Obrazy na stronie
PDF
ePub
[ocr errors]

ve

Habeas igitur velim TERTULLIANUM ex suis tan- A dam super altitudinem nubium (33) ! Ut enim Satan, tummodo scriptis ac solo peculiari penu commen- ita hic fulgure superbiæ dejectus, cecidit semelque datum. Commendant eum præterea hæc prisca lapsus, an surrexerit, nemo vel audet percunctari: quibus scribebat tempora, primus inter Afros, in- De Salomone quæritur; de Origene disputatur; ter Latinos primus post pontifices Romanos, qui de Tertulliano siletur. Diuturno tamen senio conagnitus saltem sit et servatus : fausta docentium tabuit, nec ei defuit longum pænitendi spatium. et discipulorum tempora, cum in novo Christia- Mansisse vero misere pervicacem, ac velut uno norum semine ferveret calidior Cbristi et marty- ictu quo ruit delirantem ad usque octogesimum rum sanguis, cum adhucdum Apostolorum vox so- ferme ætatis suæ annum, imo per quadraginta et naret ac repræsentaretur facies, cum authenticæ amplius annos, stetisse infensa in Ecclesiam ira eorum litteræ palam recitarentur (29). Commen- ferocem, ac tela vel deficiente manu minitantem, dant eum et urbs patria ac Ecclesia cujus primus ultima ejus scripta nimium suadent et revincunt. fuit, quem noverimus, sacerdos; Carthago, ut æmula Roma victrix, sio a fide devicta, ut a Petro Ecquis ergo inscrutabilia Dei judicia non reforRoma,sic a Petri discipulis acquisita ; nova, si vis, midet,non horreat ? Quis ad hunc finem cessurum at suorum infantium jam felix mater et exsultans ; fore tam faustum TERTULLIANI initium existimasset?

B quam modo nobiles partus orbi renuntiarunt, lum Dato sub ineuntis sæculi ortum Apologetico, habimartyres Scyllitani, tum Perpetuæ, Felicitatis et tisque cæteris pro causa Christiana concionibus, sociorum agmen, quorum Septimius noster fuit confirmatis inde confessoribus aut ad lauream coævus, imo, ut quibusdam placet, testis et en- martyribus evectis, defervente persecutionum æstu comiastes (30). Ecclesia hæc diu sanctitate florens ac respirante paululum Ecclesia, tandem quadraet doctrina virorum sibi a Tertulliano continuo ginta ferme annis ad pacem composita, jam novus succedentium, haud secus ac si hic Noster eorum rerum ordo oriebatur et jucundior temporum faingenia excitaverit, manus ad prælium docuerit, cies; jam, suspensis auribus, sive gentes, sive ordines ad aciem intruxerit, eisque novum, Christiani, evangelizantibus pacem, evangelizantiluti belli tesseram, indiderit, effinxeritque elo- bus bona assentabantur. Quod autem in Galliis quium,in toto deinceps occidentali orbe Christiano Irenæus, in Ægypto Clemens, in Latio Hippolytus, evulganduin. Commendant eum et viri sanctissimi hoc in Africa, hoc in toto Occidente Tertullianus quibuscum simul deguit, aut conversatus est, aut videbatur acturus : adeo ut, divicta plebe, devinnecessitate, 17 studiorumve similium commercio cerentur et nobiles sapientesque, et ab imo ad junctus, Irenæus quem venerabundus meminit, summum ædificaretur Ecclesia condereturque or

