei, internus sit necesse est ipsi Deo : internum autem ci non est, quidquid alienum ab eo est, aut sion ejusdem cum co substantiæ. Confitendus est igitur Spiritus sanctus immensus, et æqualis Deo, ejusdemque cum eo virtutis ac substantiæ. Brevius, sed non minus clare idipsum docet lib. 1, n. 51, cum scribit Deum in Spiritu sancto adorari, ubi in Spiritu adoratur; et ubi in Spiritu adoratur, jam non nisi in semetipso adorari.

XVII. Ex dictis de Spiritu sancto non sequitur hos libros post exortam Macedonii hæresim confectos esse. --Propter hæc aliaque tam clara ad probandam Spiritus sancti divinitatem argumenta, hos libros nonnulli conscriptos volunt post exortam Macedonii hæresim, proindeque post annum 560, quo Macedonius, Constantinopolitana Synodo episcopatu dejectus, errorem suum disseminare cœpit. Nihil tamen inde necessario conficitur. Quis enim nesciat, ut Filii, ita et Spiritus sancti divinitatem ab Ario labefactatam? Ipse in Thalia sua apud Athanasium Or. 2 contra Arianos, p. 312, divisas, et abunitas, et disjunctas, et alie· nas, et incommunicabiles esse Patris et Filii et Spiritus sancti substantias prædicat. Quem deinde perstringens Athanasius pag. 315: Quomodo, inquit, de Spiritu sancto recle opinaretur, qui blasphemus est in Verbum quod Spiritum suppeditat? Simili omnino ratione Hilarius noster, lib. 11, n. 4 : Quid mirum ut de Spiritu sancto diversa sentiant, qui in largitore ejus (Verbo scilicet) creando, et demulando, et abolendo tam temerarii sint auctores? Quibus mox adjungit, Spiritum sanctum ab illis nesciri, quia Filium, auctorem ejus, ignorant. An hæc, quæso, adversus Macedonii fautores dixerit, qui de Verbo prava sentire non audiebant, quos ipse libro de Synodis laudavit ut qui veræ fidci revocandæ spem attulissent, quibus denique Constantinopoli post concilium Seleuciense communionem non negavit suam, imo etiam cæterorum ex Gallis episcoporum coacto Parisiis concilio litteras obtinuit?

XVIII. Probabilius est contra Arianos, quam contra

« PoprzedniaDalej »