C Caiusque Hippolytusque, ejusdem Irenæi discipuli, bis Christianus. Hæc erat, ni fallor, egregia pars Clemens Alexandrinus coævus, Origenesque quem cui destinabatur Tertullianus. Quid plura ? cecidit, Romæ fortasse obvium habuit, summi demum ad infernum detractus, in profundum laci (34). Hoc episcoporum Episcopi, qui integerrimam ipsi in- erat ergo in investigabili 18 Dei decreto, ut hæc stillavere doctrinam, quam totam Romæ cum san- nova tot vulneribus adolescens Ecclesia, Judæis guine suo apostoli profuderunt (31). Commendant tandem, Ethnicis, Gnosticis triumphatis, se huic eum et sexcenti quos præ oculis habuit auctores offensionis lapidi impingeret, ac dum tanti animi cujuslibet generis, sacri et profani, historici, phi- subsidio recreari mereretur ; eumdem lapsum losopbi, poetæ, juris omniumque disciplinarum amitteret, infensum sustineret, reluctantem ac per periti, quorum volumina nocturna manu versavit quadraginta annos in matris suæ gremium insulet diurna, ac in omnibus suis tabellis præfixit testi- tantem lugeret.Nec jam quærendum est, ut multis monia. Commendant eum et posteri, sive ab ipso placuit, an plus Ecclesiæ profuerit quam nocuerit, proximi, sive novissimi, tum congeneres ejus Afri- magis vero an sibi ad vitam, necne profuerit. Eccani, quorum dux D. Cyprianus, Septimii libros clesiæ homo non est, ille tot laboribus defunctus, petiturus, dicere consuevit : Da magistrum (32); tot certaminibus redux ! Utinam vero melius confitum nostrates, quorum præco Cl. Bossuetius Mel- D damus his piis identidem per opera ejus respersis densis, quoties Tertullianum excitat, in has precibus, ac votum ejus adimpleamus, cum diceret voces aut similia : Magnum virum, virum gravem,

catechumenis : Igitur, benedicti, quos gratia Dei auctoritate, pondere potentem, erumpere videtur. exspectat, cum de illo sanctissimo lavacro novi na

Magnum igitur QUINTI SEPTIMII FLORENTIS TER- talis ascenditis, et primas manus apud Matrem cum TULLIANI nomen : at quanto majus,ni velut fulgur, de fratribus aperitis, petite de Patre, petite de Domino, cælo cecidisset illc Africanæ Ecclesiæ Lucifer, qui peculia, gratias, distributiones

peculia, gratias, distributiones charismatum, subjimane oriebalur; nisi in terram corruisset, qui vulne- cicnte : Petite, et accipietis, inquit. Quæsistis enim, rabat gentes; nisi dixisset in corile suo : Ascen- et invenistis ; pulsastis, et apertum est vobis. Tantum

(29) De Præscript. cap. 36.
(30) Cf. Disserl J. A. Noessell, infra.
(31) Præscript., c. 36.

(32) S. Hieronym. De Script. eccles.
(33) Isa. xiv, 12, 14.
(34) Ibid., 15.

)

DE USU TERTULLIANI.

oro ut, cum petitis, etium TERTULLIANI peccatoris A crementum.Apostoli acceptam a Domino doctrinam memineritis (35).

tradunt omnibus ad quas mittuntur Ecclesiis. Ec

clesiæ istæ tenent firmissime illam apostolorum ARTICULUS II.

doctrinam, ac cæteris communicant, quæ apostolorum neminem viderunt. Et omnes istæ Ecclesiæ,

invicem coadunatæ, unum idemque corpus in uniQuod modo ad dignoscendam veram TertulLIANI tate ejusdem doctrinæ, ejusdemque fidei constiauctoritatem, hoc ad rectum antiquissimi hujus tuunt. Quis porro Ecclesiam hanc, columnam imPatris usum acrius omnino judicium requiri arbi- mobilem veritatis, deseret, ut amplectatur sectas tramur. Iterum igitur debet in ejus scriptis consi- ab eadein sejunctas ? Hoc est celeberrimum Terderari tum auctoris nunc Catholici, nunc Monta- tullianeæ præscriptionis argumentum, palmare tenistæ conditio, tum librorum doctrina aut eruditio, lum totius polemicæ Christianæ, pulcherrimum utraque vero aut sacra, aut profana. Sacra ejusdem sane ac invictissimum quod usquam inter discedoctrina ad fidei 19 dogmata, eruditio vero ad é a ptantes fuerit usurpatum. quæ tunc in Ecclesia agi solebant, seu ad res disci - Itaque, inquit magnus ille vir, tot ac tantæ Eccleplinæ referenda est.

B

siæ, una est illa ab apostolis prima, ex qua omnes Ne in immensum hæc prævia monita crescant, (Præscr. c. 20). Apostolos Domini habemus aucnon nostrum est hæc sigillatim decurrere, nec ad tores, qui nec ipsi quidquam ex suo arbitrio, quod amussim omnia ab eo recte aut proterve dicta re- inducerent, elegerunt; sed acceptam a Christo disci censere, quæ sive ad exegesim sacram, sive ad plinam fideliter nationibus assignaverunt (Ibid., dogmaticam, moralemve theologiam, sive ad ritus

Nulla jam gens Dei extranea est, in ommoresve Ecclesiæ, temporumque ac opinionum nem terram, et in terminos orbis Evangelio corushistoriam spectant.

cante (De Anima, c. 49). Innocentiam a Deo cdocti, Nonnulla tantum præcipua doctrinae Tertullianeæ et perfecte eam novimus, ut a perfecto magistro recapita, gravissimaque ejusdem errata, summatim velatam, et fideliter custodimus, ut ab incontemptiindigitanda sunt, ac excitanda insigniora ejus ope- bili dispectore mandatam (Apolog., c. 45). Nec disrum loca, quæ potissimum in exegetico, dogmalico pectore tamen deficiet hæc sexta quam tunc magis morali, liturgico et ascetico usu veniunt,quod ad ea ædificari scias, cum cædi vilelur (ad Scap., c. 5). plenius introspicienda sese alacrior accingat quis. Plures efficimur, quoties metimur a vobis : semen est quis rei patristicæ studet, ac præsertim junioribus sanguis Christianorum (Apolog., cap. 49).

. theologiæ et patrologiæ candidatis tutior expedi- At memento claves ejus hic Dominum Petro, et tiorque via pateat.

с

per eum Ecclesiæ reliquisse (Scorp., c. 10). Habes Ante omnia illud plena voce prædicat TERTUL- Romam, unde nobis quoque auctoritas præslo est. LIANUS, totum fidei Christianæ ædificium in firmis- Ista quam felix Ecclesia, cui totam doctrinam apossima veritate historica, ac veneranda traditionis toli cum sanguine suo profuderunt ! (Præscript., auctoritate subsistere. Hæc sunt enim ineluctabilia facta, quibus, velut ænea catena ac aurea, tota res 20 Hæc ergo Ecclesia una, apostolica, catholica, Christiana pendet: Deus Pater mittit Filium suum sancta, immortalis ac visibilis, seu Romana, cui in hunc mundum, ut Ecclesiam Christianam ædifi- jus competit docendi omnes gentes, suam ab uno cet. Jesus Christus ad hunc eumdem finem mittit fonte, verbo Dei nempe, sive scripto, sive tradito, apostolos suos, et docet illos veritates omnes quæ doctrinam accipit. Porro ad eam jure proprio perhuic ædificationi fundamentum suppeditant et in- tinet tum traditiones dignoscere, confirmare et

cap. 6).

cap. 36.)

[ocr errors]

(35) De baptismo, cap. 10, ultima verba. Ea est sert. in Tertull. Apolog. libb. ad Nat. et lib. ad judiciorum de viris summis non raro varietas, ut Scap. Joh. W. Hopfmann Dissert. Q. S. F. cum ad cælum usque extolluntur ab his, ab illis Tertulliani qux supersunt omnia in Montanismo deprimantur ad imum. Ita fere accidit Tertulliano scripta videri, Vitemb. 1738, in-4° ; J. A. Noesselt, nostro ; sicut enim non desunt illius contemptores, D Dissert. III, de vera ætate 'ac doctrina scriptorum ita vindices et laudatores nactus est plurimos,eos- quæ supersunt. Q. Sept. Fl. Tertulliani. Hal. 1757 ; que perquam liberales. Fuere quibus omnia ejus ejusd. tres commeni. ad Hist. eccles. pertinentes. opera quæ supersunt in Montanismo scripta viden- Hal. 1817 ; Jos. Ant. Cantova de Septimio et S. tur; dum alii eum ad sceleratam Montani commu- Epiphanio dissert. II, Mediol. 1783, 8a ; H. Cbr. nionem delapsum esse negant. Quin non defuere Baltenstedt Tertullians Geistes fahigkeiten. Religions qui Tertullianum celebrant a martyrio, quod sub kenntnisse und Thcologie, III, commentt., Helmst., Decio sustinuisse dicitur. De his et aliis ad Ter- 1785, in-80. Aug. Neander Antignosticus, Geist tulliani historiam, auctoritatemque pertinentibus des Tertullian. und Einleit. in dessen Schriften., cf. Magdeburg. cent. III, cap. 12; - Joach. Zent- Berol. 1825 ; Fr. Munster Primordia Ecclesiæ gravii E.xercitatio, de lapsu Terlull. ad Montanistas, Africana, Havn. 1829, in-4° ; C. Jos. Hefele, Argent. 1704, 40, Timanni Gessellii Hist. sac. Tertullian als Apologet. in Drey et all. Tubinger et eccles. N. T. p. 299 ; Petri Alixii Dissert. de Theolog. Quartal schist. an. 1838 ; J. A. vita et scriptis Tertulliani, Paris, 1680, 8° ; Moehler.Patrologie oder christliche Literærgeschichte, De la Motte, Histoire de Tertull. et d'Origène, herausgegeben von D. F. X. Reithmayr., Regensb. Lugd. 1701, in-8°; Nicol. Le Nourry, Dis- 1840.

21

PRÆFATIO.

22 sancire, tum Scripturas earumque inspirationem, A explicant ac disjiciunt; nec novarum sectarum aninterpretationem et canonem statuere. Ubi enim tesignani plura ac olim sive Marcio sive Valentiapparuerit esse veritatem et disciplinæ et fidei Chri- nus signa legitimæ ac divinæ auctoritatis exhistiana, illic erit veritas Scripturarum et expositio- bent;nec ante nec post eos successionis apostolicæ num, et omnium traditionum Christianarum (Lib. de vestigium volamve habent; præterea eorum doctriPrescript. cap. 19).

nas respuunt simul et Ecclesia Romana, et omnes Pauca addere est iis quæ antea de Scripturarum in orbe terrarum, sive apud Græcos, sive apud inspiratione, plenitudine adoranda, apostolica inter- Asiaticos Eeclesiæ (39). pretatione ac legitimo canone, ex Tertulliano dixi- Subinde,ut ad Tertullianum redeamus,recitanda mus; tantummodo, eum debere esse librorum sa- foret una ex tribus fidei formulis, quas Septinius crorum usum, ut hæretici, parabolis abutentes, libris inseruit, aut saltem conferenda, nisi prenon effingant ipsas materias doctrinarum,nec igitur merent proæmii angustiæ, cum fidei symbolis ud eas provocetur, nec in his constituatur certamen, quos Ireneus, Gregoriusque Thaumaturgus et alii in quibus aut nulla, aut incerta victoria est, aut par edidere. incertæ (Præscr., c. 19) : examinandum in primis Paucis agemus cum Septiinio de Deo ejusque esse cujus sint Scripturæ, a quo, et per quos, et attributis, cum uberrimam ac copiosissimam dis

B quando, et quibus sit tradita disciplina, qua funt sertat. D. Le Nourry, infra damus; huc igitur Christiani; Deum permisisse, imo voluisse eo modo velim adeas ac videas quonam sextuplici argumento dispositas Scripturus, ut hæreticis materias submini- Deus esse probetur a Tertuliano (cap. 7, art. 1 strarent, qui sine Scripturis, esse non possunt (ibid. pag. 804 et sqq.); quonam sensu dicatur homini. cap. 39). Prælerea in Tertulliano notatu dignus bus cognitus,quamvis sit invisibilis, incomprehenatque percelebris habetur locus de apostolorum sibilis, inæstimabilis; quæ hujus veri Dei et vivi litteris authenticis, in quem viri perdocti varia scientia, sapientia et æternitas (pag. 809 et sqq.); commenti sunt (Ibid., 36) (36). Nec omittenda quæ quid sibi vult vox illa Septimii toties agilata, Deum passim disserit tum de LXX Interpretum versione corpus esse, etsi Deus spiritus est (pag. 811 et 37), tum de antiquissimis Bibliorum Latinis sqq.) (40). Item luculenter asserit Tertullianus translationibus, jam nunc in Occidente vulgatis, Deum non esse nisi bonum (Scorp. 5); æque ac majorique, eademve ac Græcorum codicum aucto- Dei bonitatem, ejus tuetur justitiam contra Marritate receptis.

cionem (lib. II, c. 11), etsi dicat bonitatem esse His autem positis Ecclcsiæ fundamentis, idem ut Deo ingenitam, justitiam vero accidentem, seu obiter subvertat caducas hæreticorum ædificationes, quoad effectum, accommodatam creaturæ, peccato nunc eorum in verbo Dei facinora ac Scripturarum

С

posteriorem (Ibid.): hinc Deum ex nihilo omnia cædes exprobrat, nunc hæresim et idololatriam et creavisse, nec æternam esse materiam, adversus profanam philosophiam parum inter se ditferre Hermogenem egregie contendit (Conir. Hermog., ostendit, nunc hæreseos characteres a vera Eccle- cap. 19 et sqq.). sia alienos omnino describit (Advers. Marcion., Perspicue adeo ac exacte loquitur Tertullianus lib. v. cap. 17; lib. iv, cap. 19 de Præscript., cap. de Trinitate divinarum Personarum et earum con7, 17, 37, 40, 41, 44); omnesque uno 'præscriptio- substantialitate, ut nihil amplius desiderari queat: nis argumento sive præsentes sive futuras, ipsum- distinguit quippe clarissime, æque ac nostri ævi que Montanismum ac Tertullianismum insanabili theologi et doctores, tres divinas personas, et de vulnere confodit et opprimit.

qualibet earum prædicat actualem existentiam in Nec tantummodo, ut voluit in recenti opere unitate unius ejusdem que naturæ, ex quibus sane Neander (38), in Gnotiscos, imo et in omnes hæ- constituitur catholicæ Ecclesiæ doctrina circa hoc reticos, ne novissimis quidem Protestantium sectis mysterium. (Cf. lib. adv. Hermog. cap. 45; Adv. exceptis, 21 invicte valet id genus argumentandi. Pra.ceam, cap. 2, 3, 4, 11, 12, 13, 26, 31). Eadem enim præ se ferunt errorum capita neo- De Filii vero divinitate, generatione, consubterici ac veteres hæretici; ab unitate ac auctoritate D stantialitate, filiatione, æternitate, de Christo Deo Ecclesiæ apostolicæ deficiunt; spreta traditione, et homine prophetarum vaticiniis prænuntiato, in ad Scripturas solas provocant; canonem pro libitu Judæa carne induto ac conversato, mortuo, ad

[ocr errors]

(36) Vide Pamel. nolt, ad loc. cital. Hug. Grotii tract. de veritate Christ. Relig. lib. III, notat.; Dodwel, Dissert. , $ 41; Richard. Simon. Hist. crit. du N. T. ch. 4, p. 40 ; Nathan. Lardner. Glaubourdigkeit der Evangelischen Geschichte, part. II, cap. 27, § 8. p. 501-508. Lumper. De vita el scriptis Tertulliani in Hist. Theol. crit. litler. SS. PP: t.VII, p. 257-262.

(37) Cf. Christ. Cellarii Dissert. XIII, de LXX Inierpretib.; - Simon de Magistris, Dissert. subjuncias editioni Septuagintavirali version. Daniel. ex

codice Chigiano; Lump. loc. citat. p. 666 el 899. Adisis infra D. Le Nourry Dissertat. c. 6, ar. 2, 3, p. 787 el squi

(38) Antignos.ikus. Geist. des Tertullian. a. e. i.

(39) Vid. J. A. Mæhler Patrolog. oder christliche Literargeschichte, t. II, p. 354, vers. gallic. Paris. 18/3.

(40) Cf. Nat. Alex. Hist. eccl. sac. IV, art. VI!I, t. Ill. = Caniova in Dissert: 19 Sep imit: et kapiphanii alhroponiui prisk!9. Med.oh. 1773, in-8v.

[ocr errors]
[merged small][ocr errors][merged small]

vitam regresso ac in cælis assumpto,iterum remit- A Rursus eamdem carnem a peccato recreatam et temus 22 ad eximium opus D. Le Nourry (inf. cum anima rediviva resurgentem, his adumbrat cap. 9), qui egregie contundit pervicaces Marcio- delineamentis : Cum anima Deo' allegitur, ipsa nis, Apellis, aliorumque Gnosticorum adinven- (caro) est, quæ efficit, ut anima allegi possit. Scilicet tiones.

caro abluitur, 23 ut anima emaculetur. Caro ungiIdem adamussim ea quæ de angelis et dæmoni- tur, ut anima consecretur.Caro signatur, ut et anima bus habet Tertullianus, explicat ibid. cap. 10. muniatur . Caro manus impositione adumbratur,

Tertullianus, de homine disserens variis suis in ut et anima spiritu illuminetur. Caro corpore et scriptis, primo tradit hominem facturam esse Dei sanguine Christi vescitur, ut et anima de Deo sacreatoris, constare ex duabus substantiis, corpore ginetur (De Resurr. carn., 8). Sequitur animam ac anima, ad similitudinem Filii et Spiritus factum nubentem spiritu caro, ut dotale mancipium, et jam opus, et imaginem Dei, totius universitatis posses- non animæ famula,sed spiritus.O beatum connubium sorem esse, atque in hoc ab ipso Deo extructum

si non admiserit adulterium ! (De Anima,41.) Carnis fuisse, ut dominus esse posset, dum fit a Domino

demum cum Christo ovantis triumphum splendide (lib. iv, adv. Marc., cap. 37, lib. v cap. 17; adv.

describit : Hic (Jesus Christus)... carnis quoque dePraxeam, cap. 12; de Spect., cap. 2; de Resurrect. B positum servat in semetipso, arrhabonem summæ carnis. cap. 5, 6).

totius. Quemadmodum enim nobis arrhabonem spiTertullianus etsi quibusdam, carptim ejus scri

ritus reliquit, ita et a nobis arrhabonem carnis accepta libantibus, videatur de homine et anima du

dit, et vexit in cælum pignus totius summæ illuc riori ac pinguiori minerva philosophari, si penitus quandoque redigendæ. Securi estole, caro et sanguis ; mens ejus introspiciatur,merito ardua ac subtilise

usurpastis et celum et regnum Dei in Christo (De

Resurr. carn. c. 54). sima anthropologiæ ac psychologiæ arcana acutissimo obtutu penetrasse æstimabitur (41).

Nec in hoc animæ integræ et innocuæ, quam in

lapsæ ac maculatæ statu describendo infelicior. Platonis enim instar, partem animæ distinguit

Originale peccatum admittit, docetque egregie duplicem, unam quidem intelligentem ac sapientiæ sedem, alteram vero cæcam et intelligentiæ exper

quomodo, quam late et primigenia labes serpserit

ac omnes infecerit : Anima hominis velul surculus tem λόγικον et άλογον); animam autem a spiritu

quidam ex matrice Adam in propaginem deducta et distingui, sensu gnostico, negat : Si separas spi

genitalibus feminæ foveis commandata, cum omni ritum et animam, separa el opera; aganl in discreto

sua paratura pullulabit, etc. (De Anim. 19). Sata.. aliquid ambo, seorsum anima, seorsum spirilus , anima sine spiritu vivat, spiritus sine anima spiret... C cumventus ut præceptum Dei excederet, et propterea

nam pronuntias... per quem homo a primordio cirErgo duo non erunt, quæ dividi non possunt (De

in mortem datus, exinde totum genus de suo semine Anima, cap. 10).

in fectum, suæ etiam damnationis (raducem fecit (De Cum anima idem sit ac spiritus, necessario se- Testim, Anim. 3). quitur animæ proprietates easdem esse ac proprie- Audiamus nunc eumdem Christi ortum in terris tates spiritus ; hinc animam esse simplicem, a

quasi novo cantico concinentem : Nove nasci decorpore separatam ; tam duas res quam diversas; bebat "novæ nativitatis dedicator... Hæc est nativitas nec proinde impingendum est in id quod et ab eo

nova, dum homo nascitur in Deo, in quo homine appellatur corporalis et effigiata,seu in specie et re

Deus natus est, carne antiqui seminis suscepta, sine subsistens;aliunde confitetur eam Dei flatu natam, semine antiquo, ut illam novo semine, id est spirinatura Christianam, substantia simplicem,liberam

laliter , reformaret exclusis antiquitatis sordibus arbitrii, rationalem, immortalem, non ex gratia, ut

expiatam (De carne Christi, c. 17). omnes ferme veteres, sed ex natura sua : eam

Tertulliano apparuit humanitas et benignitas vero post præsentem hanc vitam, vel dolore apud

Salvatoris in carne, Verbum caro factum, tanquam inferos, vel gaudere in cælis (ibid., cap. 58). Etsi

omnium fidei mysteriorum principium et finis, alio loco doceat animam, ante universalem resur- D novæ creationis fastigium et fundamentum,unicum rectionem nec puniri, nec gaudere: insuper quæ- mundi orientis meditullium, unde omnia in dos dam peccata post mortem illico nobis luenda fore

bona derivantur, quo cuncta quæ Deum religant sub expectatione resurrectionis.

et homines, remeant et connectantur. Hinc SeCarnem ipsam hominis mirum in modum glori- ptimii vehemens et acrior impetus quo in admiraficat Tertullianus, nec quemquam forsan ex Patri- tionem Verbi incarnati rapitur, quo cujuslibet hoc bus reperias qui de ea insigniora dixerit. Quodcun- magnum pietatis sacramentum vel leviter impuque, inquit, limus exprimebatur, Christus cogitaba- gnantis impios

gnantis impios ausus carpit et retundit : quo intur homio futurus... Ila limus ille jam tunc induens sanire videtur, præ nimio in Christum natum et imaginem Christi futuri in carne, non tantum Dei passum stupore : Sed jam hic, inquit Marcioni, opus erat, sed et pignus (De resurr. carn. c. 6. responde, interfector veritatis : Nonne vere crucifixus

(1) Vade:hæc ?uculėnier exposita in opere jam laudato J. A. Mæhler. Patrolog, t. II, p. 364. vers.

[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]

gali:

[ocr errors]

cap. 5).

[ocr errors]

est Deus ? nonne vere mortuus, ut vere crucifixus? A baptizatos sive infantes, sive adultos, eodem benonne vere resuscitatus ?... Purce unicæ spei totius neficio donatos fuisse. orbis. Quid destruis necessarium dedecus fidei ? Quod- Hierarchiam ecclesiasticam a laicis distinctam, cunque Deo indignum est, mihi expedit. Salvus sum, variis instructam ordinibus, quibus sua sunt munia, si non confundar de Domino meo. Qui mei, inquil,

suaque propria nomina, apud hæreticos disturbaconfusus fuerit, confundar et ego ejus. Alias non

tam aut penitus exstinctam, inconcussam vero et invenio materias confusionis, quæ me per contem- ab apostolis ad usque novissima tempora perenni ptum ruboris probent bene impudentem et feliciter successione apud Catholicos servatam, Tertullianus stultum. Natus est Dei Filius, non 24 pudet, quia passim profitetur, ac præsertim in aureo illo de pudendum est. Et mortuus est Dei Filius. Prorsus

Præscriptionibus libro, quem forte adhuc Catholicredibile est, quia ineptum est ; et sepultus, resur- cus conscripsit, jam vero Montanista edidit, in rexit. Certum est, quia impossibile (De Carn. Chr.,

quo hæreticos sui temporis suggillat, quod ordina

tiones eorum temerariæ,leves, inconstantes, quippe Hæc satis sunto, ut quantum in exponenda fide cum alius hodie 25 episcopus, eras alius : bodie dogmatica prodesse possit Tertullianus innotescat. diaconus, qui eras lector ; hodie presbyter, qui Alia perplura sunt dogmata quæ, ab eo eadem B eras laicus. (Ibid., c. 41.) ubertate asserta ac uberius a doctissimo D. Le

Matrimonium, cum Apostolo vocat magnum saNourry commentata, habes in hujusce tomi decur

cramentum ; at juxta mechiam et fornicationem su iterum in lucem prolata.

docet reputari conjunctiones occullas, nec prius apud Quam egregie recteque Septimius intellexerit Ecclesiam professas, nec ab episcopo presbyteris et veram sinceramque operose et practicæ fidei no- diaconis monogamis postulatas (De Pudicit, c. 4). stræ notionem, nihil magis nobis ostendit quam Cuique illud notum : Unde sufficiamus ad enarranamplissima disciplinæ liturgicæ descriptio, con- dam felicitatem ejus matrimonii, quod Ecclesia fertaque veterum rituum copia, in omnibus ejus

conciliat et confirmat oblatio et obsignat benedictio, scriptis diffusa. Cum maximi pretii sint quæ hanc angeli renuntiant, Pater rato habet ? (Ad Ux. 1. 11, primorum sæculorum disciplinam atque consue- c. 6.) tudines exhibent, singula atferemus quam accurate Hæc demum de prece sive privata, sive publica, liturgica documenta, quæ in Septimii scriptis me- de sacris synaxibus, ac Dominica cæna, Tertulliamorantur.

nus habet : Christiani orabant, cælum suspicienEt ut a baptismo ordiamus, vetustus hic doctor

tes, expansis manibus, in Christi cruci affixi motradit primo loco laboriosa opera ante baptismum C

dum ac formam, capite nudo, vultu voceque desuscipienda, crebras orationes, jejunia, genicula

missa, ad Orientem conversi ; ante orationem tiones et pervigilias, cum confessione saltem oc

manus abluere, penulam deponere, plerumque culta omnium retro peccatorum ; deinde quæ ad

soliti ; alii inter orandum assidentes, alii sub concollationem baptismi pertineant, trinam immersio

spectu Dei, angelo adhuc orationis stante, stare et nem, et trium sanctissima Trinitatis personarum

ipsis reverentius æstimantes ; alternis demum invocationem, postremo quæ subsequantur, nempe

Psalmorum cantibus et hymnis sese recreantes, ac unotionem post lavacrum, impositionem manuum,

post precem osculum pacis non subtrahentes; sine et, ut pluribus merito visum est, collationem

monitore, qui voce præiret, sed de pectore atque Spiritus sancti per confirmationis sacramentum,

intimo cordis affectu deprecantes; die solis cum imo et Eucharistiæ participationem (cf. lib. de

lælitia convenientes; tum sacrorum librorum leBaptismo).

ctioni vacantes ; scripta simul prophetarum, com

mentariaque Apostolorum recitantes ; admonitioTertullianus peculiarem tractatum de Penitentia

nem præsidentis audientes; tum castigationes et concinnavit, pulchrum adeo ac elegantem, ut eum

censuram divinam excipientes, a communicatione nonnulli ausi sint ipsi perperam abjudicare, in

orationis et conventus et omnis sancti commercii quo omnes Pænitentiæ ante vel post baptismum D delinquentibus relegatis. Episcopi bis synaxibus publice privatimve peractæ ritus affectusque ap

præsidebant, et eorum auctoritate, præsbyteri et prime describit, uti aliquatenus videre est paulo

diaconi, probati electi, seniores nuncupati; a quiinfra, ubi de exomologesi, quæ cum provolvit homi

bus nec de aliorum manu, in tempore victus, nem, magis relevat; cum squalidum facit, magis

etiam antelucanis cætibus, Eucharistiæ sacramenmundatum reddit ; cum accusat, excusat ; cum con

tum sive sumendum, sive reservandum, ut domi demnat, absolvit. (De Pænit. c. 9.)

sumerent, excipiebant. Erant et præter diem solis, De Eucharistia disserens Tertullianus tradit jejuniorum et stationum dies, quibus prolixius Christianos summo mane convenire consuevisse orabant, genua flectentes cum reliquo humilitatis ad mysterium hoc celebrandum ; laicos de presi- more, ad aram diutius, accepto corpore Domini, dentium manu sacramentum sumpsisse ; in propriis stantes. Erant et horæ diei solemniores, nempe manibus accepisse; in proprias domos intulisse. tertia, sexta, nona, præter legitimas orationes quæ ut jejuni, sub una specie participarent : recens ingressu lucis et noctis debebantur, cibum et la

« PoprzedniaDalej »